Báo cáo thực tê tiếng tày

Báo cáo thực tế bằng tiếng Tày Bảo tồn làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải và Văn hoá giao tiếp đón khách quý khi đến chơi bản làng người Tày.Khu bảo tồn làng rườn chạn dân tộc sinh thái Thái Hải, quá xa hiểu khỏi đảy chắc: Bản con Thái Hải cách Trung tâm thành phố Thái Nguyên mừa bưởng Tây xâử slíp cái hin, lẻ Khu bảo tồn làng rườn chạn dân tộc sinh thái Thái Hải thuộc xạ Thịnh Đức, Thành phố Thái Nguyên. Mì slam slíp ngôi rườn chạn dân tộc nguyên bản tứ ATK Định hóa đảy phục tẳng, tềnh ết diện tích quy hoạch hươn chất slíp hécta, ca này, đạ triển khai thực hiện đảy xâử sloong slíp hả hécta, lẻ không gian thiên nhiên tươi kheo, đuổi đông khau cỏ mạy, bjoóc bâư mạy vạ pé nặm cải, pây tềnh tua tàng rợp bóng mạy

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

BÁO CÁO THỰC TẾ CHUYÊN MÔN

TIẾNG TÀY

Họ và tên học viên: SÙNG A HƯƠNG Lớp: Bồi dưỡng và cấp chứng chỉ tiếng Tày 15

GV giảng dạy: ThS

Cán bộ hướng dẫn:

Thái Nguyên, tháng năm 2023

NỘI DUNG BÁO CÁO PHẦN 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGƯỜI TÀY TẠI ĐỊA BÀN THỰC TẾ

(Phần này sử dụng tiếng Việt) 1.1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên xã hội.

Thái Nguyên là tỉnh tiếp giáp với Hà Nội, nằm trong quy hoạch vùng Thủ đô Hà Nội và được xác định là một trong những trung tâm vùng của các tỉnh trung du miền núi Bắc Bộ, diện tích tự nhiên 3.562,82 km²

Tỉnh Thái Nguyên, là một trong những trung tâm chính trị, kinh tế của khu Việt Bắc nói riêng, của vùng trung du miền núi Đông Bắc nói chung, là cửa ngõ giao lưu kinh

tế xã hội giữa vùng trung du miền núi với vùng đồng bằng Bắc Bộ; phía Bắc tiếp giáp với tỉnh Bắc Kạn, phía Tây giáp với các tỉnh Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, phía Đông giáp với các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Giang và phía Nam tiếp giáp với thủ đô Hà Nội

Tỉnh Thái Nguyên có 9 đơn vị hành chính gồm: 3 Thành phố: TP Thái Nguyên;

TP Sông Công, TP Phổ Yên và 6 huyện: Phú Bình, Đồng Hỷ, Võ Nhai, Định Hóa, Đại

Từ, Phú Lương; có 178 xã, phường, thị trấn Thái Nguyên có gần 1,3 triệu người với nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó có 08 dân tộc chiếm số đông (Kinh, Tày, Nùng, Sán Dìu, Mông, Sán Chay, Dao, Hoa), đồng bào các dân tộc thiểu số chiếm gần 30% dân

số toàn tỉnh

Thái Nguyên có địa hình không phức tạp so với các tỉnh trung du, miền núi khác, đây là một thuận lợi của Thái Nguyên Khí hậu chia làm 4 mùa rõ rệt Xuân Hạ Thu -Đông; lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 2.000 đến 2.500 mm; tổng số giờ nắng trong năm dao động từ 1.300 đến 1.750 giờ Được thiên nhiên ưu đãi về khí hậu và đất đai, Thái Nguyên có nhiều khả năng phát triển nông lâm nghiệp Chè Thái Nguyên, đặc biệt là chè Tân Cương là sản phẩm nổi tiếng trong cả nước Việt Nam đã từ lâu Diện tích đất đồi còn rất lớn, đó là tiềm năng để phát triển hàng hoá về cây công nghiệp, cây ăn quả

và phát triển đàn gia súc Thái Nguyên đã có Nhà máy chế biến sữa tại TP Phổ Yên đang thúc đẩy thực hiện nhanh chương trình phát triển chăn nuôi bò sữa để cung cấp đủ nguyên liệu cho nhà máy này Toàn tỉnh hiện có trên 15.000 ha chè, đứng thứ 2 trong cả nước, với hơn 30 cơ sở chế biến chè lớn nhỏ rải đều trên khắp địa bàn tỉnh Hiện nay Thái Nguyên có 15.500 ha cây ăn quả các loại, trong đó có hơn 8.000 ha đã cho thu hoạch Tài nguyên khoáng sản phong phú về chủng loại, là một lợi thế so sánh lớn trong việc phát triển các ngành công nghiệp luyện kim, khai khoáng…Tỉnh Thái Nguyên có trữ lượng

than lớn thứ hai trong cả nước, than mỡ trữ lượng trên 15 triệu tấn, than đá trữ lượng khoảng 90 triệu tấn; kim loại màu có thiếc, chì, kẽm, vonfram, vàng, đồng, niken, thuỷ ngân… Khoáng sản vật liệu xây dựng cũng là tiềm năng nguyên liệu rất lớn để sản xuất

xi măng, sản xuất đá ốp lát các loại và sản xuất vật liệu xây dựng Tỉnh Thái Nguyên có trữ lượng than lớn thứ hai trong cả nước Than mỡ trữ lượng trên 15 triệu tấn và than đá trữ lượng khoảng 90 triệu tấn Chính vì vậy nhà máy nhiệt điện Cao Ngạn đang được xây dựng tại thành phố Thái Nguyên Quặng sắt đang được khai thác cho việc luyện thép của Công ty Gang thép Thái Nguyên Ti tan có trữ lượng thăm dò khoảng 18 triệu tấn Kim loại màu có thiếc, chì, kẽm,vonfram, vàng, đồng, niken, thuỷ ngân… Hiện nay, thiếc đã được khai thác và xuất khẩu Mỏ Vonfram tại huyện Đại Từ đã được công ty nước ngoài khảo sát thăm dò, là mỏ lớn có trữ lượng lớn tầm cỡ thế giới Diện tích rừng tự nhiên của tỉnh là 73.383 ha và rừng trồng hơn 40.000 ha

Với lợi thế có nhiều danh lam thắng cảnh tự nhiên và nhân tạo như hồ Núi Cốc, các di tích lịch sử như: An toàn khu Việt Bắc - ATK, có rừng Khuôn Mánh và di tích khảo cổ học thời kỳ đồ đá cũ ở huyện Võ Nhai Hiện nay, Thái Nguyên đang triển khai quy hoạch khu du lịch hang Phượng Hoàng, suối Mỏ Gà, Hồ Suối Lạnh

1.2 Các đặc điểm trong đời sống văn hoá, xã hội của người Tày

Nguồn gốc lịch sử: Dân tộc Tày có mặt ở Việt Nam từ rất sớm, có thể từ nửa cuối thiên niên kỷ thứ nhất trước Công Nguyên

Tên gọi khác: Thổ, Ngạn, Phén, Thu Lao

Cư trú: ở Việt Nam dân tộc Tày cư trú tại các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lào Cai, Thái Nguyên Tại tỉnh Thái Nguyên dân tộc Tày cư trú ở tất cả các huyện, thành, thị

Số lượng:

Dân tộc Tày tính đến năm 2009 toàn tỉnh có 123.197 người phân bố ở tất cả các huyện, thành, thị xã toàn tỉnh Tập trung đông nhất ở huyện Định Hoá là 46.004 người, chiếm 37,3% số lượng dân tộc Tày toàn tỉnh; tiếp đến là Phú Lương: 20.863 người, chiếm 16,9%; TP Thái Nguyên: 19.312 người chiếm 15,7%; huyện Đại Từ: 15.654 người chiếm 12,7%; huyện Võ Nhai: 14.583, chiếm 11,8% ít nhất là TP Sông Công: 889 người, chiếm 0,7%

1.2.1 Kiến trúc nhà ở

Nhà sàn: Là loại nhà có từ lâu đời của người Tày Trước đây, do còn nhiều rừng nên họ chỉ dựng nhà bằng các loại nguyên vật liệu được lấy từ rừng như tre, gỗ, lá cọ Cách đây vài chục năm loại hình nhà sàn cột chôn là loại hình phổ biến Chỉ từ sau năm

1960, khi thành lập HTX nông nghiệp, người ta mới có điều kiện làm loại nhà sàn cột kê trên đá tảng Phần sàn dùng cho người ở, phần gác để sấy khô, cất giữ một số lương thực, thực phẩm và gầm sàn dùng để nhốt gia súc, gia cầm, chất củi, để nông cụ, cối giã và đan lát Người Tày không tính quy mô ngôi nhà bằng số gian mà tính bằng cột chính, chẳng hạn loại nhà 8 cột, 10 cột, 12 cột Mặt bằng nhà có dạng hình chữ nhật hay dạng gần hình vuông, trong đó dạng gần hình vuông là phổ biến Đối với loại nhà sàn có cấu trúc dạng vì kèo ba cột như trước đây thì mỗi vì kèo được bố trí ba cột, hai chiếc xà ngang và một bộ vì kèo Với loại nhà này xung quanh thường được bưng bằng ván, bằng phên hay liếp tre còn mái lợp bằng lá cọ Đây là loại nhà cổ nhất nhưng hiện nay không còn thấy phổ biến nữa

Nhà sàn của người Tày Định Hoá - Thái Nguyên

1.2.2 Trang phục

Y phục nữ: Bộ y phục cổ truyền của phụ nữ Tày ở Thái Nguyên gồm khăn, áo, dây lưng

và váy

- Khăn: Thường màu chàm hoặc đen, làm tự loại vải tự dệt hoặc bằng vải láng hoặc nhung đen Khăn thường có hai loại, một loại đội đầu hình tam giác cân Loại thứ hai được dùng để vấn tóc, được cắt theo dạng hình chữ nhật có kích cỡ to nhỏ, dài ngắn tuỳ theo bộ tóc của người sử dụng Loại khăn này thường được làm bằng nhung đen hoặc xanh chàm, không thêu hoa văn trang trí

- Áo cổ truyền thường được may bằng vải nhuộm chàm hoặc từ vải láng, phin đen không trang trí, dài đến tận bắp chân, ống tay hẹp Cổ áo to nhỏ tuỳ người sử dụng Khi mặc cài cúc ở bên nách phải Ngoài chiếc áo dài một số người còn mặc bên trong một chiếc áo ngắn khác với màu áo dài, được may như kiểu áo của người Kinh

- Váy và quần: Trước kia các cụ bà Tày mặc váy, nhưng hiện nay hầu hết phụ nữ Tày ở Thái Nguyên đều mặc quần Những chiếc quần họ mặc thường ngày cũng như mặc trong nghi lễ đều có màu chàm đen Hiện nay, do người Tày không còn trồng bông dệt vải nữa nên quần mặc hàng ngày của họ chủ yếu được may khâu từ vải chéo đen hoặc hoặc vải lụa hay láng đen Khi mặc quần và áo được giữ chặt bằng cách buộc dây lưng

- Thắt lưng cổ truyền của người phụ nữ Tày là một tấm vải màu chàm hoặc màu đen Khi mặc váy hoặc quần hoặc quần và áo xong thì người ta mới quấn dây thắt lưng nhiều vòng quanh

eo sau đó buộc vắt ra phía sau

- Giày: Thường ngày phụ nữ người Tày ít đi giày, chủ yếu đi dép, thậm chí đi chân đất, mỗi khi lên sàn đều phải rửa chân Chỉ trong những ngày lễ tết hoặc những ngày trời lạnh họ mới đi giày vải Ngày nay, trong những ngày lễ hoặc tết phụ nữ thường đi giày nhung đen

Y phục nam: Từ lâu người đàn ông Tày ở Thái Nguyên đã mặc bộ y phục giống như

người Kinh, đầu cắt tóc ngắn, chân đi giầy hoặc dép, đội mũ nồi hoặc mũ lưỡi chai

- Đồ trang sức: Không phong phú như những dân tộc khác Trước đây người Tày thích dùng

đồ trang sức bằng bạc như hoa tai, vòng cổ, vòng tay, xà tích Nam giới đeo nhẫn bạc, các cụ ông đeo vòng tay bạc, thanh niên có một thời bịt răng vàng

Trang phục nam, nữ người Tày

1.2.3 Ẩm thực

Nguồn lương thực của người Tày ở Thái Nguyên khá phong phú chủ yếu là từ các sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi Trước đây người Tày ăn xôi nếp là chính, cơm tẻ được ăn ít hơn, khoai, sắn, đậu, bí thường được dùng để nấu độn với gạo hoặc dùng để chăn nuôi gia súc Nguồn thực phẩm: chủ yếu là gà, lợn, vịt, ngan và dê, các loại rau trồng trên nương Ngoài ra còn săn bắt hái lượm thêm để cải thiện đời sống

- Các món ăn

Người Tày biết chế biến khá nhiều món ăn Có món được kế thừa từ đời ông cha, có món tiếp thu từ việc giao lưu văn hoá với các dân tộc anh em: cơm, xôi nếp, cơm lam, cơm tẻ, các loại cháo, ngô bung các món giàu chất đạm và béo như xào, rán, canh từ thịt Mỗi ngày người Tày ăn hai bữa chính: trưa, tối và hai bữa phụ là sáng và nửa chiều

Tuỳ theo tập quán từng nới mà hai bữa phụ có thể là hai hay một bữa Trong một gia đình thường người ta ngồi ăn cùng mâm, phần đông là bố chồng và con dâu không ngồi chung mâm Khi nhà có khách thường chia thành nhiều mâm để ăn uống, tuy nhiên hiện nay trong một nhà cũng đã có hiện tượng chia thành nhiều mâm ăn uống

Bánh chưng của người Tày Bánh trứng kiến của người Tày

Xôi ngũ sắc người Tày

1.2.4 Phong tục cưới xin, ma chay…

Phong tục cưới xin: Chế độ hôn nhân của người Tày trước đây xây dựng trên chế

độ tư hữu về tài sản, mang tính chất mua bán môn đăng hậu đối Người con trai bỏ tiền mua hiện vật và người con gái về Nguyên tắc là cùng thờ tổ tiên thì không được lấy nhau nhưng con chị em gái có thể lấy nhau được Hôn nhân người Tày mang tính phụ quyền cao

Nghi lễ cưới hỏi: Uớm hỏi, lễ nộp đồ thách cưới, lễ báo cưới và lễ cưới chính thức Đặc biệt trong lễ cưới chính thức, nhà trai nhất thiết phải có lễ vật là một số tấm vải cho mẹ đẻ của vợ để trả công nuôi dưỡng, gọi là “vải ướt khô” khoảng 48 vuông kèm theo môt hoặc hai đồng bạc trắng

Đám cưới người Tày

Phong tục ma chay: Gồm nhiều bước phức tạp Sau khi tắt thở người chết được

tắm rửa, mặc quần áo mới, liệm 7 lớp (nam), 9 lớp (nữ) Thi hài được đặt ở gian giữa Thày tào làm lễ nhập quan, làm lễ cúng dâng đèn cho người chết biết đường đi Kể từ lễ nhập quan, con cháu phải ăn chay, các chân dường tháo rời khỏi mộng, vợ chồng phải cách ly, con trai không được cắt tóc Trước mỗi bữa ăn gia đình phải có mâm cơm để ở dưới chân quan tài mời linh hồn người chết về ăn Thầy tào thực hiện một số nghi lễ cúng phức tạp như: triệu tướng, phá ngục, khai quan, rửa tội, tống phỉ sau đó đưa người chết

ra đồng lên rừng chôn Sau 3 năm người Tày làm lễ hết tang, linh hồn người chết được nhập vào bàn thờ tổ tiên

PHẦN 2 BÀI VIẾT VỀ CHỦ ĐỀ LỰA CHỌN TRONG THỜI GIAN THỰC TẾ

(Phần này sử dụng tiếng Tày)

Báo cáo thực tế bằng tiếng Tày Bảo tồn làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải và Văn hoá giao tiếp đón khách quý khi đến chơi bản làng người Tày

BÀI LÀM

Lớp tiểng Tày 15, mì ết vằn pây chồm phuông tại Khu bảo tồn làng rườn chạn dân tộc sinh thái Thái Hải, quá xa hiểu khỏi đảy chắc: Bản con Thái Hải cách Trung tâm thành phố Thái Nguyên mừa bưởng Tây xâử slíp cái hin, lẻ Khu bảo tồn làng rườn chạn dân tộc sinh thái Thái Hải thuộc xạ Thịnh Đức, Thành phố Thái Nguyên Mì slam slíp ngôi rườn chạn dân tộc nguyên bản tứ ATK Định hóa đảy phục tẳng, tềnh ết diện tích quy hoạch hươn chất slíp hécta, ca này, đạ triển khai thực hiện đảy xâử sloong slíp hả hécta,

lẻ không gian thiên nhiên tươi kheo, đuổi đông khau cỏ mạy, bjoóc bâư mạy vạ pé nặm cải, pây tềnh tua tàng rợp bóng mạy Tua cần dú nẩy slổng chăn slim ki vạ khay slim Dú nẩy, bại dương dường như đều chăn dung dị, mộc mạc Bại ngôi rườn chạn mạy mùng pài bâư mạy, bại vật dụng slinh họat tố chủ yếu đảy hết tứ các chất liệu tự nhiên như tre, nứa, mạy chinh, gốm, đin, bâư mạy

Khẩu hua bại pi sloong xiên, cần Tày dú lai nơi mì xu hướng thay thế rườn chạn truyền thống táy rườn tẳng có hiện đại Bại rườn chạn đảy thu dự mừa xuôi rèo phục vụ hẩư các hoạt động thương mại Số táng tầư phá bỏ hết củi đốt Búng đin cách mạng ATK Định Hóa, nơi hình ảnh cúa bại ngôi rườn chạn cần Tày tứ cón đạ trở thành biểu tượng đây đẽ, tố nằm đâng tình trạng đáng bứa tỉ

Xót xa bưởng thực trạng tỉ, cung đuổi tình cảm tha thiết đuổi văn hóa quê hương, đuổi bại bươn pi pi thơ lai kỉ niệm, mé Nguyễn Thị Thanh Hải, ết cần tua cần Tày Định Hóa đạ mì ý tưởng vạ tâm huyết chướng chực bản mường teo bại ngôi rườn chạn truyền thống cúa búng đin quê hương Tứ pi sloong xiên lình pác lình slam, mé đạ chắt chiu tài sản cúa lầu, dự teo bại ngôi rườn đó vạ phục tẳng nguyên bản tại búng pù xóm Mỹ Hào – Thịnh Đức – TP.Thái Nguyên

Ý tưởng tâm huyết lẻ mí chỉ giữ teo “phần xác”, má quan trọng lẻ rèo giữ teo “phần hồn” cúa bại ngôi rườn chạn tỉ Tức lẻ rèo thổi khẩu tỉ sức sống vạ hồn vía cúa bản con dân tộc táy ết cuộc sống thực sự bên đâng vạ queng ti bại ngôi rườn tỉ Dú tỉ mọi hoạt

động slinh hoạt vạ lao động diễn oóc bình luôn như ết bản con thu eng, khôi phục vạ lưu giữ teo bại giá trị văn hóa kỷ tơi cúa pú po

Hoạt động chính, xuyên suốt vạ quan trọng nhất lẻ công tác bảo tồn (kỷ gồm cả vật thể vạ phi vật thể) văn hóa rườn chạn dân tộc Tày, cụ thể lẻ dân tộc Tày búng ATK Định Hóa – Thái Nguyên Chướng chực bản mường văn hóa truyền thống dân tộc; bảo vệ môi trường; nâng cao lèng thể chất vạ tinh thần lành mạnh cúa tua cần; vun đắp ết cộng đồng nhân văn Cộng đồng gồm lai dân tộc cung slinh slổng đuổi căn vạ lao động sản xuất: Keo, Tày, Nùng, Cao Lan, Sán Chỉ Đâng tỉ cần Tày lẻ tiêu biểu Lai cha ly mì slam-slí thế hệ cung slinh slổng Cò đeo slương điếp căn như cần đâng ết rườn, như xóm con, như pi noọng Khái niệm Công ty chỉ mang tính chất pháp lý tượng trưng mừa pháp lý Mộc mạc, thật thà, nhiệt tình vạ mến khéc như bản chất cúa đồng bào dân tộc, cúa cần dân thôn quê Ngoài các khu dịch vụ hỗ trợ, lẻ “Khu bảo tồn”, dú mé tua dân tộc Tày, Nùng slinh slổng đâng bại ngôi rườn chạn truyền thống đuổi bại giá trị văn hóa đảy bảo tồn, chướng chực bản mường Rườn bâư lì xâử pác xích ven pé, mát mé vạ mì thể tổ chức các chương trình liên hoan, hội họp cải Mì thể phục vụ đồng thời sloong xiên khéc ẩm thực tại các không gian táng căn như các rườn chạn; các thiêng eng; khu rườn bâư mạy ven pé; hội trường cải…vạ khu noọc phạ Mì thể phục vụ đồng thời sloong pác khéc lưu trú, chai dưỡng đâng hệ thống các rườn chạn slâư sloóng, di khấu khoáng di ún Sân khấu cải vạ hội trường cải rộng xẩư ết xiên m2 mì khả năng tổ chức các sự kiện cải đuổi hả pác chỗ ngồi vạ ết xiên cần mì thể theo dõi Lai không gian rộng noọc phạ tách biệt, mì diện tích

tứ slam pác m2 - hả xiên m2, sle tổ chức các sự kiện noọc phạ táng căn Hệ thống rườn tắm vạ rườn vệ slinh tiện lợi Lai rườn chạn cải mì thể tổ chức các hội thảo, liên hoan riêng biệt đuổi sức chứa thâng ết pác cần Mì xe ô tô tứ slí thâng sloong slíp cẩu chỗ ngồi sle đưa tỏn các đoàn khéc chồm phuông hại mì nhu cầu

Thực phẩm (nựa, pja, phjắc kheo, chè kheo, lẩu dân tộc, ) đảy liệng năm, chế biến

tự túc theo chu trình khép kín Đảm bảo tính truyền thống vạ an toàn thực phẩm (không dùng chất kích thích, thuốc bảo vệ thực vật, chất bảo quản, phân bón hóa học, )

Lưu trú vạ chai dưỡng: Hệ thống rườn chạn khấu khoáng đâng không gian thiên nhiên tươi kheo

Ẩm thực dân tộc: Đuổi lai món ăn dân tộc thiểu số Việt Bắc Đảy chế biến đảm bảo

vệ slinh vạ nguồn thực phẩm hua khẩu tự túc nhoòng hệ thống trang trại cúa Thái Hải