Việt Nam đang dần hội nhập với thế giới, vì thế mọi lĩnh vực của Việt Nam đều đang trên bước đà phát triển mạnh mẽ. Báo chí cũng không ngoại lệ. Ta có thể dễ dàng thấy báo mạng điện tử đang chiếm ưu thế hơn hẳn với báo giấy vì sự tiện lợi và tính nhanh nhạy của nó. Điều đó giúp chúng ta cập nhật thông tin nhanh hơn nhưng cũng khiến việc kiểm soát thông tin khó hơn và tạo môi trường cạnh tranh khắc nghiệt cho những người làm báo. Giữa hàng loạt những kênh truyền thông trên mạng xã hội với tốc độ đưa tin nhanh và lượng tin nhiều đến chóng mặt; vai trò những người làm báo càng nặng nề hơn khi vừa phải nhanh nhạy nắm bắt thông tin vừa phải đảm bảo tính chính xác của nó. Ngoải ra, nhà báo còn phải đối mặt với vô vàn những cám dỗ khác khi để giữ vững đạo đức nghề nghiệp của mình.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Việt Nam đang dần hội nhập với thế giới, vì thế mọi lĩnh vực của Việt Nam đều đang trên bước đà phát triển mạnh mẽ Báo chí cũng không ngoại lệ Ta có thể
dễ dàng thấy báo mạng điện tử đang chiếm ưu thế hơn hẳn với báo giấy vì sự tiện lợi và tính nhanh nhạy của nó Điều đó giúp chúng ta cập nhật thông tin nhanh hơn nhưng cũng khiến việc kiểm soát thông tin khó hơn và tạo môi trường cạnh tranh khắc nghiệt cho những người làm báo Giữa hàng loạt những kênh truyền thông trên mạng xã hội với tốc độ đưa tin nhanh và lượng tin nhiều đến chóng mặt; vai trò những người làm báo càng nặng nề hơn khi vừa phải nhanh nhạy nắm bắt thông tin vừa phải đảm bảo tính chính xác của nó Ngoải ra, nhà báo còn phải đối mặt với
vô vàn những cám dỗ khác khi để giữ vững đạo đức nghề nghiệp của mình
Tôi tin rằng một nhà báo khi có đủ ba phẩm chất: trung thực, khách quan, công tâm sẽ vượt qua mọi thử thách khách quan đặt ra và báo chí như một vũ khí sắc bén giúp xã hội con người phát triển hơn
Trang 2NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận:
1.1 Điều 3 trong Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo:
Hành nghề trung thực, khách quan, công tâm, không vụ lợi; bảo vệ công lý
và lẽ phải Không làm sai lệch, xuyên tạc, che giấu sự thật, gây chia rẽ, kích động
xã hội, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tình đoàn kết, hữu nghị giữa các quốc gia, dân tộc
1.2 Nhà báo:
Nhà báo là nguời làm nghề viết báo chuyên nghiệp nhằm sáng tạo nên những tác phẩm báo chí, đang hoạt động hoặc cộng tác thường xuyên với một cơ quan báo chí và được cấp thẻ nhà báo
1.3 Trung thực:
Trung thực là thành thực với người và cả với chính mình, luôn tuân thủ chuẩn mực đạo đức chân thật trong từng lời nói và hành động đây là một trong những đặc trưng cơ bản của báo chí, là một tiêu chuẩn đạo đức của người làm báo
Báo chí muốn thuyết phục được công chúng thì bản thân phải mang tính chân thực cao, cán bộ báo chí “Viết phải thiết thực, nói có sách, mách có chứng, tức là nói việc ấy ở đâu, thế nào, ngày nào, nó sinh ra thế nào, phát triển thế nào? Kết quả thế nào?” (1)
1.4 Khách quan:
Khách quan ở đây là nhận định khách quan, là thái độ nhận xét sự vật căn cứ vào sự thực bên ngoài Người làm báo nếu chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ thì “chớ nói, chớ viết” Báo chí phải có khen, chê, nêu cái tốt, viết về cái
Trang 3xấu, không nên chỉ viết cái tốt mà giấu đi cái xấu nhưng viết cái gì cũng phải
“chừng mực, chó phóng đại, có thế nào nói thế ấy”
1.5 Công tâm:
Công tâm nghĩa là lòng ngay thẳng, chỉ vì việc chung, lợi ích chung để mà ứng xử, hành động, chứ không vì tư lợi hay thiên vị mà có thái độ, hành vi ứng xử chưa chuẩn mực Cùng với phẩm chất trung thực, tinh thần khách quan và ý thức không vụ lợi, đức tính công tâm sẽ góp phần làm nên nhân cách chân chính của người làm báo Việt Nam
2 Trung thực, khách quan, công tâm làm nên đạo đức người làm báo:
Báo chí có vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội Do đó, đạo đức nghề nghiệp báo chí cũng cần được đề cao và được khẳng định là một trong những phẩm chất có tính chất nền tảng của hoạt động báo chí Thậm chí trong nhiều trường hợp, đạo đức nghề nghiệp còn được nhấn mạnh hơn nghiệp vụ báo chí Bởi người làm báo có thể học tập, rèn luyện, đúc rút kinh nghiệm về nghiệp vụ, nhưng đạo đức nghề nghiệp là yếu tố thuộc giá trị của con người, mà nổi lên là tinh thần trách nhiệm, thái độ trung thực, khách quan, nghiêm túc đối với mọi thông tin và trong công việc Vì thế, để phát triển lành mạnh, tạo dựng uy tín trong xã hội và bạn đọc, mọi nền báo chí luôn coi trọng, đề cao đạo đức nghề nghiệp của người làm báo
Điều 4 Luật báo chí 2016 quy định “Báo chí ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là phương tiện thông tin thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luận của cơ quan Đảng, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp; là diễn đàn của Nhân dân” Báo chí có vai trò là cầu nối thông tin, là nơi tạo ra dư luận xã hội, đồng thời dẫn dắt, chi phối dư luận xã hội
Trang 4Theo Khoản b, Điểm 2, Điều 25, Luật Báo chí 2016 quy định: “Nhà báo được quyền khai thác, cung cấp và sử dụng thông tin trong hoạt động báo chí theo quy định của pháp luật” Như vậy, quyền năng cơ bản của nhà báo được thể hiện ở
8 chữ “khai thác, cung cấp, sử dụng thông tin” Quyền khai thác thông tin là quyền phát hiện, tìm hiểu, khảo sát, điều tra, thu thập nguồn tin Quyền cung cấp thông tin là quyền đưa ra những nội dung thông tin sau khi khai thác Quyền sử dụng thông tin là quyền thể hiện, thực hiện và công bố thông tin để hướng tới và đạt được mục đích nhất định
Có thể thấy trọng trách được đặt trên vai những người làm báo khi họ trực tiếp góp phần ổn định chính trị, xã hội; tăng cường đồng thuận xã hội, qua đó góp phần cùng với thể chế chính trị kiến tạo, thúc đẩy sự phát triển hài hòa, tích cực, tiến bộ của xã hội Chính vai trò, chức năng quan trọng đó đã góp phần tạo ra ưu thế nhất định của nhà báo trong xã hội; nhưng cũng chính chúng đòi hỏi nhà báo cần phải luôn sáng suốt và giữ vững đạo đức nghề nghiệp của họ
Người Việt Nam thường dễ tin vào những gì mình đọc trên báo mà không có
ý thức phản biện kiểm chứng điều đó Nhiều người còn dễ bị cuốn theo những định hướng sai lầm bởi thông tin chưa được kiểm duyệt Không may, trong thời đại ngày nay, người ta quá dễ dàng để cung cấp thông tin qua Internet mà không phải thông qua bởi bất cứ một đơn vị kiểm chứng nào Những năm gần đây, có số ít các
tờ báo, nhà báo thiếu trách nhiệm chính trị; thiếu cẩn trọng khi khai thác thông tin,
xử lý thông tin trước khi quyết định loan tin Nhiều thông tin không đúng bản chất
sự vụ, sự việc, vấn đề đã ít nhiều gây nhiễu, làm phân tâm niềm tin của người đọc, người nghe, người xem Cá biệt có nhà báo phai nhạt về bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống, luôn tạo cho mình thứ “quyền lực đen” để rồi lợi dụng quyền hạn đó
vụ lợi cá nhân, đánh mất bản thân và làm méo mó hình ảnh người làm báo cách
Trang 5mạng Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế
Trước nhiều nguồn thông tin hỗn độn như vậy, vai trò và chức năng của nhà báo lại trở nên nặng nề hơn trước Lượng thông tin “xấu, độc” càng lớn, sự trung thực, khách quan, công tâm của nhà báo lại càng là viên ngọc quý mà người đọc tìm kiếm Sinh thời, Bác Hồ căn dặn: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ Để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng” và Người cũng dạy:
“Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó” Vì vậy, tháng 6 năm 2018, khi trả lời một tờ báo về quan niệm thế nào
về đạo đức người làm báo, nhà báo Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam nói rằng: Đạo đức nghề nghiệp là điều cốt tử đối với hoạt động báo chí Bởi nếu thiếu đạo đức, báo chí sẽ mất phương hướng, không đủ sức mạnh
và độ tin cậy để có thể thực hiện đúng chức trách, sứ mệnh thiêng liêng của mình đối với xã hội; đó là chống lại những thói xấu, bảo vệ những giá trị tốt đẹp, góp phần xây dựng nền tảng đạo đức xã hội
Thiết nghĩ, một tác phẩm báo chí của nhà báo không có đạo đức sẽ gây hậu quả khôn lường đối với xã hội; thấp nhất có thể tác động xấu đến một con người, một gia đình, đơn vị, tổ chức, cao hơn nữa là tác động đến sự hưng vong của quốc gia, dân tộc Mỗi nhà báo phải tự rèn luyện đạo đức nghề nghiệp để giữ gìn phẩm giá của người làm báo trước sự tác động, mua chuộc, lôi kéo và cám dỗ của những lợi ích tầm thường, mục đích không trong sáng
3 Liên hệ thực tế tại Việt Nam:
3.1 Thực trạng:
Trang 6Ở Việt Nam, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo đã được quy định trong Luật Báo chí năm 2016 gắn liền với vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam
Tháng 12-2016, Hội Nhà báo Việt Nam đã ban hành “10 điều quy định đạo đức
nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam” Đây là các chuẩn mực rất cụ thể và
thiết thực nhằm xác định trách nhiệm đạo đức người làm báo trong hoạt động nghề nghiệp Quy định này không chỉ khẳng định đạo đức nghề nghiệp là yếu tố hết sức quan trọng đối với mỗi người làm báo, tạo ra hành lang pháp lý đối với người làm báo trong quá trình tác nghiệp mà còn khẳng định yếu tố đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động báo chí của mọi hội viên Hội Nhà báo Việt Nam, không phân biệt giữa người làm báo có Thẻ Nhà báo, hay người làm báo không có Thẻ Nhà báo
Trong quá trình phát triển, báo chí Việt Nam đã góp phần vào sự phát triển đất nước và đời sống xã hội Báo chí trung thành tuyệt đối với hệ thống chính trị
do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và lợi ích của nhân dân, dân tộc Báo chí đã thực sự là cơ quan ngôn luận của Đảng, chính quyền và tiếng nói của nhân dân Qua báo chí nhiều tấm gương tốt được biểu dương, nhiều vụ việc tiêu cực được phơi bày, nhiều vấn đề bức xúc được cơ qua chức năng tiếp nhận và giải quyết Đồng thời, báo chí đã tuyên truyền, quảng bá, giải thích, vận động, cổ vũ và biểu dương những cá nhân và tổ chức thực hiện tốt quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, chống lại những quan điểm, hành động sai trái, tiêu cực hoặc chống đối Đảng và hệ thống chính trị
Có thể dễ dàng nhận thấy vai trò to lớn của báo chí trong ngăn ngừa lan tràn dịch Covid-19 ở nước ta vừa qua báo chí đã thể hiện vai trò xung kích, chấp hành đúng các quy định pháp luật và sự chỉ đạo, định hướng thông tin của các cơ quan chức năng, tích cực đấu tranh phản bác các quan điểm, thông tin sai trái, đưa nhiều bằng chứng để khẳng định Đảng, Chính phủ, các cấp, các ngành của Việt Nam đã, đang làm hết sức mình để phòng ngừa, kiểm soát bằng được dịch COVID-19 Báo
Trang 7cáo của Bộ Thông tin và Truyền thông cho biết, từ ngày 1/2 đến 31/5/2020, báo chí
đã đăng tải tổng số 560.048 tin, bài về dịch COVID-19, trong đó, về sắc thái, tin tích cực chiếm tỷ lệ 41,96%; trung lập chiếm tỷ lệ 35,47%, tin tiêu cực chiếm tỷ lệ 22,56% Khi Việt Nam bước sang trạng thái “bình thường mới”, tỷ lệ tin bài liên quan đến dịch COVID-19 vẫn được các cơ quan báo, đài tiếp tục duy trì từ 28-40%
tỷ lệ tin, bài về phục hồi, phát triển kinh tế nhưng không chủ quan trong phòng, chống dịch bệnh Trong 5 tháng đầu năm 2020, trên không gian mạng Việt Nam có gần 17 triệu đề cập (dòng trạng thái, bình luận) liên quan tới tình hình dịch COVID-19 ở Việt Nam Thậm chí, trong khoảng thời gian đại dịch lên đến đỉnh điểm tại Việt Nam, tin cập nhật của một tờ báo liên quan đến Covid-19 chiếm gần như toàn bộ; không giấu diếm, không chậm trễ, tuyên truyền chính xác cho nhân dân từ thông tin dịch bệnh đến phương thức phòng chống bệnh hiệu quả
Trang 8Báo Quân đội Nhân dân
Trang 9Báo Nhân dân
Bên cạnh những thành tựu, ưu điểm, hoạt động báo chí vẫn còn một số hạn chế, sai phạm với biểu hiện, hình thức khác nhau Trong vấn đề trung thực, khách quan, công tâm có một số biểu hiện sau:
1) Thông tin sai sự thật hoặc thông tin méo mó (sai một phần)
Trang 102) Đưa thông tin không khách quan vì mục đích vụ lợi hay vì năng lực chuyên môn kém
Thực tế cho thấy những biểu hiện vi phạm trên được thể hiện qua một số hành vi sau:
Một là, lạm quyền, sự tùy tiện và vô trách nhiệm trong cung cấp thông tin và
đưa tin
Đáng chú ý, các sai phạm chủ yếu là thông tin sai sự thật Đây mới chỉ là một số sự việc tiêu biểu cho tình trạng đăng tải thông tin sai sự thật trên báo chí Ngoài ra còn phải kể đến hiện tượng một số báo, trang tin điện tử đăng thông tin giật gân, câu khách, không đúng sự thật qua cách rút tít theo lối “treo đầu dê bán thịt chó” hoặc mô tả những vấn đề nhạy cảm quá chi tiết mà không tính đến hậu quả và sự vô cảm, nhẫn tâm Thậm chí, một số bài báo còn cố tình đăng tải thông tin mê tín dị đoan, lẫn lộn hư thực gây hoang mang cho người đọc, tạo hiệu ứng không tốt trong dư luận xã hội
Hai là, lạm dụng, lợi dụng chức vụ, quyền hạn khi hoạt động báo chí, như
một số nhà báo cố tình vi phạm tính chân thực, khách quan để thực hiện hành vi trục lợi Trên thực tế, không ít nhà báo lợi dụng quyền hạn để làm những việc trái pháp luật Đó là những hành vi lợi dụng danh nhà báo để tống tiền các doanh nghiệp, đe dọa các cá nhân có vị trí công tác có những việc làm không minh bạch, hay có hành vi lừa đảo người dân và các tổ chức… hoặc viết bài tâng bốc, quảng cáo không đúng sự thật… gây dư luận không tốt, bị kẻ xấu lợi dụng để xuyên tạc, thậm chí có những nhà báo phải truy cứu trách nhiệm hình sự Việc lợi dụng nhà báo hoặc giả danh làm nhà báo để trục lợi không phải là hiếm, hầu như năm nào cũng có một vài vụ
Trang 11Ba là, báo chí thông tin sai sự thật quá nhiều, thậm chí bịa đặt, suy diễn, gây
bức xúc xã hội Hiện tượng này đã được phê phán, nhắc nhở, nhưng hiệu lực không cao, những sai phạm vẫn tiếp diễn Sự xói mòn của đạo đức nghề nghiệp báo chí và suy thoái của người làm báo đi liền với quá trình thương mại hóa, đã, đang diễn ra Áp lực lợi nhuận kinh doanh, thời gian hoàn thành công việc đặt một
bộ phận không nhỏ vào tình thế sẵn sàng vi phạm các nguyên tắc đạo đức để kịp thời tạo ra những ấn phẩm truyền thông có thể tiêu thụ nhanh với giá rẻ Hệ quả tất yếu của quá trình này là sự xuất hiện tràn lan các thông tin mang nặng tính giải trí, nội dung nghèo nàn, “câu khách” mà lỗi phổ biến là lấy thông tin từ mạng xã hội nhưng không kiểm chứng
Đơn cử như vào khoảng 8h45 ngày 26-3-2019, tại phường Đông Hải (TP Thanh Hóa), Phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh đã bắt quả tang Hà Văn K đang có hành vi cưỡng đoạt tiền của một doanh nghiệp Lực lượng công an đã thu giữ tại chỗ của Hà Văn K một số giấy giới thiệu, 1 thẻ cộng tác viên của cơ quan báo chí và 50 triệu đồng tiền mặt Trước đó, Phòng Cảnh sát hình sự nhận được tin báo về việc có đối tượng tự xưng là phóng viên, nhà báo đến một doanh nghiệp trên địa bàn huyện Nga Sơn để tìm hiểu thông tin về một số sai phạm Sau đó, người này đe dọa viết bài, đăng tải trên một số trang thông tin điện tử để ép buộc doanh nghiệp phải đưa tiền thì mới gỡ bài xuống Ngay sau khi nhận được tin báo, Công an tỉnh đã chỉ đạo Phòng Cảnh sát hình sự phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ lập án đấu tranh và bắt quả tang khi Hà Văn K đang nhận tiền của doanh nghiệp Tại cơ quan công an, bước đầu Hà Văn K khai nhận đang làm cộng tác viên cho báo Dân Việt Lợi dụng danh nghĩa này, tại Thanh Hóa, K đã gặp một số doanh nghiệp và các tổ chức chính trị - xã hội để tìm hiểu về các sai phạm, sau đó viết bài
và câu kết với một số đối tượng khác gọi điện thoại đe dọa, cưỡng đoạt tiền của các
Trang 12Một trường hợp khác, ngày 2-1-2020, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Phạm Thị T về tội
“Cưỡng đoạt tài sản” Trước đó, khoảng 14h ngày 25-12-2019, tại một quán cafe ở
TP Thanh Hóa, Công an tỉnh đã bắt quả tang Phạm Thị T đang nhận số tiền 10 triệu đồng của anh C.Đ.A - lái xe Công ty CP Xây dựng giao thông thủy lợi T.H Theo kết quả điều tra ban đầu của cơ quan chức năng, Phạm Thị T là cộng tác viên của một tạp chí có địa chỉ tại TP Hà Nội Trong quá trình làm việc tại Thanh Hóa, Phạm Thị T cho rằng công trình nâng cấp tuyến đê tại huyện Hoằng Hóa do Công
ty CP Xây dựng giao thông thủy lợi T.H là nhà thầu thi công có biểu hiện sai phạm trong thi công công trình Sáng 25-12-2019, T gọi điện thoại với ông C.M.Q là giám đốc công ty để nói về việc phát hiện một số biểu hiện sai phạm trên Khi ông
Q xin T tạo điều kiện không đăng báo, thì T đưa ra yêu cầu ký hợp đồng tuyên truyền và ra giá 15 triệu đồng nhưng ông Q từ chối ký hợp đồng và hỏi T lấy bao nhiêu tiền nhưng T không trả lời, nên ông Q đưa ra đề nghị 10 triệu đồng và được
T đồng ý Khoảng 14h cùng ngày, khi T đến quán cafe nhận tiền thì bị cơ quan công an phát hiện, bắt quả tang
Hay gần đây nhất, Báo Mới, một ứng dụng đọc báo của Việt Nam đã bị xử phạt vì đăng tin sai sự thật về Thứ trưởng Bộ Công an Cụ thể, Công ty EPI đã
“đưa thông tin sai sự thật” tại bài viết Thứ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang nhận tội nâng khống máy xét nghiệm Covid-19, nộp lại tiền chênh lệch đăng trên
ứng dụng đọc báo Báo mới của công ty này.
Thông tin này gây ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của lãnh đạo Bộ Công an, đồng thời vi phạm quy định về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng