TL on tap CNXH CHƯƠNG II
Trang 11 Khái niệm tư tưởng XHCN
a Định nghĩa tư tưởng XHCN
Tư tưởng XHCN ( tiếng Hi lạp là Idea – hình tượng ) là một hìnhthái, ý thức của con người phản ánh thế giới hiện thực Bất cứ tư tưởngnào cũng do điều kiện vật chất, do chế độ xã hội quy định, và là sựphản ánh những điều kiện sinh hoạt vật chất của chế độ xã hội nhấtđịnh
Từ khi xuất hiện chế độ tư hữu và đi liền với nó là sự phân chia xãhội thành giai cấp: - thống trị và bị trị
+ Tư tưởng của giai cấp thống trị phản ánh, bảo vệ góp phần duy trìcủng cố, bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị
+ Tư tưởng của giai cấp bị trị phản ánh nhu cầu, mơ ước về một xãhội không có áp bức bất công, mọi người cùng lao động sống bìnhđẳng Đặc biệt là những nhu cầu, mơ ước dần trở thành con đường,cách thức, phương pháp đấu tranh thực tiễn của nhân dân lao động Như vậy: chúng ta có thể kết luận rằng xét cho cùng nếu không cónhững tư tưởng tiến bộ XHCN có căn cứ khoa học thì không thể dẫndắt được các phong trào thực tiễn của nhân dân đấu tranh vì lợi ích củamình
Khái niệm tư tưởng XHCN: Tư tưởng XHCN là hệ thống những quan niệm phản ánh những nhu cầu, mơ ước của các giai cấp lao động, bị thống trị về con đường, cách thức và phương pháp đấu
Trang 2tranh nhằm thực hiện một chế độ xã hội, mà ở đó TLSX thuộc về toàn xã hội, không có áp bức và bóc lột, trên cơ sở đó mọi người đều bình đẳng về mọi mặt và đều có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, văn minh.
Qua khái niệm trên thể hiện những nội dung sau đây:
- Sự phản kháng của quần chúng nhân dân lao động chống lại giaicấp thống trị bóc lột
- Phản ánh ước mơ, nguyện vọng của nhân dân lao động hướng vềmột xã hội ấm no, công bằng
- Phản ánh sự tìm tòi những mô hình, con đường, bước đi để xâydựng xã hội công bằng… đem lại hạnh phúc cho con người
a Các biểu hiện cơ bản của tư tưởng XHCN
- Tư tưởng XHCN là các quan niệm về một chế độ xã hội mà mọi tưliệu sản xuất thuộc về mọi thành viên, thuộc về toàn xã hội
- Tư tưởng XHCN là tư tưởng về một chế độ xã hội mà ở đó mọingười ai cũng có việc làm và ai cũng lao động
- Tư tưởng XHCN là những tư tưởng về một xã hội trong đó mọingười đều bình đẳng, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc Mọingười đều có điều kiện cống hiến và phát triển toàn diện
2 Phân loại các tư tưởng XHCN
Các nhà nghiên cứu lịch sử tư tưởng XHCN thường đưa ra haitiêu chí phân loại các tư tưởng XHCN:
- Thứ nhất: Căn cứ vào quá trình lịch sử hình thành các tư tưởng
XHCN gắn với các thời đại kinh tế- xã hội và các chế độ xã hội
- Thứ hai: Căn cứ vào tính chất trình độ phát triển của các tư tưởng
ấy
Các nhà nghiên cứu tư tưởng XHCN theo quan điểm duy vật lịch
sử thường tiến hành phân loại dựa trên sự kết hợp đúng mức 2 tiêu chítrên
a Phân loại tư tưởng XHCN theo lịch đại
Theo tiến trình lịch sử hay theo lịch đại, các nhà nghiên cứu lịch
sử tư tưởng thường chia tư tưởng XHCN thành các giai đoạn phát triểntương ứng với các giai đoạn phát triển của xã hội loài người Theo cáchnày người ta chia thành:
Trang 3- Tư tưởng XHCN cổ đại và trung đại
- Tư tưởng XHCN thời kỳ phục hưng
- Tư tưởng XHCN thời kỳ cận đại
- Tư tưởng XHCN thời kỳ hiện đại
b.Phân loại tư tưởng XHCN theo trình độ phát triển
Theo trình độ phát triển của tư tưởng XHCN, người ta phân thành:
Như vậy khi phân loại để nghiên cứu: cần chú ý đến các cấp độ phát triển nội tại ( theo kiểu kế thừa, phủ định, phát triển ) của các
tư tưởng ấy.
Đây được coi là phương pháp phân loại đúng đắn nhất và là cơ sở đểtiến hành khảo sát các tư tưởng XHCN
II LƯỢC KHẢO TƯ TƯỞNG XHCN TRƯỚC MÁC
1.Tư tưởng XHCN thời cổ đại
Chế độ cộng sản nguyên thủy tan rã, thay vào đó là chế độ chiếmhữu nô lê, với sự thống trị của giai cấp chủ nô vào đời sống kinh tế.Kinh tế - xã hội đã có bước phát triển, quan hệ hàng hóa tiền tệ xuấthiện, xã hội có sự phân chia thành kẻ giàu – người nghèo:
+ Giai cấp chủ nô, các tầng lớp chủ công tường thủ công, quýtộc, tăng lữ, con buôn, cho vay lãi…hợp thành lực lượng thống trị, ápbức xã hội
+ Giai cấp nô lệ và tầng lớp lao động khác hợp thành lực lượng
bị thống trị, bị áp bức
Như vậy cuộc đấu tranh chống áp bức bóc lột tất yếu xảy ra
Trang 4- Ngay sau khi cộng đồng nguyên thủy tan rã Chế độ nhà
nước – giai cấp xuất hiện nên dẫn đến xuất hiện tư tưởng phản kháng chế độ áp bức bóc lột
Ví dụ:
Ở phương Đông chế độ ấy ra đời vào khoảng 4000 – 3000 năm
trước công nguyên tại các khu vực như Ai Cập, Lưỡng Hà, TrungQuốc, Ấn Độ cổ đại
Ở phương Đông những kim tự tháp Kê ốp Lơphêren ở Ai Cập;Vạn Lý trường Thành, Cung A Phòng, lăng tẩm Tần Thủy Hoàng ở T.Quốc… vừa là những tiêu biểu cho nền kiến trúc cổ đại kì vĩ, vừa lànhững chứng tích hùng hồn nói lên tội ác tày trời của chế độ chiếm hữu
- Tư tưởng XHCN thời kỳ này là: muốn xóa bỏ chế độ áp bức
bóc lột để trở lại thời kỳ xa xưa nguyên thủy, nó thi vị hóa thời đại nguyên thủy
- Những hình thức biểu hiện: Thông qua những câu chuyện
dân gian, thần thoại và sau đó thể hiện trong giáo lí của đạo Cơ Đốc
Như vậy: Trong xã hội cổ đại người ta chưa thể có những điềukiện và khả năng vươn tới một tương lai tốt đẹp theo mơ ước chủ quancủa mình và cuộc đấu tranh giai cấp diễn ra triền miên giữa giai cấpchủ nô và giai cấp nô lệ được kết thúc bằng sự tiêu vong của cả hai giaicấp ấy
2.Tư tưởng XHCN từ thế kỷ XV đến cuối thế kỷ XIII
a Điều kiện kinh tế xã hội và hoàn cảnh lịch sử:
Từ khoảng thế kỷ XV – thế kỷ XVIII, nhân loại có những bướctiến dài trong đời sống kinh tế - xã hội Các công trường thủ công cótính chất chuyên môn hóa dần dần hình thành thay thế cho tính chấttheo kiểu phường hội Sự phân hóa giai cấp diễn ra mạnh mẽ hơn và
Trang 5kèm theo đó là sự xung đột giai cấp cũng diễn ra mạnh mẽ hơn, quyếtliệt hơn.
- Điều kiện kinh tế: Các công trường thủ công hình thành đã thay thế cho tính chất hợp tác theo kiểu phường hội, sự phát triển của nền công nghiệp lớn, sự mở mang thuộc địa, thị trường TBCN
- Điều kiện xã hội: Giai cấp tư sản và vô sản được hình thành và
phát triển nhanh, giai cấp tư sản từng bước thiết lập địa vị thống trị, CNTB dần dần thay thế chế độ phong kiến ở phần lớn các nước Châu Âu và Bắc Mỹ.
Những điều kiện và tiền đề ấy đã làm tư tưởng XHCN phát triểnsang một thời kỳ mới, trình độ mới, qua lao động và đóng góp củanhiều nhà tư tưởng vĩ đại
b Các đại biểu xuất sắc và các tư tưởng XHCN chủ yếu:
- Tư tưởng XHCN thế kỷ XVI- XVII
* Tô mát Morơ : ( 1478 – 1535).
- Tiểu sử: Sinh ra trong một gia đình luật sư ở Luân Đôn, khi cònnhỏ được học hành đầy đủ, ở ông có tinh thần tự học, tự rèn luyện, tựgiáo dục Nhờ vậy mà ông đã trở thành một trong những người có họcvấn và là bạn thân của nhiều nhà bác học có tư tưởng nhân đạo Chínhbản thân ông là một nhà văn xuất sắc của phong trào văn hóa phụchưng
Gia đình ông sống rất hòa thuận đối xử với nhau một cách bìnhđẳng, năm 1504 khi ông 26 tuổi ông trúng cử vào nghị viện và hoạtđộng ngoại giao Đến năm 1529 ông trở thành tể tướng ( thủ tướng),mặc dù có chức tước cao nhưng ông không hám danh lợi mà luôn quantâm, lo lắng đến người khác Ông muốn dùng hình ảnh của mình để tácđộng đến nhà vua nhằm thực hiện chính sách nhân đạo
Mặc dù biết Hăng ri XVIII là ông vua tàn ác ( đã từng xủ tử72.000 người) Những tư tưởng của ông không những không được thựchiện mà còn trở thành người đối lập với nhà vua Ông đã bị bắt, bị tùđày tra tấn và lãnh án tử hình năm 1535
- Tác phẩm chủ yếu của Tô mát Morơ để đời sau biết đến ông như
1 nhà tư tưởng XHCN xuất sắc nhất là cuốn: “Không tưởng” ( Utopie) viết về cuộc sống của người dân trên đảo Utopie ( chưa
Trang 6tồn tại ở đâu cả)= + Hình thức của tác phẩm này dưới dạng một tác phẩm văn học.
- Tư tưởng cơ bản nhất và có tính chất chủ đạo trong tác phẩm là ông cho rằng: nguyên nhân sâu xa của mọi tệ nạ xã hội, của áp bức
và bất công trong lòng xã hội tư bản là chế độ tư hữu
Điều đó biểu hiện:
+ Ông tả một cách tài tình tình trạng phân hóa giàu nghèo, những áp bức bất công trong XHTB ngay khi mới hình thành
+ Phân tích một cách sâu sắc sự khốn cùng của người nông dân do quá trình tích lũy tư bản nguyên thủy mang lại
Từ tư tưởng cơ bản đó mà ông có quan niệm đống góp vào tư
tưởng XHCN là : Muốn xóa bỏ bất công, áp bức, xóa bỏ tình trạng phân hóa giàu nghèo, cần xóa bỏ chế độ tư hữu.
Như vậy: với những tư tưởng cơ bản này ông đã được xếpvào một trong các nhà tư tưởng công sản vĩ đại nhất thế kỷ XVI
* Tômađô Campanenla : ( 1568 – 1639).
- Nước Italia cuối thế kỷ XVI đầu thế kỷ XVII:
+ Về kinh tế: Sau một thời kì phồn thịnh vào loại bậc nhất nhất Châu
Âu, đến cuối thế kỉ XVI nền kinh tế Italia tụt lại phía sau và trở lên lạchậu, hoạt động thương mại xa sút, những người thị dân rút tiền ra chovay lấy lãi và về nông thôn mua đất và trở thành chủ đất, Thực chấtcủa nền kinh tế kém phát triển là do ảnh hưởng của phát kiến địa lí.+ Về chính trị: Italia là một đất nước bị chia cắt, là mảnh đất cho sựrằng xé của các thế lực phong kiến Châu Âu như Pháp, Đức, Tây BanNha, Áo … Những cuộc phát kiến làm cho đất nước tàn phá, nhân dânđói khổ vào bậc nhất Châu Âu lúc bấy giờ
+ Về văn hóa: Italia lúc bấy giờ là quê hương của văn hóa phục hưng,mặc dù sống trong những năm đầy rẫy những biến động nhưng nhờtiếp thu những thành tựu văn hóa tinh thần, văn hóa phục hưng nên cácnhà bác học Ý đã đạt được những thành tựu rực rỡ Họ kết hợp tinhthần chống phong kiến + giáo hội với phẩm chất cao quý của mình, cácnhà bác học Ý đã trở thành những con người tiêu biểu của thời đại nhưBrunô, Galilê, Lêona, Tô ma đô Campanenla, là nhà văn nhà triết học,nhà tư tưởng XHCN nổi tiếng
Trang 7- Tiểu sử: Tômađô campanenla sinh ra trong một gia đình thợ giăy ở
một thị trấn miền nam nước Ý Lúc nhỏ ông được gia đình tạo điềukiện cho ăn học, ông rất thông minh vă học rất giỏi Mới 14 tuổi ông
đê nổi tiếng trín nhiều lĩnh vực như văn hóa, chính trị, xê hội Tâcphẩm nổi tiếng “ Triết học dựa trín sự cảm giâc” của ông xuất bản khiông mới 23 tuổi
Tâc phẩm năy nó thể hiện lập trường triết học của ông, nó đối lập văchống lại triết học kinh viện, chống lại triết học truyền thống cơ đốcgiâo vă giâo hội Tuy vậy triết học của ông vẫn còn mang tính chất duytđm, chủ quan, tôn giâo Ông lă người đầu tiín nói “ Tôi suy nghĩ tôitồn tại” Ông coi đó lă định đề cơ bản của quâ trình nhận thức, tâcphẩm ra đời ông bị bắt cầm tù
Sau khi ra tù ông cầm đầu cuộc khởi nghĩa chống Tđy Ban Nha vẵng bị bắt lần 2 văo năm 1598 vă bị kết ân tù trung thđn
Nhưng sau 27 năm thì ông được tha, sau khi ông ra tù ông lại tiếptục đấu tranh vă chỉ 1 thâng sau lại bị bắt vă bị tù thím 2 năm nữa Trong thời gian ở tù ông đê vượt qua nhiều khó khăn, thử thâch ôngviết nhiều tâc phẩm truyền ra ngoăi nhằm khích lệ nhđn dđn lao động
vă người yíu công lý đấu tranh vì một xê hội tốt đẹp
Trong số câc tâc phẩm đó có tâc phẩm nổi tiếng lă “Thănh phố mặttrời” Sau khi ra đời ông sống trong cảnh bần hăn bệnh tật, ông sốnglưu vong ở Phâp vă mất năm 1639
- Tâc phẩm “Thănh phố mặt trời”:
Đđy lă tâc phẩm tấp trung mang tính chất CNCS không tưởng củaCampanenla Tâc phẩm được thực hiện dưới hình thức văn chươngviễn tưởng, dưới hình thức kể chuyện đối thoại vă hư cấu đó lă cđuchuyện của một anh thủy thủ Gií mơđi trong quâ trình anh ta đi thâmhiểm vă lạc văo một hòn đảo nhỏ, ở đó có một xê hội, một cộng đồngngười sống với nhau rất lí tưởng mă chưa ở đđu, có anh ta gọi đó lăthănh phố mặt trời vă có thể kể lại cho tâc giả nghe
Thông qua sự mô tả câc mặt của đời sống xê hội của một xê hội ởthănh phố mặt trời, người đọc có thể so sânh với đầy rẫy bất công trong
xê hội đương thời ở Ý, đó lă thói đạo đức giả, sự rối trâ nhưng ở Thănhphố mặt trời thì không có
+ Về sở hữu: xh Thănh phố mặt trời lấy chế độ công hữu về TLSX lăm cơ sở
Trang 8+ Về tổ chức quản lý sản xuất: trong xã hội đó thực hiện nguyên tắc chung đó là tất cả mọi người đều lao động
+ Ông coi trọng áp dụng khoa học kỹ thuật nhằm giảm nhẹ cường
độ lao động của con người Vì vầy mà người dân ở đây chỉ lao động
4 h/ngày thời gian còn lại để nghiên cứu khoa học, để nghỉ ngơi, để vui chơi giải trí, phát triển trí tuệ.
+ Hình thức lao động: đó là lao động tập thể trong các công xã
+ Về phân phối: Ông chủ trương phân phối một cách bình quân theo nhu cầu
Ở lĩnh vực này đậm nét tính chất không tưởng, xuất phát từ chỗ ôngcho rằng tất cả của cải đều là của chung, do đó phân phối do một ngườiphụ trách, phân phối đừng để ai quá giàu và đừng để ai quá nghèo, họchỉ nhận được những gì họ cần, những nhu cầu đều được lấy từ khochung vì thế sẽ có không ai quá giàu vì ở đây không có gì là của riêng
và không ai quá nghèo vì thứ họ cần đều được xã hội đáp ứng Theoông nếu để cho giàu quá hoặc nghèo quá thì sinh ra tội lỗi Nếu giàuquá sinh ra kiêu căng, nếu nghèo quá dẫn đến tội lỗi Thực chất quanđiểm phân phối của ông là chủ nghĩa bình quân
+ Về xã hội: xh ở Thành phố mặt trời là một xã hội bình đẳng, thương yêu nhau và sống tự do
Như trên thì xã hội ở thành phố mặt trời như một cơ cấu của nhànước cộng hòa, đứng đầu nhà nước là ông mặt trời, ông mặt trời cóquyền quyết định tối cao đời sống xã hội Dưới ông mặt trời có 3 trợ lítối cao đó là:
Trợ lí sức mạnhTrợ lí trí tuệ
Trợ lí về tình yêuNhư vậy với những quan điểm nêu treencungx giống như Tômát Morơ,Campanenla là nhà XHCN không tưởng, ông để lại nhiều tư tưởng,quan niệm đặc sắc, những tư tưởng đó xét cho cùng vì sự nghiệp giảiphóng con người và mặc dù còn rất nhiều hạn chế, tư tưởng của ông
Trang 9còn mang tính chất không tưởng nhưng với những gì mà ông nêu raông cũng xứng đáng được xếp vào một trong những tiền bối củaCNXH, CNCS không tưởng.
* Giêdắcdơ Uynxtenli: (1609 – 1652).
- Đầu thế kỷ XVII CNTB không chỉ phát triển ở thành thị mà nó cònthâm nhập phát triển mạnh mẽ ở nông thôn Nền kinh tế TBCN pháttriển làm cho giai cấp tư sản ngày càng trưởng thành với thế lực kinh tếngày càng lớn mạnh, nó không thỏa mãn với cương vị xh hiện có của
nó, nó đòi được tham gia quản lí nhà nước , nó đòi có chính quyền.Đây chính là nguyên nhân dẫn đến cuộc cách mạng tư sản Anh
- Cuộc cách mạng tư sản Anh nổ ra năm 1640 nhưng nó phải trải qua 2cuộc nội chiến mới giàng được thắng lợi:
Cuộc nội chiến thứ nhất: ( 1642-1646)Cuộc nội chiến thứ 2: (1648 -1649)
Dưới áp bức của quần chúng lao động thì nghị viện của nước Anhđưa Sáclơ ra xử tử và nền cộng hòa xác lập Nhưng đó chỉ là nền cộnghòa của giai cấp tư sản nó không thực sự đem lại sự cải thiện đời sốngnhân dân
Trái lại chiến tranh và nội chiến là cho người nông dân và thợ thủcông lâm vào tình trạng đói khổ, họ bị bần cùng hóa từ đó nảy sinh1phái “Đào đất” do Uynxtenli lãnh đạo
Công cụ duy nhất của họ là có cái mai Phái này chủ trương khôiphục chế độ công hữu về đất đai, không dùng bạo lực xâm phạm của ai
mà chỉ cấy cày trên đất hoang, theo họ nếu tất cả người nghèo đều làmnhư thế thì sâu này tất cả mọi người có ruộng đất cũng sẽ bỏ quyền tưhữu đất đai của mình Điều này phản ánh tâm trạng của người nông dânđang bị phá sản
- Tiểu sử:
Uynxtenli sinh 1609 trong một gia đình làm nghề kinh doanh tơ lụa,lúc nhỏ không được học hành đầy đủ, ông chủ yếu tự học Ông cótham gia vào công ty buôn bán quần áo ở Luân Đôn nhưng do chiếntranh và nội chiến đã làm cho nền kinh tế Anh suy thoái Ông trở vềnông thôn lãnh đạo phái đào đất, ông viết nhiều tác phẩm để tuyêntruyền cho nhân dân lao động, nó có ý nghĩa như chương trình hànhđộng của phái đào đất
Trang 10Một số tác phẩm như: “ Luật công bằng” (1649); “ Ngọn cờ do nhữngngười chủ trương bình đẳng chân chính đứng lên”; “ Món quà năm mớigửi nghị viện và quân đội”
Trong các tác phẩm của mình, Uynxtenli đã luận chứng cho các yêusách của phái “đào đất” mà ông là một lãnh tụ của phong trào này
- Tư tưởng toát lên từ những yêu sách đó là bình đẳng, bình đẳng
về mọi phương diện, cả trong kinh tế - xã hội, cả trong chính trị
- Tác phẩm tiêu biểu chất là “ Luật tự do” đây có thể coi là cương lĩnh cải tạo triệt để bằng cách thủ tiêu chế độ tư hữu về ruộng đất, xây dựng chế độ cộng hòa, trong đó ruộng đất và sản phẩm lao động làm ra là tài sản chung của toàn xã hội.
- Tư tưởng XHCN không tưởng thế kỷ XVIII.
Nhân loại trong thế kỷ XVIII được chúng kiến sự phát triển với tốc độnhanh hơn của CNTB ở Châu Âu và Bắc Mỹ
Các tiền đề kinh tế, chính trị, xã hội cho sự xác lập hoàn toàn địa vịthống trị của giai cấp tư sản dần được chín muồi Nền quân chủchuyên chế đi vào thời kỳ suy tàn thay vào đó là chính thể cộng hòa tưsản được thiết lập ở Hà Lan , Anh, Pháp, Hoa Kỳ…
Cũng giống như cuộc cách mạng tư sản Anh, cách mạng tư sản Phápdiễn ra gay go, dai dẳng giữa các tập đoàn quý tộc, bảo thủ với bộ phận
tư sản mới trong các lĩnh vực công nghiệp Sự áp bức bóc lột trongkinh tế cộng thêm chính trị, nội chiến đã làm gia tăng thêm tính chấtgay gắt của những mâu thuẫn và xung đột giai cấp
Các phong trào phản kháng của nhân dân lao động chống lại giai cấpthống trị diễn ra mạnh mẽ Từ trong cuộc chiến tranh ấy đã xuất hiệnnhiều nhà lí luận XHCN Trong số đó phải kể đến các nhà tư tưởngXHCN Pháp: Giăng Mêliê; Gabriendow Mably, Giắccơ Ba Bớp
* Giăng Mêliê: ( 1664 – 1729).
- Tiểu sử: Ông sinh ra trong một gia đình thợ dệt tỉnh Săm pa nhơ( Pháp) lúc nhỏ theo học trường dòng, sau đó làm mục sư ở nông thônnăm 23 tuổi Chính hoàn cảnh lịch sử ấy đã khiến ông đứng về phíangười dân nghèo Ông được chúng kiến những gì bất công xảy ra xungquanh ông khiến ông hoài nghi tất cả
Ông chịu ảnh hưởng tư tưởng của Lugrét là một nhà triết học duy vật
cổ đại ở Hy lạp và Đề cát tơ Cho nên ở một mức độ nào đó Mêliê là
Trang 11người duy vật và vô thần Về chính trị ông đứng về phía người dânnghèo để chống chế độ chúa đất.
-Tác phẩm tiêu biểu của ông là cuốn luận văn “Những di chúc của tôi”
Trong tác phẩm này nổi lên 2 nội dung quan trọng có tính chất XHCN:
+ Thứ nhất là, Theo G Mêliê, nguyên nhân của bất bình đẳng không phải tự nhiên có, mà do chính con người tạo ra và có thể bị xóa bỏ.
+ Thứ hai là, khác với nhiều nhà tư tưởng đương thời, ông cho rằng, người nông dân có thể tự giải phóng thông qua con đường đấu tranh cách mạng, lật đổ ngai vang của chế độ phong kiến.
* Grắccơ Ba Bớp: (1760 – 1797).
- Cuộc cách mạng tư sản pháp 1789 đưa các bộ phận tư sản khác nhaulên cầm quyền, nền chuyên chính Gia Cô Banh đã được thành lập Trong xã hội đã diễn ra một sự phân bố lực lượng mạnh mẽ Nhiềunhà tư tưởng tiểu tư sản trước đây có khuynh hướng XHCN naychuyển sang tham gia vào cuộc cách mạng lật đổ chế độ phong kiến.Giai cấp vô sản đã xuất hiện thành một lực lượng và bắt đầu có nhucầu tách khỏi quần chúng nghèo khổ mà từ đó đã sinh ra Đại biểu sâusắc và lãnh tụ của lực lượng chính trị mới này là G Ba Bớp
- Tiểu sử: xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo, tên thật là
Frăng xoa Bten Đầu 1790 khi cách mạng nổ ra ông lên Pari Ông theosát cuộc cách mạng và vì ngưỡng mộ hai anh em cải cách thời cổ đại
La mã nên ông đổi tên là G.Ba Bớp Ông tham gia tiến trình cách mạngcủa những bộ phận tư sản nên ông bị bắt tù đày, vợ con ông phải sốngtrong cảnh bất hợp pháp
Sau cuộc chính biến ngày mồng 9 tháng nóng ông được trả tự do nêncuối năm 1795 ông đã tổ chức một hội – Câu lạc bộ Păng – Tê – Ông
nó bao gồm những phần tử cách mạng, cách mạng không tán thành vàkhông thỏa mãn với những chính sách của giai cấp tư sản và tiểu tưsản Tổ chức đó tuyên truyền cho cách mạng mới
- Những tư tưởng của ông:
Trang 12+ Ba bớp và những người đồng quan điểm đã đứng lên tuyên truyền, lần đầu tiên vấn đề đấu tranh cho CNXH được đặt ra với tính cách
là một phong trào thực tiễn.
+ Ba Bớp đã nêu ra bản tuyên ngôn của những người bình dân, đây được coi là một cương lĩnh hành động với những nhiệm vụ, những biện pháp cụ thể được thực hiện ngay trong tiến trình cách mạng
- Ngoài những tư tưởng XHCN của Mê li ê, G.Ba Bớp, khi nghiên cứuthời kì này cũng cần chú ý đến những quan điểm tiến bộ, mang tínhchất XHCN và CSCN của Môrely và Gabrien dơ Mably
+ Môrenly tác giả của “Bộ luật của tự nhiên” Trong đó ông đã trìnhbày một hệ thống những quan điểm có tính chất XHCN và CSCNkhông tưởng trên cơ sở quyền bình đẳng là tự nhiên, vốn có của conngười, như đã từng diễn ra trong thời kỳ công xã nguyên thủy và vẫntồn tại trong một số bộ lạc ở đó Chế độ tư hữu ra đời làm tiêu tan cáiquyền bình đẳng tự nhiên ấy
+ G.Mably cũng đưa ra lý thuyết về quyền bình đẳng tự nhiên được coi
là cơ sở trong các luận điễm xã hội – chính trị của ông
3 Chủ nghĩa xã hội không tưởng – phê phán đầu thế kỷ XIX
a Hoàn cảnh lịch sử
- Cuối thế kỷ XVIII được coi là thời kỳ bão táp của cách mạng tư sản:
+ Trên lĩnh vực kinh tế : Sự ra đời của nền sản xuất công nghiệp, LLSX phát triển nhanh chóng kéo theo ngày càng hoàn thiện QHSX chiếm hữu tư nhân TBCN
Có thể nói rằng sự ra đời của nền sản xuất công nghiệp diễn ra nhanhchóng ở nước Anh, một phần Châu Âu lục địa và Bắc Mỹ Sản xuấtcông nghiệp đã nhanh chóng làm biến đổi bộ mặt kinh tế xã hội của thếgiới mà theo đánh giá của C Mác và Ph Ăngghen chỉ sau hơn 2 thế kỷtồn tại, CNTB đã tạo ra một số lượng của cải vất chất nhiều hơn tất cảcác thời đại trước gộp lại
+ Trên lĩnh vực chính trị - xã hội: Sự ra đời và hình thành ngày càng rõ nét 2 lực lượng xã hội đối lập nhau đó là: GCTS và GCCN
GCTS đã từng bước củng cố vững chắc địa vị thống trị của mình vàcũng bắt đầu bộc lộ những bản chất cố hữu của nó: bóc lột áp bức nhândân lao động
Trang 13GCCN xuất hiện từng bước lớn mạnh trở thành một lực lượng xãhội quan trọng trong quá trình xác lập Trong lĩnh vực chính trị - xã hội
họ cũng như các giai cấp và tầng lớp khác bị bóc lột thậm tệ Tìnhtrạng bất công xã hội, bất bình đẳng và nghèo khó đè nặng lên vai họ Trong điều kiện ấy những phản kháng của GCCN và NDLĐ ngàycàng tăng lên Nhận thức được sự phản kháng ấy, một bộ phận trí thức
tư sản và tiểu tư sản có tư tưởng cấp tiến đã phản ánh những lợi ích,khát vọng của GCCN Ở Châu Âu lúc đố có 3 nhà tư tưởng vĩ đại:+ Hăng ri đơ Xanh Xi Mông
+ Sác lơ Phuriê
+ Rô bớt Ô oen
b Các nhà tư tưởng XHCN tiêu biểu
* Cơlôđơ Hăngri Đơ Xanh Ximông: ( 1760 – 1825)
- Tiểu sử:
Ông sinh ra trong một gia đình quý tộc, năm 17 tuổi ông tham gia quândịch, sau đó tham gia vào cuộc chiến giải phóng các thuộc địa ở Anh
và Bắc Mỹ
Năm 1783 ông trở về Pháp khi cuộc cách mạng 1789 nổ ra ông đã say
mê tuyên truyền cho những tư tưởng tự do, bình đẳng, bác ái
Từ năm 1797 ông chú ý nghiên cứu khoa học, đi nghe giảng ở cáctrường đại học, độc sách ở thư viện để nâng cao tầm hiểu biết
Năm 1802 ông cho xuất bản một số tác phẩm của mình trong đó cómột số tác phẩm đáng chú ý như “ Những bức thư của người Giơnevơgửi người cùng thời”; “Khảo luận”; “Sách giáo lí của các nhà côngnghiệp”…trong đó có chứa đựng những quan điểm mang tính chấtXHCN của ông
- Nội dung tư tưởng XHCN của Xanh- xi-mông:
+ Ông đề cập, luận giải cho lý thuyết về giai cấp và xung đột giai cấp
+ Ông tự nguyện tuyên bố người phát ngôn của giai cấp cần lao và giải phóng giai cấp ấy
+ Ông chỉ ra tính chất nửa vời, thiếu triệt để và không vì lợi ích của nhân dân lao động trong cách mạng tư sản Pháp 1789 Theo
Trang 14ông cần có một cuộc cách mạng mới, cuộc “ tổng cách mạng”, ông chủ trương phải bằng “con đường bình yên chung”.
+ Quan niệm về chế độ xã hội tương lai chứa đầy mâu thuẫn: Một mặt ông cho rằng trong xã hội ấy chế sở hữu phải được tổ chức sao cho có lợi nhất cho toàn xã hội
Mặt khác ông lại không chủ trương xóa bỏ chế độ tư hữu, mà cố gắng xóa bỏ phân hóa giàu nghèo quá đáng, thông qua thực hiện chế độ tư hữu một cách phổ biến.
+ Là người đầu tiên đưa ra dự đoán thiên tài về sự tiêu vong của nhà nước - “ dù sớm hay muộn chính trị sẽ bị kinh tế nuốt mất”
Tóm lại: Những tư tưởng mà Xanh xi mông nêu ra tuy chưa phải làCNXH đúng như nhận thức của chúng ta ngày nay nó còn mang tínhchất không tưởng, nhưng với những tư tưởng về bình đẳng xã hội,những dự kiến độc đáo của ông về xã hội tương lai ông đã được lịch sửthừa nhận là một nhà XHCN không tưởng có vị trí quan trọng vào đầuthế kỷ XIX
* Sác lơ Phuriê: ( 1772 – 1837)- Người Pháp
- Tiểu sử:
+ Phuriê xuất thân từ một gia đình buôn bán nhỏ ở thành phố Bơ –dăng – Xông Lúc nhỏ không được học hành đầy đủ, ông phải theo bố
đi buôn bán từ nhỏ, ông được đi nhiều nơi, trí tưởng tượng và sự ham
mê của ông phát triển rất sớm Ông có tài trào phúng, dưới con mắt củangười đương thời thì ông là người sắc sảo, ông không bao giờ khoannhượng với kẻ thù về tư tưởng của mình
+ Mặc dù không được học hành đầy đủ nhưng bù lại ông có trí nhớ đặcbiệt, ông thích gọi mình là nhà phát minh, trong thực tế ông đã đề xuấtnhiều tư tưởng đặc sắc trên nhiều lĩnh vực, ông là tác giả của nhiều tácphẩm lớn
+ 1808 ông công bố tác phẩm đầu tay “ Lý thuyết về 4 giai đoạn pháttriển”; “Những số phận chung” 1822 ông công bố “Luận văn về hiệphội gia đình công nghiệp” Năm 1829 ông cho xuất bản tác phẩm “ Thếgiới công nghiệp và XHCN”
- Nội dung tư tưởng XHCN của Phuriê:
+ Ông phê phán XH TBCN, ông cho rằng XHTS đó là tình trạng công nghiệp vô chính phủ Trong xh đó có mâu thuẫn về lợi ích,