Các bộ phận của thân cây

Các bộ phận của thân cây

Các bộ phận của thân

Khi quan sát một thân cây khí sinh điển hình, người

ta phân biệt các phần

chính sau đây:

Có các loại chồi chính sau đây:

+ Chồi ngọn (chồi tận cùng): nằm ở đầu tận cùng của

ngọn thân hay cành,

thường có dạng hình chóp Đó chính là mô phân sinh ngọn được bao bọc bởi các lá

non, hoạt động của chồi ngọn sẽ hình thành nên các

lá non và tại mỗi lá sẽ xuất hiện

Hình 3.5 Các bộ phận của thân cây hai lá

mầm

1 Rễ; 2 Thân dưới lá mầm;3.Lá mầm;4 Thân

cây; 5 Chồi nách; 6 Lá; 7 Nách lá; 8 Cành;

9 Hoa; 10 Chồi ngọn; 11 Gióng; 12 Mấu

59

+ Phân cành lưỡng phân: chồi ngọn của thân được

phân đôi thành 2 đỉnh sinh

trưởng, mỗi đỉnh sẽ phát triển thành một cành mới, các chồi cành lại tiếp tục phân

đôi theo kiểu đó, sự phân cành này thường thấy ở Thông đất, Quyển bá trong sự

phân cành này không có thân chính tạo thành trục chủ chốt của cây, nên không đảm

bảo độ vững chắc về mặt cơ học trong cấu trúc của cây ở trên cạn

mầm mống của chồi nách Đầu tận cùng của chồi ngọn là đỉnh sinh trưởng của thân

hay cành

+ Chồi nách (chồi bên): thường nằm ở các nách lá,

chồi bên có cấu tạo giống

như chồi tận cùng: cũng có lá non và mô phân sinh tận cùng Hoạt động của chồi này

sẽ tạo ra các cành mới và đầu tận cùng của cành này lại có các chồi ngọn, chồi nách

có thể hoạt động cho ra một hoa hay một cụm hoa

+ Chồi đông: loại chồi này thường gặp ở các cây

vùng ôn đới Đó là các chồi

ngọn và chồi bên ở trạng thái nghỉ kéo dài trong các tháng lạnh mùa đông, những

chồi đó gọi là chồi đông Vào thời kỳ này, những

chồi đó đựợc che phủ bởi những

vảy cứng, làm giảm sự thoát hơi nước, chống lạnh và chống lại những tác nhân bất

lợi của môi trường Đến mùa xuân khí hậu ấm áp, các chồi nãy sẽ hoạt động trở lại,

ra lá mới, hoa hay một cụm hoa, chồi này hoạt động được là nhờ các chất dự trữ

trong các cơ quan của cây và trong các vảy của chồi

+ Chồi ngủ: đó là dạng đặc biệt của chồi nách - ở

trạng thái nghỉ nhiều năm

hoặc không thời hạn Khi chồi ngọn ở ngay bên trên chồi nách đó bị cắt bỏ thì

những chồi nãy sẽ hoạt động mạnh và trở thành trục chính của cây

+ Chồi phụ: chồi phụ có thể được hình thành từ nhiều

vị trí và cơ quan khác

nhau của cây (có thể được hình thành từ rễ, thân, lá, quả và củ ) chồi phụ đóng vai

trò hết sức quan trọng trong quá trình sinh sản dinh dưỡng của thực vật có hoa

1.3 Cành và sự phân cành

Cành phát triển từ chồi nách của thân chính, đó là các cành bên Cành thường

có hình dạng và cấu tạo giống như thân chính, nghĩa

là cũng có chồi ngọn và chồi

nách, các chồi này lại phát triển thành các cấp cành tiếp theo, cuối cùng tạo thành

một tán cây Tùy từng loại cây và các nhóm cây,

hướng phân cành và góc tạo thành

giữa thân và cành khác nhau, do đó tán cây cũng có hình dạng khác nhau Có các

kiểu phân cành chính sau đây:

+ Phân cành đơn trục: chồi ngọn của thân phát triển

thành trục chính và tiếp

tục sinh trưởng cho đến khi hết đời sống của cây, các cành bên được hình thành từ

chồi nách của thân chính, trong kiểu phân nhánh này thân chính phát triển mạnh

hơn các cành bên rất nhiều, tán cây thường có dạng hình chóp (ví dụ: Thông, Tre,

Chò, Bách tán )

60

Căn cứ vào sự phát triển của các cành bên người ta

phân biệt: phân cành lưỡng

phân đều và phân cành lưỡng phân lệch

+ Phân cành hợp trục: trong sự phân cành này, chồi

ngọn của thân sau một

thời gian hoạt động sẽ bị chết đi hoặc không sinh trưởng nữa và tại chỗ đó chồi

nách phát triển thay thế chồi ngọn, còn trục chính lại nghiêng sang một bên, chồi

nách mọc lên đúng hướng của chồi ngọn Một thời gian sau, chồi nách này lại ngừng

sinh trưởng hoặc chết đi và được thay thế bằng một chồi nách mới ở sát nó và quá

trình cứ tiếp tục như vậy Trong sự phân cành hợp

trục, thân chính thường rất ngắn

và trục dọc của thân là tập hợp của nhiều trục của các cành bên thay thế liên tục mà

tạo thành Các cành bên cũng phát triển theo kiểu

hợp trục đó mà cho ra các cấp cành

nhỏ hơn Trong sự phân cành hợp trục người ta phân thành các kiểu chính sau đây:

- Hợp trục 1 ngả: một chồi bên ở dưới chồi ngọn tạo

nên chồi thay thế cho

trục chính

- Hợp trục 2 ngả: hai chồi bên đối diện nhau nằm

dưới chồi ngọn (không phát

triển) tạo thành 2 chồi như nhau, đây còn gọi là kiểu phân đôi giả

- Hợp trục nhiều ngả: nhiều chồi nằm bên dưới chồi

ngọn (không phát triển)

tạo thành các chồi như nhau

Sự phân cành hợp trục thường gặp ở những cây bụi, cây thảo Trong kiểu

phân cành này, chồi ngọn thường chết sớm nên các chồi nách hoạt động mạnh mẽ

(hiện tượng bấm ngọn tự nhiên) tạo thành một tán cây rậm rạp