KẾT THÚC CUỘC SỐNG BÀI GIẢNG Y ĐỨC

Tự tử (Suicide_S) – người nào đó có chủ định về cái chết của mình. • Trợ giúp tự tử (Assisted Suicide_AS) – người nào đó giúp người khác tự tử. – bác sĩ trợ giúp tự tử (Physician Assisted Suicide). • Cái chết êm dịu (Euthanasia_E) – một người làm điều gì đó nhằm đem lại cái chết cho người khác – với chủ định cái chết là lợi ích (interests) tốt nhất của người đó. Các khái niệm • dạng thụ động (passive) – liên quan đến việc buông xuôi. • dạng chủ động (active). – Tự tử chủ động (Sa) • tự mình gây ra cái chết, TD: bắn súng vào đầu. – Trợ giúp tự tử chủ động (ASa) • bác sĩ cho bệnh nhân liều thuốc gây chết. – Chết êm dịu chủ động (Ea) • người nào đó gây ra cái chết bằng cách tiêm thuốc gây tử vong chẳng hạn. Các khái niệm • tự nguyện (Voluntary) – đồng ý để bị giết chết hoặc để cho chết • không tự nguyện (NonVoluntary) – giết chết và để cho chết xảy ra mà vắng mặt sự quyết định về phía người bị giết hay để cho chết đối với những gì họ muốn • không chủ ý (I bác sĩ có thể được phép làm giảm đau cho một bệnh nhân – lúc này cái chết là điều tệ hại ít hơn và giảm đau là một điều tốt lớn hơn và chỉ khi morphine có thể làm dừng cơn đau • bác sĩ có thể được phép gây ra có chủ định những điều tệ hại ít hơn – bệnh nhân đau đớn tạm thời, như thế mới giữ họ khỏi rơi vào trạng thái hôn mê

KẾT THÚC CUỘC SỐNG

Bs Đỗ Đình Công

BM Y Đức ĐHYD TpHCM

Các khái niệm

• Tự tử (Suicide_S) – người nào đó có chủ định về cái chết của mình

• Trợ giúp tự tử (Assisted Suicide_AS) – người nào đó giúp người khác tự tử

– bác sĩ trợ giúp tự tử (Physician Assisted Suicide)

• Cái chết êm dịu (Euthanasia_E) – một người làm điều gì đó nhằm đem lại cái chết cho người khác

– với chủ định cái chết là lợi ích (interests) tốt nhất của người đó

Các khái niệm

• dạng thụ động (passive)

– liên quan đến việc buông xuôi.

• dạng chủ động (active)

– Tự tử chủ động (Sa)

• tự mình gây ra cái chết, TD: bắn súng vào đầu

– Trợ giúp tự tử chủ động (ASa)

• bác sĩ cho bệnh nhân liều thuốc gây chết

Các khái niệm

• tự nguyện (Voluntary)

– đồng ý để bị giết chết hoặc để cho chết

• không tự nguyện (NonVoluntary)

– giết chết và để cho chết xảy ra mà vắng mặt

sự quyết định về phía người bị giết hay để cho chết đối với những gì họ muốn

Các khái niệm

• cho phép (permissible)

• không cho phép

• bổn phận hợp đạo đức

bước lập luận (bệnh nhân đồng ý)

• bác sĩ có thể được phép làm giảm đau cho một bệnh nhân

– lúc này cái chết là điều tệ hại ít hơn và giảm đau là một điều tốt lớn hơn và chỉ khi morphine có thể làm dừng cơn đau

• bác sĩ có thể được phép gây ra có chủ định những điều tệ hại ít hơn

– bệnh nhân đau đớn tạm thời, như thế mới giữ

họ khỏi rơi vào trạng thái hôn mê

bước lập luận (bệnh nhân đồng ý)

• cái chết là một điều tệ hại ít hơn cho một

người

• cái chết là một điều tệ hại ít hơn và giảm

đau là một điều tốt

Nơi bình yên cuối đời

• (bài viết 15.8.2008)

• Khoa Điều trị triệu chứng và giảm đau

– (khoa Cận tử) của Bệnh viện Chợ Rẫy – mỗi một ngày sống của bệnh nhân tại đây là một ngày có ý nghĩa và phải giúp họ thấy được ý nghĩa của cuộc sống

Ca lâm sàng

• Bệnh nhân, nữ, 75 tuổi, bảy tháng nay được

chẩn đoán ung thư đầu tụy đã di căn gan, ở giai

đoạn không còn phẫu thuật Được chỉ định hóa

trị và phong bế đám rối thần kinh để giảm đau

bụng Hai tháng trước khi nhập viện trong lần

này, bệnh còn được đặt nòng (stent) để giải áp

đường mật, có đáp ứng tốt sau thủ thuật Bệnh

nhân được đưa đến cấp cứu vì vàng da trở lại

trong hai tuần, đau bụng nhiều, sụt cân và chán

ăn

Ca lâm sàng

• Tình trạng đau bụng không còn kiểm soát được dù đã được thuốc phiện (opiate medications) Tại phòng cấp cứu, bệnh nhân không trả lời đầy đủ bệnh sử của chính mình, ngủ gà và tổng trạng xấu

Bệnh nhân còn bị cao huyết áp, đang uống thuốc lợi tiểu loại thiazide, thuốc giảm đau loại thuốc phiện, thuốc chống ói

và thuốc kích thích tiêu hóa acetate megestrol

Ca lâm sàng

• Không tiền căn dị ứng thuốc, không hút

thuốc là, không uống rượu Trong lúc

thăm khám, bệnh nhân có đáp ứng với lời

nói, nhưng trả lời rất ít Da rất vàng, luôn

miệng rên rỉ Niêm mạc miệng rất khô,

mạch nhanh, âm phế bào nghe rõ Bệnh

nhân đau khắp bụng khi sờ, dù sờ nông

Ca lâm sàng

• Cẳng chân trái bị sưng và ấn đau vùng bắp chân, chân phải không ghi nhận gì lạ

Khó đánh giá đầy đủ tình trạng thần kinh

vì không hợp tác, một cách tổng quát chưa phát hiện dấu hiệu thàn kinh khu trú

Không rút được máu từ tĩnh mạch ngoại biên Phìm chụp bụng ghi nhận tình trạng

Tình huống đạo đức

• di chúc của bệnh nhân

– Không hồi sức

– Không đặt nội khí quản

– Không đặt thông dạ dày nuôi ăn

• ở giai đoạn cuối mà tình trạng của người bệnh

không thể phục hồi được

Tình huống đạo đức

• Người thân cần biết

– bệnh viện có thể làm gì cho người bệnh được thoải mái trong những ngày cuối đời còn lại

– Người thân trong gia đình còn cho biết cách nay một vài tuần, bệnh nhân tuyên bố muốn được chết một cách êm dịu (die peacefully) khi cái chết dần đến

Bệnh học

• ….

• Điều trị giảm nhẹ

– giải áp đường mật qua nội soi hay qua da

– phong bố thần kinh để giảm đau cho người

bệnh

Luật pháp

• chuẩn mực đạo đức của Hiệp hội Y khoa Hoa kỳ,

– “Thầy thuốc bắt buộc phải làm cho bệnh nhân dịu nỗi đau về thể xác và tinh thần Điều này bao gồm khả năng có thể có nguy cơ làm người bệnh nhanh chóng bị tử vong.”

Đạo đức

• bn vẫn còn đau dù đang sử dụng thuốc

• bn được đưa vào phòng cấp cứu

– vì muốn bn được thoải mái trong những ngày

cuối đời

• Họ giải thích rằng bà muốn được chết một

cách “bình an” khi “cái chết đến”

• Họ mong mỏi thầy thuốc làm được những

gì có thể làm được

Đạo đức

• thầy thuốc cần đánh giá lại

– loại thuốc giảm đau mà bà đang sử dụng, phải xác định có cần chọn thuốc giảm đau khác hiệu quả giảm đau hơn hay không

• Khi áp dụng Nguyên tắc Có lợi cho người bệnh,

– thầy thuốc phải tính đến điều tốt lành mang đến cho người bệnh và phòng ngừa những điều gây hại khi điều trị giảm đau để giảm nhẹ

Đạo đức

• điều trị giảm đau để giảm nhẹ

– đã gây hại cho người bệnh,

– nhưng ở đây có thể hiểu rằng vì bệnh nhân

gần hay sắp tử vong

Những chỉ dẫn

• phán quyết hợp pháp

– còn tỉnh táo để đưa ra các quyết định – nguyện vọng sống

• khi anh ta sống thực vật, anh ta có muốn nhận điều trị bằng kháng sinh không?

• quyết định lại

Những chỉ dẫn

• người quyết định tối thượng thay thế

– cố gắng quyết định như chính mình đang gặp

tình huống đó