Đê lí luận văn học (gv)

Bởi như nhà văn nguyễnMinh Châu viết “Văn học là một đường tròn đồng tâm mà tâm điểm chính là con người”.Quả đúng là như vậy, đối tượng hướng đến của văn học chính là con ng

ĐỀ SỐ 1

Tinh thần nhân đạo trong văn học trước hết là tình yêu thương con người"

(Đặng Thai Mai – "Trên đường học tập và nghiên cứu" - NXB Văn học 1969)

Chứng minh ý kiến trên qua tác phẩm "Chuyện người con gái Nam Xương" của

Nguyễn Dữ (SGK, Ngữ văn 9, tập I)

Mai đã từng nói: “Tinh thần nhân đạo trong văn học trước hết là tình yêu thương con người” Đến với tác phẩm “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ ta sẽ thấy

rõ tinh thần nhân đạo cao cả mà ông gửi gắm trong tác phẩm

II Thân bài

1/ Giải thích nhận định

- Nhân đạo: là những nguyên tắc đạo lý đối xử tốt đẹp giữa con người với con người

- Tình thần nhân đạo trong văn học: là lòng nhân ái, là ngợi ca vẻ đẹp của con người,là cảm thông với những khổ đau bất hạnh và lên tiếng bênh vực, đấu tranh đòi quyền sống,hạnh phúc cho con người

- Nội dung lời nhân định: Nhà phê bình VH Đặng Thai Mai muốn khẳng định giá trịcủa một tác phẩm văn học là phải hướng vào tình yêu thương con người

2/ Bàn luận lí giải vế ý kiến (tại sao phải như vậy): Tại sao một tác phẩm văn học có giá

trị phải là một tác phẩm hướng đến tình yêu thương con người Bởi như nhà văn nguyễnMinh Châu viết “Văn học là một đường tròn đồng tâm mà tâm điểm chính là con người”.Quả đúng là như vậy, đối tượng hướng đến của văn học chính là con người với đây đủnhững nét đẹp, bản tính khác nhau, với hiện thực có thể hạnh phúc hay đau khổ… thế nhưng

dù viết về vấn đề gì thì mỗi nghệ sĩ phải hướng người đọc, khơi gợi ở người đọc tình yêuthương, cảm phục, xót thương… hướng con người ta đến điều tốt đẹp Làm được điều đó thì

tác phẩm sẽ đạt tới giá trị nhân đạo sâu sắc Bởi vậy mới nói “Tinh thần nhân đạo trong văn học trước hết là tình yêu thương con người”

2 Chứng minh

a/Khái quát

- Nguyễn Dữ là nhà văn tiểu biểu của nên văn học trung đại Việt Nam Ông là người

học rộng tài cao, làm quan có một năm rồi lui về ở ẩn Các tác phẩm của ông chủ yếu phảnánh hiện thực xã hội đương thời và hình ảnh người phụ nữ cũng là ngồn cảm hứng trongcác sáng tác của ông

- CNCGNX ra đời vào thế kỉ XVI –XHPK khủng hoảng trầm trọng, các thế lựcphong kiến Lê, Mặc, Trịnh tranh giành quyền lực gây ra cảnh nội chiến kéo dài

- Là truyên thứ 16 trong tổng số 20 truyên của tác phẩm Truyền kì mạn lục - vIếtbằng chữ Hán, đước coi là một “áng thiên cổ kì bút”

- Có nguồn gốc từ một truyện cổ tích Việt Nam có tên là “Vợ chàng Trương” So vớitruyện cổ tích “Vợ chàng Trương”, “Chuyện người con gái Nam Xương” phức tạp hơn vềtình tiết và sâu sắc hơn về cảm hứng nhân văn

b/ Chứng minh tinh thần nhân đạo trong tác phẩm CNCGNX

* Tinh thần nhân đạo - tình yêu thương con người trong tác phẩm là Nguyễn Dữ trân trọng, ngợi ca, đề cao vẻ đẹp của người phụ nữ qua hình tượng nhân vật Vũ Nương: Vũ Nương có đầy đủ vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam: công, dung, ngôn, hạnh Xét về phương diện nào cũng đẹp:

- Là một người vợ: Đối với chồng, nàng là người vợ rất mực dịu dàng, đằm thắm, giàutình yêu thương chồng và thuỷ chung nhất mực (d/c)

- Là một người con: Đối với mẹ chồng, nàng hết lòng phụng dưỡng mẹ chồng, là ngườicon hiếu thảo (d/c)

- Đối với con: Là người mẹ tốt giàu lòng yêu thương con

- Là một người phụ nữ: Nàng là người phụ nữ đảm đang, trọng danh dự và nhân phẩm,tình nghĩa và giàu lòng vị tha (d/c)

* Tinh thần nhân đạo - tình yêu thương con người thể hiện ở thái độ cảm thông, thương xót cho nỗi đau của người phụ nữ- đó chính là nỗi bi kịch, cuộc đời bất hạnh của Vũ Nương.

- Nàng Vũ có đầy đủ phẩm chất đáng quý và lòng tha thiết hạnh phúc gia đình, tận tụyvun đắp hạnh phúc lại chẳng được hưởng hạnh phúc cho xứng với sự hi sinh của nàng

- Chờ chồng đằng đẵng, chồng về chưa một ngày vui, sóng gió đã nổi lên từ một nguyên

cớ rất vu vơ

- Nàng hết mực van xin chàng nói rõ mọi nguyên cớ để cởi tháo mọi nghi ngờ; hàngxóm rõ nỗi oan của nàng nên kêu xin giúp, tất cả đều vô ích Đến cả lời than khóc xót xa tộtcùng mà người chồng vẫn không động lòng (d/c)

- Con người trong trắng bị xúc phạm nặng nề, bị dập vùi tàn nhẫn, bị đẩy đến cái chếtoan khuất (d/c)

* Tinh thần nhân đạo - tình yêu thương con người được thể hiện qua thái độ lên án những thế lực đen tối chà đạp lên khát vọng chính đáng của con người.

- Chiến tranh phong kiến phi nghĩa

- Những tư tưởng lạc hậu của xã hội phong kiến suy tàn (trọng nam khinh nữ, đạo tòngphu, ) gây bao nhiêu bất công Hiện thân của nó là nhân vật Trương Sinh, người chồngghen tuông hồ đồ, mù quáng, gia trưởng, vũ phu

* Tinh thần nhân đạo - lòng yêu thương con người: là khát vọng và ước mơ về một cuộc sống công bằng, quyền được hưởng hạnh phúc gia đình của con người đặc biệt là người phụ nữ.

- Khát vọng hạnh phúc của con người:

- Ước mơ về cuộc sống tốt đẹp, bình đẳng, quyền được hưởng hạnh phúc của con người:

* Tinh thần nhân đạo của truyện còn thể hiện ở bài học nhân sinh sâu sắc mà Nguyễn Dữ muốn gửi đến bạn đọc muôn đời:

Bài học giữ gìn và bảo vệ hạnh phúc gia đình Có hạnh phúc đã là sự may mắn nhưnggiữ gìn, duy trì hạnh phúc còn khó hơn Vợ và chồng dù có yêu nhau đến mấy mà chẳng biếttính của nhau thì bi kịch sớm muộn cũng xảy ra Và điều quan trọng hơn hết để có được hạnhphúc là phải thực sự hiểu được nhau, tôn trọng lẫn nhau và tránh xa những ngộ nhận đáng tiếc

3/ Đánh giá, mở rộng, liên hệ

- Đúng như quan điểm của Đăng Thai Mai, CNCGNX của Nguyễn Dữ là tác phẩmmang tính nhân đạo, có tình yêu thương con người được nhà văn gửi gắm trong đó

- Lời nhận định ấy có ý nghĩa to lớn trong việc định hướng sáng tác cho người nghệ sĩ: tácphẩm nghệ thuật cần hướng tới tình yêu thương con người, làm được điều đó người nghệ sĩ

đã mang tới cho người đọc một phẩm thật sự có giá trị;

- Bài học cho người tiếp nhận: Hiểu được giá trị của tình yêu thương con người không chỉtrong tác phẩm mà khiến người đọc biết yêu thương con người hơn trong hiện thực đời sống

- Để đạt được giá trị ấy, ND rất thành công trong việc sáng tạo tác phẩm dựa rên cốttruyện có sẵn: sáng tạo và sắp xếp các tình tiết làm câu chuyện thêm kịch tính; nhân vậtđược khắc họa tâm lí, tính cách qua lời nói, cử chỉ, hành động ; sử dụng các yếu tố kí ảo,tình huống truyện bất ngờ

- Tinh thần nhân đạo là nét nổi bật xuyên xuốt của các tác phẩm văn học trung đạiđược nhiều nhà văn, nhà thơ phản ánh: Đó là nàng Kiều xinh đẹp, tài năng trọng tình trọngnghĩa nhưng cuộc đời lại “thanh lâu hai lượt, thanh y hai lần”, hay người con gái xinh đẹp

“thân em vừa trắng lại vừa tròn” nhưng số phận lại “bảy nổi ba chìm với nước non” trongbài thơ “Bánh trôi nước” của Hồ Xuân Hương… Những người con gái ấy đều là nhữngngười xinh đẹp, đức hạnh, tài hoa thế nhưng cuộc đời là cả một tấm bi kịch Phải chăng đócũng là số phận của hầu hết người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa, luôn bị vùi dập, chàđạp

- Liên hệ: Người phụ nữ Việt nam hiện nay vẫn giữ gìn được những nét đẹp truyềnthống của dân tộc, họ cũng xinh đẹp, tài năng, thuỷ chung, hiếu thảo… Nhưng cuộc đời họkhác với người phụ nữ xưa, họ được tôn trọng, được sống bình đẳng, được tham gia vào cáchoạt động xã hội… Để có được điều đó là do có một chế độ mới văn minh tiến bộ hơn, một

xã hội đã vì con người hơn Người phụ nữ ngày nay thật hạnh phúc

III Kết bài

- Với cảm hứng nhân đạo trong văn bản “Chuyện người con gái ”, Nguyễn Dữ đãgóp phần đem lại giá trị tư tưởng cao cả, nhân văn cho tác phẩm nói riêng và văn học trungđại nói chung

- Truyện đã khơi gợi trong lòng người đọc không ít những tình cảm đẹp Nó khiến tathêm cảm phục trước tài năng của nhà văn, thêm trân trọng, yêu mến những người phụ nữtrong XHPK nhưng cũng đồng cảm xót thương với họ Từ một chiếc bóng oan khiên tácphẩm đã gợi ra biết bao điều chúng phải suy ngẫm về đạo vợ chồng, về cách hành xử trongcuộc sống, về nhân cách, về cuộc đời con người

- Vấn đề cần nghị luận: chức năng thẩm mĩ của văn học

- Phạm vi tư liệu: Đoạn trích chị em Thuý Kiều

- Thao tác: giải thích, phân tích, so sánh, chứng minh, bình luận

- Niềm vui trong sáng: những xúc cảm vui sướng lành mạnh của con người khi tiếpnhận một tác phẩm văn học nào đó

- Cái đẹp của sự sống: Đó có thể là cái đẹp của thiên nhiên, của con người, của tìnhđời, của tình người…

=> Nhận định chủ yếu bàn về chức năng thẩm mĩ của văn học Chức năng thẩm mĩcủa văn học là vẻ đẹp do văn học mang lại cho con người Nó có sức hấp dẫn lôi cuốn conngười một cách vô tư bằng sự hứng thú của hoạt động nhận thức Nó giúp con người vượt

lên trên cái hữu hạn hằng ngày để sống bằng tâm hồn, bằng mơ ước Nó khơi dậy ở ngườiđọc những xúc cảm xã hội tích cực, thỏa mãn nhu cầu thẩm mĩ cho người đọc.

2 2 Bàn luận

- Xuất phát từ đặc trưng của văn học: Văn học là hoạt động nhận thức và sáng tạo

thẩm mĩ Đó là sự nhận thức và khám phá, sáng tạo theo yêu cầu của cái đẹp

- Xuất phát từ chức năng của văn học: Văn học nhận thức phản ánh cái đẹp trong

thiên nhiên và cuộc sống con người; sáng tạo cái đẹp không có hoặc chưa có trong đời thực

để làm pong phú thêm tình cảm, trí tuệ nhân loại; rèn luyện bồi dưỡng cảm xúc, thị hiếuthẩm mĩ, lý tưởng, nhận thức và năng lực sáng tạo thẩm mĩ, làm cho con người thực sựngười hơn; nâng cao khả năng cảm thụ vẻ đẹp thẩm mĩ của tác phẩm nghệ thuật Văn họckhông những làm thỏa mãn nhu cầu thưởng thức cái đẹp của con người mà còn giúp conngười có khả năng nhận thức, hành động theo cái đẹp

- Xuất phát từ sứ mệnh của nhà văn chân chính: Trong quá trình sáng tạo nghệ

thuật, nhà văn chân chính là ngườiphản ánh hiện thực qua lăng kính của cái đẹp, “người dẫnđường đến sứ xở của cái đẹp”

- Xuất phát từ nhu cầu thị hiếu của bạn đọc: Trongcuộc sống, con người luôn

khao khát cái đẹp, tìm kiến và sáng tạo cái đẹp Nhu cầu về cái đẹp thể hiện sự tiến hóatrong nhận thức của con người Trong khao khát tìm tòi, sáng tạo cái đẹp, văn học đã ra đờinhư một hoạt động không thể thiếu của tâm hồn, trí tuệ con người Do vậy trong rất nhiều lí

do dẫn đến sự tồn tại có ý nghĩa của tác phẩm văn học trong đời sống thì việc làm thỏa mãnnhu cầu thẩm mĩ cho con người có tính chất quyết định

*Điểm dẫn chứng:

+ Nhóm truyện cổ tích thần kì: mang lại cho người đọc niềm vui, niềm tin trước sựchiến thắng của cái thiện, của công lí, của lẽ công bằng

+ Nhóm những bài ca dao: mang lại cho con người niềm lạc quan vui sống vượt lêntrên hiện thực tăm tối, gian khổ

+ Nhóm những tác phẩm viết về đề tài thiên nhiên: mang lại cho con người sự tậnhưởng cái đẹp tinh tế của tạo hóa ban cho đất trời

+ Nhóm những tác phẩm viết về vẻ đẹp nhân cách, tâm hồn của con người mang lạiniềm tin, niềm hy vọng rằng phẩm chất tốt đẹp luôn hiện hữu trong cuộc đời này

2.3 Chứng minh

Văn bản “Chị em Thuý Kiều mang đến niềm vui trong sáng cho người đọc đó là sựtrân trong, tự hào về vẻ của người phụ nữ VN xưa nói chung và vẻ đẹp của chị em ThuyKiều nói riêng

* LĐ 1: Niềm vui trong sáng trước vẻ đẹp chung của chị em Thuý Kiều (4 câu đầu)

*LĐ 2: Niềm vui trong sáng trước vẻ đẹp của Thuý Vân (4 câu tiếp)

* LĐ 3: Niềm vui trong sáng trước vẻ đẹp của bức chân dung Thuý Kiều (12 câutiếp)

* LĐ 4: Niềm vui trong sáng người đọc cảm nhận được qua nếp sống của chị emKiều (4 câu cuối)

2.4 Đánh giá, mở rộng, nâng cao

- Đây là nhận định đúng đắn khẳng định chức năng thẩm mĩ của văn học

- “Văn chương phát hiện đời sống qua lăng kính thẩm mĩ” nhưng điều này khôngđồng nghĩa là nghệ thuật được phép tô hồng hiện thực cuộc sống “Lăng kính thẩm mĩ” chỉlà điểm nhìn của người nghệ sĩ trước cuộc đời Nói cách khác sự phản ánh trong nghệ thuậtluôn trung thành với những gì vốn có nhưng người nghệ sĩ trong quá trình lao động sáng tạophải tìm ra những vẻ đẹp khuất lấp, những cái đẹp đang hiện hữu trong cuộc sống này Bằngmột tâm hồn nhạy cảm, nhà văn đã nhận thấy ở cuộc sống biết bao nhiêu vẻ đẹp

- Chức năng thẩm mĩ có tính chất quyết định đến sự sống của một tác phẩm văn học.Nhưng nói như thế không có nghĩa là khước từ việc phản ánh chân thực cuộc sống Những cảmxúc tốt đẹp được hình thành nơi bạn đọc đều bắt nguồn từ sự phản ánh chân thực cuộc sống.

- Bài học cho quá trình sáng tác: Phải chan chứa tình yêu với con người, cuộc đời,với cái đẹp kết hợp với tài năng và công phu lao động nghệ thuật nghiêm túc, thậm chí làkhổ hạnh Đảm nhận tốt xứ mệnh “người dẫn đường đến sứ xở của cái đẹp”

- Bài học cho quá trình tiếp nhận văn học: bồi đắp tâm hồn để có thể đồng điệu tri âmvới tác giả

Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Bằng trải nghiệm văn học anh/ chị hãy làm sáng tỏ nhậnđịnh trên

HƯỚNG DẪN

I Mở bài:

- Giới thiệu vấn đề cần nghị luận: ý kiến của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Văn học là trong những loại hình nghệ thuật có từ rất sớm, gắn bó thiết thựcvới đời sống tinh thần của con người ngay từ thuở xa xưa Văn học bắt nguồn từ đời sốngvà trở lại phục vụ cuộc sống Dù dưới hình thức nào thì nó vẫn là sự phản ánh thế giớikhách quan qua cái nhìn của người nghệ sĩ Và một tác phẩm nghệ thuật thật sự có giá trị là

để lại những rung cảm trong lòng người đọc về những vẻ đẹp của đời sống Đó chính làtrách nhiệm cao cả của mỗi nghệ sĩ chân chính Chính vì lẽ đó tại Đại hội lần thứ IX Liênhiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam ngày 09/01/2016, Tổng Bí thư Nguyễn Phú

Trọng phát biểu:“Mỗi văn nghệ sĩ cần bám sát hiện thực cuộc sống để sáng tạo, làm sao cho mỗi tác phẩm của mình phản ánh chân thực cuộc sống, làm cho người đọc sau khi gấp sách lại đều cảm thấy mạch đời đập dưới bìa sách đóng như mạch máu đập dưới làn da”

II Thân bài:

1 Giải thích ý kiến của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng:

- “Văn nghệ sĩ” ở đây là những chủ thể sáng tác văn học hay những chủ thể sáng tác ra những tác phẩm nghệ thuật có giá trị to lớn về mặt tinh thần.

- “Bám sát vào hiện thực cuộc sống làm sao cho mỗi tác phẩm của mình phản ánh chân

thực cuộc sống,”: tức là cần phải luôn nắm bắt đc những gì diến ra trong thời đại, trong bối cảnh xã hội. Sáng tạo nên những tác phẩm văn học có giá trị hiện thực phản ánhkhách quan về cuộc sống, con người và xã hội

-“Làm cho người đọc sau khi gấp sách lại đều cảm thấy mạch đời đạp dưới bìa sách đóng như mạch máu đập dưới làn da”: nghĩa là t/phẩm ấy phải gây ra đc những ấn tượng mãnh mẽ trong lòng người đọc, Bạn đọc sau khi thưởng thức tác phẩm có nhữngrung cảm sâu sắc với những vấn đề của hiện thực cuộc sống được nhà văn phản ánh trongtác phẩm Những g/trị mà những trang sách ấy mang lại ko chỉ dừng lại ở dòng chữ cuối cùng mà nó còn phải để lại những g/trị cho đời, cho con người.

=> Ý kiến trên đã khẳng định vai trò và nhiệm vụ quan trọng của nhà văn nghệ sĩtrong quá trình sáng tạo nghệ thuật đó là luôn bám sát hiện thực cuộc sống, phản ánh chânthực cuộc sống để khi người đọc tiếp nhận sẽ rung động sâu sắc mãnh liệt trước vấn đềngười viết đặt ra

2 Bình luận lí giải

Tại sao mỗi văn nghệ sĩ cần bám sát hiện thực cs, phản ánh chân thực cuộc sống:

+ Grandi từng khẳng định: “Không có nghệ thuật nào là không hiện thực” Cuộc sống là

nơi bắt đầu và là nơi đi tới của văn chương Hơn bất cứ một loại hình nghệ thuật nào, vănhọc gắn chặt với hiện thực cuộc sống và hút mật ngọt từ nguồn sống dồi dào đó

+ Hiện thực xã hội là mảnh đất màu mỡ của văn chương, là chất mật làm nên tính chân thực,tính tự nhiên, tính đúng đắn, tính thực tế của tác phẩm văn học Một tác phẩm có giá trị hiệnthực baọ giờ cũng giúp người ta nhận thức được tính quy luật của hiện thực và chân lý đờisống

- Tại người đọc sau khi gấp sách lại đều cảm thấy mạch đời đập dưới bìa sách đóng như mạch máu đập dưới làn da”.

M Go-rơ-ki đã nhận định rằng: “Người sáng tác là nhà văn và người tạo nên số phận cho tác phẩm là độc giả” Một tác phẩm văn học chân chính sẽ ko dừng lại ở trang sách hay dòng chữ cuối cùng mà khi đọc xong t/phẩm ấy người đọc phải cảm thấy nhức nhối, ám ảnh và những giá trị qua từng câu chữ phải thâm nhập sâu vào bên trong tiềm thức và lí trí Chỉ có t/phẩm nào làm đc điều ấy thì nó mới có thể chiến đấu với dòng chảy của thời gian và có thể dõng dạc tuyên bố sự sống còn của

nó đối với thời đại

- Điểm dẫn chứng: Chuyện người con gái Nam Xương, Những ngôi sao xa xôi

3 Chứng minh nhận định

a/ Truyện ngắn “Chiếc lược ngà”

* Hoàn cảnh sáng tác: 1966 -tác giả đang hoạt động ở chiến trường Nam Bộ

* Nhà vằn Nguyễn Quang sáng đã bám sát vào hiện thực cuộc sống, phản ánh rất chân thực cuộc sống của đất nước ta trong những năm 60, đó là sự khốc liệt của chiến, những

mất mát đau thương mà các gia đình VN phải gánh chịu

+ Ônh Sáu phải rời xa gia đình lên đường nhập ngũ, bảo vệ nền độc lập (hoàn cảnhcủa ông Sáu)

+ Sự tàn khốc của chiến tranh khi trở về đứa con gái bé bỏng không chịu nhận ông làcha (Khi vừa găp, trong những ở nhà)

+ Sự hi sinh ông Sáu, con mất cha, vợ mất chồng (Đoạn cuối)

*Đọc " Chiếc lược ngà" khiến độc giả sau khi gấp sách lại vẫn cảm thấy mạch đời đập dưới bìa sách đóng như mạch máu đập dưới làn da: bởi cái ý nghĩa ẩn chứa đằng sau câu chuyện ấy đã lấy đi bao cảm xúc của bạn đọc trước tình phụ tử thiêng liêng sâu nặng.

- Bé Thu luôn lấy tấm hình ba chụp chung vs má ra ngắm cho thoả nỗi nhớ mong

- Ông Sáu khao khát dược trở về thăm nhà, để rồi ngày trở về cái tình người cha cứnôn nao

- Việc bé Thu không chịu nhận cha cũng thể hiện tình yêu mà nó dành cho ba, nó chỉ

có một người ba duy nhất, nó không chấp nhận bất kì người đàn ông nào khác là cha của nó

- Vẻ đẹp tình cha con trong buổi chia tay (Phân tích cả 2 nhân vật lồng ghép vàonhau)

- TÌnh cảm của ông Sáu dành cho con khi ở chiến khu

b/ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật:

* Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ viết năm 1969, khi cuộc kháng chiến chống Mĩ của

dân tộc đang diễn ra ác liệt

* " Bài thơ về tiểu đội xe không kính" bám sát hiện thực cuộc sống, phản ánh chân thực cuộc sống, chiến đấu đầy gian khổ của những người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn:

* Phạm Tiến Duật khai thác hiện thực từ những chiếc xe không kính

Giặc Mỹ bắn phá Miền Bắc giữ dội với âm mưu hủy diệt, cắt đứt con đường huyếtmạch nối liền Nam- Bắc Dưới mưa bom bão đạn của kẻ thù những chiếc xe vận tải trở nên

méo mó, biến dạng: “không kính”, “không đèn”, “không mui”.(trích thơ)

=> Chiếc xe không kính là hình ảnh chân thực, vừa nói lên cái ác liệt, dữ dội củachiến tranh vừa trở thành biểu tượng cho quyết tâm sắt đá của một dân tộc anh hùng

* Vẻ đẹp người chiến sĩ lái xe:

- Tư thế ung dung:

+ Những người chiến sĩ lái xe bước vào cuộc chiến đấu với một tư thế ung dung,

đường hoàng, bình tĩnh, tự tin của con người làm chủ hoàn cảnh "Ung dung nhìn thẳng".

+ Người lính đã biến những nguy hiểm, trở ngại trên đường "gió xoa mắt đắng",“có bụi”,“ướt áo”thành niềm vui thích "con đường chạy thẳng vào tim", "sao trời", "cánh chim" tất

cả như sa, ùa, vào buồng lái.(phân tích)

=> Hình ảnh thơ chân thực, cụ thể, sinh động gợi sự gian khổ, khó khăn của ngườichiến sĩ lái xe trên tuyến đường Trường Sơn

- Tinh thần lạc quan, dũng cảm của người lính:

+ Khó khăn thử thách với người lính không chỉ là bom đạn chiến tranh mà còn là sự

khốc liệt của thiên nhiên “bụi phun tóc trắng”,“mưa xối như ngoài trời”.Nhưng họ"chưa cần rửa","chưa cần thay" bất chấp khó khăn cười"ha ha".

=> Sự lạc quan, tinh nghịch, tinh thần dũng cảm khi đối diện với thử thách khó khăn củangười lính - của tuổi trẻ thời chống Mĩ

Những năm tháng trên tuyến đường Trường Sơn đã giúp Phạm Tiến Duật đưa hiệnthực đời sống vào thơ camột cách chân thực, trần trụi, không hề trau chuốt, gọt rũa

- Tình đồng đội, đồng chí gắn bó yêu thương.

Hình ảnh“bắt tay qua cửa kính vỡ”thay cho lời chào, lời hứa hẹn những phút dừng chân

ngắn ngủi, họ gắn bó như anh em ruột thịt, gia đình Đó là hành động mang dấu ấn của một thời

đại.“Chung bát đũa”là gia đình khái niệm gia đình đơn giản, bình dị, ấm áp tạo nên sức mạnh

cho người lính

- Ý chí chiến đấu giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước luôn thường trực trong trái tim người lính:

"Xe vẫn chạy tim"

=>Lời thơ mộc mạc gần như lời nói hàng ngày, kết hợp cảm hứng lãng mạn và hiện thực

Bài thơ tái hiện không khí nóng bỏng của thời đại“Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”hành

trình gian khổ nhưng rất anh hùng của các chiến sĩ vận tải trên tuyến lửa Trường Sơn và vẻđẹp con người Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ đó là tình yêu quê hương đấtnước, tình cảm gia đình, tình đồng đội

* Đọc" Bài thơ về tiểu đội xe không kính" khiến độc giả sau khi gấp sách lại vẫn cảm thấy mạch đời đập dưới bìa sách đóng như mạch máu đập dưới làn da:

Bài thơ viết năm 1969 đã bốn mươi năm trôi qua người đọc vẫn cảm nhận đượccuộc sống, không khí nóng bỏng của thời đại như đang diễn ra trước mắt Đó là khôngkhí hừng hực nơi chiến trường và khí thế ra trận của những binh đoàn vận tải quân sự.Tác giả đã làm sống dậy một thời gian khổ oanh liệt của những anh bộ đội Cụ Hồ

=>Bài thơ tái hiện hành trình gian khổ nhưng rất anh hùng của các chiến sĩ vận tải đoàn trêntuyến lửa Trường Sơn những năm chống Mỹ

+ Giúp độc giả hiểu hơn về cuộc chiến tranh về hình ảnh người chiến sĩ lái xe trêntuyến đường Trường Sơn đồng thời giúp họ có cái nhìn đúng đắn căm ghét chiến tranh, yêuchuộng và khao khát hòa bình, sống có trách nhiệm, trân trọng những gì mình đang có, có ýthức xây dựng, bảo vệ đất nước …

+ Cảm thông chia sẻ với những khó khăn, gian lao hiểm nguy mà người lính phảichịu đựng

+ Tự hào, ngưỡng mộ vẻ đẹp tinh thần của người lính lái xe Trường Sơn: lạcquan, coi thường hiểm nguy và ý chí chiến đấu giải phóng Miền Nam, thế hệ trẻ ViệtNam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ

“Bài thơ về tiểu đội xe không kính” là một tác phẩm có giá trị đã góp phần không

nhỏ trong việc phản ánh hiện thực và nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ và đánh thức ở nhiều thế

hệ học sinh những phẩm chất, tình cảm cao đẹp

3 Đánh giá, mở rộng vấn đề:

- Bằng những chi tiết nghệ thuật đắt giá và mang đậm chất của hiện thực, tình huống truyện đc xây dựng vững chắc và độc đáo kết hợp với giọng kể mang đậm chất Nam bộ, giộng điệu tự nhiên,tinh nghịch, khoẻ khoắn, Truyện ngắn “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sang và ‘BTVTĐXKK” hội tụ đầy đủ những yếu tố để làm nên một t/phẩm văn học chân chính Chính vì vậy ta có thể kết luận rằng lời phát biểu của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng đã góp phần mở rộng thêm những kiến thức về bộ môn lí luận văn học

- Bài học cho những người sáng tác: người nghệ sĩ phải tìm hiểu, am hiểu về hiện thực; phải ko ngừng trau dồi kiến thức, vốn văn hoá, vốn hiểu biết của bản thân; phải tích luỹ ngôn ngữ, ko ngừng sáng tạo để cho ra đời những tác phẩm có giá trị Người nghệ sĩ cần phải có tài năng trong việc lựa chọn để tài, phản ánh hiện thực, sử dụng từ ngữ, hình ảnh độc đáo,…để tạo đc những tác phẩm mang phong cách riêng của mình và mang lại cho người đọc những trải nghiệm bổ ích, ý nghĩa

- Bên cạnh đó, người tiếp nhận phải ko ngừng trau dồi kiến thức, hiểu biết của mình

để có thể cảm nhận đc cái hay, cái đẹp của tác phẩm, trở thành người tri âm tri kỉ, đồng cảm và đồng sáng tạo với người cầm bút.

3 Kết bài: Khái quát lại vấn đề nghị luận và bày tỏ suy nghĩ của bản thân

- Hiện thực c/sống bao giờ cũng là nguồn cảm hứng mênh mông, bất tận của tâm hồn nghệ sĩ Bất kì một sáng tác nghệ thuật nào nếu ko bén rễ vào cuộc đời, ko hút nguồn sống dạt dào chảy trong lòng c.sống thì nó sẽ ko thể tồn tại trong thế giới khắc nghiệt của văn chương nghệ thuật Là nhà văn chân chính, ngòi bút củ anh phải chấm vào nghiên mực cuộc đời thì t/phẩm của anh mới neo chặt trong tâm hồn của người thưởng thức “Mỗi văn nghệ sĩ…mạch máu đập dưới làn da” – lời phát biểu của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng thật xác đáng và mang tính lí luận sâu sắc Truyện ngắn “Chiếc lược ngà” của nhà văn Nguyễn Quang Sáng và bài thơ

“BTVTĐXKK” của Phạm Tiến Duật đã làm đc điều đó Vậy nên dù ra đời đã lâu nhưng những g/trị và ý nghĩa của các t/phẩm ấy mang lại vẫn còn vang vọng cho tới ngày hôm nay và trong lòng người đọc.

- Chúng ta được sống một cuốc sống ấm no hạnh phúc, trong một đất nước hoà bìnhlà mồ hôi, xương máu của bao người đã xuống, vì vậy cần phải biết ơn, kính trọng họ

“những chàng trai đẹp nhất của thế kỉ XX” Hãy giữ gìn và phát huy những thành qủa mà họ

đã tạo dựng, với thế hệ trẻ hãy ra sức học tập, lao động cống hiến cho đất nước để đưa đấtnước ta sánh vai cùng các cường quốc năm châu

ĐỀ SỐ 4

Trong cuốn “Cảm nhận văn học”, giáo sư Lê Đình Kỵ cho rằng: “Tác phẩm nghệ thuật đạt tới cái đẹp theo nghĩa: mang được sự thật sâu xa của đời sống bên ngoài, đồng thời mang được sự thật tâm tình của con người”

Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật (Ngữ văn 9 – Tập I), em hãy làm sáng tỏ ý kiến đó.

1 Mở bài

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận: Nội dung tác phẩm nghệ thuật bắt nguồn

từ cuộc sống Chính cuộc sống bao la, kì diệu đã mang tới chất liệu vô giá, phong phú và trởthành nơi xuất phát của tác phẩm nghệ thuật

- Trích dẫn ý kiến: Một tác phẩm nghệ thuật đạt tới cái đẹp là tác phẩm phảnánh một cách chân thực chiều sâu của hiện thực đời sống và thể hiện sâu sắc tư tưởng, tìnhcảm ,khát vọng của con người

- Đề cập tác phẩm sẽ chứng minh

=> Ý kiến của giáo sư Lê Đình Kỵ khẳng định: Tác phẩm nghệ thuật đạt tới cái đẹp là tác

phẩm phản ánh được một cách chân thực, sâu sắc hiện thực của đời sống đồng thời thể hiệnchân thực thế giới tâm hồn và tình cảm của con người

* Bình luận, lí giải: Dựa vào kiến tức lí luận văn học (mối quan hệ giữa văn học và hiệnthực đời sống)

* Điểm dẫn chứng

2 Chứng minh ý kiến qua bài thơ

a “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật là một tác phẩm nghệ thuật đạt tới cái đẹp bởi đã “mang được sự thật sâu xa của đời sống bên ngoài”: Phản

ánh chân thực hiện thực của chiến tranh và cuộc sống chiến đấu đầy hi sinh, giankhổ của người lính lái xe trong cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc ta

- Hiện thực của chiến tranh:

+ Hình ảnh những chiếc xe không kính băng băng ra chiến trường giữa mưa bom,bão đạn là một hình ảnh thực về những chiếc xe trên đường Trường Sơn trong những nămđánh Mỹ

+ Với bút pháp hiện thực, nhà thơ đã ghi lại hình ảnh ấy thật giản dị, tự nhiên Nhữngchiếc xe ban đầu vốn đầy đủ các bộ phận nhưng bom đạn đã làm “kính vỡ đi

rồi” (“Không có kính không phải vì xe không có kính/Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi.”) Ba chữ “không” đi liền nhau với hai nốt nhấn “bom giật, bom rung” đã lí giải nguyên

nhân khiến xe không kính Các câu thơ với cách nói gần với khẩu ngữ; nghệ thuật liệt kê kếthợp điệp từ “không” đã nhấn mạnh sức tàn phá của bom đạn giặc

+ Bom đạn ác liệt của kẻ thù đã tàn phá khiến những chiếc xe bị biến dạng, trần trụi

hơn: (“Không có kính rồi xe không có đèn/ Không có mui xe thùng xe có xước” Không hề

cường điệu mà qua việc tái hiện lại một cách chân thực hình ảnh những chiếc xe khôngkính, nhà thơ đã diễn tả được sự tàn khốc của cuộc chiến tranh trên tuyến đường Trường

Son

- Cuộc sống chiến đấu gian khổ của những người lính lái xe:

+ Trên những chiếc xe không còn kính chắn gió do bom thù gây ra, người lính lái xephải đối mặt với mưa bom, bão đạn Nhà thơ đã diễn tả rất cụ thể và chân thực những ấntượng, cảm giác của người lính lái xe : Xe không còn kính chắn gió, lại chạy nhanh nênngười lính tiếp xúc trực tiếp với thế giới bên ngoài, đối mặt với bao khó khăn, nguy hiểm:

“gió vào xoa mắt đắng”, “sao trời”, “cánh chim” đột ngột, bất ngờ “như sa”, “như ùa” vàobuồng lái, vào mặt mũi, thân mình,

+ Họ còn phải đối mặt với bụi đường “bụi phun tóc trắng như người già”, thời tiết Trường Sơn khắc nghiệt “mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời”, phải trải qua những

đêm thiếu ngủ “gió vào xoa mắt đắng”, ngủ trên chiếc “võng mắc chông chênh”, những bữa

ăn tạm bợ “Bếp Hoàng cầm ta dựng giữa trời” trên đường đưa xe ra trận,…

b.“Bài thơ về tiểu đội xe không kính” đã “mang được sự thật tâm tình của con người”:

Thể hiện chân thực và xúc động vẻ đẹp tâm hồn của người chiến sĩ lái xe trên tuyến đườngTrường Sơn trong những năm đánh Mỹ gian khổ, ác liệt

- Phong thái ung dung, tư thế hiên ngang, lòng dũng cảm, coi thường gian khổ, hiểm

nguy: “Ung dung buồng lái ta ngồi… vào buồng lái ”.

+ Hai câu thơ đầu của khổ thơ ngắt nhịp 2/2/2 cân xứng, âm điệu chậm rãi, lời thơnhẹ nhàng như nhịp bánh xe lăn, từ “ung dung” được đảo lên đầu câu thơ kết hợp điệp từ

“nhìn” cho thấy tư thế bình tĩnh, tự tin, của người lính lái xe Điệp ngữ “nhìn thẳng” diễn tảcái nhìn hướng về phía trước, nhìn thẳng vào gian khổ, hi sinh

+ Cuộc sống chiến đấu nơi tuyến lửa Trường Sơn đầy căng thẳng, đầy thử thách,song người lính vẫn bình thản, vững vàng, tin vào tay lái, quyết tâm đưa xe thẳng tiến vềmiền Nam Lời thơ nhẹ nhõm, trôi chảy như những chiếc xe vun vút chạy trên đường

- Tâm hồn trẻ trung, sôi nổi, nét tinh nghịch đáng yêu của những người lính trẻ; niềmlạc quan phơi phới vượt lên hiện thực khốc liệt của chiến tranh:

+ Phải đối mặt với bao gian khổ trên đường đưa xe ra trận, nhưng họ vẫn không hề

nao núng mà càng bình tĩnh, dũng cảm hơn (“Không có kính ừ thì có bụi/ Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc”; Không có kính ừ thì ướt áo/Chưa cần thay lái trăm cây số nữa.)

+ Những câu thơ lặp cấu trúc tự nhiên, giàu tính khẩu ngữ càng làm nổi bật tính cáchngang tàng của những chàng lính trẻ hồn nhiên, yêu đời Cấu trúc câu thơ cân đối, nhịpnhàng theo nhịp rung cân đối của những bánh xe lăn Điệp từ “ừ thì”, “chưa cần”, hình ảnh

“phì phèo châm điếu thuốc ”, giọng “cười ha ha” thể hiện sự lạc quan, chấp nhận khó khănđầy chủ động với tinh thần trách nhiệm cao và bản lĩnh phi thường của người lính Ý thơrộn rã, sôi động, câu thơ gần gũi với lời nói hàng ngày càng làm nổi bật lên tính cách ngangtàng của những người lính trẻ hồn nhiên, yêu đời

+ Câu thơ “Mưa ngừng gió lùa khô mau thôi” có đến 6 thanh bằng gợi cảm giác nhẹ

nhõm, ung dung, lạc quan, thanh thản - Tình đồng chí, đồng đội gắn bó:

- Trong gian khổ, tình đồng chí, đồng đội của người chiến sĩ lái xe được thể hiện thật

vô tư, tinh nghịch, chân thành:“ Gặp nhau qua cửa kính vỡ rồi”.

+ Tình đồng chí, đồng đội của họ được hình thành một cách tự nhiên, giản dị, mộc

mạc mà ấm áp Vất vả, hiểm nguy nhưng phút nghỉ ngơi của họ lại vô cùng giản dị: “Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời/ Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy” Họ trò chuyện, ăn

uống, nghỉ ngơi, nhường nhịn nhau như người ruột thịt: chung bát, chung đũa,

+ Tình cảm bình dị, ấm áp ấy đã tạo nên sức mạnh, nâng bước chân người lính tiếp

tục lên đường: “Võng mắc chông chênh đường xe chạy/ Lại đi lại đi trời xanh thêm”.Nhịp

điệu câu thơ vừa sôi nổi, vừa nhịp nhàng, điệp từ “lại đi” gợi tả nhịp sống chiến đấu và hànhquân của tiểu đội xe không kính : không một sức mạnh đạn bom nào có thể ngăn cản nổi

- Lòng yêu Tổ quốc :

+ Lòng yêu nước là sức mạnh thôi thúc tinh thần, ý chí quyết tâm chiến đấu vì miền

Nam của người chiến sĩ lái xe: “Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước/ Chỉ cần trong xe có một trái tim” Nhà thơ đã làm nổi bật được chân lí của thời đại : bom đạn, chiến tranh có thể

làm méo mó những chiếc xe, huỷ hoại những giá trị vật chất nhưng không thể bẻ gẫy đượcnhững giá trị tinh thần cao đẹp…

+ “Trái tim” là hình ảnh hoán dụ chỉ tình yêu nước của người chiến sĩ lái xe Hìnhảnh này kết hợp với kết cấu “vẫn - chỉ cần” đã lí giải sức mạnh vượt lên gian khổ của ngườilính

+ Tình yêu đất nước đã biến thành máu thịt, người lính sẵn sàng hiến dâng cuộc đờicho độc lập tự do của Tổ quốc Quyết tâm chiến đấu và chí khí anh hùng của người línhkhông có đạn bom nào có thể lay chuyển được

+ Vẫn là cách nói thản nhiên, ngang tàng của lính nhưng ở hai câu thơ cuối lại lắngsâu một tinh thần trách nhiệm và có ý nghĩa như một lời thề thiêng liêng Cho dù xe khôngkính, không đèn, không mui thì người lính vẫn còn một trái tim yêu nước, niềm khát khaogiải phóng miền Nam,…

=> “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” đã khai thác chất liệu từ sự khốc liệt củachiến tranh, giúp người đọc hiểu được sự ác liệt của cuộc chiến tranh ái quốc vĩ đại; đồngthời thể hiệnđược vẻ đẹp tâm hồn của người lính với thái độ, tư thế, tình cảm, khí pháchmới, mang tính hiện đại Họ là hiện thân cho chủ nghĩa anh hùng cách mạng của tuổi trẻViệt Nam thời đánh Mĩ Điều đó đã đem lại sức sống cho tác phẩm Bài thơ xứng đáng làmột thi phẩm đẹp

* Đánh giá, mở rộng

- Ý kiến của giáo sư Lê Đình Kỵ đã nêu lên tiêu chí đánh giá một tác phẩm đạt tới cáiđẹp, có ý nghĩa to lớn trong việc định hướng sáng tác cho người nghệ sĩ: tác phẩm nghệthuật cần đạt tới cái đẹp; đồng thời định hướng cho người tiếp nhận: cảm và hiểu được cáiđẹp của tác phẩm nghệ thuật

ĐỀ SỐ 5

“Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có.” (Trích Ý nghĩa văn chương - SGK Ngữ văn 7, tập 1) Bằng việc cảm nhận bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.

-“Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có”: tức là các tác phẩm văn

chương có khả năng khơi gợi, đánh thức những tình cảm, những rung cảm đẹp đẽ cho mỗingười khi tiếp cận tác phẩm

-“luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có.”: Văn chương có khả năng nuôi dưỡng, bồi

đắp tình cảm của mỗi người thêm phong phú, đẹp đẽ, trong sáng, bền vững

=> Như vậy, ý kiến của Hoài Thanh đã khẳng định quy luật sáng tạo nghệ thuật và tiếp nhận

văn chương, khái quát chức năng giáo dục và thẩm mĩ của văn chương.

* Lý giải:

- “Văn học là nhân học”, là bộ môn nghệ thuật vì con người Thông qua việc phảnánh đời sống, tác phẩm văn chương luôn đem đến cho người đọc những nhận thức, nhữngkhám phá vô cùng mới mẻ, phong phú và sâu sắc về thế giới xung quanh mình

- Mỗi tác phẩm văn học chân chính đều khơi dậy trong mỗi người những tình cảm sẵn

có và gây thêm những tình cảm ta chưa có Văn chương nhen nhóm, làm nảy nở, tạo ra nhữngtình cảm đẹp đẽ của con người Đó là lòng vị tha, sự đồng cảm, khát vọng, tình yêu…

- Văn chương nuôi dưỡng tâm hồn, tình cảm con người, giúp con người tự khám phá,

tự nhận thức, nâng cao niềm tin, luôn hướng tới những điều tốt đẹp trong cuộc sống Vănchương giúp chúng ta có thêm những tình cảm cao quí, bền vững

b Phân tích, chứng minh:

* Khẳng định: bài thơ đã giúp người đọc cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước, vẻ đẹp củacon người lao động, khơi dậy và bồi đắp thêm cho người đọc tình yêu cuộc sống, yêu conngười, yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào trước sức mạnh lớn lao của của dân tộc

LĐ 1: Vẻ đẹp của đoàn thuyền ra khơi:

- Thời điểm ra khơi là lúc hoàng hôn trên biển cả Thiên nhiên chuẩn bị nghỉ ngơinhưng con người lại bắt đầu một cuộc lao động rất hào hứng

- Những con người lao động đầy hứng khởi, say sưa, không quản ngày đêm để làmgiàu cho quê hương đất nước Tư thế của họ hết sức chủ động, khí thế hăm hở, háo hức, trànđầy lạc quan

*LĐ 2: Vẻ đẹp cảnh đánh cá trên biển

- Hình ảnh những con thuyền dũng mãnh, mang tầm vóc vũ trụ lướt sóng ra khơi Conngười cũng trở nên lồng lộng giữa biển trời sẵn sàng cho công cuộc chinh phục biển cả

- Sự giàu đẹp của biển cả

- Hình ảnh con người lao động hòa vào thiên nhiên, vừa lao động, vừa ca hát

-> Cảnh lao động như một bức tranh sơn mài rực rỡ Thiên nhiên kì vĩ, hùng tráng là biểutượng cho sự giàu đẹp của quê hương Con người lao động được khắc họa với những nét tạohình chắc khỏe như biểu tượng cho sức mạnh của dân tộc

*LĐ 3: Vẻ đẹp của khúc ca khải hoàn:

- Đoàn thuyền trở về trong chiến thắng, trong sự hùng tráng, tràn ngập niềm vui.Tiếng hát sau một đêm lao động vẫn mạnh mẽ

- Nghệ thuật: Cảm hứng lãng mạn cách mạng, bút pháp lãng mạn kết hợp với sứctưởng tượng phong phú, hình ảnh độc đáo, vừa thực, vừa ảo, bút pháp phóng đại, các biệnpháp tu từ, những động từ mạnh, từ láy, nhịp điệu …

=> Bài thơ là khúc tráng ca về thiên nhiên đất nước, về con người lao động Khúc ca ấyphơi phới, hào hứng, say mê, tràn đầy niềm lạc quan, tin tưởng vào cuộc sống mới của nhândân, đất nước Bài thơ không chỉ cho người đọc cảm nhận tình yêu, niềm tự hào của nhà thơ

về đất nước, con người mà còn truyền tình yêu đó đến người đọc…

3 Bình luận, đánh giá:

- Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận là tác phẩm văn chương “gây cho ta

những tình cảm ta không có, luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có.”

- Tác phẩm đã thể hiện chân thành, sâu sắc, xúc động tình yêu quê hương đất nước,yêu con người của hai nhà thơ Từ đó mà lay động, đánh thức, vun đắp trong chúng tanhững tình cảm cao quí

- Tác phẩm đã minh chứng cho quy luật sáng tạo và tiếp nhận văn chương, khắngđịnh chức năng to lớn của văn chương: làm đẹp thêm tình người, hướng con người tới Chân– Thiện – Mĩ Chính vì văn chương có sứ mệnh hết sức cao cả nên nhà văn khi sáng tác phảilao động nghệ thuật vô cùng nghiêm túc, nhà văn phải có một tấm lòng sâu sắc, luôn daydứt, trăn trở với đời, với người thì mới đem đến những tình cảm đẹp cho người đọc Ngườiđọc trước một tác phẩm cần có sự đồng cảm với nhà văn, có tấm lòng thiết tha với cái đẹp

để đồng điệu, thấu hiểu và mở rộng tâm hồn mình

(Nguyên Ngọc, “Báo văn nghệ” số ra ngày 21/10/1987)

Qua tác phẩm “Bếp lửa” của nhà thơ Bằng Việt, em hãy bày tỏ ý kiến của mình về quan niệm trên.

1 Mở bài:

- Giới thiệu chức năng của nghệ thuật

- Dẫn dắt trích dẫn ý kiến, giới thiệu tác giả, tác phẩm

2 Thân bài:

a Giải thích nhận định:

- Nghệ thuật chỉ phạm trù lớn, bao gồm cả văn học và các ngành nghệ thuật khác

- Sự vươn tới, sự hướng về tính người: Muốn nói tới sự khám phá, phản ánh vẻ đẹpnhân bản, nhân văn của nghệ thuật chân chính

- “Nghệ thuật là… sự níu giữ mãi mãi tính người cho con người”, đó là vai trò cảmhóa, tác động tích cực, chức năng bồi bổ tâm hồn con người của văn học nghệ thuật

=> Ý kiến của Nguyên Ngọc muốn đề cao nghệ thuật nói chung, văn học nói riêng:luôn mang thiên chức cao cả là phản ánh, ngợi ca vẻ đẹp nhân tính của con người và vì thế,văn học nghệ thuật đảm nhận chức năng nhân đạo hoá con người, giúp con người hoàn thiệnhơn

b Trình bày nhận định trên bằng lí luận văn học

- Ý kiến đúng đắn, có sở từ lí luận về bản chất của nghệ thuật: Nghệ thuật chân chínhbao giờ cũng vươn tới các giá trị: chân, thiện, mĩ - phục vụ cho những nhu cầu chính đángcủa con người…

- Văn học nghệ thuật vừa là sản phẩm phản ánh đời sống một cách khách quan vừa làmột hình thức biểu hiện tư tưởng tình cảm chủ quan, cũng là phương tiện giao tiếp quantrọng của con người Nó có nhiều chức năng trong đó có chức năng nhận thức và quan trọnghơn cả là chức năng giáo dục, nhân đạo hoá con người…

- Là sản phẩm tinh thần của con người, do con người tạo ra để đáp ứng những nhucầu trong đời sống nhất là đời sống tâm hồn, văn học chỉ thực sự có giá trị khi nói lên tiếngnói của tâm hồn con người, thể hiện thái độ trân trọng, ngợi ca, bảo vệ con người Vì vậyhướng về tính nhân văn, tinh thần nhân đạo bao giờ cũng là vấn đề cốt yếu làm nên giá trịlâu bền của văn học chân chính…

- Tác phẩm văn học thể hiện tính nhân văn và tinh thần nhân đạo qua nhiều phương

diện: phê phán, tố cáo tội ác của những thế lực đã chà đạp quyền sống con người, tập trung

ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp, thấu hiểu, cảm thông tâm tư tình cảm, nguyện vọng ước

mơ của con người giúp con người bày tỏ ước nguyện… Sự đa dạng này tuỳ thuộc ở cá tínhsáng tạo, phong cách nghệ thuật, phương pháp sáng tác của nghệ sĩ…

c Chứng minh qua tác phẩm “ Bếp lửa”

- Hoàn cảnh tác giả sáng tác bài thơ: Viết 1963 khi tg đang du học ở Liên xô (cũ), nơilạnh giá xứ người xa quê hương, xa người bà đã khơi gợi nỗi nhớ thương về quê hương, vềbếp lửa ấm nồng cùng với hình ảnh bà yêu dấu

*Luận điểm 1 Bài thơ khơi dậy và làm đẹp thêm tình cảm bà cháu, tình cảm gia đình cho mỗi người đọc qua dòng hồi tưởng của cháu về kỷ niệm tuổi thơ bên bà, bên bếp lửa – qua tình cảm bà cháu của nhân vật trữ tình.

+ Hồi tưởng của cháu bắt đầu từ hình ảnh bếp lửa và hình ảnh bà

- Nhân vật trữ tình hồi tưởng lại những kỷ niệm: Kỷ niệm những năm đói khổ; kỷniệm tám năm sống bên bà; kỉ niệm những năm giặc dã, chiến tranh Trong dòng hổi tưởng

đó luôn có hình ảnh bà tần tảo, hi sinh, yêu thương cháu, có tình bà ấm áp (phân chứng minh)

tích Hồi tưởng về bà luôn gắn với hình ảnh bếp lửa, bếp lửa là biểu tượng cho tình bà

ấm áp, biểu tượng cho ý chí, nghị lực, niềm tin của bà

+ Cháu khôn lớn, trưởng thành thấm thía cuộc đời bà vất vả, gian khổ, tần tảo, chịuthương chịu khó; công lao của bà mênh mông, sâu nặng

- Cháu tâm nguyện: luôn trân trọng, nhớ bà, biết ơn bà

- Trong suy ngẫm, tâm nguyện của cháu cũng vẫn hiện lên hình ảnh bếp lửa bình dị màthiêng liêng: Bếp lửa là biểu tượng cho tình bà cháu, biểu tượng của gia đình, quê hương

*Luận điểm 2 Bài thơ khơi dậy và làm đẹp thêm tình cảm gia đình gắn bó hài hòa trong tình yêu quê hương đất nước- qua những suy ngẫm của cháu về bà, về đất nước, dân tộc, nhân dân mình

- Tình cảm bà cháu là cội nguồn của tình cảm gia đình, tình cảm với quê hương, đấtnước: Mỗi kỉ niệm của cháu với bà gắn với những thời kì lịch sử khó quên của đất nước,dân tộc; gắn với tình làng nghĩa xóm

- Người cháu nhớ về bà, biết ơn bà, nhờ hiểu bà mà thêm hiểu nhân dân, đất nước,dân tộc mình Bếp lửa và bà đã trở thành biểu tượng của quê hương, xứ sở

*Luận điểm 3 Bài thơ tác động đến tình cảm mỗi người đọc, sự đồng cảm của người đọc còn nhờ vào tài năng nghệ thuật dệt nên bài thơ.

- Với hình tượng bếp lửa và hình tượng người bà, bài thơ bếp lửa đã khơi dậy tronglòng mỗi người đọc tình cảm bà cháu đẹp đẽ, tình cảm gia đình thiêng liêng Tình cảm củanhân vật trữ tình, của tác giả đã làm sâu sắc, đẹp đẽ, bền vững thêm tình cảm gia đình trongmỗi người đọc

- Bài thơ nhận được sự đồng cảm của bạn đọc, bạn đọc tìm được sự đồng điệu tâmhồn với tác giả Bài thơ là một minh chứng cho quy luật sáng tạo và tiếp nhận văn chương,minh chứng cho vai trò quan trọng và chức năng của văn chương, đặc biệt là chức năng giáodục và thẩm mỹ

- Bài thơ “Bếp lửa” với hình tượng thơ độc đáo, ngôn từ biểu cảm, bình dị mà sâusắc, sử dụng hổi tưởng và hiện tại trong mạch cảm xúc, sử dụng nhiểu biện pháp nghệ thuậtđặc sắc đã thể hiện xúc động tình bà cháu thiêng liêng, ấm áp, tình cảm yêu gia đình, quêhương, đất nước trong sáng, đẹp đẽ

- Bài thơ đã làm sáng tỏ những quy luật sáng tạo và tiếp nhận văn chương; minhchứng cho những tác dụng to lớn của văn chương: Văn chương làm đẹp thêm tình người,hướng con người đến chân, thiện, mỹ

=> Bài thơ cũng là lời nhắc nhở mỗi con người luôn biết trân trọng, giữ gìn những

tình cảm trong sáng, đẹp đẽ “ níu giữ mãi mãi tính người cho con người.”

c Đánh giá, mở rộng

- Nguyên Ngọc đã góp phần khẳng định giá trị lớn lao, phong phú của văn học nghệthuật đối với đời sống nhân sinh, đặc biệt là thiên chức cao cả: thanh lọc tâm hồn, nhân đạohóa con người

- Ý kiến của Nguyên Ngọc trở thành phương châm, nguyên tắc sáng tạo của ngườinghệ sĩ chân chính; đòi hỏi nhà văn phải có tầm nhìn sâu rộng, có tư tưởng nhân văn, nhânđạo…

- Quan điểm này cũng trở thành tiêu chí đánh giá văn học nghệ thuật đối với bạn đọc…

3 Kết bài:

- Văn chương và đời sống có quan hệ mật thiết với nhau Vì thế văn chương dù viết cái xấu hay cái tốt đều hướng về con người và nâng đỡ tâm hồn con người Đó là hành trangcần có ở con người trong cuộc hành trình tới tương lai

ĐỀ SỐ 7

"

Mỗi tác phẩm lớn như rọi vào bên trong chúng ta một thứ ánh sáng riêng, không bao giờ nhòa đi, ánh sáng ấy bấy giờ biến thành của ta và chiếu tỏa lên mọi việc chúng

ta sống, mọi con người ta gặp, làm cho thay đổi hẳn mắt ta nhìn, óc ta nghĩ"

(Nguyễn Đình Thi - Tiếng nói của văn nghệ)

Anh/chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Bằng tác phẩm “Ánh trăng”, hãy làm sáng tỏ ýkiến trên

A Xác định đề

- Vấn đề cần nghị luận: chức năng của văn học, đặc biệt là chức năng giáo dục

- Phạm vi tư liệu: Tác phẩm Ánh trăng

- Thao tác: giải thích, chứng minh, bình luận, so sánh, bác bỏ,

- “Tác phẩm lớn": tác phẩm mang dấu ấn của từng giai đoạn, từng thời kì, mở ra trước

mắt người đọc những hiểu biết phong phú về cuộc sống xã hội con người, hướng con ngườiđến những điều tốt đẹp Tác phẩm đó làm lay động trái tim người đọc và có sức sống lâubền với thời gian…

- "ánh sáng riêng" của tác phẩm: là cảm xúc, tình cảm mới mẻ, tâm sự, tấm lòng, tinh

thần của thời đại được nảy nở trong các tác phẩm văn chương có giá trị để từ đó chiếusáng cho tâm hồn con người…

- "rọi vào bên trong, biến thành của ta, làm thay đổi mắt ta nhìn, óc ta nghĩ": là khả

năng kì diệu trong việc tác động vào nhận thức, tư tưởng, tình cảm của con người, chiếu toả,soi rọi vào sâu thẳm tâm trí, làm thay đổi nhận thức, suy nghĩ, tình cảm của con người

-> Nhận định trên đề cao chức năng của văn học, đặc biệt là chức năng giáo dục: tác động, cảm hóa làm thay đổi con người, hướng con người đến những điều tốt đẹp…

* Bàn luận

* Xuất phát từ đặc trưng của văn học:

- Văn học bắt nguồn từ cuộc sống, văn học phản ánh hiện thực, thể hiện sự khám phámới mẻ, sự lý giải sâu sắc của nhà văn về đời sống và con người

- Mỗi tác phẩm mang một “ánh sáng riêng” in đậm dấu ấn, phong cách riêng của nhàvăn, bày tỏ quan điểm, cách nhìn riêng của từng tác giả…

*Xuất phát từ chức năng của văn học:

- Văn chương giúp con người có thêm vốn hiểu biết phong phú, làm thay đổi, cảithiện suy nghĩ, tình cảm của con người

- Tác phẩm văn học chân chính mang đến những bài học, triết lý nhân sinh sâu sắc, gửigắm tư tưởng và tình cảm, ước mơ và khát vọng của nhà văn đối với con người và cuộcsống, hướng con người đến các giá trị chân, thiện, mĩ (Tác phẩm văn học chân chính có khảnăng cảm hóa, nhân đạo hóa con người Bởi thế nên nó có sức tác động mạnh mẽ tới đờisống tình cảm của con người, giúp chúng ta nhận thức được tốt-xấu, phải-trái Từ đó cócách sống đứng đắn, phù hợp với đạo lí)…

* Điểm dẫn chứng:

+ “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi khắc sâu tội ác của quân thù và ngợi ca cuộc

chiến đấu anh hùng của dân tộc Lời bài cáo làm thức dậy trong ta ý thức tự lực, tự cườngdân tộc mạnh mẽ như một hồi kèn xung trận

+ “Lão Hạc” của Nam Cao là bức tranh hiện thực về đời sống người nông dân trước

cách mạng tháng 8 Từ nhân vật lão Hạc khiến người đọc yêu mến, cảm phục đối với nhữngngười nông dân nghèo khổ mà giữ được phẩm chất tốt đẹp

- Cảm xúc về vầng trăng quá khứ (Khổ 1,2)

- Cảm xúc về vầng trăng hiện tại (Khổ 3,4)

- Suy tư, chiêm nghiệm khi gặp lại vầng trăng (Khổ 5,6)

b/ Luận điểm 2:Tác phẩm ánh trăng rọi vào trong lòng người đọc, làm thay đổi cách nhìn, suy nghĩ người đọc.

- Người đọc nhận thấy giá trị của lối sống biết ơn, uống nước nhớ nguồn

+ Trân trọng, biết ơn thành quả của những người lính, của những lớp người đi trước+ Biết ơn gia đình, bố mẹ, thầy cô giáo

- Có lối sống đúng đắn:

+ Ghi nhớ công lao, giữ gìn và phát huy thành quả mà thế hệ cha ông ta đã để lại; + Luôn hướng về tổ tiên, cội nguồn, kính trọng, hiếu thảo với ông bà, cha mẹ…

*Lưu ý: Luận điểm 2 chỉ cần lập luận ko phân tích sâu

d Bàn bạc, mở rộng, nâng cao vấn đề

- Đánh giá tính đúng đắn, toàn diện của ý kiến: như vậy chức năng giáo dục là chức

năng hàng đầu của tác phẩm văn học Chức năng giáo dục còn kết hợp với các chức năngkhác để thực hiện mục đích tốt đẹp của mình, góp phần định hướng con người tới nhữngchuẩn mực của cuộc sống Vì vậy ý kiến “…”…

- Yêu cầu đối với người sáng tạo và người tiếp nhận:

+ Đối với người sáng tạo: Nhà văn phải có ý thức sâu sắc về chức năng giáo dục của

văn học, phải không ngừng trau dồi vốn sống, vốn văn hóa, vốn hiểu biết của bản thân;không ngừng sáng tạo để cho ra đời những tác phẩm nghệ thuật lớn…

+ Người nghệ sĩ cần có tài năng trong việc lựa chọn đề tài, sử dụng từ ngữ, hình ảnh,

… thật độc đáo để tạo được những tác phẩm lớn mang phong cách riêng của mình

- Đối với người tiếp nhận: