Khái quát phong cách nghệ thuật tác giả Tô Hoài - Tô Hoài là nhà văn đa phong cách, ông viết ở thể loại nào cũng để lại dấu ấn riêng của mình.. Mị với thân phận “Con dâu gạt nợ”-Hiện thâ
Trang 1Bai giảng chuyên sâu nâng cao các chuyên đề văn 12 Chuyên đề bồi dưỡng FISG, luyện thi ĐH, TN
CHUYÊN ĐÈ 4: VĂN XUÔI
Bài 1: VỢ CHÒNG A PHỦ-Tô Hoài
I Kiến thức trọng tâm
1 Khái quát về tác giả
- Tô Hoài tên thật là Nguyễn Sen, người Hà Nội, sinh năm 1920 Là một nhà văn có
nguồn sáng tạo to lớn
- Sáng tác của Tô Hoài thé hiện vốn hiểu biết phong phú về đời sống và phong tục, chất
tao hinh va chat tho qua miêu fả và kế chuyện đầy thú vị Là một nhà văn viết truyện về
miền núi rất thành công
- Có trên 100 tác phẩm Trước cách mạng, nỗi tiếng với truyện “Dé mén phiéu lưu ký”
Sau năm 1945, có “Truyện Tây Bắc”, “Mười năm”, “Miền Tây”, “Tuổi trẻ Hoàng Văn
Thụ”, “Tự truyện”
- Tô Hoài là nhà văn có nhiều đóng góp cho văn xuôi Việt Nam Hiện đại
2 Khái quát phong cách nghệ thuật tác giả Tô Hoài
- Tô Hoài là nhà văn đa phong cách, ông viết ở thể loại nào cũng để lại dấu ấn riêng của
mình Văn phong cũng giỗng như tính cách của Lông luôn điềm đạm, giản dị, trong sáng,
đầy cảm xúc, hóm hỉnh với nhiều triết lí thâm trầm
- Văn phong của TH có vốn từ vựng rất phong phú, ông yêu chữ và cố công tích cóp chữ
của cối nhân sinh để làm giàu cho trang viết của a mnths “Suốt đời tôi chỉ làm 1 người nhặt
chữ”
- Tô Hoài là nhà văn có sức sáng tạo đồi dào nhất trong làng văn chương của Việt Nam,
ông còn biết đến với nhà văn CHẾ, sự thật đời thường, đôi khi thật hơn con người thật
Ông thuộc nhóm nhà văn tả “chân
- Ông là nhà văn sinh ra là đề viết văn ông hấp dẫn người đọc bởi lối trần thuật hóm
hỉnh nhưng tỉnh tế, sâu sắc cùng với biệt tài xây dựng và miêu tả tâm lí nhân vật
- Ông là nhà văn am hiểu phong tục tập quán của người dân miễn núi
3 Tác phẩm “Vợ ching A Phi”
a Hoàn cảnh sáng tác và vị trí tác phẩm |
- “Vợ chồng A Phú” là truyện ngắn xuất sắc của Tô Hoài viết, về đề tài miền núi Tây Bắc
được ¡in trong tập “Truyện Tây Bắc”( 1953) “Truyện Tây Bắc” gồm 3 truyện “Cứu đất
cứu mường”, “Mường Giơn”, “Vợ chồng A Phủ”
- Tác phẩm là kết quả của những đợt nhà văn thâm nhập thực tế cuộc sống của đồng bào
dân tộc ít người vùng Tây Bắc, đánh dấu sự chín muỗi về tư tưởng, tình cảm của nhà
văn Sau chuyến đi dai 8 tháng cùng bộ đội vào giải phóng Tây Bắc (1952), ông đã sống
gắn bó và nghĩa tình với đồng bào các dân tộc Thái, Mường, Hmông có những hiểu
biết sâu sắc về mảnh đất miên Tây” Ông đã từng nói: “Kết quả lớn nhất và trước nhất
của chuyến đi 8 tháng ấy là đất nước và người miền Tây đã để thương, để nhớ cho tôi
nhiều quá Hình ảnh Tây Bắc đau thương và dũng cảm lúc nào cũng thành nét, thành
người, thành việc trong tâm trí tôi Đó là một ám ảnh mạnh mẽ thúc đẩy tôi sáng tác”
- Tác phẩm đã thể hiện một cách xúc động cuộc sống tủi nhục của đồng bào miễn núi
Tây Bắc đưới ách phong kiến và thực dân Họ-mà tiêu biểu là bà lão Ảng (“Cứu đất cứu
mường”), gia đình ông Mờng và dân làng Mường Giơn (Mường Giơn” MỊ và A Phú
(“Vợ chồng A Phủ”) bị tước đoạt tài sản, bóc lột sức lao động và xúc phạm nhân phẩm
Trong cảnh đau thương tột cùng đó, cách mạng đã đến với họ và họ đã thức tỉnh
b Bỗ cục tác phẩm
* Hình tượng nhân vật Mi:
- Lai lịch xuất thân
Gv: Lê Thạch Thi/Sẩt: 0965.838.938/Fb: Thạch Thí 110 Môn Văn
Trang 2Bài giảng chuyên sâu nâng cao các chuyên đề văn 12 Chuyên đề bồi dưỡng HSG, luyện thi ĐH, TN
- Ngoại hình, tính cách
- Thân phận “làm dâu gạt nợ”:
+ Chịu nỗi khổ về thể xác
+ Chịu nỗi khổ vẻ tinh thần
= Sức sống tiềm tầng của Mị trong 4 lần thức tỉnh: Khi ở nhà, làm dâu, trong đêm
tình mùa xuân và trong đêm mùa đông
* Nhân vật A Phủ:
- Lai lịch, xuất thân
- A Phủ hiện thân cho những đau khổ của người dân mên núi
- A Phủ hiện thân cho sức mạnh phản kháng
* Giá trị hiện thực
* Giá trị nhân đạo
II Phan tích cụ thể
1 Hình tượng nhân vật Mị
Chẳng có gì vô lí khi nói rằng nhìn từ nhân vật và cốt truyện, “Vợ chồng A Phủ” của
Tô Hoài có dáng dấp 1 “cổ tích đời mới” Mị và A Phủ dường như bước thẳng vao văn
học hiện đại từ những truyện cô miền núi Nếu Mị thuộc kiểu nhân vật cô gái nghèo thì A
Phủ thuộc kiểu nhân vật mô côi
Trong những tác phẩm dân gian thì hình tượng kiểu nhân vật này thường được xây
dựng theo I câu trúc nghịch lí: Những cô gái nghèo xinh đẹp, giỏi giang, nết na nhưng
thiếu mỗi hạnh phúc Nhưng ở tác phẩm “Vợ chồng A Phủ”, Mị có tất cả rồi không có gì
cả Trong “Vợ chồng A Phủ” thì không có 1 ông bụt, bà tiên nào cả mà họ cứu lấy chính
mình Họ tự đổi đời và giành Jay sự sông Vì vậy, tac phẩm có mô-típ vừa mới mẻ hiện
đại nhưng cũng đậm chất truyền thống
a Lai lịch xuất thân
- Mị sinh ra từ cửa con nhà nghèo, mô côi mẹ từ nhỏ, gia đình Mị nghèo từ trong “trứng
nước” vì hàng năm phải làm 1 nương ngô để trả nợ cho nhà thống lí Pá Tra vì khi bố mẹ
MỊ cưới nhau đã vay của nhà Pa Tra
- Năm nay qua năm khác, lãi mẹ đẻ lãi con, đến lúc Mị 18 tuổi mà nợ nhà thống lí vẫn
chưa trả xong
b Ngoại hình, tính cách
- Mị là cô gái Hmông xinh đẹp, thùy mị, nết na, hiếu hạnh và yêu đời, hồn nhiên và vui
sống
- Ở tuổi đôi mươi, Mị đẹp như bông hoa ban, hoa đào ở núi rừng Tây Bắc, Mị đã làm
xiêu dong biết bao chàng trai Mông: “Trai làng đến nhẫn cả chân vách đầu buồng Mị
nằm”
- MỊ thôi kèn lá cũng hay như thổi sáo, có biết bao nhiêu chàng trai ngày đêm say mê đi
theo tiếng sáo của Mi
- Nhà Mị nghèo chỉ có 1 chiếc váy do mẹ để lại nhưng mỗi khi xuân về, Tết đến Mị cùng
trai gái trong bản làng thổi sáo, đánh pao va hò hẹn Tâm hồn Mị rất nhạy cảm, dễ rung
động trước cái đẹp của thiên nhiên nơi núi rừng, bản làng của tình yêu, tình người đang
nảy nở
— Mi có đủ phẩm chất để đáng được hưởng 1 cuộc sống hạnh phúc, tình yêu đang ngập
tràn trong tâm hồn Mị và tràn ngập trong khát vọng ước mơ Mị cũng có 1 tình yêu, J
người yêu, có ngón tay đeo nhẫn với ước hẹn tình duyên Tâm hồn người thiếu nữ tài
hoa, xinh đẹp ấy đang rộng mở để đón nhận những hương hoa của cuộc đời
Gy: Lé Thach Thi/Sdt: 0965.638.938/Fb: Thạch Thi 111 Mo6n Van
Trang 3
Bai giảng chuyên sâu nâng cao các chuyên đề văn 12 Chuyên đề bôi dưỡng FISG, luyện thi DH, TN
c Mị với thân phận “Con dâu gạt nợ”-Hiện thân cho những đau khổ của người dân
miền núi
Tô Hoài là nhà văn đã từng có sự gắn bó sâu sắc với đất và con người Tây Bắc, ông
đã time phải thốt lên rằng: ' “Đất và người Tây Bắc đã để thương dé nhớ trong tôi nhiều
quá” Chính bởi nỗi niềm đó, ông đã dành riêng một tập truyện viết về núi rừng Tây Bắc
đó là tập “truyện Tây Bắc” Vợ chồng A phủ là một trong những câu chuyện được rút
trong tập đó Có thể nói tình yêu thương Tây Bắc được Tô Hoài gửi trọn vẹn trong nhân
vật Mị Có lẽ yêu tây bắc như thế nào thì Tô hoài cũng gửi gam tình yêu vào nhân vật
MỊ nhiều như thế đó Tuy nhiên, cuộc đời Mị không theo ý muốn của cô, cô không thể tự
quyết định cuộc đời của mình được Mị đã phải bước chân về nhà Thống lý Pá Tra để
làm dâu trừ nợ, sống cuộc đời với thân phận cay đắng, tủi hờn
* Mi hién thân cho những đau khổ về thể xác
- Mị bị bốc lột sức lao động tàn nhẫn:
+ MỊ trở thành con dâu gạt nợ vì phải trả món nợ truyền kiếp từ đời cha mẹ để lại, Mị đã
lớn mà nợ vẫn chưa trả xong
+ Mị trở thành người nô lệ trong nhà thống lí từ khi về làm dau, Mi trở thành công cụ lao
động biết nói mà không dám nói, bị hành hạ, bị tước hết mọi quyền sống, làm việc mọi
lúc, mọi nơi: 4i ở xa về, có việc vào nhà thong lý Pá Tra thường trông thấy có một cô
con gái ngôi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa Lúc nào cũng vậy, đù
quay sợi, thải cỏ ngựa, dệt vải, chẻ cũi hay cống nước dưới khe suối lên, cô ấy cũng củi
mặt, mặt buẳn rười rượi
+ Mi bị bóc lột sức lao động đến tận cùng, mỗi năm, mỗi mùa, mỗi tháng phải làm đi làm
lại những việc giống nhau và không được nghỉ ngơi: “Tết xong thì lên núi hái thuốc
phiện, giữa năm thì giặt đay, xe đay, đến mùa thì đi nương bẻ bap ”
+ Mị trên đanh nghĩa là 1 con đâu nhưng thực chất là 1 người nô lệ, thậm chí không bằng
con trâu, con ngựa nhà thống lí Pá Tra: “Con ngựa, con trâu làm còn có lúc đêm nó còn
được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này thì vùi đầu vào làm cả ngày
lẫn đêm”
—› Phác họa chân dung Mị, Tô Hoài cũng không dùng nhiều lắm chỉ tiết mà chỉ dùng 1
vài đường nét để khắc đậm dáng vẻ lầm lũi, lam lũ của Mị Nhà triết học Mĩ Hê-ghen đã
từng nói: Sự “vật hóa” là hình thức để hạ thấp con người Sự miêu tả ấy đã lột tả được
đến tận cùng nỗi khổ của Mi
- Mi bị đánh đập hết sức đã man:
+ Ngày Tết, Mị không được đi chơi, bị A Sử trói đứng vào cột trong buồng tối, A Sử trói
Mị bằng cả thúng dây đay, A Sử trói luôn cả tóc Mi, đóng sam ctta va bỏ đi choi
+ Khi thức cả đêm đề thoa thuốc cho A Sử, vì mệt quá nên ngủ thiếp đi, Mị bị A Sử đạp
thẳng vào mặt
+ Những đêm mùa đông trên Hồng Ngài rất dài và lạnh, mỗi đêm MỊ phải trở dậy sớm dé
thôi lửa sưởi ấm, lúc đó A Sử đi chơi ve liền đánh Mị ngã xuống bếp
* Mị hiện thân cho những đau khỗ về tinh thần
- Mỗi ngày, Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa, Mị đã mất hết ý
thức của sự phản kháng, sống cam chịu, nhẫn nhục, những việc Mị làm là hành động
theo thói quen chứ không phải là ý thức
- Tác giả cắt nghĩa: “Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi” để minh giải tình trạng bị đày
đoạ đến mức bị tê liệt về tỉnh thần và dẫn tời tiếng thở dài buông xuôi phó mặc cho hoàn
cảnh: “Bây giờ thì Mì tưởng mình cũng là con trâu, mình cũng là con ngựa, là con ngựa
phải đổi ở cái tàu ngựa nhà này đến ở cái tàu ngựa nhà khác, ngựa chỉ biết việc ăn cỏ,
Gv: Lé Thach Thi/Sdt: 0965.838.938/Fb:Thach Thi 112 Môn Văn
Trang 4Bài giảng chuyên sâu nâng cao các chuyên dé văn 12 Chuyên đề bôi dưỡng HSG, luyện thi ĐH, TN
biết đi làm mà thôi” Ở lâu trong cái khổ nên Mị cũng không cảm nhận được nỗi khổ của
chính mình, thân xác héo hon, tỉnh than tan lui
- Can budng | Mi nam như 1 địa ngục trần gian: “Ở buồng Mị nằm kín mít, có một chiếc
cửa số một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết
là sương hay là nắng Mi cứ nghĩ rằng mình cứ ngôi trong cái lỗ vuông ây mà trông ra,
đến bao giờ chết thì thôi” Sống trong cái ngục tù ây, Mị không còn ý niệm về thời gian,
vô thức vệ không gian, ý nghĩa của sự sống cũng bị thủ tiêu Căn buống ấy chính là địa
ngục nơi trần gian giam hãm tình yêu, tuổi thanh xuân và cuộc đời của MỊ Mị bị bóp
nghẹt hết ước mo, hi vong, hiện tại bây giờ của MỊ là 1 mau trang trang, không biệt
sương hay là nang, là màu của 1 thứ hoàng hôn buồn tẻ, tê tái, tuyệt vọng
- Mị bị bắt về nhà thống lí Pá Tra theo tập tục cúng trình ma và bị trói chặt cuộc đời ở
đây, bị vùi đập bởi sức mạnh của “thần quyền và cường quyền” Mị nghĩ mình đã cũng
trình mà nhà thống lí thì chỉ có chế rũ xương ở đây mà thôi, Mị cũng đã nghĩ tới việc ăn
lá ngón để tự tử nhưng cũng không đành vì chết tức là chạy trốn với nhà thống lí Pá Tra
Đây là lần đầu tiên ngòi bút của Tô Hoài lách sâu vào cái tâm lí phức tạp của người nữ
giới trong Mi Nhìn bê ngoài, tự tử là 1 hành vi tiêu cực, chán đời, chán sông nhưng thực
chất lại là biểu hiện của lòng yêu đời, ham sống và sự thức tỉnh Nó cho thấy sự lựa chọn
cực đoan của Mị: Thà được chết như 1 con người còn hơn phải sống như 1 con vat
—› Nếu như trong “Tắt đèn” của Ngô Tất Tó, chị Dậu đã bị bần cùng hóa, Chí Phèo của
Nam Cao bị “tha hóa và lưu manh hóa” là điển hình về bi kịch của người nông dân làng
quê Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám thì Mị lại chịu nỗi thống khổ vì bị “nô lệ
hóa”, bị sức mạnh vô hình và hữu hình của chế độ miền núi hủy diệt sức xuân và sức
sống Mị giờ đây giống như 1 công cụ lao động biết nói mà không dám nói, nhẫn nhục và
cam chịu
d Sức sống tiềm tàng của nhân vật Mị: Sự trỗi đậy của sức sống tiềm tàng về hạnh
phúc và tình yêu của Mị (Qua 4 lần thức tỉnh)
Mi 1a linh hồn của tác phẩm, nơi tập trung nhiều nhất tỉnh lực của ngồi bút tác giả
Nguyên tắc của chủ nghĩa hiện thực đã được Tô Hoài tuân thủ I cách nghiêm ngặt MỊ
nhẫn nhục, cam chịu đến bạc nhược nhưng mặt khác kiên gan, quyết liệt đến bướng bỉnh
Mi giống như 1 rừng cây héo úa, tàn lụi nhưng sâu bên trong mao mạch của thân nhựa
vẫn chảy thầm Song, oái oăm hơn cả vẫn là nghịch lí: Những khi thèm sống nhất Mị lại
nghĩ đến cái chết còn khi Mị không nghĩ đến cái chết là lúc Mị chán sống cơ cực Cấu
trúc nghịch lí này với những chuyển hóa tỉnh vi của nó chính là logich độc đáo của tính
cach Mi
* Sức sống tiềm tàng khi Mị còn ở nhà (lần 1)
Khi Mị lớn Pá Tra có ý muốn bố Mị gả cho nhà thống lí thì Mi da nói với bố: “Con
đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô giả nợ thay cho bố Bố đừng bán
con cho nhà giàu” Đây là phản ứng đầu tiên thể hiện sự phản kháng, không đồng tình
khi phải làm dâu gạt nợ cho nhà giàu
* Sức sống tiềm tàng khi Mị làm dâu (lần 2)
- Mị bắt về lấy A Sử chứ không có tình yêu với ÀA Sử nên có đến hàng tháng đêm nào MỊ
cũng khóc, Mi trén vé nha, mắt đỏ hoe, thụp xuống quỳ lạy trước mặt bố
- Mị bắt về làm dâu, sống 1 kiếp người nhưng thực chất thân phận làm trâu ngựa nên MỊ
đã định ăn lá ngón tự tử, Mị muốn sống như 1 con người nhưng vì thương bố mẹ nên Mị
không đành
Œwv: Lê Thạch Thi/SảI: 0965.838.936/Fb: Thạch Thi 113 Môn Văn
Trang 5
Bài giảng chuyên sâu nâng cao các chuyên đề văn 12 Chuyên đề bồi dưỡng HSG, luyện thi ĐH, TN
Chính tình thương đã biến Mị từ 1 con người cam chịu thành 1 kẻ liều lĩnh, từ 1 người
- đàn bà nô lệ thành 1 người đàn bà nổi loạn
- Diễn biến tâm lí và hành động
Tô Hoài trong khi đi sâu vào hiện thực đã phát hiện ra con đường tất yếu mà nhân vật
của ông sẽ đi tới Sự đè nén, áp bức, sự thống khổ của bọn thống trị đã dẫn đến sự vùng
vẫy, chống trả của con người bị dồn vào con đường chết
+ MỊ nồi loạn, quyết định cởi trói cho A Phủ nhưng Mị chợt chùng lại, Mi giằng xé dữ
dội giữa mạng sông của mình và người cùng cảnh ngộ Có thể cứu được A Phủ nhưng Mị
lại phải chết thay cho A Phủ trên cái cọc ấy Bây giờ MỊ lại trở về thực tại với lòng tự
thương mình nên đã tự cứu mình
+ Mị rón rén cắt dây trói cho A Pht, Mi lại sợ chết, nỗi sg chét ấy lại là tiếng nói hồn
nhiên của 1 long ham sống, 1 niềm thiết tha với cuộc sống Cắt dây trói xong thì MỊ
“Đứng lặng trong bóng tối”-đó là 1 khoảng lặng chứa đây giông bão tâm sự, khi tình
thương người được giải thoát thì lòng thương mình lại trỗi dậy
+ Câu nói của Mị “A Phủ cho tôi đi Ở đây thì chết mất” Đây là tiếng nói của I con
người sau bao nhiêu năm câm nín, đã biến thành công cụ lao động biết nói nhưng không
dám nói thì bây giờ đây là tiếng nói của niềm khao khát sống, khao khát tự do đến mãnh
liệt Tiếng gọi tự do dang vẫy gọi họ ở phía trước, nơi họ đến là Phiềng Sa-vùng đất mới,
vùng đất hứa còn Hồng Ngài phải chăng chỉ còn là những ngày buồn đau, tủi nhục
— Hành động Mị cắt dây trói cho A Phủ chứng tỏ sự nỗi loạn, là vẻ đẹp sức sống tiềm
tàng của Mị, là sức mạnh của cô gái Mèo đám đương đầu với lũ ác ôn, chúa đất Dù nó
mang tính chất tự phát nhưng đó là dấu hiệu dự báo cho những người nô lệ đang bừng
tỉnh và đi theo tiếng gọi của Cách mạng Có ai ngờ rằng, Mị cắt dây trói A Phủ là vô tình
cắt đi sợi dây vô hình, oan nghiệt trói buộc cuộc đời mình MỊ đã làm I việc động trời
nhưng đó là tất yếu
—> Khi miêu tả quá trình thức tỉnh và nổi loạn của nhân vật Mị thì Tô Hoài đã phát hiện
ra 1 quy luật tâm lí: Những con người bị áp bức, đau khổ đến tận cùng thì họ sẽ tự giải
thoát cho chính mình Cái quy luật ấy đã được chứng minh qua các nhân vật: Chị Dậu,
Chí Phèo, anh Pha trong văn học Việt Nam hiện đại trước cách mạng tháng Tám Mị đã
đến với ánh sáng, với cách mạng chứ không phải như cái bóng tối bao trùm lên cả cuộc
đời chị Dậu Đây là đoạn văn tuyệt bút của Tô Hoài, cảm hứng nhân đạo ở đây đẹp hơn
bao giờ hết Ở đây ngòi bút “Biện chứng tâm hồn” được bộc lộ sức mạnh của nó: “Cái tài
nhờ cái tâm mà cháy lên, cái tâm nhờ cái tài mà tỏa sáng” (Raxun-Gamzato)
2 Nhân vật A Phủ
Nếu như Mị mang vẻ đẹp đặc trưng của người thiếu nữ vùng sơn cước thì A Phủ
cũng là chàng trai mang vẻ đẹp điển hình của núi rừng Tây Bắc Cùng với vẻ đẹp về thể
chất là 1 tâm hồn mạnh mẽ, yêu tự do, yêu sự sống Chính cuộc sống đơn độc từ nhỏ đã
hun đúc cho chàng trai tính tình gan góc, dũng cảm, ương bướng
a Lai lịch, xuất thân
- A Phủ là một đứa trẻ sinh ra trong nghèo khổ, đau đớn hơn lại mồ côi cả cha lẫn mẹ sau
một trận dịch đậu mùa Anh là người duy nhất trong gia đình sống sót qua nạn
dịch Chính vì thế mà cả năm tháng tuổi thơ của anh phải sống kiếp nô lệ đọa đày khi bị
người làng bắt trói rồi đem bán cho người Thái ở dưới cánh đồng Thế nhưng, không
chịu khuất phục số phận, A Phủ đã liều lĩnh bỏ trốn lên Hồng Ngài, làm thuê làm mướn
đủ nghề từ mùa này sang mùa khác để kiếm sống nuôi thân Bản lĩnh gan góc, sức sống
tiềm tàng đã được trui rèn trong những năm tháng cơ cực ấy và đó cũng chính là một
trong những điều tạo nên sự bứt phá về sau trong cuộc đời A Phú
Gv: Lé Thach Thi/Sdt: 0965.838.938/Fb:Thach Thi 117 Miôn Văn
Trang 6
Bai giang chuyên sâu nâng cao các chuyên dé van 12 Chuyén đề bài duing HSG, luyện thi ĐH, TN
- Nhưng tiếc thay, A Phủ lại là người không cha không mẹ, không nhà cửa, không ruộng
nương và vì tập tục cưới vợ của người Mèo phải có trăm đồng bạc trắng cho nên việc lấy
vợ với anh là chuyện quá xa xôi Một chàng trai khỏe mạnh và cá tính như anh đáng lẽ
phải được hưởng hạnh phúc vậy mà cuối cùng vẫn phải một mình cô độc như thế
- Từ khi trưởng thành, A Phủ càng chứng tỏ con người gan góc, không chịu khuất phục,
luôn có ý chí vượt lên số phận cay đẳng để vươn đến những điều tốt đẹp nhất của mình
Chàng “biết đúc lưỡi cày”, “đi săn bò tót rất bạo” Chẳng những lao động giỏi mà A Phủ
còn có sức khỏe hơn người: “A Phủ chạy nhanh như ngựa”, “Công việc làm hay đi săn,
cái gì cũng làm phăng phăng” Chính nghị lực sống và sức khỏe của anh đã khiến cho
nhiều cô gái và người làng yêu miễn
b 4 Phú hiện thân cho những đau khổ của người dân mễn núi
- Khi bị bắt về nhà thống lí Pá “Tra, A Phủ đã bị bọn người nhà thống lý đánh đập hết SỨC
dã man, tan bao tir trua cho dén dém muộn “Mặt A Phủ sưng lên, môi và đuôi mắt dập
cháy máu” Thế nhưng bọn người nha thong lý “Cứ như thế, suốt chiều, suốt đêm, càng
hút, càng tỉnh, càng đánh, càng chửi, càng hút”
- Cuối cùng kết thúc phiên xử kiện tàn độc, A Phủ đã bị thống lý) Pá Tra buộc làm nô lệ
không công suốt đời cho nhà hắn để trừ nợ Đó là kiếp người sống mà bị khinh rẻ, bị
ngược đãi và phải đảm đương cả những công việc nặng nhọc, nguy hiểm nhất như “săn
bò tot, bẫy hỗ, chăn ngựa quanh năm một thân một mình rong ruồi ngoài gò bãi, nương
rừng”
- Là con nợ, là nô lệ cho nên tính mạng của A Phủ sống hay chết là nằm trong bàn tay
thống lý Pá Tra Do đó, chỉ vì để hỗ về mất bò, A Phủ lại bị đánh, bị trói vào cọc “bằng
dây sậy quấn từ chân lên vai” Rất có thể A Phú sẽ phải chết “chết đau, chết đói, chết
rét”-những cảnh tương tự mà Mị từng chứng kiến trong nhà thống lý Pá Tra-để thế mạng
cho con bò đã bị hỗ ăn thịt
c A Phủ hiện thân cho sức mạnh phan khang
- A Phủ còn là một con người có đời sống phóng khoáng, yêu đời và chính nghĩa, bởi vì
thế nên khi có chuyện bắt bình, dù biết phần thiệt sẽ thuộc về mình và không biết chuyện
gi sẽ xảy ra nhưng A Phủ vẫn quyết làm điều đó Tả thấy ở đây A Phủ là một con người
liều lĩnh và chí khí bằng hành động đánh A Sử và bị phạt vạ, đánh đập
- Mặc dù bị đánh đập và rất đau đớn nhưng A Phủ không hề khóc lóc van xin mà trái lại
“A Phủ quỳ, chịu đòn, chỉ im như tượng đá” Sự im lặng chịu đựng của anh đã cho thấy
bản lĩnh gan dạ, không bao giờ chịu khuất phục dù trước mình là ai và sự bất lực, căm
phẫn đến tột độ vì khong thé làm gì được
- Tuy vậy, với bản lĩnh gan góc, không chịu khuất phục sẵn có, A Phủ nhất định không
chịu chết chôn chân ở cái cộc gỗ ấy mà anh luôn tìm cách tự giải thoát: “Đêm đến, A Phủ
cúi xuống, nhay đứt hai đầu dây, nhích dần dây trói một bên tay” Nhưng chưa kịp dứt ra
thì trời vừa sáng, Pá Tra lại tròng thêm vào cổ A Phủ một vòng dây trói nữa “A Phủ
không cúi, không còn lắc được nữa” đành chịu “đứng nhắm mắt, cho tới đêm khuya” Và
dòng nước mắt bò xuống hai hõm má đã xám đen của anh chính là những giọt nước mắt
của sự cay đắng, sự cô độc, bất lực và duyệt vọng Cũng chính vì trông thấy những giọt
nước mắt đau đớn và tuyệt vọng ấy mà Mị đã bùng lên ngọn lửa đấu tranh, quyết định
cởi trói cho A Phủ và cho chính mình
- Hai người dìu nhau trốn khỏi Hồng Ngài, tới khu du kích ở Phiềng Sa, gặp cán bộ A
Châu Từ đây A Phủ và My lần lượt trở thành chiến sĩ du kích, tích cực tham gia vào
cuộc đấu tranh đề giải phóng hoàn toàn cuộc đời mình, giải phóng bản làng quê hương
Hình ảnh A Phủ cùng Mị trốn khỏi nhà thống lý Pá Tra, giác ngộ được chân lý cách
Gv: Lé Thach Thi/Sdt: 0965.838.938/Fb:Thach Thi 118 Môn Văn
Trang 7Bài giảng chuyên sâu nâng cao các chuyên đề văn 12 Chuyên đè bôi dưỡng HSG, luyện thi ĐH, TN
mạng là một hình ảnh đẹp, tiêu biểu cho khả năng cách mạng lớn lao của người dân miền
núi Tây Bắc
—> Cùng với MỊ, cuộc đời và tính cách của A Phủ có ý nghĩa tiêu biểu cho số phận và
phẩm chất của người dân vùng cao Tây Bắc Từ trong tăm tối của đau khổ, tủi nhục,
bằng sức mạnh của chính mình họ đã vươn tới ánh sáng của nhân phẩm và tự do, ánh
sáng của Cách mạng Đó cũng chính là giá trị nhân đạo mới mẻ và sâu sắc của tác phẩm
giàu chất thơ này
3 Giá trị hiện thực của “Vợ chồng A Phi”
- Tac phẩm phản ánh bộ mặt của giai cấp thống trị với những tập tục lạc hậu, bạo tàn:
+ Cha còn nhà thống lí đại điện cho sức mạnh “thần quyền và cường quyền” của giai cấp
thống trị
+ Duy trì tập tục cúng trình ma, bóc lột, đánh đập MỊ và A Phủ
- Phản ánh đời sống của người dân miền núi Tây Bắc:
+ Phản ánh cuộc sống đau đớn, tii nhục, nô lệ của người dân miền núi Tây Bắc lúc bấy
gid (Mi va A Phủ)
+ Phản ánh sự vùng lên đấu tranh tự giải thoát cho chính mình để đến với Cách mạng của
người dân miễn núi (Mị và A Phủ)
— Tác phẩm tố cáo tội ác của bạn thực dân phong kiến và cường hào chúa đất Phản ánh
cuộc sống đau khổ của người dân miền núi và sức mạnh vùng lên giải phóng và đến với
Cách mạng của họ Tác phẩm góp phần “khai sơn phá thạch” 1 mảnh đất hoang vu, xa
xôi, đặc biệt là mang đến 1 cái nhìn nhân đạo, có chiều sâu về cuộc sống con người
4 Giá trị nhân đạo “Vợ chồng A Phủ”
- Tác phẩm là tiếng nói đồng cảm, sẻ chia trước những nỗi khổ và đồng tình trước những
khát vọng của con người:
Sẽ Đồng cảm
+ Đồng tình
- “Vợ chồng A Phủ” là bản cáo trạng đanh thép tố cáo tộ ác của bon giai cấp thống
trị
+ Phân tích thân phận “con dâu gạt nợ” của MỊ để làm rõ
+ Phân tích A Phủ bị bắt ở đợ trừ nợ để làm rõ
- Khẳng định, để cao, ca ngợi sức sống tiềm tàng, sức mạnh vùng lên giải phóng của
những con người bị áp bức, đau khổ
+ Phân tích sức sống tiềm tang cla Mi để làm rõ
+ Phân tích sự phản kháng của A Phủ để làm rõ
- Khẳng định con đường vùng lên đấu tranh của những con người bị áp bức, đau
khổ dù tự phát nhưng họ cũng đã giải phóng và giải thoát cho chính mình và đến với
cách mạng (So sánh với chị Dậu và Chí Phèo)
4 Thành công về nghệ thuật
- Ngôn ngữ kế chuyện sinh động, chọn lọc và sáng tạo, hấp dẫn lôi cuốn người đọc
- Lỗi văn giàu tinh tạo hình, thấm đẫm chất thơ, trữ tình
- Nghệ thuật xây dựng và miêu tả tâm lí nhân vật
- Thể hiện sự am hiểu sâu sắc phong tục tập quán miền núi Tây Bắc của nhà văn
5.Ý nghĩa văn bản
- Tác phẩm đặt ra vấn đề số phận con người-những con người đưới đáy xã hội- _những con
người bị tước đoạt hết tài sản, bị bóc lột sức lao động và bị xúc phạm nặng nề về nhân
phẩm Giải quyết vấn đề số phận con người, Tô Hoài đã thức tỉnh họ, đưa họ đến với
cách mạng và cho họ một cuộc sống mdi
Gv: Lê Thach Thi/Sdi: 0965.838.938/Fb:Thach Thi Lis Môn Văn
Trang 8
Bài giảng chuyên sâu nâng cao các chuyên đề văn 12 Chuyên đề bôi dưỡng IISG, luyện thi DH, TN
- Tác phẩm góp phần “khai sơn | pha thạch” I mảnh đất hoang vu, xa xôi, đặc biệt là mang
đến 1 cái nhìn nhân đạo, có chiều sâu về cuộc sống con người
II Những nhận định về tác giả và tác phẩm
1 7ô Hoài đã miêu tả sâu sắc và cảm động sức sống tiềm tàng của nhân vật MỊ Sức
sống ấy như ngọn lửa âm ỉ cháy không dễ gì có thế dập tắt được Miêu tả ngọn lửa của
lòng ham sống vẫn nông nàn và mãnh liệt nơi một tâm hôn tưởng đã tê liệt vì những đọa
đây về thể xác cũng nue tinh than cho thay mot niém tin mãnh liệt vào con người của
nhà văn Thắp sang ngọn lửa của khái vọng sống ấy, Tô Hoài cũng làm bừng sáng giá trị
nhân văn cao cả của tác phẩm (Lê Tiến Dũng)
2 Đọc xong truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài, gdp trang sách lại rồi mà
chúng ta vân không quên được gương mặt “buồn rười rượi ” của Mị Đó là gương mặt
mang nỗi đau của một kiếp người không bằng ngựa trâu Đó là Sương mặt tưởng như
cam chịu, mất hết sức sống Không, đằng sau gương mặt ay, vẫn ẩn chứa một sức sống
tiềm tàng không dễ gi dap tat Tô Hoài nói với Phan Thị Thanh Nhàn: “Muốn viết văn,
điều quan trọng nhất là chỉ tiết Mà chỉ tiết thì không thé phịa ra được Phải chịu khó
quan sát, ghi chép, đọc và tiếp xúc càng nhiều càng tốt” ( Lê Tiến Dũng)
3 Tô Hoài được nhiều người biết có phần nhờ hai tác phẩm trong trường học: Dễ mèn
phiêu lưu ký và Vợ chồng A Phú Hai tác phẩm ấy là những hạt ngọc quý giá của hơn
150 tác phẩm của ông Chúng ta tin đó là những viên ngọc sẽ sảng mãi trong đời (Lê
Tiến Dũng)
4 Nhà văn Tô Hoài kế ki niệm không thể quên ngày vợ chông A Phủ tiễn ông ra khỏi dốc
nui Ta Sua, vay theo: “Chéo li, chéo ln” (trở lại) Cũng như thể với cuộc chia tay vo
chẳng Lý Nủ Chu dưới chân múi Cao Phạ Ông đã khóc lúc xem bộ phim “Vo chong A
Phủ”, bởi những người làm phim đã tải hiện được chân thực cuộc sống và thân phận con
người vùng Tây Bắc (Phương Thúy)
5 Nhà văn Tô Hoài từng nói: “Đất nước và người miễn Tây đã để thương để nhớ ia tôi
nhiều, không thể bao giờ quên Hình ảnh Tây Bắc đau thương và dũng cảm lúc nào
cũng thành nói, thành người, thành việc trong tâm tri toi”
IV Các dạng đề thường gặp
1 Về nhân vật Mị trong tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” có ý kiến cho rang: “Mi la hién
than cho nhitng dau khé, tủi nhục, bất công của người dân miễn nui Ta ay Bac” Nhung
cũng có ý kiến khác nhấn mạnh: “Ä⁄j hiện thân cho sức sống tiém tang vé khát khao tinh
yêu, hạnh phúc và tự do của những người bị áp bức, bóc lột ” Bằng hiểu biết của mình,
qua nhân vật Mị trong tác phẩm, anh/chị hãy làm sáng tỏ những nhận định trên
2 Nhà văn Tô Hoài cũng đã từng chia sẻ về truyện “Vợ chồng A Phủ” của mình như
sau: Ý /rởng của tôi ở đây là khả năng hồi sinh của con người, mà để làm điều đó, nhiều
khi con người cần được trợ lực, được giúp đỡ bởi ai đó Bằng hiểu biết của mình,
anh/chi hãy làm rõ nhận định trên qua nhân vat Mi trong tac phẩm “Vợ chồng A Phủ”
của Tô Hoài
3 Cảm nhận của anh/chị về 2 đoạn văn sau:
(1) Da tit nay, Mi thdy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những
đêm Tết ngày trước Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn di chơi Bao người có chồng
cũng đi chơi ngày TẾI Huong chi A St voi Mi, khéng co Iéng với nhau mà van phải ở với
nhau! Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buôn
nhớ lại nữa Nhớ lại, chỉ thấy nước mắt ứa ra Mà tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay
ngoài đường
Anh ném pao, em không biết
Gv: Lê Thạch Thi/Sdt: 0965.838.938/Fb:Thach Thi 120 Môn Văn
Trang 9Bai giảng chuyên sâu nâng cao các chuyên đề văn 12 Chuyên đè bôi dưỡng FISG, luyện thi DH, TN
khủng khiếp hơn những lần trước nhưng khát vọng sống trong Mị không bao giờ tắt, nó
tiềm tàng, chờ chực đâu đó rồi chờ ngày khởi phát Mị đang sống về ngày trước, sông với
quá khứ tươi đẹp, Mi ving day để bước đi nhưng da thịt bị chạm vào dây trói thì Mị mới
suc tỉnh Sức sông tiềm tàng của Mị đã bộc lộ ngay cả ở tình huống bi thâm nhất A su
có thể giam hãm Mị giữa ngày xuân nhưng không thể trói được, giam được sức sống
mùa xuân trong Mi
_ Lần này, Khát vọng Mị vừa mới hồi sinh lại bị vùi dập tuy nhiên nó lại được nhen
nhóm lên để rực cháy trong đêm mùa đông trong hành động cứu A Phủ và tự cứu mình
* Sức sống tiềm tàng của Mị trong đêm mùa đông cởi trói cho A Phủ (lần 4)
Dưới ngòi bút đây bản lĩnh của nhà văn, Tô Hoài-ông không dễ dàng đơn giản đây
tâm lí nhân vật của mình đi theo 1 đường thắng Nhà văn đã để nhân vật của mình “ứng
ử” theo logich vận động nội tại của chính nhân vật
Những góc khuất, những khoảng lặng và mẫu thuẫn đã làm nên chiều sâu nội tâm của
nhân vật, thúc đây quá trình vận động tự thân của nhân vật Chẳng phải bị giày xéo cùng
cực, những phần người tốt đẹp nhất của Mị cứ mai một dần sao? Mắt đi tình thương
chẳng phải là mắt mất cuối cùng, mất mát lớn nhất ở 1 người phụ nữa hay sao? Tô Hoài
diễn tả quá trình mắt mát tình thương ở Mị hợp lí bao nhiêu thì lại miêu tả sự hồi sinh ấy
khi Mi cứu A Phủ hợp lí bấy nhiêu Nếu xem Mị có 1 SỨC sống tiềm tàng thì sự vụt dậy
của tình thương này đã châm ngòi làm bùng lên sức mạnh ấy
- Những yếu tổ tác động:
+ Bị áp bức quá nặng nê Mị đã trở nên cam chịu, đường như những việc Mị làm là theo
thói quen chứ không phải là ý thức Đó là những đêm mùa đông trên núi cao dài và buồn,
Mị thường trở dậy rất sớm để thôi lửa hơ tay, nếu không có bếp lửa chắc Mị đã chết héo
tir lau Mi vẫn trong nỗi co đơn cùng ngọn lửa, ngọn lửa là người bạn, ngọn lửa đã sưởi
ấm Mị trong mùa đông lạnh lẽo, ngọn lửa đã làm tan chảy trai tim băng giá, nguội lạnh
của Mị bấy lâu nay
+ Đêm nào cũng vậy, Mị dậy sớm thổi lửa hơ tay, thấy A Phủ bị trói đứng ở cột nhưng
Mị vẫn bình thản 1 cách đến lạ lùng, đến nhẫn tâm Chắc có lẽ Mị sống lâu trong cái khổ
nên Mị không nhận ra nỗi khổ của chính mình và đửng dưng vô cảm khi thấy A Phủ bị
trói đứng
+ MỊ hoàn toàn thay đổi khi:
Ngon lửa bing sáng lên: Ngọn lửa không chỉ sưởi ấm trái tìm, tâm hồn Mị băng giá
nguội lạnh mà ngọn lửa bùng lên để Mị thấy A Phủ là 1 đối ảnh của kiếp đời Mị, ngọn
lửa nhen nhóm niềm tin, thôi bùng lên lòng căm thù
Khi ngọn lửa bùng sáng lên thì cũng là lúc Mị nhìn thấy dòng nước mắt của A Phủ:
“Một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống 2 hõm má đã xám đen lại” Đó là dấu hiệu của
cái chết đã xuất hiện trên khuôn mặt của người nô lệ thì trái tim cla Mi mdi bing tinh,
lòng thương trong Mị mới trỗi dậy Chính dòng nước mắt lắp lánh â ay da làm tan chảy lớp
băng giá lạnh trong lòng Mị, bây giờ Mị mới cảm thấy được nỗi khô, nỗi cùng quẫn của
mọi kiếp người
Giọt nước mắt của A Phủ làm Mị nhớ lại giọt nước mắt của mình ngày trước Đây là
giọt nước mắt của tình yêu thương đồng loại, giọt nước mat của lòng hận thù làm tràn li
nước của lòng thương người trong Mị Từ thương mình đến thương người, Mị thấy A
Phủ sao giông hoàn cảnh của mình ngày trước, mình đã là ma nhà nó không lí gì A Phủ
phải chết Mị đang chất vấn với thực tại bạo tần và bất công Khi người đàn bà vốn cam
chịu mà ném vào bóng tối 1 câu như thế là khởi đầu cho 1 sự nỗi loạn
Gv: Lé Thach Thi/Sdt: 0965.838.938/Fb:Thach Thi 116 Môn Văn
Trang 10Bai giảng chuyên sâu nâng cao các chuyên đề văn 12 Chuyên đề bồi dưỡng HSG, luyện thi ĐH, TN
Em không yêu, quả pao rơi rồi
Lúc dy, A Sử vừa ở đâu về, lại đang sửa soạn đi chơi A Sử thay áo mới, khoác thêm hai
vòng bạc vào cổ rồi bị! cái khăn trắng lên đâu Có khi nó đi mấy ngày may đêm Nó còn
muốn rình bắt mấy người con gái nữa về làm vợ Cũng chẳng bao giờ Mị nói gì
Bay giờ Mị cũng không nói Mị đến góc nhà, lay 6 ong mỡ, xắn một miêng bỏ thêm vào đĩa
đèn cho sáng Trong dau Mi dang rập ron tiếng sdo.Mi muon di choi, Mi ciing sap di
choi Mi lai quấn tóc Mị lấy cái váy hoa vắt ở trong vach (Vo chong A Phú-Tô Hoài,
Ngữ văn 12, tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2012)
(2) Ngoài vườn người mẹ đang lúi húi giây những bụi cỏ mọc nham nhở Vợ hắn quét
lại cái sân, tiếng ‹ chổi từng nhát kêu sàn sạt trên mặt đất Cảnh tượng thật đơn giản, bình
thường nhưng đối với hắn lại rất thấm thía cảm động Bỗng nhiên hắn thấy hẳn thương
yêu gắn bó với cái nhà của hắn lạ lùng Hấn đã có một gia đình Han sé cùng vợ sinh
con dé cái ở đấy Cái nhà như cái tổ ấm che mưa che nắng Một nguồn vui suong, phan
chan đột ngột tràn ngập trong lòng Bây giờ hắn mới thấy hắn nên người, hắn thấy hắn
có bốn phận phải lo lắng cho vợ con sau này Hắn xăm xăm chạy ra giữa sân, hắn cũng
muốn làm một việc gì để dự phân tu sửa lại căn nhà (Vợ nhặi-Kim Lân, Ngữ văn 12, tập
hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2012)
V Gợi ý một số mở bài và kết bài hay
1 Tây Bắc là mảnh hồn thiêng của núi sông, là miễn đất hứa có khả năng sản sinh ra
năng lượng đồi dào cũng như truyền cảm hứng cho biết bao nhà văn, nhà thơ để họ viết
nên những trang thơ, trang văn lấp lánh “Người mẹ của hồn thơ” ấy đã phả hồn vào bao
vần thơ đẹp của Chế Lan Viên, đã lấp lánh ‘chat vàng mười” trong hình tượng người lái
đò của cụ Nguyễn Tuân và phả vào trang: viết của Tô Hoài sức sống tiềm tàng mãnh liệt
của con người lao động Đó là sức sống bản bị, tiềm tàng của nhân vật Mị trong tác phẩm
“Vg chong A Phu” mà mỗi lần gấp trang sách lại ta không thể nào quên
2 “Nhà văn tồn tại ở trên đời trước hết để làm công việc giống như kẻ nâng giác cho
những con người bị cùng đường, tuyệt lộ, bị cái ác hoặc sô phận đen đủi dồn đến chân
tường Những con người cả tâm hồn và thể xác bị hắt hủi và đọa đày đến ê chề, hoàn
toàn mắt hết long tin vào con người và cuộc đời Nhà văn tồn tại ở trên đời để bênh vực
cho những con người không có ai để bênh vực.” (Nguyễn Minh Châu) Với hình tượng
nhân vật Mị trong tác phẩm “Vợ chồng A Phủ”, nhà văn Tô Hoài đã thực hiện trọn vẹn
sứ mệnh â ay khi mang đến cho người đọc một hình tượng nghệ thuật với biết bao vẻ đẹp
nhất là sức sống tiềm tàng mãnh liệt mà không thế lực nào có thé dap tắt được
3 1000 năm Bắc thuộc và hơn 80 năm dưới ách đô hộ của thực dân Pháp đời sống của
nhân dân ta lầm than, cơ cực Cách mạng tháng Tám đã giải phóng những kiếp nô lệ như
những ánh mặt trời xua tan những đám mây đen vẫn vũ trên bầu trời VN Không còn nữa
những cuộc đời đầy lưu lạc của Thúy Kiểu hay nỗi mỏi mòn của người chinh phụ đợi
chồng ngoài quan ải xa xôi Số phận con người đã thắm lại, văn học phản ánh thời đại
nên hàng loạt tác phẩm ra đời để phản ánh cuộc sống thay da, đổi thịt của dân tộc Trong
mang dé tài này, “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài mang dáng dấp thời đại khi viết về số
phận nô lệ, đau khổ và vùng lên đấu tranh để giải phóng và giải thoát cho chính mình của
người dân miễn núi TB
4 “Tinh thần và sức mạnh bất khuất của cả nước được nuôi dưỡng và phát triển trong
những cánh rừng đại ngàn Tây Bắc Sống với những ngọn thác đữ dội, những núi đá hùng
vĩ, những vạt rừng âm u là các dân tộc thiểu số anh em Đơi sống sinh hoạt của họ khác
nhau nhưng tỉnh thần kháng Pháp thì là một” Đó là lời chia sẻ về cuộc sống những ngày
đi thực tế ở Tây Bắc đã để lại trong Tô Hoài những điều để thương, để nhớ nhất Những
Gv: Lé Thạch Thi/Sđi: 0965.838 938/Fb: Thạch Thị 121 Môn Văn