Ngữ Văn 12. Đoạn trích " Hồn Trương Ba da hàng thịt" của Lưu Quang Vũ

- Khi Trương Ba chấp nhận cái chết,nó đã làm bừng lên nhân cách đẹp đẽ của Trương Ba thể hiện sự chiến thắng của cái đẹp, cái thiện của sự sống đích thực - Màn kết với chất thơ sâu lắ[r]

01/28/2021 1

I/ TÌM HIỂU CHUNG. 1. TÁC GIẢ

- Lưu Quang Vũ(1948-1988), sinh tại

Phú Thọ, quê gốc ở Đà Nẵng.

- Tuổi thơ ông gắn liền với vùng Phú

Thọ, đến năm 1954, ông về sống và đi học ở Hà Nội.

- Từ năm 1965-1970, ông vào bộ đội,

phục vụ trong quân chủng Phòng không- Không quân.

- Sau đó, ông xuất ngũ và làm nhiều

nghề mưu sinh.

- Từ 1978-1988: ông làm biên tập Tạp

chí sân khấu và bắt đầu viết kịch.

Lưu Quang Vũ - Tố Uyên (người vợ đầu tên) và con trai Lưu Minh Vũ

01/28/2021 5

 Lưu Quang Vũ là hiện tượng đăc biệt của

sân khấu kịch trường những năm 80 của thế

kỷ XX và là nhà viết kịch tài năng nhất của văn học Việt Nam hiện đại.

 Lưu Quang Vũ là hiện tượng đăc biệt của

sân khấu kịch trường những năm 80 của thế

kỷ XX và là nhà viết kịch tài năng nhất của văn học Việt Nam hiện đại.

2/ Sự nghiệp sáng tác • Sinh ra trong gia đình trí thức, cha là nhà

viết kịch Lưu Quang Thuận, ông sớm bộc

lộ năng khiếu.

• Vở kịch đầu tay “ Sống mãi tuổi 17 ”,

chưa gây được tiếng vang, nhưng sau đó với một nguồn sáng tạo đột khởi mạnh

mẽ, ông đã cho ra đời những vở kịch gây xôn xao dư luận như:

Lời nói dối cuối cùng.

2/ Sự nghiệp sáng tác • Sinh ra trong gia đình trí thức, cha là nhà

viết kịch Lưu Quang Thuận, ông sớm bộc

lộ năng khiếu.

• Vở kịch đầu tay “ Sống mãi tuổi 17 ”,

chưa gây được tiếng vang, nhưng sau đó với một nguồn sáng tạo đột khởi mạnh

mẽ, ông đã cho ra đời những vở kịch gây xôn xao dư luận như:

Tôi và chúng ta

Hai ngàn ngày oan trái

Hồn Trương Ba, da hàng thịt…

Cảnh trong vở

“Hồn Trương Ba, da hàng thịt”

Một số hình ảnh về các vở kịch của

Lưu Quang Vũ

Kịch “Sống mãi tuổi 17”

Một số hình ảnh về các vở kịch của

Lưu Quang Vũ

Cảnh trong vở

“Nàng Xita”

Một số hình ảnh về các vở kịch của

Lưu Quang Vũ

Cảnh trong vở “Mùa hạ cuối cùng”

Lưu Quang Vũ

Cảnh trong vở “ Lời thề thứ 9”

Một số hình ảnh về các vở kịch của

Lưu Quang Vũ

Cảnh trong vở “ Tôi và chúng ta”

Một số hình ảnh về các vở kịch của

Lưu Quang Vũ

01/28/2021 14

• Lưu Quang Vũ còn là một

nghệ sỹ đa tài: làm thơ, vẽ tranh, viết truyện, viết tiểu luận,… Nhưng thành công nhất là kịch.

• Với những đóng góp đặc biệt

cho nền văn học nước nhà, ông được tặng giải thưởng

Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2000.

• Lưu Quang Vũ còn là một

nghệ sỹ đa tài: làm thơ, vẽ tranh, viết truyện, viết tiểu luận,… Nhưng thành công nhất là kịch.

• Với những đóng góp đặc biệt

cho nền văn học nước nhà, ông được tặng giải thưởng

Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2000.

Vị trí đoạn trích: cảnh VII_ cảnh cuối diễn tả

sự đau khổ dằn vặt và quyết định cuối cùng, vô cùng cao thượng của Trương Ba sau mấy tháng hồn trú nhờ vào thể xác hàng thịt và gặp rất

nhiều phiền toái … Tóm tắt đoạn trích ( SGK)

+ Trú nhờ linh hồn vào thể xác anh hàng thịt, Trương

Ba gặp rất nhiều phiền toái: lí trưởng sách nhiễu, chị hàng thịt đòi chồng, người thân cảm thấy xa lạ, bản thân sống trong đau khổ, dằn vặt vì phải sống trái tự nhiên và giả tạo Thân xác hàng thịt làm Trương Ba nhiễm một số thói xấu và những nhu cầu không phải của chính bản thân ông.

+ Trước sự phiền toái và nguy cơ bị tha hóa, Trương

Ba quyết định trả lại xác cho anh hàng thịt và chấp nhận cái chết

TÓM TẮT

II/ Đọc- Hiểu

 Nhân vật Cái Gái

 Nhân vật Chị con dâu

 Nhân vật Đế thích

PHÂN VAI

THỂ LOẠI KỊCH

Kịch là một trong ba loại hình cơ bản của văn học.

Xác chỉ là cái bên ngoài,

không có tiếng nói,

không có cảm xúc.

- Nhưng XHT lại khẳng định hồn phụ thuộc vào xác:

 Hai ta đã hòa làm 1, ông không thể tách tôi được

đâu,ông phải tồn tại nhờ tôi, chiều theo những đòi hỏi của tôi

 Xác đã chứng minh sức mạnh của mình: ông cũng xao

xuyến khi ở cạnh vợ tôi, cũng rạo rực khi đứng trước món cổ hũ, tiết canh; nhờ có sức mạnh của tôi ông tát thằng con trai ông tóe máu.

 Ranh mãnh dồn hồn Trương Ba vào thế đuối lí.

 Xác đã thỏa hiệp bằng một “ trò chơi tâm hồn” : làm

xong điều gì xấu ông cứ việc đổ tội cho tôi, để ông được thanh thản…miễn là…ông vẫn làm đủ mọi việc để

thỏa mãn những thèm khát của tôi

Hồn Trương Ba đã dùng những lý lẽ gì để chứng minh:

hồn không phụ thuộc vào xác?

Hồn Trương Ba đã dùng những lý lẽ gì để chứng minh:

hồn không phụ thuộc vào xác?

-“ Khi ông đứng bên cạnh vợ tôi, tay chân run

rẩy, hơi thở nóng rực, cổ họng nghẹn lại…”

- “ Chẳng lẽ ông không xao xuyến…cái món tết

canh, cổ hũ, khấu đuôi…”

- “ Hai ta đã hòa với nhau làm một”

- “ Tôi đã cho ông sức mạnh…ông tát thằng con

ông tóe máu mồm, máu mũi…”

-“ Mày không có tếng nói, mà chỉ là xác thịt

đui mù…”

- “Mày chỉ là cái vỏ bên ngoài, không có ý

nghĩa gì hết, không có tư tưởng, không có cảm xúc!”.

- “ Ta vẫn có đời sống riêng: nguyên vẹn,

trong sạch, thẳng thắn”

01/28/2021 22

+/Trước những lý lẽ “ đê

tiện” của xác, Trương Ba đã

có thái độ như thế nào?

- Sau đó: khi nhận ra nghịch cảnh của mình thì lời lẽ đối thoại ngắn, giọng nhát gừng

“nhưng…nhưng”.

- Cuối cùng: hồn bần thần nhập vào xác hàng thịt trong tiếng kêu tuyệt vọng

01/28/2021 23

Thông qua màn đối thoại, em hãy nói lên hàm

ý sâu xa mà Lưu Quang Vũ muốn gửi gắm?

- Trương Ba được trả lại cuộc sống nhưng đó là cuộc sống đáng hổ thẹn vì phải sống chung với cái dung

tục và bị cái dung tục đồng hóa.

- Từ đó nhà văn muốn gửi gắm : khi con người phải

sống trong dung tục thì tất yếu sẽ bị cái dung tục

ngự trị, lấn át và sẽ tàn phá những gì trong sạch, đẹp

đẽ, cao quý trong con người Vì thế, con người phải

biết đấu tranh chống lại cái dung tục, cái giả tạo để

cuộc sống trở nên tươi sáng hơn, đẹp đẽ và nhân ái

hơn.

HTB và người thân

01/28/2021 25

2/ Cuộc đối thoại giữa Trương Ba và

người thân

• Trong thân xác anh hàng thịt dù

không muốn Trương Ba vẫn phải

làm những việc trái với tư tưởng

của mình, để thỏa mãn những đòi

hỏi của thể xác

những người thân của Trương

Ba đã có thái độ như thế nào trước thực trạng

của ông ?

-Vợ Trương Ba:

Buồn bã đau khổ vì nhận ra “ ông đâu còn là ông, đâu còn là ông Trương Ba làm vườn ngày xưa”.Vốn bản tính vị tha nên bà đòi bỏ đi, định nhường Trương

Ba cho vợ anh hàng thịt

-Người con dâu:

+Thấu hiểu cho hoàn cảnh trớ trêu, chị biết ông “ khổ hơn xưa nhiều lắm”.

+Nhưng trước tình cảnh gia

đình, chị không thể chịu được: "làm sao để giữ thầy ở lại, hiền hậu, vui vẻ, tốt lành như thầy của chúng con xưa kia"

01/28/2021 26

- Đứa cháu nội :

+ Khước từ tình thân: “Tôi không

phải là cháu ông”, “ Ông nội tôi chết rồi”

+ Không thể chấp nhận con người có

"

bàn tay giết lợn" , bàn chân " to bè như cái xẻng" đã làm " gãy tiệt cái chồi non" ,

"

giẫm lên nát cả cây sâm quý mới ươm"

+ Hận ông vì ông chữa cái diều cho cu

Tị mà làm gãy nát khiến cu Tị trong cơn sốt mê man cứ khóc, cứ tiếc, cứ bắt đền

+ Xua đuổi quyết liệt: " Ông xấu lắm,

ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cút đi!"

2/ Cuộc đối thoại giữa Trương Ba và

người thân

• Trong thân xác anh hàng thịt dù

không muốn Trương Ba vẫn phải

làm những việc trái với tư tưởng của

mình, để thỏa mãn những đòi hỏi

của thể xác

01/28/2021 27

Căn cứ vào lời thoại, em hãy hình

dung và miêu tả lại tâm trạng của

Trương Ba?

-Tâm trạng, cảm xúc của Trương Ba:

 Ông đau khổ tuyệt vọng vì ông mà những người thân

phải đau đớn, bàng hoàng, vì ông mà nhà cửa phải tan hoang Ông cố sống như con người trước đây mà không thể được.

 Ông thẫn thờ, công nhận sự thắng thế của xác “mày đã

thắng thế rồi đấy cái thân xác không phải của ta ạ ”

 Đặt ra câu hỏi mang tính tự vấn “Lẽ nào ta lại chịu thua

mày “Nhưng có thật là không còn cách nào khác? Có

thật là không còn cách nào khác?”

 Thách thức với xác: “Không cần đến cái đời sống do mày

mang lại! Không cần!"

 Trương Ba cũng nhận thấy những thay đổi của mình

nên đấu tranh quyết liệt giành giật lại bản thân mình, dẫn đến hành động châm hương gọi Đế Thích

Ý nghĩa Cuộc đối thoại giữa

HTB và Đế Thích

01/28/2021 29

Mâu thuẫn kịch được giải quyết như thế nào qua màn đối thoại giữa Hồn Trương Ba và Đế

Thích?

3/ Cuộc đối thoại giữa Trương Ba và

Đế Thích

01/28/2021 30

a Nội dung đoạn đối thoại

oGặp lại Đế Thích, Trương

Ba kiên quyết từ chối,

01/28/2021 32

a Nội dung đoạn đối thoại

oChỉ ra sai lầm của Đế

nhập vào xác của

cu Tỵ Nhưng Trương Ba kiên quyết chối từ.

01/28/2021 33

a Nội dung đoạn đối thoại

o Kêu gọi Đế Thích hãy sửa sai

kỳ lạ”.

01/28/2021 34

b.Ý nghĩa

Con người là một thể thống nhất giữa linh hồn và thể xác, không thể có một linh hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục, thô lỗ.

Con người là một thể thống nhất giữa linh hồn và thể xác, không thể có một linh hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục, thô lỗ.

Cuộc sống thật đáng quý nhưng không phải sống bằng bất cứ cách nào, kiểu sống nào Sống mà đánh mất bản thân, chắp vá nhờ vả, giả dối thì cuộc sống ấy không có ý nghĩa “ khổ hơn cái chết”

Cuộc sống thật đáng quý nhưng không phải sống bằng bất cứ cách nào, kiểu sống nào Sống mà đánh mất bản thân, chắp vá nhờ vả, giả dối thì cuộc sống ấy không có ý nghĩa “ khổ hơn cái chết”

Con người phải biết đấu tranh với nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục để hoàn thiện nhân cách, và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý

Đây là thông điệp, là giá trị nhân văn, là chất thơ trong kịch của Lưu Quang Vũ.

Con người phải biết đấu tranh với nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục để hoàn thiện nhân cách, và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý Đây là thông điệp, là giá trị nhân văn, là chất thơ trong kịch của Lưu Quang Vũ.

Ý nghĩa

01/28/2021 36

4/ Màn kết

- Trương Ba trả lại xác cho anh hàng thịt, chấp nhận cái chết để linh hồn được trong sạch và hóa thân vào các sự vật thân thương, tồn tại vĩnh viễn bên cạnh những người thân

- Khi Trương Ba chấp nhận cái chết,nó

đã làm bừng lên nhân cách đẹp đẽ của Trương Ba thể hiện sự chiến thắng của cái đẹp, cái thiện của sự sống đích thực

- Màn kết với chất thơ sâu lắng đã đem lại âm hưởng thanh thoát cho một bi

kịch lạc quan.

- Trương Ba trả lại xác cho anh hàng thịt, chấp nhận cái chết để linh hồn được trong sạch và hóa thân vào các sự vật thân thương, tồn tại vĩnh viễn bên cạnh những người thân

- Khi Trương Ba chấp nhận cái chết,nó

đã làm bừng lên nhân cách đẹp đẽ của Trương Ba thể hiện sự chiến thắng của cái đẹp, cái thiện của sự sống đích thực

- Màn kết với chất thơ sâu lắng đã đem lại âm hưởng thanh thoát cho một bi

kịch lạc quan.

NGHỆ THUẬT NGHỆ THUẬT

GHI NHỚ SGK

GHI NHỚ SGK

Sáng tạo cốt truyện dân gian thành 1 vở kịch hiện đại, để từ đó gửi đến người đọc

triết lý tư tưởng nhân văn sâu sắc.

Những đối thoại độc thoại giàu kịch tính đậm chất triết lý góp phần thể hiện tính cách nhân vật và quan niệm về lẽ sống

đúng đắn.

Hành động của các nhân vật phù hợp với bản chất, tính cách, góp phần phát triển

tình huống truyện

01/28/2021 38

Em hãy khoanh tròn vào đáp án đúng nhất

1/Vở kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” được viết vào năm nào?

A 1986

B 1981

C 1984

D 1991 2/Trong đoạn trích có những cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với những ai?

01/28/2021 39

3/Câu nói “Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được Tôi muốn

được là tôi toàn vẹn” là của ai?

A Lưu Quang Vũ

B Đế Thích

C Hồn Trương Ba

D Xác hàng thịt

4/Trong cuộc đối thoại với Đế Thích, hồn Trương Ba đã cầu xin điều gì?

A Cầu xin được trở về với thân xác của mình

B Cầu xin được nhập vào xác cu Tị

C Cầu xin được chết

D Cầu xin mình được chết hẳn và cu Tị được sống lại

C

D