- Hiệu quả: + Phép liệt kê có tác dụng nhấn mạnh sức sống mạnh mẽ, vượt lên trên hoàn cảnh khắc nghiệt để luôn là chính mình của bồ đề; thể hiện sự yêu mến của nhà văn trước sự sinh sôi
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐT THANH HÓA
ĐỀ GIAO LƯU KHỐI TRƯỜNG THPT ĐỀ KSCL HỌC SINH GIỎI CẤP TỈNH LẦN 2
MÔN: NGỮ VĂN 12 NĂM HỌC: 2022 – 2022 Thời gian làm bài: 150 phút
(Đề thi gồm có 02 trang)
I PHẦN ĐỌC HIỂU (6.0 điểm)
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
Chẳng biết bằng cách nào mà trên kẽ tường cầu vượt Mai Dịch lại mọc ra
một cây bồ đề.
Ít ai để ý Vì nó khuất sau khúc quẹo Vì chỗ ấy xe cộ nghìn nghịt Vì ai cũng
phải chen vai thích cánh để mau mau thoát nghẽn Vì ngay bên dưới, thường có
bóng áo vàng đón lõng phạt giao thông Vì mấy ai nghĩ cái lùm xanh mọc cheo leo
hệt cây bụi hoang, hệt đám tầm gửi kia lại là bồ đề.
Nhưng, đã là bồ đề thì ở đâu nó cũng là bồ đề thôi Cứ nhô khỏi kẽ tường là
trổ lá, chạm được ánh sáng là bật xanh Ở đâu lá cũng hình tim Chót lá nào cũng
lặng lẽ chảy dài thêm như tiềm lệ Cứ là bồ đề Dù không ai hay Dù bị bỏ quên
giữa phố.
Có một người hẳn biết nó là bồ đề Người chuyên triệt phạt cây Cứ ít tháng
lại thấy phạt sạch Phạt tất tật những thứ mọc quanh Phạt để quản cầu Phạt cho
quang Cho sạch phố Chẳng biết, khi nhận thấy dưới tầm xén phạt của mình, là
những trái tim bồ đề, lưỡi hái có run tay? Chưa biết chừng, dưới lưỡi hái thản
nhiên này, nó cũng chỉ như bao thứ cây hoang, mọc không phải chỗ Nhưng, dù
gió gieo không đúng chỗ, cũng không trách phận than thân Không được sống,
cũng không thể chết.
Dù có lúc chỉ còn là một hạt diệp lục vùi giữa chốn bê tông, bồ đề vẫn
không đành chết Mà đã sống, phải là mình Ở đâu bồ đề cũng cứ là bồ đề thôi.
Nhiều lần bị trốc tận rễ E chừng tiệt diệt tru di rồi Thế mà, chỉ vài hôm lại đã
nhú xanh, nhú biếc Chỉ vài hôm đã đơm tán, vươn cành Lại những chiếc lá tượng
hình trái tim xanh Lại những chót lá xanh ẩn tiềm giọt lệ Lại thầm thì những lời
cầu khấn từ tâm cho phố phường Dù lát nữa có bị chặt cụt, bị phạt ngang thân,
thì giờ đây bồ đề vẫn cứ thản nhiên là mình Cứ thế, nó đã luân hồi tại đây dễ đến
mấy kiếp rồi.
(Di chúc bồ đề, Chu Văn Sơn, Báo Văn nghệ Thái Nguyên số ra
ngày 30 tháng 07 năm 2019)
Câu 1 (1,0 điểm) Xác định phong cách ngôn ngữ của văn bản trên
Câu 2 (1,0 điểm) Hãy tìm các từ, ngữ, câu văn được dùng để miêu tả vẻ ngoài của
cây bồ đề trên kẽ tường cầu vượt Mai Dịch
Câu 3 (2,0 điểm) Phân tích hiệu quả của một biện pháp tu từ được sử dụng trong
đoạn văn sau:
Trang 2“Ở đâu bồ đề cũng cứ là bồ đề thôi Nhiều lần bị trốc tận rễ E chừng tiệt diệt tru di rồi Thế mà, chỉ vài hôm lại đã nhú xanh, nhú biếc Chỉ vài hôm đã đơm tán, vươn cành Lại những chiếc lá tượng hình trái tim xanh Lại những chót lá xanh ẩn tiềm giọt lệ Lại thầm thì những lời cầu khấn từ tâm cho phố phường.”
Câu 4 (2,0 điểm) Thông điệp sâu sắc nhất mà anh/chị nhận được từ văn bản trên
là gì? Vì sao?
II PHẦN LÀM VĂN (14.0 điểm)
Câu 1 (4.0 điểm)
Từ nội dung đoạn trích phần đọc – hiểu, hãy viết một đoạn văn (khoảng 200
chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về ý nghĩa của việc sống là mình
Câu 2 (10.0 điểm)
Bàn về thơ, nhà thơ, nhà soạn kịch Trung Quốc Quách Mạt Nhược cho rằng:
“Thơ phải là bông hoa nảy nở ra từ lòng mình”
Từ hiểu biết về bài thơ “Sóng” của Xuân Quỳnh, anh/chị hãy bình luận ý kiến trên
Trang 3HƯỚNG DẪN CHẤM VÀ THANG ĐIỂM
(Gồm có 05 trang)
2 Các từ, ngữ, câu văn miêu tả vẻ ngoài của cây bồ đề là: bật
xanh; lùm xanh mọc cheo leo; lá hình tim; chót lá… như tiềm lệ; nhú xanh; nhú biếc; trái tim xanh.
1,0
3 - Học sinh lựa chọn được một trong ba biện pháp tu từ:
+ Liệt kê: nhú xanh, nhú biếc, đơm tán, vươn cành.
+ Điệp: điệp ngữ (chỉ vài hôm), điệp từ (lại) + Nhân hóa: trái tim xanh, lá xanh ẩn tiềm giọt lệ, thì thầm lời
khấn từ tâm.
- Hiệu quả:
+ Phép liệt kê có tác dụng nhấn mạnh sức sống mạnh mẽ, vượt lên trên hoàn cảnh khắc nghiệt để luôn là chính mình của bồ đề; thể hiện sự yêu mến của nhà văn trước sự sinh sôi không gì hủy diệt được của một loài cây quá đỗi bình thường giữa phố phường; tạo nhịp điệu, sự cân xứng cho lời văn
+ Phép điệp có tác dụng khẳng định sức sống, vẻ đẹp của bồ đề; thể hiện sự ngưỡng mộ, yêu mến của nhà văn dành cho loài cây vốn bị người đời bỏ quên; tạo tính nhạc cho lời văn
+Phép nhân hóa có tác dụng từ việc khẳng định sức sống, vẻ đẹp của cây bồ đề để gửi gắm những thông điệp mang ý nghĩa nhân sinh sâu sắc: Dù trong hoàn cảnh nào hãy luôn là chính mình, ung dung bình thản, vượt lên nghịch cảnh để khẳng định bản thân, biết sống vì người khác; đồng thời giúp lời văn trở nên sinh động, gợi hình gợi cảm hơn
0,5
1,5
4 Thí sinh lựa chọn được thông điệp sâu sắc nhất và lí giải thuyết
phục Có thể là thông điệp: Không ngừng nỗ lực vượt lên hoàn
cảnh; Luôn là chính mình; Luôn từ tâm, rộng lượng
(Chấp nhận các lựa chọn khác miễn là có lí giải thuyết phục)
2,0
1 Viết đoạnvăn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về ý
nghĩa của việc sống là mình
4,0
Yêu cầu chung
- Câu hỏi hướng đến việc đánh giá năng lực, đòi hỏi thí sinh phải huy động những hiểu biết về đời sống xã hội, kĩ năng tạo lập văn
Trang 4bản để bày tỏ thái độ, chủ kiến của mình.
- Thí sinh có thể làm bài theo nhiều cách khác nhau nhưng phải có lí lẽ và căn cứ xác đáng; được tự do bày tỏ quan điểm riêng của mình, nhưng phải có thái độ chân thành, nghiêm túc, phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.
Yêu cầu cụ thể
1 Giải thích: Sống là mình nghĩa là sống đúng với những quy
chuẩn do bản thân đặt ra, phù hợp với chuẩn mực đạo đức của
xã hội, sống có ý nghĩa, đồng nhất con người bên trong và con người bên ngoài của mình, thể hiện cá tính với những đặc điểm, sở thích, thế mạnh và cả những điểm yếu riêng của cá nhân
0,5
2 Bàn luận
* Từ nhận thức và trải nghiệm của bản thân, thí sinh có thể bày
tỏ suy nghĩ riêng Tuy nhiên, dù suy nghĩ theo hướng nào cũng
phải tập trung làm rõ ý nghĩa của việc sống là mình
* Có thể đi theo hướng sau:
- Khi sống là chính mình, mỗi người sẽ đặt ra cho mình những quy chuẩn dựa trên các chuẩn mực xã hội và thực hiện nó như mong muốn của bản thân để có thể vững vàng trước mọi cám
dỗ Khi đó ta trở thành người tử tế
- Khi sống là chính mình, con người sẽ không bận tâm đến thị phi mà chỉ quan tâm đến mục tiêu, đến ước mơ của chính mình Khi đó, chúng ta sẽ không ngừng nỗ lực, vượt lên trên những thách thức, phát huy thế mạnh, khắc phục điểm yếu, vượt qua những giới hạn của bản thân để tự tin khẳng định mình Nhờ thế, ta có được thành công
- Khi sống là chính mình chúng ta có thể hành động như suy nghĩ của bản thân, trung thực, thẳng thắn bày tỏ quan điểm, thái độ, cảm xúc của mình Khi đó, chúng ta sẽ tìm thấy sự thanh thản, an yên, tự tại cho tâm hồn Khi đó, cuộc sống của ta trở nên thật sự có ý nghĩa
- Khi không được sống là chính mình, ta luôn phải gò ép bản thân, uốn mình theo dư luận, không đủ can đảm để làm điều mình muốn, theo đuổi điều mình đam mê, trước những cám dỗ không giữ được chính kiến, đánh mất mình Khi đó, ta không
có được sự thanh thản, yên vui, cuộc sống trở nên vô nghĩa
- Cần phân biệt lối sống là chính mình với lối sống bảo thủ, ích
kỉ, cá nhân cực đoan, luôn cho mình là đúng, không lắng nghe
ý kiến của những người xung quanh
2,5
Trang 5(Cần kết hợp lí lẽ và dẫn chứng phù hợp)
3 Bài học nhận thức và hành động
Từ nội dung bàn luận ở trên, thí sinh cần nêu được định hướng
nhận thức và hành động phù hợp, ý nghĩa cho bản thân mình
1,0
2 Bàn về thơ, nhà thơ, nhà soạn kịch Trung Quốc Quách Mạt
Nhược cho rằng: “Thơ phải là bông hoa nảy nở ra từ lòng
mình”
Anh/ chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Từ hiểu biết về bài thơ “Sóng” của Xuân Quỳnh hãy bình luận ý kiến trên
10,0
Yêu cầu chung
- Câu hỏi hướng đến việc đánh giá năng lực viết bài văn NLVH,
đòi hỏi thí sinh phải huy động kiến thức về lí luận văn học, tác
phẩm văn học, kĩ năng tạo lập văn bản, khả năng cảm nhận văn
chương của mình để làm bài.
- Thí sinh có thể cảm nhận và kiến giải theo những cách khác nhau,
nhưng phải có lí lẽ, căn cứ xác đáng.
* Cắt nghĩa:
- Thơ là hình thức sáng tác văn học phản ánh cuộc sống, thể
hiện tâm trạng, những xúc cảm mạnh mẽ bằng ngôn ngữ hàm
súc, giàu hình ảnh và nhịp điệu
- “Bông hoa” chỉ cái đẹp, hương sắc
- “Lòng mình” chính là những tư tưởng, tình cảm, cảm xúc,
những suy ngẫm, nhận thức, tình yêu nghệ thuật của nhà thơ và
những cảm nhận sâu sắc, sự đồng điệu của người tiếp nhận thơ
Bằng lối nói so sánh, Quách Mạt Nhược đã nêu lên một định
nghĩa sinh động về thơ: Thơ chính là vẻ đẹp được nảy nở, ươm
mầm từ chính những nhận thức, suy nghĩ, những tư tưởng, tình
cảm, cảm xúc về cuộc đời, con người và tình yêu đối với nghệ
thuật của nhà thơ Vẻ đẹp của thơ cũng được tỏa hương, khoe
sắc nhờ những rung động, những cảm nhận sâu sắc từ tâm hồn
người yêu thơ
* Lý giải
- Nói về bản chất của nghệ thuật, giáo sư Lê Ngọc Trà cho
rằng: “ Nghệ thuật bao giờ cũng là tiếng nói của tình cảm con
người, là sự tự giãi bày và gửi gắm tâm tư” Là một thể loại
văn học ra đời sớm nhất trong lịch sử loài người, thơ phản ánh
hiện thực đời sống, hiện thực tâm trạng bằng cách bộc lộ trực
tiếp tình cảm, cảm xúc, thái độ của tác giả thông qua cái tôi trữ
0,75
1,25
Trang 6tình Đặc trưng cơ bản nhất của thơ chính là tính trữ tình Khởi nguồn của thơ là sự rung động của trái tim người làm thơ trước những sự vật, sự việc, trước cuộc đời và con người: “Thơ là tiếng lòng” (Diệp Tiếp), “Thơ khởi phát từ trong lòng người ta” (Lê Quý Đôn)
- Vẻ đẹp của thơ k chỉ là vẻ đẹp của tình cảm, cảm xúc Vẻ đẹp của thơ còn là vẻ đẹp của ngôn từ, kết tinh từ tấm lòng yêu nghệ thuật của nhà thơ Sự kết hợp hài hòa giữa cảm xúc và ngôn từ chính là sự thăng hoa của ngòi bút nhà thơ
- Cái tôi trữ tình trong thơ vừa mang tính cá thể, vừa mang tính phổ quát Những tình cảm, cảm xúc của nhà thơ in đậm dấu ấn của con người cá nhân nhưng khi cảm xúc được thể hiện chân thành, sâu sắc thì nó sẽ trở thành tiếng nói của ngàn trái tim khác bởi “Thơ là tiếng nói từ trái tim đập vào trái tim”, “là điệu hồn đi tìm những tâm hồn đồng điệu” (Tố Hữu) Những rung động, cảm nhận của người đọc sẽ làm giàu có thêm, phong phú thêm vẻ đẹp của thơ
2 Từ hiểu biết về bài thơ “Sóng” của Xuân Quỳnh làm sáng tỏ
ý kiến của Quách Mạt Nhược: “Thơ phải là bông hoa nảy nở
ra từ lòng mình”
7,0
a Khái quát về Xuân Quỳnh và bài thơ Sóng
b Sóng là bông hoa nảy nở ra từ tâm hồn Xuân Quỳnh và người yêu thơ:
* “Sóng” chính là bông hoa nảy nở từ tâm hồn Xuân Quỳnh -người phụ nữ vừa mạnh bạo, bộc trực, sôi nổi vừa hồn nhiên đáng yêu, dịu dàng nữ tính với khát vọng da diết và mãnh liệt trong tình yêu:
- Tâm hồn người phụ nữ với những biến động phong phú và phức tạp, với khao khát được thấu hiểu, được là mình khi yêu
- Tâm hồn tha thiết yêu thương được thể hiện qua nỗi nhớ sâu sắc, ý thức giữ gìn một tình yêu chung thủy và một niềm tin mãnh liệt vào tình yêu
- Tâm hồn với những âu lo, những dự cảm mong manh nhưng vượt lên tất cả là khao khát được dâng hiến, hi sinh để vĩnh hằng hóa tình yêu của mình
* Vẻ đẹp của bông hoa “Sóng” không chỉ nảy nở từ tình cảm, cảm xúc mà còn kết tinh từ tình yêu nghệ thuật của Xuân Quỳnh được thể hiện qua một dấu ấn phong cách nghệ thuật đặc biệt
- Thể thơ 5 chữ kết hợp với cách vắt dòng đã tạo ra âm hưởng
0,5 4,0
1,5
Trang 7riêng biệt cho bài thơ: âm hưởng dạt dào của sóng biển cũng là cái dạt dào, ào ạt, sâu lắng của sóng lòng
- Ngôn ngữ, hình tượng, đặc biệt là hai hình tượng sóng đôi
sóng và em đã soi chiếu, hòa nhập vào nhau để vừa bộc bạch,
giãi bày vừa khám phá, thấu hiểu
* Tiếng lòng của tâm hồn người phụ nữ hồn hậu, chân thành, đằm thắm và da diết khát vọng hạnh phúc bình dị đời thường
ấy đã chạm tới trái tim độc giả, trở thành tiếng lòng chung đồng thời mang tới những suy nghĩ sâu xa, làm giàu có thêm vẻ đẹp cho bài thơ “Sóng” Mỗi người đều tìm thấy tiếng lòng của mình ở “Sóng” và từ “Sóng” biết cách nuôi dưỡng tình yêu chân chính bằng khát vọng vươn tới cái cao rộng lớn lao, bằng nỗi nhớ, niềm tin, lòng thủy chung và sự dâng hiến, hi sinh
1,0
- Câu nói của Quách Mạt Nhược là lời chia sẻ chân thành, xác đáng về bản chất của thơ Một bài thơ hay phải là kết quả rung động của những tâm hồn: người sáng tác – người tiếp nhận
- Ý kiến là một gợi ý với người sáng tác và người tiếp nhận:
+ Với người sáng tác, làm thơ là quá trình tạo nên vẻ đẹp của thơ bằng chính những cảm xúc, tình yêu nghệ thuật của người viết
- Ý kiến đó có tác dụng định hướng cho người tiếp cận thơ:
đọc thơ là quá trình phá vỡ lớp vỏ ngôn từ để khám phá vẻ đẹp tâm hồn của người viết đồng thời cũng là quá trình đồng điệu, tri âm cùng tác giả để tâm hồn mình “thêm trong sạch và phong phú hơn”
0,25 0,75
Điểm tổng cộng: 20,0 điểm Lưu ý chung:
1 Đây là đáp án mở, thang điểm có thể không quy định chi tiết đối với từng ý nhỏ,
chỉ nêu mức điểm của phần nội dung lớn nhất thiết phải có.
2 Chỉ cho điểm tối đa theo thang điểm với những bài viết đáp ứng đầy đủ những yêu cầu đã nêu ở mỗi câu, đồng thời phải được triển khai chặt chẽ, diễn đạt lưu loát, có cảm xúc.
3 Khuyến khích những bài viết có sáng tạo Chấp nhận bài viết không giống đáp
án, có những ý ngoài đáp án nhưng phải có căn cứ xác đáng và lí lẽ thuyết phục.
4 Không cho điểm cao đối với những bài chỉ nêu chung chung, sáo rỗng.
5 Cần trừ điểm đối với những lỗi về hành văn, ngữ pháp và chính tả.
……….HẾT………