Pháp luật quốc tế
Thực trạng pháp luật quốc tế
Kể từ năm 2015, khi Bộ luật Dân sự sửa đổi được thông qua, Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng trong việc thừa nhận bản dạng giới Pháp luật quốc tế cũng đã chứng kiến sự thay đổi tích cực, cho phép cá nhân thực hiện các thủ tục dân sự để công nhận giới tính của mình hoặc thay đổi giới tính hợp pháp trên giấy tờ thông qua các quy trình hành chính hoặc quyết định của Tòa án.
Theo tài liệu của iSEE, đến tháng 9/2015, nhiều quốc gia châu Âu, châu Mỹ và một số nước châu Á đã công nhận quyền thay đổi tên và giới tính sau phẫu thuật chuyển giới Các điều kiện đi kèm bao gồm yêu cầu về độ tuổi, tình trạng hôn nhân, triệt sản và phẫu thuật một phần Hiện tại, có hơn
Hiện nay, 70 quốc gia và vùng lãnh thổ đã hợp pháp hóa việc thay đổi tên và giới tính trên giấy tờ mà không cần phẫu thuật chuyển giới Nhiều quốc gia cũng đã cho phép người liên giới tính lựa chọn một giới tính thứ ba, bên cạnh hai giới tính truyền thống là “nam” và “nữ”.
Tại Úc (2011) và New Zealand (2012), các quy định về giới tính đã được cập nhật Ở Đức (2013), trẻ em liên giới tính có thể để trống phần giới tính trong giấy khai sinh, và khi trưởng thành, các em có quyền lựa chọn giới tính là “nam”, “nữ” hoặc “X”.
Theo thống kê của trang Equaldex 1 tháng 1/2023, hiện nay trên thế giới có
Hiện nay, 72 quốc gia đã công nhận quyền thay đổi giới tính hợp pháp, trong đó Châu Âu có 41/50 quốc gia, Châu Á 13/50, Châu Mỹ và Mỹ Latinh 15/35, Châu Phi 1/54 và Châu Đại Dương 2/14 quốc gia Đặc biệt, 45/72 quốc gia không yêu cầu can thiệp y tế để công nhận giới tính mới, chiếm 62,5% Ngoài ra, có 10 quốc gia hỗ trợ chi phí can thiệp y tế, bao gồm Phần Lan, Ý, Đức, Cuba, Pháp, một số vùng tự trị của Tây Ban Nha, Israel, Luxembourg, Bỉ và Iran.
37 quốc gia/vùng lãnh thổ chưa có quy định rõ ràng và 51 quốc gia/vùng lãnh thổ vẫn cấm thay đổi giới tính hợp pháp.
Tại Châu Âu, nhiều quốc gia Tây Âu và Bắc Âu trong Liên Minh Châu Âu cho phép thay đổi giới tính trên giấy tờ mà không cần can thiệp y tế hay giám định tâm lý Gần đây, khu vực này đã chứng kiến nhiều thay đổi trong khung pháp lý liên quan đến chuyển đổi giới tính, đặc biệt sau khi Tòa án Châu Âu về Quyền Con người ban hành các quyết định cấm những quy định hạn chế.
Trang thống kê về quyền LGBT trên thế giới cho thấy một số quốc gia như Bỉ, Pháp, Bồ Đào Nha và Hy Lạp đã sửa đổi luật để cho phép thay đổi giới tính trên giấy tờ mà không cần triệt sản hay phẫu thuật không thể đảo ngược Hiện tại, có 9 quốc gia, bao gồm Ba Lan, Bulgaria, Hy Lạp, Litva, Pháp, Romania, Thổ Nhĩ Kỳ, Thụy Sĩ và Ý, yêu cầu quyết định của tòa án để thực hiện việc này; trong khi 24 quốc gia còn lại chỉ yêu cầu thủ tục hành chính.
Nhiều quốc gia đã giảm bớt yêu cầu về phẫu thuật để được công nhận giới tính mới, chỉ cần chứng nhận từ bác sĩ tâm lý, và không còn yêu cầu triệt sản hay điều kiện độc thân Độ tuổi cho phép chuyển giới cũng đã hạ thấp, từ 21 xuống 20, 18, và 16, nhờ vào nghiên cứu cho thấy bản dạng giới có thể được khẳng định sớm, giúp giảm trầm cảm và kỳ thị Ở châu Á, nhiều nước như Nhật Bản, Trung Quốc, Singapore và Philippines thừa nhận giới tính mới sau phẫu thuật, trong khi Hàn Quốc, Đài Loan và Israel không yêu cầu phẫu thuật để thay đổi giới tính trên giấy tờ Tại Trung Quốc, không có quy định pháp luật nào cấm phẫu thuật chuyển giới.
Năm 2008, Bộ Công an Trung Quốc đã ban hành hai văn bản hướng dẫn cho phép thay đổi giới tính trên sổ hộ khẩu và thẻ căn cước, nhằm hỗ trợ người chuyển giới trong việc đăng ký thay đổi hộ tịch Sau khi chuyển đổi thành công, họ có đầy đủ quyền và nghĩa vụ theo giới tính mới, bao gồm quyền kết hôn Đến nay, ước tính có khoảng 400.000 người chuyển đổi giới tính tại Trung Quốc Tuy nhiên, năm 2009, Bộ Công an đã áp dụng quy định nghiêm ngặt hơn, yêu cầu người chuyển giới phải trên 20 tuổi, không có tiền án, sống công khai với giới tính mong muốn ít nhất 3 năm trước khi phẫu thuật, và hoàn tất phẫu thuật trước khi thay đổi giấy tờ Các chuyên gia cho rằng quy định này quá khắt khe so với hướng dẫn của Hiệp hội Chuyên khoa về Sức khỏe chuyển giới, chỉ yêu cầu 12 tháng sống công khai, liệu pháp hoóc-môn và chứng nhận từ chuyên gia tâm lý Tại châu Mỹ, số quốc gia hợp pháp hóa quyền chuyển giới đã tăng lên 11/53 trong 10 năm qua, trong đó có Cu Ba, nơi nhà nước chi trả chi phí phẫu thuật Ở châu Đại Dương, Úc và New Zealand cũng đã hợp pháp hóa chuyển giới, với Úc bắt đầu từ năm 1987 và New Zealand từ năm 1993, cả hai đều hỗ trợ chi phí phẫu thuật.
Tại châu Phi, chỉ có Nam Phi hợp pháp hóa quyền chuyển đổi giới tính từ năm 2003, theo luật pháp của nước này, việc chuyển giới không yêu cầu phải thực hiện phẫu thuật.
Nhận định về xu hướng quy định về điều kiện để được thay đổi giới tính về mặt pháp lý ở một số quốc gia
Theo luật cũ tại Hà Lan, những người muốn thay đổi giới tính trên giấy khai sinh cần chứng minh rằng họ đã chuyển đổi cơ thể theo giới tính mong muốn và điều này được xem là “chấp nhận được” về mặt y tế và tâm lý Ngoài ra, họ cũng phải chứng minh rằng mình không còn khả năng sinh sản theo giới tính ghi trên giấy khai sinh cũ.
Theo luật mới năm 2013, tất cả các yêu cầu về triệt sản và phẫu thuật đã được bãi bỏ Người có nhu cầu phải tuyên bố chắc chắn về giới tính của mình, khác với giới tính ghi trên giấy khai sinh Tuyên bố này cần kèm theo báo cáo từ chuyên gia thuộc hội đồng giới của bệnh viện đại học tại Amsterdam, Groningen và Leiden, xác nhận rằng tuyên bố của cá nhân là chắc chắn, không bị ảnh hưởng bởi rối loạn tâm lý trong vòng 6 tháng gần nhất.
Cá nhân không cần ly hôn để được thừa nhận giới tính mong muốn vì luật
Bỉ đã hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới từ năm 2000 mà không phân biệt giữa cặp đôi cùng giới và khác giới, cho phép các cặp đôi ly hôn nếu việc chuyển giới làm đổ vỡ hôn nhân Trong khi đó, Đức có Luật Chuyển đổi Giới tính quy định các điều kiện để được công nhận giới tính mong muốn, bao gồm tình trạng hôn nhân độc thân, không có khả năng sinh sản, đã phẫu thuật điều chỉnh giới tính và đủ 25 tuổi.
Năm 1982, Tòa Hiến pháp Liên bang đã tuyên bố các điều kiện liên quan đến Luật Chuyển đổi giới tính là vi hiến do vi phạm nguyên tắc bình đẳng, bao gồm phân biệt đối xử về độ tuổi, cưỡng ép hôn nhân/ly hôn và xâm phạm quyền riêng tư Tuy nhiên, một số điều kiện vẫn được giữ lại, yêu cầu cá nhân phải chứng minh rằng họ không thuộc về giới tính pháp lý hiện tại, đã cảm thấy cần thiết sống theo giới tính mong muốn trong ít nhất ba năm, và có khả năng cao rằng cảm giác này sẽ không thay đổi trong tương lai.
Theo Luật Thừa nhận Giới mới, cá nhân từ 18 tuổi trở lên, hoặc từ 16 tuổi với sự đồng ý của ít nhất một người giám hộ, có quyền được cấp chứng nhận thừa nhận giới mà không cần phải cung cấp bằng chứng về giới và bản dạng, trừ khi luật yêu cầu.
Cá nhân cần công khai bày tỏ ý định mạnh mẽ và kiên quyết sống theo giới tính mà họ mong muốn trong suốt quãng đời còn lại, đồng thời nhận thức rõ ràng về những hệ quả của sự thay đổi này và thực hiện hoàn toàn một cách tự nguyện.
Tại Ireland, để thực hiện chuyển đổi giới tính, người yêu cầu phải trong tình trạng độc thân, điều này gây thất vọng cho một số người vẫn đang trong hôn nhân với giới tính cũ Các nhà lập pháp cho rằng hầu hết những người chuyển giới đã ly hôn trong quá trình chuyển đổi và trở thành độc thân trước khi đăng ký thay đổi Ireland cũng nổi tiếng với luật ly hôn khó khăn nhất ở Châu Âu, chịu ảnh hưởng lớn từ các yếu tố tôn giáo Theo Luật Chuyển đổi giới tính từ năm 1982, người từ 18 tuổi trở lên có thể đăng ký, trong khi những người dưới 18 tuổi cần có sự đồng ý của phụ huynh và ý kiến của bản thân.
Can thiệp y học liên quan đến triệt sản và điều trị tâm lý trước đây thiếu quy định rõ ràng Không có định nghĩa cụ thể về mức độ can thiệp y học, đặc biệt là trong trường hợp chuyển giới từ nữ sang nam, bao gồm việc can thiệp vào đặc điểm giới tính bên ngoài hay cả cơ quan sinh dục bên trong Các quy định về “phẫu thuật cắt bỏ” cũng chưa rõ ràng, và không có yêu cầu bắt buộc phải kết hợp với “phẫu thuật tạo hình” Gần đây, các tòa án Ý đã mở rộng cách hiểu về vấn đề này.
Năm 2011, Tòa án Rome quyết định rằng phẫu thuật không còn là điều kiện cần thiết để thay đổi thông tin giới tính trên Hộ tịch Cư dân, cho phép cá nhân được công nhận giới tính mong muốn sau khi hoàn tất các điều trị cần thiết Điều này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc tách biệt giới tính pháp lý khỏi đặc điểm giới tính cơ thể Tại Đài Loan, trước năm 2008, để được công nhận giới tính mong muốn, người chuyển giới phải đáp ứng nhiều điều kiện như được chẩn đoán chính thức, đủ 20 tuổi, sống trong giới tính mong muốn ít nhất 2 năm, trải qua phẫu thuật định giới và có sự ủng hộ từ gia đình.
Tháng 11/2008, Bộ Nội vụ ban hành quyết định hành chính số
Sự thừa nhận giới tính pháp lý theo quy định 0970066240 yêu cầu nộp bản khai đánh giá tâm lý từ hai nhà tâm thần học và chứng nhận y khoa xác nhận đã hoàn thành phẫu thuật loại bỏ các cơ quan sinh sản cho nữ, bao gồm ngực, tử cung và buồng trứng, tại bệnh viện hoặc phòng khám được công nhận.
(2) đối với nam, bao gồm dương vật và các tinh hoàn, bởi một bệnh viện hoặc phòng khám được công nhận.
Vào Giáng sinh năm 2014, Bộ Nội Vụ đã loại bỏ yêu cầu giấy chứng nhận tâm thần và phẫu thuật triệt sản để công nhận giới tính mong muốn Theo quy định mới, cá nhân trên 18 tuổi chỉ cần nộp đơn lên một hội đồng và sau 6 tháng xác nhận lại yêu cầu của mình để được thừa nhận giới tính pháp lý.
Vào năm 2006, Hàn Quốc đã ban hành luật cho phép người chuyển giới thay đổi giới tính trên giấy tờ sau khi phẫu thuật để phù hợp với giới tính mong muốn Tuy nhiên, không phải ai cũng có khả năng tài chính để thực hiện phẫu thuật, đặc biệt là từ nữ sang nam Đến năm 2013, Tòa án Tối cao Hàn Quốc đã phán quyết rằng một người không cần phải phẫu thuật chuyển giới để có thể thay đổi giới tính trên giấy tờ, sau khi xem xét vụ kiện của năm người chuyển giới chưa thực hiện phẫu thuật.
Argentina đã thông qua Luật Nhận dạng Giới 2012, cho phép công dân thực hiện thủ tục hành chính để thừa nhận giới tính mong muốn mà không cần qua các thủ tục tư pháp phức tạp Điều kiện để thực hiện bao gồm: (1) chứng minh đủ 18 tuổi, hoặc có thể được miễn nếu có sự đồng ý của đại diện pháp lý và trẻ em được tham vấn, (2) yêu cầu cần chỉ rõ cá nhân được bảo vệ theo luật hiện hành và mong muốn chỉnh sửa giấy khai sinh cùng với việc cấp Thẻ Căn cước Quốc gia mới với tên mới nếu có.
Luật mới đã loại bỏ tất cả các điều kiện như can thiệp phẫu thuật, điều trị hoóc-môn hay chẩn đoán phiền muộn giới, và nhấn mạnh tầm quan trọng của sự tự nhận dạng cá nhân, trao quyền xác định giới tính hoàn toàn vào tay mỗi người.
Tại châu Á, không có quốc gia nào cho phép trẻ em chuyển giới được thay đổi giới tính trên giấy tờ Độ tuổi quy định phổ biến để thực hiện việc này thường từ 16 đến 18 tuổi Hầu hết các quốc gia cũng đã bổ sung các điều khoản nhằm đảm bảo rằng những người dưới độ tuổi quy định vẫn có thể được thăm khám và điều trị các vấn đề liên quan đến giới tính.
Yêu cầu can thiệp để được quyền thay đổi giới tính trên giấy tờ: Sau năm