GAN VÀ CÁC BỆNH VỀ GAN docx

Siêu vi khuẩn viêm gan A chỉ gây sưng gan cấp tính acute inflammation chứ không tạo nên những biến chứng lâu dài, như sơ gan fibrosis, chai gan cirrhosis, hoặc ung thư gan cancer Bệnh c

GAN VÀ CÁC BỆNH VỀ GAN Đại cương về gan

Gan (liver) là cơ quan lớn nhất trong cơ thể ( nếu không kể da) nằm bên tay mặt, dưới lồng ngực phải

Gan là "nhà máy lọc máu" chính và quan trọng nhất trong cơ thể Gan tiếp nhận máu từ hai nguồn khác nhau: 30% từ tim và 70% từ tĩnh mạch cửa (portal vein) Máu từ tim với dưỡng khí và nhiên liệu sẽ nuôi dưỡng các tế bào gan Máu đến từ tĩnh mạch cửa là máu đến từ những cơ quan như bao tử , lá lách , tụy tạng , túi mật , ruột non , ruột già cũng như các cơ quan khác nhau trong bụng

Gan là cơ quan đầu tiên tiếp nhận các chất dinh dưỡng và hóa tố khác nhau hấp thụ từ hệ thống tiêu hóa nên thức ăn và tất cả các nhiên liệu phải đi qua gan trước để được thanh lọc và biến chế thành những vật liệu khác nhau Nói chung gan có những nhiệm vụ chinh là chuyển hoá chất đường, sản xuất và chuyển hoá chất béo, sản xuất và thoái biến chất đạm,thanh lọc các độc tố và tổng hợp chất mật

Cũng như tất cả các cơ quan khác trong cơ thể gan cũng có thể bị tàn phá bởi độc tố, vi trùng, vi khuẩn và nhiểu bệnh tật khác nhau Nhưng vì các tế bào gan không có dây thần kinh cảm giác, nên nếu gan bị tổn thương, bệnh thường không gây ra một triệu chứng nào chỉ trừ trường hợp gan bị "sưng phồng" lên làm vỏ bọc gan bị kéo căng gây ra những cơn đau "tưng tức" hoặc khó chịu ở vùng bụng trên vể phía taymặt

Bệnh viêm gan do siêu vi khuẩn (viral hepatitis)

Viêm gan (xưng gan) rất nguy hiểm vì nó âm thầm lặng lẽ phá hoại gan mà bệnh nhân không có hoặc rất ít có triệu chứng rõ rệt cho đến khi bệnh phát nặng

Có năm loại viêm gan do siêu vi khuẩn Đó là các viêm gan A,B,C,D và E

Viêm gan A

Siêu vi khuẩn viêm gan A được tìm thấy trong mồ hôi, nước bọt, nước tiểu, nhưng nhiều nhất vẫn là ở phân của người có bệnh Siêu vi khuẩn viêm gan A theo thức ăn, nước uống nhiễm khuẩn xâm nhập vào cơ thể của chúng ta

Bệnh thường không gây ra một triệu chứng nào, và nếu có, không cần chữa tự nhiên cũng hết Siêu vi khuẩn viêm gan A chỉ gây sưng

gan cấp tính (acute inflammation) chứ không tạo nên những biến chứng lâu dài, như sơ gan (fibrosis), chai gan (cirrhosis), hoặc ung thư gan (cancer)

Bệnh có thể chích ngừa được Thuốc rất an toàn và công hiệu Nếu

chưa chích ngừa hoặc trong người chưa có kháng thể chống siêu vi khuẩn viêm gan A, thì các bạn phải giữ vệ sinh ( rửa tay bằng xà bông trước và sau khi dùng nhà cẩu, rửa tay cẫn thận trườc và sau khi ăn hay làm bếp, rửa sạch các bát đĩa của người bệnh) và tránh quan hệ tình dục với người đang

ở thời kỳ ủ bệnh

Viêm gan B

Bệnh viêm gan B là bệnh truyền nhiễm, nên tất cả chúng ta ai ai

cũng có thể bị, không kể tuổi tác Siêu vi khuẩn viêm gan B được tìm thấy trong máu, mồ hôi, nước bọt, nước mắt cũng như nước tiểu và tinh dịch của bệnh nhân Bệnh thường lây trực tiếp từ người này qua người kia dễ dàng nhất là qua máu ( như lây từ mẹ khi mới sanh, tiếp máu, dùng kim chích và dung cu y khoa thiếu vệ sinh, hoặc bị nhiểm qua vết trầy trụa hay côn trùng)

và qua đường sinh lý (tinh dịch) Chung đụng trong đời sống hằng ngày ,như đụng vào mồ hôi nước mắt của người bệnh, cũng có thể bị lây Tuy trong nước bọt của bệnh nhân viêm gan B cũng thấy có một số ít vi khuẩn nhưng cho tới nay chưa ai bị lây bệnh viêm gan B khi ăn uống chung với người có bệnh

Siêu vi khuẩn viêm gan B có thể gây ra những triệu chứng cấp tính

Những triệu chứng này thay đổi nhiều, tùy theo tuổi tác của bệnh nhân khi bị lây bệnh Bệnh có thể từ rất nhẹ và mơ hồ như những cơn cảm cúm thông thường không đáng kể đến rất nặng phải nhập viện để điều trị

Viêm gan B là một trong những nguyên nhân chính gây ra viêm gan cấp tính (acute hepatitis), viêm gan kinh niên (chronic active hepatitis), chai gan (liver cirrhosis) và ung thư gan (liver cancer) Rượu, bia và một số thuốc men trong đó có dược thảo có thể làm gan bị chai lẹ hơn

Phương pháp duy nhất để định bệnh viêm gan B là thử máu Các

phép thử nghiệm khác như siêu âm , chụp scan chỉ cho biết thể chất hình thù và kích thước của gan ,còn sinh thiết gan chỉ giúp bác sĩ biết về sự tiến triển và trang thái bệnh tật của gan

Bệnh có thể được chữa trị bằng thuốc uống (lamivudine, adefovir , zadaxin thymosin alpha 1) hoặc thuốc chích dưới da (interferon) Tuy cách

thức chữa bệnh đã được cải tiến rất nhiều nhưng c ũng chỉ có khả năng giảm thiểu sự tàn phá của siêu vị khuẩn viêm gan B chứ không hoàn toàn loại bỏ siêu vi khuẩn này ra khỏi cơ thể Vì thế hơn lúc nào hết, phòng bệnh vẫn

hơn chữa bệnh Thuốc chủng ngừa rất hiệu nghiệm nếu được chích ngừa

đúng cách (chích 3 mũi) Ngoài ra các kim chích và dụng cụ y khoa phải được khử trùng đề tiêu diệt siêu vi khuẩn viêm gan B bẳng cách đun sôi

ở100 độ C trong vòng 1 đến 5 phút, hoặc sát trùng bằng glutaraldehyde, chloroform hoặc formalin ( tia cực tím , ether cũng như alcohol không đủ mạnh)

Viêm gan C

Bệnh viêm gan C là bệnh truyền nhiễm nên chúng ta ai ai cũng có

thể bị Bệnh có thể lây qua máu như từ mẹ khi mới sanh, tiếp máu, dùng các vật dung thiếu vệ sinh như đồ cạo râu,bàn chải đánh răng, kim châm cứu, xâm mình, cạo gió và các dụng cụ mổ xẻ Bệnh cũng có thể lây qua đường sinh lý , nhưng trường hợp này hiếm Đôi khi người ta có thể vô tình

bị nhiễm siêu vi khuẩn viêm gan C trong lúc té ngã, trầy trụa hoặc đứt tay chân Tuy một số siêu vi khuẩn viêm gan C được tìm thấy trong mồ hôi và nước bọt nhưng , ăn uống chung hoặc va chạm thể xác hàng ngày với bệnh nhân viêm gan C không có gì nguy hiểm

Siêu vi khuẩn viêm gan C có thể gây ra những triệu chứng cấp tính

thông thường 7 hay 8 tuần sau khi lây bệnh Khoảng 30% bênh nhân bỗng dưng cảm thấy hơi khó chịu như bị cúm nhẹ Một số bệnh nhân khác có thể

bị nhức đầu, mệt mỏi, đau nhức khớp xương và bắp thịt Nhiều khi họ cũng cảm thấy buồn nôn, khó chịu, đau bụng, tiêu chảy, ăn kém ngon, xuống cân

và đôi khi bị sốt hoặc nổi ngứa Khoảng 30% bệnh nhân viêm gan C có da

và mắt trở nên vàng Các triệu chứng nêu trên thường kéo dài từ 6 đến 8 tuần và từ từ thuyên giảm, rồi hoàn toàn biến mất sau một thời gian ngắn Bấy giờ, bệnh chuyển qua giai đoạn hoặc im lìm tức không hoạt động (dormant) hoặc mạn tính tức tiếp tục tăng trưởng(chronic) Trong thời kỳ sơ khởi của giai đoạn mạn tính vẫn chỉ có những triêu chứng mơ hồ không đáng kể như là mệt mỏi thường vào xế chiều , mất dần khả năng tập trung

tư tưởng , đau lâm râm hoặc đau nhói phần bụng trên dưới xương sườn bên phải hoặc buồn nôn, khó chịu, da nổi ngứa, đau khớp xương và bắp thịt Nếu không được khám phá và chữa trị kịp thời, bệnh mỗi ngày một nặng hơn đưa đến sơ gan, rồi chai gan sau một thời gian trung bình là 20 năm Thời gian chai gan có thể ngắn hơn nếu bệnh nhân đã bị lây do tiếp máu nhiễm khuẩn , uống nhiều rượu bia, uống một số thuốc khác nhau hoặc bị nhiễm nhiều loại vi khuẩn viêm gan khác nhau

Thử máu định kỳ hằng năm là phương pháp thường xuyên nhất

trong việc tìm kiếm bệnh viêm gan C Phép siêu âm gan không cho biết gan

bị viêm hay không nhưng giúp bác sĩ có một khái niệm về hình thù và kích thước của gan ( gan bị chai có thể nhỏ hơn bình thường) và nhận diện được một số bệnh khác, như bướu gan (tumor), sạn trong túi mật (gallstone), gan đóng mỡ (fatty liver) hoặc cổ trướng (ascites) Ngoài ra sinh thiết gan có thể mang lại cho bác sĩ nhiều dữ kiện quan trọng trong việc định bệnh và chữa bệnh viêm gan

Tế bào gan sẽ được lấy ra bằng một kim rất nhỏ, đâm giữa xương sườn vào thẳng lá gan rổi đem thử nghiệm dưới kính hiển vi.

Viêm gan C có thể đươc chữa trị bẳng thuốc uống (ribavarin) và thuốc chích dưới da (peginterferon, zadaxin (thymosin alpha 1)) Hai

thuốc ribavarin và interferon gây nhiều phản ứng phụ, con thuốc mới

zadaxin (thymosin alpha 1) đươc xem là an toàn, gây ít phản ứng phụ Hiện nay chưa có thuốc chủng ngừa chống viêm gan C

Viêm gan D

Viêm gan D là một bệnh truyền nhiễm "có điều kiện" , nói một

cách khác chỉ nguy hiểm cho những người đang hoặc sẽ bị bệnh viêm gan B

mà thôi Vì vậy những người được miễn nhiễm bệnh viêm gan B sẽ không

sợ bị lây bệnh viêm gan D Viêm gan D thường lây qua đường máu và đường sinh lý Tuy nhiên, bệnh chỉ lây qua những người đang bị viêm gan B với kháng nguyên HBsAg mà thôi Trong những năm gần đây, chích thuốc phiện đã trở thành nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh viêm gan D, nhất là khi những người nghiện thuốc này dùng chung kim với nhau

Triệu chứng của viêm gan D lệ thuộc vào tình trạng nhiễm vi khuẩn

viêm gan B của lá gan Nếu vi khuẩn viêm gan B đang tàn phá lá gan, siêu vi khuẩn viêm gan D cũng "đánh ké" Nếu vi khuẩn viêm gan B bị tiêu diệt bởi

hệ miễn dịch của bệnh nhân thì vi khuẩn viêm gan D cũng sẽ "chết theo"

1 Bệnh nhân có thể cùng một lúc lây cả hai bệnh viêm gan B và D

tương tự như bệnh viêm gan B nên khi cơ thể bị tấn công một lúc bởi hai loại siêu vi khuẩn viêm B và D các triệu chứng có thể trầm trọng hơn, và bệnh có thể kéo dài hơn Bệnh nhân bị nhiễm cùng một lúcviêm gan B và D

sẽ có một số triệu chứng điển hình của bệnh viêm gan B trước, rồi sau đó, khi bệnh có vẻ như đang thuyên giảm thì các triệu chứng như vàng da, nhức đầu, buồn nôn, chóng mặt v.v bắt đầu trở lại do đợt tấn công thứ hai; lần này do siêu vi khuẩn viêm gan D Tùy theo tuổi tác khi bị lây bệnh, những triệu chứng kể trên có thể rất rõ rệt hoặc mơ hồ

2- Bệnh nhân đang bị viêm gan B bị lây thêm bệnh viêm gan D ( Bội nhiễm- superinfection): Ðây là trường hợp rất nguy hiểm Với sự bành

trướng của siêu vi khuẩn viêm gan D trong một cơ thể đang bị nhiễm trùng

bởi siêu vi khuẩn viêm gan B, bệnh sẽ trở nên rất trầm trọng với những hậu quả vô cùng tai hại trong một thời gian rất ngắn Ngay cả trong trường hợp siêu vi khuẩn B đang "ngủ yên", (dormant) siêu vi khuẩn D có thể đánh thức v à cả hai sẽ hợp lực tàn phá lá gan nhanh chóng (từ 3 đến 5 năm)

Cũng như các bệnh viêm gan siêu vi khuẩn khác, thử máu là phương

pháp độc nhất và chính xác nhất trong việc định bệnh viêm gan D Phép siêu

âm cũng hữu ích

Vì viêm gan D cấp tính dễ trở thành ác tính, bệnh nhân cần được theo dõi một cách kỹ lưỡng Khi bệnh trở nên ác tính, bệnh nhân bắt đầu có

những triệu chứng của loạn trí như mất dần tự chủ, chóng quên, ăn nói

"lung tung" hoặc nặng hơn nữa, sẽ bị hôn mê, bất tỉnh v.v Khi máu trở nên quá loãng, họ có thể bị chảy máu cam, ói ra máu, đi cầu phân đen như mực,

da dễ bị bầm tím Trong trường hợp này, bệnh nhân phải được đưa vào cấp cứu vì gan có thể bị tàn phá một cách rất nhanh chóng và nếu không được ghép gan, bệnh nhân có thể chết Khác với bệnh viêm gan B bệnh viêm gan

D có khuynh hướng trở thành kinh niên nếu không chữa trị , để rồi tiếp tục tàn phá lá gan Vi khuẩn viêm gan D được xem là một trong những vi khuẩn viêm gan dữ tợn và nguy hiểm nhất,

Cho tới nay, chỉ có một thứ thuốc duy nhất được chấp thuận bởi FDA trong việc chữa trị bệnh viêm gan D: Ðó là Interferon alpha Thuốc

được dùng cho cả hai trường hợp: viêm gan D mạn tính và cấp tính Viêm gan D chỉ lây qua những ai chưa có kháng thể chống lại vi khuẩn viêm gan

B Vì thế, chủng ngừa viêm gan B là phương pháp hữu hiệu nhất để phòng bệnh viêm gan D Tuy nhiên hiện nay chưa có thuốc chủng ngừa bệnh viêm gan D cho những người đang bị bệnh viêm gan B.

Viêm gan E

Vì viêm gan E là bệnh truyền nhiễm nên chúng ta ai cũng có thể bị

Tương tự như bệnh viêm gan A, bệnh lây từ người này qua người kia qua thức ăn và nước uống nhiễm vi khuẩn E Bệnh dễ lây nhất qua phân So với bệnh viêm gan A, bệnh viêm gan E khó lây hơn Bệnh đôi khi lây qua máu

và rất hiếm khi qua đường sinh lý

Thông thường triệu chứng của bệnh viêm gan E chỉ rất nhẹ và nhất

thời, kéo dài từ vài ngày đến vài tuần lễ Bệnh không gây ra những hậu quả lâu dài, như trong trường hợp của bệnh viêm gan B, D và C Tuy nhiên bệnh

có thể trở nên ác tính và nguy hiểm, nhất là khi bệnh nhân đang mang thai

Thời gian ủ bệnh kéo dài từ 15 đến 60 ngày sau khi nhiễm siêu vi khuẩn Thông thường bệnh nhân bắt đầu bị hâm hấp sốt, mệt mỏi, đau nhức toàn thân như cảm cúm Sau đó, da và mắt trở nên vàng, nước tiểu trở nên đậm mầu, phân có mầu nhạt như đất sét, bụng đau lâm râm, khó chịu, buồn nôn và ói mửa Một số ít bệnh nhân bị tiêu chảy, nổi mề đay và đau khớp xương Cũng như bệnh viêm gan A, đa số bệnh nhân không cần chữa, bệnh

tự nhiên từ từ giảm dần và biến mất Chỉ trong một số trường hợp hiếm hoi

hơn, gan bị tàn phá một cách rất nhanh chóng và bệnh nhân có thể chết nếu không được ghép gan

Thử máu là phương pháp độc nhất để định bệnh viêm gan E

Thông thường bệnh chỉ kéo dài trong một thời gian ngắn, và bệnh không cần chữa tự nhiên cũng hết Các triệu chứng của bệnh có thể được chữa trị tùy theo tình trạng của mỗi bệnh nhân Tuy nhiên nếu bệnh trở nên

ác tính, ghép gan là phương pháp độc nhất để có thể cứu được mạng sống của bệnh nhân Cho tới nay, người ta vẫn chưa khám phá ra thuốc chích ngừa bệnh viêm gan E Vì thế, giữ vệ sinh là một trong những

phương pháp hữu hiệu nhất để ngăn chặn sự bành trướng của căn bệnh đáng ngại này

Vấn để dinh dưỡng của các ngưởi bị viêm gan

Thông thường, khi cơ thể chúng ta còn khỏe mạnh, chưa bệnh tật, ăn uống bừa bãi cẩu thả cũng chỉ gây ra một số hậu quả không tốt cho sức khoẻ nếu chúng ta tiếp tục ngày này qua tháng nọ Tuy nhiên, vấn đề dinh dưỡng trở nên vô cùng quan trọng khi gan của chúng ta bị viêm, không còn tốt như trước nữa

Dinh dưỡng cho người bệnh viêm gan được phân biệt tùy theo bệnh trạng của mỗi cá nhân:

Viêm gan cấp tính (acute hepatitis )

Vì người bị viêm gan cấp tính thường có các biểu hiện mệt mỏi, đau nhức cơ khớp, có các triệu chứng rối loạn tiêu hóa như ậm ạch, đầy hơi, khó chịu, chậm tiêu, buồn nôn và nôn Các triệu chứng này kéo dài vài ngày đến vài tuần Giai đoạn này bệnh nhân nên ăn uống nhẹ, ăn làm nhiều bữa

và sử dụng các loại thức ăn dễ tiêu Cần lưu ý, các biểu hiện trên thường dễ chịu hơn vào buổi sáng, vì vậy bệnh nhân nên ăn vào buổi sáng nhiều hơn Tránh ăn các thức ăn nhiều gia vị, dầu, mỡ Cần ăn nhiều các loại protein được nấu nhừ, bên cạnh đó cũng cần ăn các chất có sơ như cam, cà rốt, chuối, gạo lứt, đậu đỏ, các loại rau xanh

Trong giai đoạn này bệnh nhân cũng nên uống nhiều nước, đặc biệt nước cam, nước chanh vừa tăng lượng sinh tố, vừa tăng lượng nước của cơ thể Tuyệt đối không được sử dụng rượu bia trong giai đoạn này dưới mọi hình thức vì chúng là các chất rất có hại cho tế bào gan

Nếu phải dùng thuốc, nên dùng càng ít càng tốt

Trong trường hợp viêm gan cấp tính mức độ nặng, bệnh nhân cần được điều trị tại bệnh viện để có được chế độ điều trị và chăm sóc hợp lý

Viêm gan mạn tính hay kinh niên (chronic hepatitis)

Thực phẩm sử dụng cần hết sức đa dạng trong các nhóm như rau, củ, quả, ngũ cốc, sữa và chế phẩm từ sữa, thịt cá hay trứng Thức ăn cần cung cấp đủ năng lượng cho bệnh nhân, phù hợp với trọng lượng chiều cao và

hoạt động của cơ thể Cần cung cấp đủ lượng protein cần thiết để tấn công bệnh tật, tái tạo gan và không thất thoát các chất cơ Các thức ăn cần có nhiều vitamin A (như gan gà, gan lợn ) và vitamin C (cam, quýt, rau sống )

Rau củ và trái cây cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất Mỗi ngày nên ăn ít nhất một loại rau có màu xanh đậm và một loại rau có màu cam (cà rốt, cà chua, bí đỏ )

Mỗi ngày bệnh nhân nên dùng khoảng 500ml sữa để có đủ vitamin D ( có thể sử dụng chế phẩm của sữa như sữa chua, pho- mát)

Mỗi ngày dùng 75g thịt hay cá, trứng Nên ăn cá béo giàu omega –

3 Thịt cung cấp các chất như protid, lipid và các chất khoáng như sắt, kẽm, magiê , nên dùng thịt tươi, không nên dùng thịt hộp, thịt nguội

Nên dùng dầu thực vật, dầu đậu nành, dầu mè

Tuyệt đối bỏ rượu để bảo vệ tế bào gan và giúp gan chóng bình phục

và giảm thiếu tối đa các chất quá béo quá ngọt

Nên uống thêm thuốc bổ, nhưng nên tránh thuốc có chứa nhiều chất sắt

Vitamin A: 10,000 đến 25,000 IU mỗi ngày

Vitamin D: 5,000 đến 8,000 IU mỗi ngày

Vitamin E: 50 đến 400 IU mỗi ngày

Vitamin C: 100 mg mỗi ngày

Các chất khoáng: một viên multivitamin loại ngày một viên

Calcium 1,000 đến 2,000 mg mỗi ngày

Cần siêu âm gan đề, kiểm tra chức năng gan định kỳ 3 hoặc 6 tháng một lần để kịp thời phát hiện và điều trị các biến chứng

Hepatitis-Wikipedia Sống với bệnh viêm gan- BS Christopher Bùi xuân Dương Chế độ ăn cho ngưởi mắc bệnh viêm gan- Bacsi.com

Ghi chú

1- Bảng tóm tắt thông tin về siêu vi khuẩn A, B v à C

www.ethnomed.org/ethnomed/patient_ed/viet/abc_hep_03.pdf

2- Bệnh viêm gan với y học cổ truyền

Viem.htm

3- Các loại viêm gan không phải do siêu vi khuẩn

Có hai loai chính: viêm gan do rượu (alcoholic hepatitis) và viêm gan do đôc tố và thuốc (toxic/drug-induced hepatitis) Ngoài ra còn hai loại không mấy

thông thường ; viêm gan tự miển dich (autoimmune hepatitis) và viêm gan u hạt (granulomatous hepatitis)

Viêm gan do rượu thường xẩy ra sau cả chục năm sau khi một người trở

thành nghiện rưọu, và đôi khi bộc phát chỉ sau một năm nhưng trường hợp này rất hiếm

Viêm gan do độc tố/thuốc xẫy ra khi một người hít phải hoặc nuốt phải

một độc tố như carbon tetrachloride, vinyl chloride, các nấm độc hoặc một vài loại dươc phẩm Nhiểu loại dược phẩm đươc sử dụng rộng rãi có thể tác hại lên gan như : Ionazid (thuốc trị bệnh lao phổi), methyldopa( thuốc trị cao huyết áp), acetaminophen (thuốc giảm đau), trụ sinh (như erythromycin, chlorpromazine), thuốc uống ngừa thai và steroid đồng hoá

Viêm gan tự miễn dich xẫy ra khi gan bị tấn công bời chính hệ miễn dịch

của cơ thề

Viêm gan u hạt xẩy ra khi các tế bào máu trắng tụ bất thường trong gan