chiếc thuyền ngoài xa(hay)

Ngày soạn:Ngày dạy: Tiết 70, 71 Đọc văn: CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA Nguyễn Minh Chõu MỤC TIấU BÀI HỌC: Giỳp hs Cảm nhận được suy nghĩ của người nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phỏt hiện ra mõu thuẩn

Ngày soạn:

Ngày dạy:

Tiết 70, 71 Đọc văn: CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA

(Nguyễn Minh Chõu)

MỤC TIấU BÀI HỌC: Giỳp hs

Cảm nhận được suy nghĩ của người nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phỏt hiện ra mõu thuẩn ộo le trong nghề nghiệp của mỡnh; Từ đú thấu hiểu mỗi người trong cừi đời, nhất là người nghệ sĩ khụng thể đơn gión, sơ lược khi nhỡn cs & con người

Thấy được kết cấu độc đỏo, triển khai cốt truyện sỏng tạo, khắc hoạ nhõn vật sắc sảo của cõy bỳt truyện ngắn sắc sảo & tài hoa

CÁCH THỨC TIẾN HÀNH: GV gợi mở hướng dẫn hs phỏt hiện, thảo luận trả lời cõu hỏi;

GV nhận xột, tổng kết

TIẾN TRèNH THỰC HIỆN:

Ổn định tổ chức

Bài cũ: Cảm nhận của anh (chị) về vùng đất và con ngời Nam Bộ qua truyện ngắn “Bắt sấu

rừng U Minh Hạ”(Sơn Nam)

Đọc truyện Bắt sấu rừng U Minh Hạ(sơn Nam), ta nh đợc thám hiểm một vùng đất xa lạ với bao điều bí ẩn của thiên nhiên và con ngời Xa lạ nhng rất đỗi thân thuộc, đó vẫn là quê hơng mình giàu có và khắc nghiệt, vẫn là những con ngời Việt Nam dũng cảm, cần cù, tài trí và lạc quan yêu đời trong cuộc đấu tranh sinh tồn và mở mang xây dựng đất nớc Qua đó, ngời đọc thêm yêu quý vùng đất và con ngời miền cực nam tổ quốc,thêm yêu quý nhân dân, đất nớc mình

Bài mới:

Hãy nêu những nét lớn về tác

giả Nguyễn Minh Châu

Nêu những nét chính về sự

nghiệp sáng tác của Nguyễn

Minh Châu?

I

> Tìm hiểu chung:

1/Tác giả:

- Nguyễn Minh Châu (1930-1989), quê ở Quỳnh

L-u, Nghệ An

- Ông là nhà văn trởng thành trong kháng chiến chống Mĩ

- Sự nghiệp:

+ Thành công ở nhiều thể loại nh: tiểu thuyết,

truyện ngắn, tiểu luận phê bình

+Tác phẩm: Cửa sông (tiểu thuyết,1967); Dấu chân ngời lính (tiểu thuyết,1972); Mảnh trăng cuối rừng (truyện ngắn,1970); Bến quê(1985)

+ Đóng góp: “Nhà văn mở đờng tinh anh và tài năng nhất của văn học ta hiện nay”(Nguyên Ngọc)

Sự tinh anh và tài năng ấy đợc thể hiện ở quá trình

đổi mới t duy nghệ thuật:

-> Đi sâu khám phá sự thật đời sống ở bình diện đạo

đức thế sự

-> Phát hiện nhiều mối quan hệ xã hội phức tạp, góp phần nhìn nhận và hoàn thiện nhân cách con ngời -> Thể hiện cái nhìn đa chiều về cuộc sống và con

Nêu xuất xứ của văn bản?

Hãy tóm tắt văn bản?

Tình huống truyện là gì? Tình

huống truyện “Chiếc thuyền

ngòai xa” diễn ra nh thế nào?

ngời của nhà văn

ú Nguyễn Minh Châu là gơng mặt lớn của nền văn học dân tộc, là nhà văn tiên phong trong công cuộc đổi mới văn học

2/ Văn bản:

• Xuất xứ:

- Tác phẩm đợc sáng tác tháng 8-1983, in trong tập truyện cùng tên, NXB Tác phẩm mới,1987

- Tác phẩm ra đời trong hoàn cảnh lịch sử xã hội: Cuộc kháng chiến chống Mĩ đã kết thúc, đất nớc thống nhất trong nền độc lập, hòa bình Cuộc sống

“muôn mặt mặt đời thờng” đã trở lại sau chiến tranh Nhiều vấn đề về đời sống, nhân sinh phải đợc nhìn nhận lại, nhiều yếu tố mới nảy sinh trong điều kiện xã hội mới

* Tóm tắt:

- Theo yêu cầu, Phùng đã đến vùng biển miền Trung(nơi anh từng chiến đấu) để chụp tấm ảnh còn thiếu cho bộ lịch năm sau

- Sau nhiều ngày, anh phát hiện và chụp đợc “Một cảnh đắt trời cho”(một chiếc thuyền ngoài xa đang

ẩn hiện trong biển sớm mờ sơng) Khi chiếc thuyền vào bờ, nó khiến anh vô cùng kinh ngạc, vì trên chính con thuyền đó xuất hiện một ngời đàn ông thô kệch và một ngời đàn bà bơ phờ, mệt mỏi Nghiệt ngã hơn, khi bớc xuống khỏi con thuyền ấy, ngời đàn

ông đã đánh đập vợ dã man Đứa con muốn bảo vệ

mẹ đã đánh cha

- Những ngày sau, cảnh tợng đó lại tiếp diễn và lần này ngời nghệ sĩ đã can thiệp Ngời đàn ông đánh anh bị thơng

- Theo lời mời của chánh án Đẩu (bạn của Phùng) ngời đàn bà đã đến tòa án huyện nhng chị đã từ chối

sự giúp đỡ của Phùng và Đẩu Chị kể về câu chuyện cuộc đời mình và giải thích lí do vì sao chị từ chối li hôn

- Rời vùng biển, Phùng có một tấm ảnh đợc chọn vào bộ lịch năm ấy.Tuy nhiên mỗi lần đứng trớc bức

ảnh, anh lại thấy hiện lên màu hồng của ánh sơng mai và nhìn lâu hơn bao giờ anh cũng thấy hình ảnh ngời đàn bà lam lũ bớc ra từ bức ảnh

* Tình huống truyện:

-Tình huống truyện là sự kiện có ý nghĩa bộc lộ mọi mối quan hệ, khả năng ứng xử, thử thách phẩm chất, tính cách, đôi khi tạo ra nhng bớc ngoặt trong t tởng tình cảm, trong cuộc đời con ngời

- Tình huống truyện “Chiếc thuyền ngoài xa”: Trong

Văn bản đợc chia làm mấy

phần?Nội dung từng phần?

Truyện ngắn đợc trần thuật từ

điểm nhìn của nhân vật nào? Tại

sao tác giả trần thuật từ điểm nhìn

nhân vật đó?

Ngời nghệ sĩ đã phát hiện ra

điều gì khi đến vùng biển nọ?

Bức tranh thiên nhiên tuyệt mĩ

đ-ợc miêu tả qua những chi tiết

nào?

Tại sao tác giả gọi là “Một cảnh

đắt trời cho”?

giây phút tâm hồn thăng hoa những cảm xúc lãng mạn nhất, Phùng bất ngờ chứng kiến từ con thuyền thơ mộng ấy là:

+ Lão đàn ông đánh vợ một cách dã man và vô lí

+ Phản ứng của chị em Phác trớc sự hung bạo của cha đối với mẹ

+Sự nhẫn nhục của ngời đàn bà

-> Từ đó, Phùng có cách nhìn đời đa diện, đa chiều và sâu sắc về con ngời, cuộc đời, và chính bản thân

* Bố cục:

Phần 1:( biến mất) Hai phát hiện của ngời nghệ

sĩ nhiếp ảnh

Phần 2: (Còn lại) Câu chuyện của ngời đàn bà làng chài và tấm ảnh đợc chọn cho bộ lịch năm ấy

II>Đọc hiểu văn bản:

Truyện ngắn đợc trần thuật từ điểm nhìn nhân vật Phùng, hay nói đúng hơn, Phùng là sự hóa thân của tác giả.Việc chọn ngôi kể nh vậy:

- Tạo ra điểm nhìn trần thuật sắc sảo

- Tăng cờng khả năng khám phá đời sống của tình huống truyện

- Lời kể khách quan, chân thật và giàu sức thuyết phục

1/ Hai phát hiện của ng ời nghệ sĩ nhiếp ảnh:

-Bức tranh thiên nhiên hoàn mĩ -Bức tranh hiện thực đời sống a> Phát hiện thứ nhất của ng ời nghệ sĩ: Bức tranh thiên nhiên tuyệt mĩ:

* Miêu tả:

- “Bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ”

- “Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe chiếu vào”

- “Vài bóng ngời lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc vào bờ”

- “Đờng nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp”

=> Bức tranh thiên nhiên diệu kì, tơi mát và mĩ lệ, vừa có đờng nét vừa có màu sắc của cảnh biển lúc bình minh Đúng là “Một cảnh đắt trời cho”

* Một cảnh đắt trời cho” vì:

- Đó là cảnh đẹp diệu kì mà tạo hóa ban tặng, là cảnh hiếm hoi mà trong cuộc đời ngời nghệ sĩ không dễ gì bắt gặp

- Phút thăng hoa trong cảm hứng sáng tạo, tài năng của ngời nghệ sĩ

-> Bức tranh thiên nhiên tuyệt mĩ đó đã tác động

Tâm trạng của Phùng nh thế nào

khi đứng trớc bức tranh thiên

nhiên tuyệt mĩ ấy?

Phùng khám phá thấy điều gì

trong tâm hồn mình?

Qua đó, Nguyễn Minh Châu

muốn thể hiện điều gì?

Nơi Phùng chạm tới vẻ đẹp toàn

bích ấy là ở đâu? tại sao tác giả

lại chọn nơi ấy?

Phùng đã phát hiện thấy một bức

tranh hiện thực đời sống nh thế

nào?

Cách miêu tả nh thế nào? Miêu

tả nh vậy nhằm mục đích gì?

rất lớn đến tâm trạng ngời nghệ sĩ

* Tâm trạng Phùng khi đứng tr ớc bức tranh thiên nhiên tuyệt mĩ:

- “Tôi trở nên bối rối, trong tim nh có cái gì bóp thắt vào”

Bức tranh tạo hóa khiến tâm hồn ngời nghệ sĩ rung động thực sự và dấy lên những xúc cảm thẩm mĩ đặc biệt

- Phùng khám phá thấy “Chân lí của sự toàn thiện,

khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn

=> Phùng đã cảm nhận đợc cái Chân – Thiện – Mĩ của cuộc đời mình Chính cái đẹp ấy đã giúp Phùng chạm đến phần thánh thiện nhất, trong sáng nhất của tâm hồn mình

- Qua đó, Nguyễn Minh Châu muốn khẳng định:

“Bản thân của cái đẹp chính là đạo đức”, cái đẹp có khả năng gột rửa, tinh lọc tâm hồn con ngời Cho nên Phùng cảm thấy tâm hồn mình trở nên trong trẻo vô ngần

- Nơi Phùng ngồi bấm máy: Khám phá đợc vẻ đẹp

toàn bích của tạo hóa và chạm tới kẻ lòng mình đó là một bãi biển còn đầy tàn tích của chiến tranh.Chi tiết nhỏ nhng có sức gợi rất lớn:

Khung cảnh tởng nh yên bình nhng thực ra đằng sau khung cảnh yên bình ấy là những vết tích đau thơng còn sót lại mà ng ời nghệ sĩ ch a kịp nhận ra Đồng thời chính không gian yên tĩnh nơi

đây sẻ giúp anh trút bỏ những bộn bề của cuộc sống

để soi lại chính mình

b> Bức tranh hiện thực đời sống:

- Ngời đàn ông: Tấm lng rộng; mái tóc tổ quạ; đi

chân chữ bát; lông mày cháy nắng; mắt đầy vẻ độc dữ

- Ngời đàn bà: Cao lớn , thô kệch; rỗ mặt; mặt mệt

mỏi, tái ngắt; áo bạc phếch, rách rới, ớt sũng

- Cảnh tợng tàn nhẫn đã diễn ra: Ngời đàn ông

đánh và chì chiết ngời đàn bà một cách dã man và vô

lí Còn ngời vợ cam chịu, nhẫn nhục

- Đứa con đánh cha để bảo vệ mẹ.

* Miêu tả: Một cách cụ thể, chi tiết từng cử chỉ ,

hành động, ngoại hình nhân vật

- Tái hiện một bức tranh trần trụi, thô ráp về cuộc sống, đối lập hoàn toàn với bức tranh thiên nhiên hoàn mĩ mà Phùng vừa khám phá ra

- Cuộc sống chứa đầy trớ trêu, đầy nghịch lí Hóa ra,

đằng sau bức tranh toàn bích và thơ mộng tởng nh

Phát hiện của Phùng cho ta thấy

điều gì?

Thái độ của Phùng khi chứng

kiến bức tranh hiện thực cuộc

sống?

Cảnh đó có phải hôm nay mới có

trong cuộc sống hay không?

Tại sao hôm nay Phùng mới nhận

ra?

Hành động của Phùng khi chứng

kiến ngời đàn ông đánh ngời đàn

bà?

Qua đó, Nguyễn Minh Châu

muốn gửi gắm điều gì?

Qua đó, em rút ra bài học gì cho

mình khi nhìn nhận cuộc sống

Đú là cõu chuyện ntn?

bình yên ấy là bão tố, là hiện thực nghiệt ngã, đớn

đau đang diễn ra hàng ngày, hàng giờ Tại đây, trong không gian gần hơn, thật hơn, Phùng mới có

điều kiện để chứng kiến

* Thái độ của Phùng khi chứng kiến bức tranh hiện thực cuộc sống:

- “Kinh ngạc đến mức cứ đứng há mồm ra mà nhìn”

-> Phùng ngạc nhiên đến chết lặng, dờng nh không tin vào những gì đang diễn ra trớc mắt

=> Bi kịch gia đình không phải hôm nay mới có , cảnh đó chỉ là một màu trong muôn màu của cuộc sống

- Hôm nay Phùng mới nhận ra: Vì anh đang mãi

mê săn tìm những vẻ đẹp trong trẻo, tinh khôi và lãng mạn

* Hành động: “Phùng xông ra buộc lão đàn ông

chấm dứt hành động độc ác”

-> Phùng đã thể hiện đợc bản chất của

ng-ời lính là không thể làm ngơ trớc sự bạo hành của cái

ác

=> Nguyễn Minh Châu muốn khẳng định: Ngời nghệ không nên xa rời hiện thực đời sống, mãi tìm kiếm những điều quá xa vời cuộc sống đời thờng Dẫu biết, nghệ thuật luôn hớng về cái đẹp nhng nghệ thuật không thể là ảo ảnh lừa dối Lãng mạn hóa cuộc đời, bôi hồng hiện thực là vô nghĩa Bởi vì, hiện thực cuộc đời có cả niềm vui, hạnh phúc và khổ đau Nghệ thuật h ớng đến cuộc đời, vì cuộc đời đó mới là nghệ thuật chân chính

* Bài học gì cho mình khi nhìn nhận cuộc sống Cuộc sống không đơn giản, xuôi chiều và luôn chứa

đầy nghịch lí bên trong Nhìn nhận cuộc đời phải có cái nhìn đa chiều mới phát hiện chiều sâu của cuộc sống

úHóa ra “Bản thân cái đẹp chính là đạo

đức” Cái đẹp có khả năng gột rửa tâm hồn con ngời, giúp ngời nghệ sĩ tìm lại chính mình, làm thay đổi cảm quan của ngời nghệ sĩ chính là hiện thực đời sống

2/CÂU CHUỴấN VỀ CUỘC ĐỜI NGƯỜI ĐÀN BÀ LÀNG CHÀI & TẤM ẢNH ĐƯỢC CHỌN CHO BỘ LỊCH NĂM ẤY.

a/ Cõu chuyện về cuộc đời người đàn bà làng chài.

• Cuộc đời bất hạnh, khổ đau: Bà thường

xuyờn bị chồng hành hạ đỏnh đập

Ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng

Người đàn bà có thái độ ntn khi

bị hành hạ?

Dáng vẻ bề ngoài của bà?

Hành động của người mẹ khi

nhìn thấy cảnh con đánh cha?

Khi được Đẩu & Phùng đề nghị

giúp đỡ, người đàn bà nói gì?

Tại sao người bà lại cam chịu

nhẫn nhục như vậy dù đã được đề

nghị giúp đỡ?

Em hiểu gì về người đàn bà làng

chài này?

Tại sao tg không đặt tên cho

bị đánh bằng chiếc thắt lưng da quật tới tấp vào lưng người đàn bà

Bị nguỳên rủa “Mày chết đi cho ông nhờ”

-> Cay đắng tủi cực, bị hành hạ cả thể xác lẫn tinh thần

• Nhẫn nhục chịu đựng, không hề kêu la chống trả hay tìm cách giải thoát cho mình.

- TG dùng những chi tiết miêu tả vẻ nhẫn nhục của người đàn bà: khuôn mặt mệt mỏi, cặp mắt nhìn xuống, rón rén ngồi vào mép ghế,…

-> Nhân vật hiện lên sinh động, chân thật với vẻ ngoài tội nghiệp, đáng thương

- Sự nhẫn nhục cam chịu còn được khắc hoạ qua

hành động bên ngoài: Sờ lên khuôn mặt người mẹ

như “muốn lau đi…”; Phác ơi, con ơi!; vái lấy vái

để đứa con mong nó hiểu lẽ đời mà nó chưa thấu hiểu,…-> người mẹ câm lặng với nỗi đau chồng

chất

- Khi được Đẩu & Phùng đề nghị giúp đỡ & khuyên chị nên li hôn thái độ người đàn bà hoàn toàn thay đổi:

+ “đừng bắt con bỏ nó”-> van xin, nài nĩ để không

phải bỏ chồng, kẻ vũ phu, thô kệch thường trút cơn dận lên bà

+ “Chị cảm ơn các chú….lam lũ” -> người đàn bà

trở nên chủ động mạnh dạn vì chị tự nguyện chấp nhận cs đó

• Nguyên nhân của sự cam chịu nhẫn nhục ở người đàn bà làng chài, đó là vì:

- Thuyền chúng tôi cần một người đàn ông chèo chống khi phong ba

- Giá tôi đẻ ít or chiếc thuyền rộng hơn

- Đàn bà … phải sống cho con chứ không thể sống cho mình

-> Người đàn bà làng chài tưởng như quê mùa ít học

ấy lại là người hiểu lẽ đời:

+ Chị hiểu nguyên nhân vì sao chồng chị trở thành

kẻ vũ phu, độc ác như vậy Phải chăng chịu đòn là chị đã giúp chồng giải toả được những ấm ức trong lòng, chia sẻ gánh nặng mưu sinh với chồng

+ Chị hiểu thế nào là hạnh phúc bình dị của một người đàn bà khi nhìn những đứa con vui vẻ, ăn no

Dù hp ấy phải đánh đổi bằng nỗi đau bị hành hạ của chị

+ TG chỉ gọi “người đàn bà” nhân vật không tên tuổi

người đàn bà?

Từ cuộc đời người đàn bà tg

muốn thể hiệ điều gì?

GV cho hs đọc đoạn cuối?

Mỗi khi ngắm bức ảnh người

nghệ sĩ thấy gì?

Qua đó tg khẳng định điều gì?

Tại sao tg chọn hình ảnh chiếc

thuyền ngoài xa để miêu tả, để

làm đối tượng sáng tác?

nhưng vô cùng cao cả & vĩ đại, cuộc đời còn nhiều người phụ nữ vĩ đại như thế Đồng thời cũng còn nhiều phụ chịu bất hạnh như thế

=> Cuộc đời bất hạnh tủi cực nhưng nhân hậu bao dung, giàu tình yêu thương Đó là những “Hạt ngọc

ẩn dấu” đằng sau vẻ lam lũ, cay cực của cuộc đời -> Từ đó, NMC khẳng định không thể dễ dàng, đơn giãn khi nhìn nhận cs, sv, hiện tượng

b> Tấm ảnh được chọn cho bộ lịch năm ấy

- Miêu tả: tấm ảnh đen trắng: màu hồng hồng của ánh sương mai, nhìn kĩ thì hiện lên hình ảnh người đàn bà,

+ Màu hồng hồng: chất thơ của cs, vẻ đẹp lãng mạn của cuộc đời, biểu tượng của nghệ thuật

+ Hình ảnh của người đàn bà: hiện thân của hiện thực cuộc đời, những lam lũ khốn khổ

-> Mối quan hệ giữa NT & đời sống: NT chân chính không bao giờ được rời xa cuộc đời, NT phải vì con người

* Chiếc thuyền ngoài xa:

- làm nên vẻ đẹp toàn bích của bức tranh cảnh vật

- Hạnh phúc gia đình cũng như con thuyền có lúc chông chênh chực đổ, người chèo lái con thuyền ấy phải vững tay chèo thì con thuyền mới vượt qua được phong ba Nếu người đàn ông chèo lái con thuyền mưu sinh thì người đàn bà chèo lái con thuyền hạnh phúc

-> Vẻ đẹp của hoá công làm ta choáng ngợp bởi ánh hào quang của ảo ảnh thì cs đời thường, nhất là phẩm hạnh của người đàn bà làng chài đó mới là vẻ đẹp vĩnh hằng

Củng cố: Xem phần ghi nhớ

Dặn dò: học bài theo câu hỏi sgk