Khái niệm về nhóm và phương pháp dạy học thảo luận nhóm
* Khái niệm nhóm, nhóm học tập
Nhóm được định nghĩa theo từ điển tiếng Việt là tập hợp một số ít người dựa trên những nguyên tắc nhất định nhằm cùng nhau hoàn thành một nhiệm vụ chung.
Theo tác giả Nguyễn Đình Chỉnh trong cuốn "Tâm lý học quản lý" (1998), nhóm không chỉ đơn thuần là tập hợp những người làm việc cùng nhau hoặc dưới sự chỉ đạo của quản lý mà còn là tập hợp các cá nhân có kỹ năng bổ sung cho nhau và cùng cam kết chịu trách nhiệm đạt được mục tiêu chung Các thành viên trong nhóm tương tác thường xuyên với nhau và với trưởng nhóm để hoàn thành nhiệm vụ, đồng thời phụ thuộc vào thông tin của nhau để thực hiện phần việc của mình một cách hiệu quả.
Nhóm là một tập hợp người được xác định bởi các mối quan hệ tương tác và chia sẻ mục tiêu chung Một tập thể không thể coi là nhóm nếu không có sự tương tác giữa các thành viên và không cùng hướng tới một mục tiêu chung Các thành viên trong nhóm tuân theo hệ thống quy tắc nhất định và đảm nhận những vai trò khác nhau để đạt được mục đích chung.
Học tập là quá trình cá nhân tiếp cận và chiếm lĩnh tri thức cũng như kinh nghiệm của nhân loại nhằm hoàn thiện nhân cách Trong quá trình này, sự tương tác và phối hợp với người khác là yếu tố thiết yếu giúp mỗi cá nhân mở rộng kiến thức và phát triển toàn diện Các nhóm học tập hình thành dựa trên cùng nhu cầu, động cơ và mục tiêu học tập của các thành viên, góp phần nâng cao hiệu quả học tập và thúc đẩy sự hợp tác trong quá trình phát triển cá nhân.
Nhóm học tập được định nghĩa là một tập hợp học sinh có mối quan hệ phối hợp hoạt động nhằm giải quyết nhiệm vụ học tập một cách hiệu quả Quá trình liên kết trong nhóm không chỉ thúc đẩy sự phối hợp mà còn hình thành và tích hợp các mối quan hệ tình cảm, quy trình và chuẩn mực nhóm Nhóm học tập giúp các học sinh phát triển kỹ năng hợp tác, củng cố kiến thức và nâng cao hiệu quả học tập chung.
Tập hợp các cá nhân HS riêng rẽ sẽ trở thành một nhóm khi và chỉ khi hội tụ đầy đủ các nhân tố sau:
Sự tương tác giữa các học sinh trong cùng một lớp học là hình thức tác động qua lại trực tiếp nhằm thực hiện các nhiệm vụ học tập chung Phương tiện để tương tác có thể là ngôn ngữ hoặc phi ngôn ngữ, nhằm truyền tải nội dung học tập rõ ràng và hiệu quả Sự tương tác trong nhóm cần có mục đích rõ ràng, tổ chức chặt chẽ, phân công trách nhiệm hợp lý và diễn ra theo chiều hai chiều để đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng Sự tích cực của mỗi thành viên góp phần thúc đẩy hoạt động nhóm hiệu quả và nhanh chóng đạt được mục tiêu đề ra.
Trong bài viết này, chúng tôi nhấn mạnh rằng, để nhóm học sinh hoạt động hiệu quả, các thành viên cần chia sẻ mục tiêu chung Mục tiêu rõ ràng giúp định hướng công việc, đồng thời là động lực thúc đẩy sự hợp tác trong nhóm Khi các học sinh không cùng chia sẻ mục tiêu, việc phối hợp sẽ gặp khó khăn, gây trở ngại cho quá trình hoàn thành nhiệm vụ học tập Vì vậy, việc xác định và thống nhất mục tiêu là yếu tố then chốt để đạt được thành công học tập tập thể.
Thứ ba: Hệ thống các chuẩn mực và quy tắc nhóm là những luật lệ, quy định hướng dẫn hoạt động chung mà nhóm đề ra Các quy tắc này bắt buộc học sinh phải tuân thủ để đảm bảo sự tổ chức và trật tự trong nhóm Việc hiểu rõ và thực hiện đúng các chuẩn mực nhóm giúp tạo môi trường làm việc nhóm hiệu quả và phát triển kỹ năng hợp tác cho học sinh.
Các hình thức chia nhóm trong dạy học có vai trò quan trọng để thúc đẩy hoạt động học tập hiệu quả Việc chia nhóm cần dựa vào số lượng học sinh trong lớp, thường từ 5 đến 10 học sinh mỗi nhóm, nhưng có thể điều chỉnh theo nhiệm vụ, điều kiện hoặc thời gian làm việc Để phù hợp với mục tiêu, nội dung và độ khó của bài học cũng như trình độ của học sinh, các hình thức chia nhóm khác nhau có thể được áp dụng, giúp nâng cao sự tương tác và phát huy khả năng của từng nhóm học sinh.
Hình thức chia nhóm ngẫu nhiên là phương pháp chia nhóm không yêu cầu phân biệt đối tượng học sinh, nhằm đảm bảo tất cả đều tham gia hoạt động cùng nhau để giải quyết vấn đề và chiếm lĩnh kiến thức Các nhiệm vụ phân chia sẽ có nội dung tương tự nhau, ít chênh lệch về độ khó và đáp ứng chung yêu cầu của bài học Khi thực hiện chia nhóm theo cách ngẫu nhiên, giáo viên có thể dùng các phương pháp như chia theo bàn, theo tổ hoặc đếm vòng tròn để tạo ra các nhóm công bằng và khách quan.
- Chia nhóm theo năng lực học tập
Việc chia nhóm năng lực học tập giúp phân hóa trình độ của học sinh dựa trên các mức độ: giỏi, khá, trung bình và yếu Phương pháp này cho phép giáo viên đề ra các yêu cầu phù hợp với từng nhóm nhằm nâng cao hiệu quả học tập Tuy nhiên, việc xác định chính xác trình độ của học sinh là yếu tố then chốt để chia nhóm đúng đắn, tránh gây phản tác dụng trong quá trình giảng dạy Giáo viên cần nắm vững và đánh giá chính xác năng lực của học sinh để tổ chức nhóm phù hợp và đạt hiệu quả cao nhất.
- Chia nhóm gồm đủ trình độ
Phương pháp chia nhóm này thường được sử dụng khi nội dung hoạt động dạy học yêu cầu sự hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành viên Việc xác định vai trò của nhóm trưởng, người có năng lực vượt trội, đóng vai trò rất quan trọng trong việc phân công nhiệm vụ phù hợp cho từng thành viên Điều này giúp tăng cường hiệu quả học tập nhóm và thúc đẩy tinh thần hợp tác giữa các học sinh.
- Chia nhóm theo sở trường
Cách chia này thường được tiến hành trong các buổi học tập ngoại khóa, mỗi nhóm sẽ gồm một số HS có chung sở trường, hứng thú
Trong quá trình chia nhóm, có nhiều hình thức khác nhau, mỗi hình thức đều có đặc điểm và ưu điểm riêng phù hợp với các mục đích giảng dạy Giáo viên cần xem xét kỹ mục tiêu bài học, loại bài học, không gian học tập, trình độ cũng như sở trường của học sinh để lựa chọn phương pháp chia nhóm phù hợp nhất Việc chọn đúng hình thức chia nhóm sẽ giúp nâng cao hiệu quả học tập và phát huy tối đa khả năng của học sinh.
Trong QTDH bằng PPTLN, hình thức chia phổ biến nhất vẫn là chia ngẫu nhiên, tuy nhiên để hạn chế những nhược điểm của phương pháp này, giáo viên cần chú ý đến hai vấn đề chính Thứ nhất, nhiệm vụ giao cho mỗi nhóm phải đa dạng, bao gồm các yêu cầu khó dễ khác nhau để đảm bảo tính công bằng và thử thách cho các thành viên Thứ hai, người hướng dẫn cần điều hành một cách tích cực để tất cả thành viên trong nhóm đều tham gia hoạt động một cách chủ động và hiệu quả.
1.1.2 Phương pháp thảo luận nhóm và các hình thức thảo luận nhóm trong dạy học
* Khái niệm phương pháp dạy học thảo luận nhóm
Ngay từ những năm 1920, R Cousinet đã áp dụng đặc điểm sinh hoạt của con người vào phương pháp giáo dục phù hợp với đời sống xã hội của trẻ em Phương pháp dạy học theo nhóm của ông dựa trên ba nguyên tắc chính: trẻ phải hoạt động, trẻ phải hợp tác và trẻ phải tự do, giúp phát huy khả năng cá nhân và tinh thần hợp tác của trẻ Quá trình làm việc theo nhóm giúp trẻ lựa chọn công việc phù hợp, phát huy tối đa tiềm năng bản thân và hình thành các kỹ năng xã hội cần thiết Phương pháp của Cousinet mang lại nhiều ưu điểm như thúc đẩy sự đoàn kết, chấp nhận kỷ luật và hòa nhập cộng đồng, góp phần quan trọng trong quá trình xã hội hóa trẻ em.
Sự cần thiết vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Chính trị
Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt chú trọng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được thể hiện rõ trong hầu hết các văn kiện, nghị quyết của Đảng qua các thời kỳ, thể hiện sự chủ trương nhất quán về cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm phát huy năng lực và trách nhiệm của học sinh.
Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12-1996) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo Nội dung này nhằm khắc phục lối truyền thụ một chiều và thúc đẩy rèn luyện tư duy sáng tạo của người học Nghị quyết cũng đề xuất từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến cùng các phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đồng thời đảm bảo điều kiện và thời gian cho tự học, tự nghiên cứu, đặc biệt là đối với học sinh và sinh viên đại học.
Trong chỉ thị số 15/1999/CT - BGD&ĐT ngày 20/4/1999 của Bộ Giáo dục - Đào tạo nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập trong trường sư phạm nhằm thúc đẩy hoạt động học tập tích cực, phát huy tính chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của học sinh sinh viên Nhà giáo giữ vai trò chủ đạo trong tổ chức, điều khiển và định hướng quá trình giảng dạy, trong khi người học đóng vai trò chủ động trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học Theo Luật giáo dục, Điều 5, chương I, phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác và tư duy sáng tạo của người học, nhằm bồi dưỡng năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên của học sinh sinh viên.
Các Văn kiện, Nghị quyết của Đảng nhất quán đề cao đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, tự giác và sáng tạo của học sinh trong việc tự học và vận dụng kiến thức thực tiễn Đồng thời, đổi mới phương pháp còn tập trung khắc phục lối truyền thụ một chiều, nâng cao năng lực tự học và thúc đẩy học tập suốt đời phù hợp với mọi thời đại Việc tăng cường phối hợp học tập cá nhân và hợp tác, gắn lý thuyết với thực tiễn, tư duy và hành động giữa nhà trường và xã hội là hướng đi trọng tâm trong đổi mới phương pháp dạy học hiện nay.
1.2.2 Vai trò của phương pháp dạy học thảo luận nhóm đối với việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh
Thảo luận nhóm là phương pháp dạy học tích cực, phát huy cao vai trò chủ thể của học sinh trong quá trình học tập Phương pháp này giúp học sinh thỏa mãn nhu cầu hoạt động và tự nhận thức, khuyến khích tính tích cực, chủ động và sáng tạo của các em Trong hoạt động nhóm, học sinh được tự do bày tỏ ý kiến, lắng nghe bạn bè và hợp tác để giải quyết nhiệm vụ chung, từ đó nâng cao tinh thần trách nhiệm và ý thức cá nhân Mỗi học sinh đều đảm nhận vai trò nhất định, giúp các em hiểu rõ ảnh hưởng của thành tích cá nhân đến thành tích tập thể, thúc đẩy tinh thần tự lập và không ỷ lại vào người khác Sự tương tác giữa các học sinh trong nhóm còn giúp các em chiếm lĩnh tri thức một cách hiệu quả, đồng thời khuyến khích tranh luận, ứng dụng kiến thức thực tiễn, chuyển hoá kiến thức thành vốn kinh nghiệm vững chắc Tham gia thảo luận nhóm giúp học sinh tiếp xúc với nhiều cách giải thích và chiến lược giải quyết vấn đề khác nhau, mở rộng kiến thức và thúc đẩy xã hội hoá Ngoài ra, hoạt động nhóm còn giúp rèn luyện kỹ năng tự tin trước đám đông, hình thành phẩm chất tự chủ, năng động và sáng tạo của con người trong xã hội hiện đại.
Sử dụng phương pháo dạy học thảo luận nhóm còn tạo nhiều cơ hội cho
GV có thể phản hồi về người học để điều chỉnh hoạt động dạy phù hợp, giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tiếp thu kiến thức của sinh viên Trong quá trình giảng dạy, GV còn có thể thu nhận tri thức và kinh nghiệm từ những phát biểu sáng tạo của người học, đây là một trong những lợi thế lớn của phương pháp PPTLN so với các phương pháp dạy học khác Vai trò của giảng viên trong các hoạt động giảng dạy đại học và cao đẳng là tổ chức, hướng dẫn, điều khiển các hoạt động học tập của sinh viên, nhưng hiệu quả học tập còn phụ thuộc vào sự nỗ lực và ý thức tự giác của chính sinh viên Dù giảng viên có kiến thức uyên bác và phương pháp giảng dạy tiên tiến, nếu sinh viên không chăm chỉ, không có kế hoạch học tập hợp lý hoặc không đam mê với tri thức, thì kết quả học tập vẫn sẽ không cao.
Nhiều nhà nghiên cứu giáo dục trên thế giới khẳng định rằng, bất kể nội dung môn học như thế nào, học sinh làm việc nhóm nhỏ có xu hướng học nhiều hơn và ghi nhớ lâu hơn so với các phương pháp dạy học truyền thống Việc này không phủ nhận vai trò quan trọng của phương pháp giảng dạy truyền thống, nhưng hiện nay, đa số giáo viên đã nhận thức rõ giá trị của việc phân lớp để học sinh hợp tác trong các nhóm nhỏ Phương pháp này giúp học sinh nắm vững kiến thức, phát triển kỹ năng học tập quan trọng, đồng thời thúc đẩy tính tích cực, chủ động của người học.
Qua thực tế nghiên cứu, hoạt động thảo luận nhóm đóng vai trò quan trọng trong quá trình học tập của học sinh, giúp nâng cao khả năng tương tác và tư duy phản biện Việc sử dụng PPTLN trong dạy học góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của người học, phù hợp với mục tiêu và nội dung chương trình hiện nay.
Vận dụng phương pháp dạy học thảo luận nhóm là hướng đi phù hợp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn Chính trị, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học Trong bối cảnh đổi mới đào tạo, phương pháp giảng dạy cần thích nghi để tạo ra hiệu quả cao, thay thế các phương pháp truyền thống người thầy làm trung tâm, giúp học sinh chủ động tiếp cận kiến thức Mục tiêu chính của việc áp dụng các phương pháp dạy học môn Chính trị là trang bị nhận thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng, góp phần bồi dưỡng tư duy tư tưởng, giáo dục niềm tin vào lãnh đạo của Đảng Đây là môn học mang tính lý luận trừu tượng, đòi hỏi người học có vốn sống và hiểu biết thực tiễn để dễ tiếp thu kiến thức sâu sắc về chính trị xã hội Chọn lựa các phương pháp phù hợp, như phương pháp thảo luận nhóm, sẽ giúp nâng cao hiệu quả dạy và học, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của giai đoạn hiện nay.
Vì vậy, thảo luận nhóm được xem là PPDH tích cực phù hợp, nó khai thác được vốn sống, vốn hiểu biết của HS
Sử dụng PPTLN trong dạy học môn Chính trị thúc đẩy học sinh chủ động nghiên cứu và tiếp thu kiến thức, giúp họ phát triển khả năng suy nghĩ phản biện về các vấn đề và quy luật chính trị - xã hội Qua các hoạt động thảo luận, học sinh hình thành thói quen làm việc có kế hoạch, nghiêm túc, nâng cao tính trung thực, khiêm tốn và dũng cảm bảo vệ quan điểm cá nhân Phương pháp này khuyến khích học sinh độc lập, sáng tạo trong học tập và nghiên cứu, hướng tới việc học bằng hành động hơn là chỉ nghe giảng Điều này giúp phát triển kỹ năng tư duy, phân tích và tranh luận tích cực trong môn Chính trị.
Thảo luận nhóm giúp học viên phối hợp làm việc nhóm, đánh giá tính logic và quan điểm của người khác và chính mình, từ đó hình thành tư duy phê phán Nó còn giúp học viên nhận thức và thuyết trình các vấn đề chính trị trừu tượng, khái quát cao trước tập thể, đồng thời khắc phục những nhược điểm như rụt rè, thiếu tự tin, nói không có luận cứ Qua đó, học sinh có cơ hội thể hiện hiểu biết về các vấn đề chính trị xã hội và nêu ý kiến về các vấn đề nhạy cảm, quan tâm đến các nội dung chính trị Sử dụng phương pháp PPTLN trong dạy học chính trị giúp giáo viên phản hồi nhanh về trình độ kiến thức của học sinh, phát hiện quan niệm sai trái, hiểu nhầm về đường lối lãnh đạo của Đảng để điều chỉnh năm bắt kiến thức và định hướng giáo dục tư tưởng kịp thời.
Bộ Giáo dục đào tạo xác định thảo luận nhóm là hình thức dạy học chính khoá tại các trường Đại học, Cao đẳng Theo công văn số 83/BGDĐT-SĐH, tỷ lệ phân bổ thời gian học gồm 50% lý thuyết, 30% tự học, và 20% thảo luận trong chương trình các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đối với trình độ CĐ-ĐH Đồng thời, cũng có hướng dẫn về tỷ lệ: 70% lý thuyết và 30% thảo luận, cùng với các hướng dẫn về hình thức tổ chức thảo luận để nâng cao hiệu quả học tập.
GV chủ trì thảo luận theo lớp được tổ chức bởi nhà trường với quy mô phù hợp để tạo điều kiện cho tất cả sinh viên đều có cơ hội phát biểu và thảo luận Nội dung thảo luận tập trung vào kiến thức cơ bản của môn học, đặc biệt chú trọng đến hệ tư tưởng đất nước và chuyên ngành đào tạo của sinh viên, nhằm nâng cao hiểu biết về các nguyên tắc cốt lõi trong chương trình môn khoa học Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh có trình độ đào tạo từ Cao đẳng đến Đại học theo hình thức học chế tín chỉ Đối với các trường Trung cấp và Cao đẳng nghề, tỷ lệ học lý thuyết chiếm 80%, trong khi phần thảo luận chiếm 20%, phù hợp với Quyết định 03/2008/QĐ-BLĐTBXH về chương trình khung môn học Chính trị trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề.
Phương pháp dạy học thảo luận nhóm đã khẳng định vị trí quan trọng trong hệ thống các phương pháp giảng dạy tại trường học, đóng vai trò là công cụ hiệu quả nâng cao chất lượng dạy và học các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh nói chung và môn Chính trị nói riêng trong các nhà trường
1.2.4 Thực tiễn dạy và học môn Chính trị ở các trường Trung cấp nghề
THỰC NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN CHÍNH TRỊ Ở TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ
Thực nghiệm phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Chính trị ở trường Trung cấp nghề Hà Tĩnh
Trường TCN Hà Tĩnh có tiền thân là Trung tâm giới thiệu việc làm Hà Tĩnh, được thành lập từ năm 1991, trực thuộc Sở Lao động Thương binh và
Trường TCN Hà Tĩnh, sau gần 20 năm hoạt động qua nhiều tên gọi khác nhau, chính thức thành lập theo Quyết định số 2610/QĐ -UBND ngày 9 tháng 11 năm 2007 của UBND tỉnh Hà Tĩnh, với chức năng đào tạo nghề, giới thiệu việc làm và xuất khẩu lao động Hiện tại, trường là một trong những cơ sở đào tạo nghề uy tín và chất lượng của tỉnh Hà Tĩnh, với đội ngũ cán bộ giảng viên gồm 112 người, trong đó có 7 Thạc sĩ, 45 đại học, cùng các giảng viên cao đẳng và nghệ nhân lành nghề Trường phục vụ khoảng 1500 học sinh trung cấp nghề, 3000 học sơ cấp nghề, và 500 sinh viên cao đẳng nghề theo hệ liên kết trong các ngành như kế toán doanh nghiệp, cơ khí hàn, vận hành máy công trình, công nghệ ô tô, điện nước, may và thiết kế thời trang, lái xe ô tô Trong năm học 2008-2009, phù hợp với xu hướng của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, trường mở rộng đào tạo kết hợp dạy bổ túc văn hóa cho học sinh tốt nghiệp THCS Nhờ đó, trường đã khẳng định vị thế của mình về chất lượng đào tạo nghề và đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh.
Mục tiêu của Nhà trường là đào tạo đội ngũ lao động có kiến thức vững vàng, kỹ năng thực hành nghề nghiệp cơ bản, khả năng sáng tạo và ứng dụng công nghệ tiến tiến vào công việc Nhà trường hướng đến phát triển khả năng hợp tác, tác phong công nghiệp của sinh viên để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của tỉnh và cả nước, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu của ngành giáo dục và đào tạo Để đạt được những mục tiêu này, Ban giám hiệu và tập thể cán bộ, giáo viên không ngừng nỗ lực hoàn thiện và đổi mới toàn diện, trong đó nâng cao chất lượng dạy và học là nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường.
2.1.2.1 Lập kế hoạch thực nghiệm
- Xác định mục đích thực nghiệm
Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng tính hiệu quả của lý luận vận dụng PPTLN trong giảng dạy môn Chính trị tại các trường TCN Kết quả thực nghiệm chứng minh tính khả thi của phương pháp này, giúp nâng cao chất lượng dạy học môn Chính trị Các kết quả này là cơ sở để tác giả đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy, góp phần cải thiện hiệu quả giáo dục - đào tạo chung.
- Xác định đối tượng, thời gian và địa điểm thực nghiệm Đối tượng thực nghiệm là HS năm thứ 1 của Trường TCN Hà Tĩnh học kỳ 1, năm học 2010- 2011
+ Lớp thực nghiệm (TN): 40 HS lớp Trung cấp Vận hành máy công trình (MCT) và 40 HS lớp trung cấp Cơ khí hàn (CKH)
Lớp đối chứng gồm có 40 học sinh Trung cấp May và Thiết kế Thời trang (MTTTT) và 40 học sinh Trung cấp Điện Công nghiệp (ĐCN), đều trải qua quá trình thực nghiệm tại Trường Trung cấp Nghề Hà Tĩnh trong học kỳ 1 của năm học 2010-2011.
- Xác định nội dung thực nghiệm
Chúng tôi chọn bài "Tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" để tiến hành dạy thực nghiệm, phù hợp với phân phối chương trình của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội Bài học có tổng cộng 5 tiết, trong đó có 4 tiết giảng lý thuyết và 1 tiết thảo luận nhằm nâng cao hiệu quả học tập và giúp học sinh hiểu rõ hơn về tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh Chúng tôi tập trung vào mục "2" của bài để phát huy tối đa khả năng tiếp thu kiến thức và ứng dụng thực tiễn của học sinh.
Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” để tiến hành dạy thực nghiệm
- Nhiệm vụ thực nghiệm Một là: Triển khai tiết giảng thực nghiệm vận dụng PPTLN
Hai là: Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của cả hai lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
Ba là: Thông qua xử lý dữ liệu, phân tích kết quả thực nghiệm và rút ra kết luận về tính hiệu quả của PPTLN
2.1.2.2 Chuẩn bị thực nghiệm a Khảo sát đầu vào hai lớp thực nghiệm và đối chứng Để kiểm tra trình độ nhận thức của HS nhóm hai lớp đối chứng và hai lớp thực nghiệm khi chưa có tác động sư phạm, chúng tôi tiến hành khảo sát đầu vào của hai lớp đối chứng và thực nghiệm làm cơ sở đánh giá Chúng tôi tổ chức cho HS hai lớp đối chứng và thực nghiệm làm chung một bài kiểm tra, đánh giá theo thang và chuẩn như nhau Nội dung chúng tôi đưa ra kiểm tra là những kiến thức Chính trị mà các em vừa được học trong những bài trước Khi tổ chức cho các em làm bài kiểm tra chúng tôi tiến hành một cách hết sức nghiêm ngặt HS hai lớp phải độc lập suy nghĩ và làm bài theo đúng nhận thức của mình Như vậy kết quả điểm kiểm tra đầu vào mới phản ánh được tính chính xác và khách quan Kết quả điểm kiểm tra được phản ánh như sau:
Bảng 2.1 Kết quả điểm kiểm tra kiến thức của hai lớp thực nghiệm và đối chứng
Giỏi Khá Trung bình Yếu - kém
Nhìn vào bảng 2.1, chúng tôi nhận thấy :
- Tỷ lệ HS đạt điểm yếu - kém đều có ở bốn lớp Lớp thực nghiệm điểm yếu - kém là 12,5%; Lớp đối chứng điểm yếu - kém là 8,75%
Điểm trung bình giữa hai lớp có mức độ gần như tương đương, với lớp thực nghiệm đạt 61,25% và lớp đối chứng là 62,5% Điều này cho thấy không có sự chênh lệch lớn về điểm số trung bình giữa hai nhóm, phản ánh sự so sánh chính xác trong nghiên cứu.
- Tỷ lệ HS đạt điểm giỏi rất ít, chỉ có 2,5% ở lớp thực nghiệm; 3,75% ở lớp đối chứng
- Điểm khá cũng chiếm tỷ lệ tương đương gần bằng nhau Lớp thực nghiệm là 22,5%; Lớp đối chứng là 25%
Dựa trên số liệu điểm kiểm tra đầu vào (bảng 2.1), chúng tôi nhận thấy mức độ nhận thức của học sinh hai lớp thực nghiệm và đối chứng trước khi tác động sư phạm đều ở mức trung bình, cho thấy trình độ của hai nhóm tương đương nhau Điều này cung cấp căn cứ khách quan để đánh giá hiệu quả của việc ứng dụng PPTLN vào giảng dạy môn Chính trị Trong quá trình chuẩn bị, chúng tôi đã soạn giáo án cho hai lớp thực nghiệm và đối chứng cùng có trình độ nhận thức và nội dung bài học giống nhau, đảm bảo nguyên tắc thực hiện dạy học phù hợp để đảm bảo tính khách quan và chính xác của nghiên cứu.
- Không làm thay đổi chương trình, kế hoạch và nội dung theo quy định của Bộ giáo dục
- Tuân thủ các bước lên lớp
- Phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của trường
* Giáo án dạy ở lớp đối chứng:
Giáo án được chuẩn bị đầy đủ các bước của một giáo án thông thường
Mục tiêu của bài học là giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản về nội dung bài học Đồng thời, giáo viên yêu cầu học sinh ghi chép đầy đủ các nội dung chính để dễ dàng ôn tập và kiểm tra sau này Việc tái hiện kiến thức trong các bài kiểm tra và kỳ thi cũng là mục đích quan trọng nhằm đảm bảo học sinh hiểu rõ và ghi nhớ lâu dài nội dung đã học.
- Hình thức tổ chức dạy học: Lớp học được sắp xếp tổ chức theo hình thức lên lớp thông thường
- PPDH: Phương pháp chủ đạo là phương pháp thuyết trình, có kết hợp một số câu hỏi yêu cầu tái hiện kiến thức đã được học
- Phương tiện dạy học: Bảng đen, phấn trắng, giáo trình, giáo án
- Nội dung dạy học: Toàn bộ nội dung kiến thức có sẵn trong giáo trinh
- Tổng kết, khái quát: GV tổng kết, khái quát nội dung của từng tiết học, bài học
- Bài tập về nhà:Nêu một số câu hỏi có sẵn trong giáo trình
Giáo viên thường đóng vai trò độc quyền trong việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh, tập trung chủ yếu vào khả năng ghi nhớ và tái hiện lại thông tin mà giáo viên cung cấp Điều này cho thấy phương pháp đánh giá chủ yếu dựa trên ghi nhớ kiến thức, gây ảnh hưởng đến cách học sinh tiếp cận và tiếp thu nội dung học tập.
* Giáo án dạy cho lớp thực nghiệm
- Mục tiêu:Giúp HS chủ động chiếm lĩnh tri thức cơ bản của nội dung bài học, dưới sự hướng dẫn, điều khiển của GV
- Hình thức tổ chức: Chia lớp học thành các nhóm để thảo luận
- PPDH: Phương pháp chủ đạo là thảo luận nhóm, có kết hợp với các
Nội dung tiết thảo luận được thực hiện như sau:
GV dựa trên số lượng học sinh, trình độ nhận thức và nội dung học tập để chia nhóm phù hợp Sau đó, GV giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm và đặt câu hỏi nhằm khuyến khích học sinh tìm cách trả lời sáng tạo và hiệu quả Phương pháp này giúp nâng cao kỹ năng làm việc nhóm và vận dụng kiến thức một cách linh hoạt trong quá trình học tập.
HS nhận nhiệm vụ học tập, nội dung học tập và tìm cách giải quyết
Bước 2: Thực hiện nội dung
Sau khi giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm, GV tiến hành tổ chức cho
HS trong các nhóm thảo luận
GV dẫn dắt và điều khiển HS trong các nhóm thảo luận, đưa ra nhiều câu hỏi mang tính gợi mở, củng cố và khắc sâu kiến thức
HS trong các nhóm học tập tích cực chủ động, trao đổi bàn bạc, hợp tác với bạn, hợp tác với GV để tự mình chiếm lĩnh tri thức
Bước 3: Tổng hợp đánh giá, kết luận nội dung học tập
Dựa trên ý kiến các nhóm trình bày và thảo luận, giáo viên đóng vai trò trọng tài cố vấn, đưa ra kết luận kiểm tra và khẳng định nội dung học tập của học sinh Giáo viên cũng động viên, đánh giá tinh thần học tập của các em để thúc đẩy tích cực trong quá trình học Đồng thời, giáo viên nêu rõ nhiệm vụ tiếp theo cho bài học mới nhằm phát triển kiến thức và kỹ năng cho học sinh.
HS tự kiểm tra, đánh giá và hoàn thiện sản phẩm học tập của mình để nâng cao kỹ năng và kiến thức; đồng thời luôn sẵn sàng tiếp nhận nhiệm vụ mới nhằm thúc đẩy sự phát triển toàn diện Trong quá trình đánh giá kết quả, Giáo viên không còn giữ vai trò độc quyền mà chuyển sang vai trò hướng dẫn và hỗ trợ học sinh tự đánh giá, phát huy khả năng tự tin và độc lập trong học tập Thay vì chỉ dựa vào khả năng ghi nhớ và tái hiện thông thường, giáo viên đòi hỏi học sinh phải có khả năng ghi nhớ, hiểu rõ kiến thức và vận dụng vào thực tiễn cuộc sống, giúp các em phát triển toàn diện cả kiến thức lẫn kỹ năng.
Sau đây, chúng tôi sẽ tiến hành thiết kế giáo án thực nghiệm một bài giảng cụ thể theo PPTLN trong chương trình Chính trị ở các trường TCN
GIÁO ÁN BÀI THỰC NGHIỆM
BÀI 3: TƯ TƯỞNG VÀ TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH
II Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng
1 Mục tiêu: Sau khi học xong tiết học này HS phải đạt được những mục tiêu sau:
Học sinh cần hiểu rõ và nắm vững tư tưởng Hồ Chí Minh về các phẩm chất đạo đức cách mạng, đồng thời học cách vận dụng phương pháp rèn luyện đạo đức cách mạng để phát triển nhân cách một cách bền vững.
- Về kỹ năng: Hình thành cho người học các kỹ năng
Kỹ năng tự nghiên cứu và giải quyết vấn đề đóng vai trò quan trọng giúp sinh viên phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo trong học tập cũng như công việc Ngoài ra, kỹ năng hợp tác nhóm là yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phối hợp hiệu quả và nâng cao năng lực làm việc nhóm Kỹ năng phát biểu, trình bày trước đám đông giúp nâng cao khả năng giao tiếp, tự tin thể hiện ý tưởng rõ ràng và thuyết phục Đồng thời, việc đánh giá các chuẩn mực đạo đức là yếu tố quan trọng giúp sinh viên hình thành tư duy đạo đức nghề nghiệp và ứng xử phù hợp trong xã hội.
+ Vận dụng các kiến thức đã học vào cuộc sống của bản thân biết học tập và rèn luyện các phẩm chất đạo đức cách mạng
+Có thái độ tích cực đối với những chuẩn mực đạo đức của Hồ Chí Minh, đồng thời phê phán những hành vi phi đạo đức trong xã hội
+ Có ý thức tích cực, tự giác rèn luyện đạo đức của bản thân
- Phương pháp chủ đạo là thảo luận nhóm Ngoài ra có sử dụng kết hợp với một số phương pháp khác
- Giáo trình Chính trị (dùng trong các trường Trung cấp và Cao đẳng nghề), các tài liệu có nội dung lien quan