Nhân vật ông hai truyện ngắn làng

Ai đến với “Làng” cũng không khỏi xúc động vấn vương về tình yêu làng quê, yêu quê hương đất nước chân chất, thật thà của ông Hai.. Giữa những thay đổi của hoàn cảnh hiện tại, phải tản c

NHÂN VẬT ÔNG HAI

Nhắc đến Kim Lân người ta nhắc đến nhà văn của người nông dân và làng quê Việt Nam Sở trường của ông là truyện ngắn và hầu như ông chỉ viết về làng quê và cảnh ngộ của người nông dân ở Bắc Bộ Với “Làng” Kim Lân đã thổi một làn gió mới vào đề tài người nông dân Họ không còn quẩn quanh trong bế tắc, trong cái đói nghèo lam lũ mà người nông dân đã biết quan tâm đến cuộc kháng chiến đang diễn ra sôi nổi ông Hai trong truyện ngắn “Làng” đã thể hiện được sự mới mẻ ấy Ai đến với “Làng” cũng không khỏi xúc động vấn vương về tình yêu làng quê, yêu quê hương đất nước chân chất, thật thà của ông Hai Ông xuất hiện ở rất nhiều thời điểm khác nhau nhưng có lẽ

ở thời điểm (ông vừa nghe tin làng chợ Dầu theo giặc là ấn tượng nhất) (….)

Áng văn “Làng” được ra đời vào năm1948 lấy bối cảnh tản cư trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp lần thứ hai Truyện kể về nét thuần phác trong tình yêu làng yêu nước của ông Hai Ông Hai nhớ làng da diết, tâm trí ông luôn hướng về những ngày hoạt động kháng chiến, những ngày đào ụ, xẻ hào để giữ làng cùng anh em, đồng đội Giữa những thay đổi của hoàn cảnh hiện tại, phải tản cư đi nơi khác, mặc dù gặp nhiều khó khăn nhưng mỗi khi nhớ về làng quê yêu dấu lại tiếp thêm cho ông động lực, làm dịu đi trong ông những tủi cực của một kẻ tha hương Ấn tượng đầu tiên về ông hai

là tính khoe làng của ông Dường như tính khoe làng ấy thường trực sẵn trong lòng, ông khoe nhiệt thành, khoe mà không cần để ý người khác có nghe hay không Ở nơi tản cư,

đi đâu ông Hai cũng khoe về làng mình, về truyền thống đấu tranh anh dũng, hào hùng của làng Ông khoe làng mình đứng lên khởi nghĩa tham gia các buổi tập chiến, nhập phong trào Ông chỉ khoe để thoả nỗi nhớ da diết về cái làng của mình, khi phải tản cư

đi nơi khác Nỗi nhớ như những đợt sóng vỗ nhẹ vào tim ông Phát ra âm thanh chan chứa “Chao ôi, ông lão nhớ làng, nhớ cái làng quá!”

Chính vì yêu vì nhớ làng mà ông thường xuyên lên phòng thông tin để nghe tin tức về làng Hằng ngày ông Hai cứ 8 giờ sáng là ông lại đến phòng thông tin, một mặt

để dõi theo từng bước đi của cuộc kháng chiến, nhưng sâu xa hơn, ông đến vì mong mỏi khoảnh khắc nào đó ông có thể nghe được tin tức về làng Chợ Dầu Khi nghe những

Kim Lân

thông tin quân ta thắng lòng ông phấn chấn, hỉ hả ruột gan ông lão như múa lên Vui quá Niềm vui đi liền với niềm tin vào một ngày cách mạng thắng lợi, ông sẽ được trở về ngôi làng yên bình của mình

Và ông cũng hay lân la ra quán nước hỏi thăm mấy người tản cư mới lên Trong một lần hỏi thăm, ông đã nhận được tin sét đánh ngang tai “Cả làng chúng nó Việt gian theo Tây …” Còn gì đau đớn hơn điều ấy, khi niềm tin về ngôi làng mà bấy lâu ông yêu thương da diết nay vụn vỡ càng yêu càng hãnh diện về làng thi ông hai lại càng đau khổ, bàng hoàng khi nghe tin làng mình theo giặc Cùng với đó ngòi bút tài hoa của Kim Lân đã miêu tả sinh động chân thực thế giới nội tâm của ông Hai qua từng lời nói cử chỉ

và hành động Ông Hai sững sờ choáng váng “cổ ông lão nghẹn ắng lại da mặt ông tê rân rân Ông lão lặng đi, tưởng như không thở được Một lúc lâu ông mới rặn è è, nuốt một cái gì vướng ở cổ ông cất tiếng hỏi, giọng lạc hẳn đi” Ông Hai lúc này dường như không thở được như có ai đó bóp nghẹt trái tim ông Ông không tiếp nhận được cú sốc quá lớn này liền hỏi lại “Liệu có thật không hở bác? Hay là chỉ lại…” Ông hỏi để bình tâm lại, để kiểm chứng xen mình có nghe nhầm không Quả thực ông không nghe nhầm, những lời khẳng định chắc như đinh đóng cột của mấy người tản cư “Chúng tôi vừa ở dưới dấy lên mà lại Việt gian từ thằng chủ tịch đi ông ạ thằng Chánh Bệu…đưa cả vợ con lên vị trí với giặc ở ngoài tỉnh mà lại.” Khi nghe những điều ấy đã khiến cho tình yêu, niềm tự hào về làng của ông tan tành theo mây khói Ông đã chẳng đủ can đảm và cũng chẳng đủ sức để nghe tiếp những lời bàn tán ấy Ông vội vàng đứng dậy đánh trống lảng, vươn vai nói to: “Hà, nắng gớm, về nào!” lấy cớ để tránh né đám đông Lời độc thoại thoáng nghe thì có vẻ bình thản, nhẹ nhàng nhưng sâu thẳm ở bên trong nó là

sự chua chát, sự cay đắng, sự trốn chạy của ông Ông phải thật nhanh thật khéo để một lát nữa thôi họ sẽ hỏi ông là người làng nào Lúc ấy liệu ông có dám nói ra ông không phai là người làng chợ Dầu hay không Ông nói ra rồi thì người ta có để cho ông được yên hay không hay người ta sẽ xúm lại xâu xé, chửi bới, nhục mạ ông? Trên dường về, ông Hai “cúi gằm mặt xuống mà đi”, cảm tưởng như mất một thứ gì đó quý báu mà bấy lâu nay mình hằng trân trọng, giữ gìn Về đến nhà, sự ê chề tủi nhục trào dâng trong lòng ông Nhìn lũ trẻ mà nước mắt ông giàn ra:” Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt gian đấy ư ? Chúng nó cũng bị người ta rẻ rúng hắt hủi đấy ư?” Bằng cảm quan tinh tế, Kim Lân đã vẽ lên rõ nét tâm trạng của nhân vật qua sự sắp đặt ngôn từ hợp lí để khắc hoạ sống động những dòng cảm xúc phức tạp của ông Hai Lời độc thoại nội tâm đã khắc hoạ chân thực về lão nông tội nghiệp Ông Hai thương cho số phận của mình, thương cho

cả số phận của các con ông Chỉ vì gia đình ông là người làng chợ Dầu mà đặt nặng lên vai ông bản án “giống Việt gian bán nước” Tuy rằng đã tản cư đến nơi khác nhưng khi làng ông làm nên chuyện xấu ấy thì ông vẫn phải chịu tiếng oan Cái danh người làng chợ dầu ấy nó theo ông suốt đời Ông Hai căm phẫn bọn Việt gian bán nước, bao nhiêu

căm phẫn ông dồn nén mà rít lên “Chúng bay ăn miếng cơm hay miếng gì vào mồm mà

đi làm cái giống Việt gian bán nước để nhục nhã thế này”

Giờ đây, nằm trên giường, ông vắt tay lên trán mà có thời gian kiểm điểm từng người một Trong tâm trí ông họ đều là những người yêu nước có tinh thần cách mạng cả

mà Ông giằng co tâm lí một hồi lâu “Thằng Chánh Bệu thì đích thị là người làng không sai rồi Không có lửa thì sao có khói Hơi đâu người ta lại đi bịa đặt những chuyện này làm gì?” Những dòng suy nghĩ ấy cứ ào ạt kéo đến, không thể bám víu vào đâu được nữa Ông Hai đành chấp nhận sự thật và đau đớn mà thốt lên rằng “Chao ôi cực nhục chưa, cả làng Việt gian!” Chính vì những suy nghĩ đó đã hành hạ ông khổ sở đến tột cùng Từ đấy ông Hai rơi vào tâm trạng đau đớn, tủi hổ ngày càng nặng nề Nó trở thành nỗi ám ảnh thường trực trong ông Trước đây ông tự hào, hãnh diện về làng bao nhiêu thì giờ đây ông tủi hổ, nhuch nhã bấy nhiêu Suốt ngày ông rú rú ở xó nhà, không dám bước ra đến ngoài Ông lắng tai nghe, ông để ý từng âm thanh, từng đám người “ Một đám đông túm lại, ông cũng để ý, dăm tiếng nói cười nói xa xa, ông cũng chột dạ Lúc nào ông cũng nơm nớp tưởng như người ta đang để ý, người ta đang bàn tán đến cái chuyện ấy” “cứ thoáng nghe những tiếng Tây, Việt gian, cam-nhông là ông lủi ra một góc nhà, nín thít.” Tác giả đã diễn tả rất cụ thể và chân thực cái tâm trạng nặng nề đến thành một nỗi sợ sệt luôn ám ảnh trong tâm trí ông Hai Ông Hai ngời sáng với những nét đẹp của người nông dân, là tượng trưng cho những người nông dân thật thà hi sinh mảnh vườn thửa ruộng chứ không để lòng tự trọng hay danh dự bị vấy bẩn Và rồi gia đình ông thực sự rơi vào bế tắc khi mụ chủ nhà đánh tiếng muốn đuổi gia đình ông đi Trong cái lúc tuyệt vọng tột cùng ấy, ông đã thoáng nghĩ “ Hay là quay

về làng?” Thế nhưng ông đã dập tắt ngay cái ý nghĩ đó bởi dù có yêu làng da diết đến đâu thì ông vẫn biết giờ làng đã theo gót Tây, "về làng tức là bỏ kháng chiến, bỏ cụ Hồ" Lòng yêu nước vẫn đang không ngừng chảy khắp từng tế bào trong cơ thể của ông Và rồi ông đã đưa ra một quyết định dứt khoát nhưng đầy đau đớn: "Làng thì yêu thật, nhưng làng theo Tây mất rồi thì phải thù" Đứng trước sự lựa chọn đầy khó khăn ấy, ông Hai đã một lần nữa khẳng định rằng tình yêu nước, yêu dân tộc của ông mạnh mẽ đến nhường nào

Dù đã đưa ra lựa chọn, ông Hai vẫn không thể dứt bỏ nghĩa tình với làng Thậm chí, ông càng day dứt và nhớ làng hơn Không biết gửi nỗi tâm sư vào đâu, ông đành tâm sự với đứa con nhỏ cho vơi bớt đi nỗi đau khổ của mình

- Thế nhà con ở đâu?

- Nhà ta ở làng Chợ Dầu

- Thế con có thích về làng Chợ Dầu không?

- Có

- Thế con ủng hộ ai?

- Ủng hộ Cụ Hồ Chí Minh muôn năm

Đoạn đối thoại giản đơn nhưng thật cảm động! Ông Hai vẫn luôn dành cho ngôi làng một vị trí quan trọng trong trái tim, ông giáo dục con dù ở nơi đâu cũng luôn nhớ về quê hương, nguồn cội Nhà văn Ê - li - a Ê - ren -bua đã viết: “Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu Tổ quốc” Đọc “Làng”, ta càng thấm thía câu nói ấy Ông Hai yêu làng, nhớ về làng, hay khoe làng cũng chính là yêu đất nước vì ngôi làng của ông chính là một phần máu thịt của Tổ quốc Giờ đây, tình yêu ấy càng lớn hơn khi được bổ sung thêm khía cạnh thủy chung với cách mạng, kháng chiến Ông muốn con ông biết “Ủng hộ Cụ Hồ Chí Minh muôn năm” “Cái tấm lòng của bố con ông là như thế, chết thì chết không bao giờ dám đơn sai.” Đây chính là lời thề sâu nặng, thiêng liêng của người dân dành cho Tổ quốc Lời thề ấy không được khắc ghi trên đá hay thốt ra trước cảnh núi sông hùng vĩ mà được thốt lên trong tâm can của ông, trong khung cảnh đơn sơ, nghèo khó của làng quê Việt Nam Thân thương và đáng trọng biết nhường nào! Như vậy, ta có thể thấy sự giằng xé nội tâm của ông Hai từ khi nghe tin làng theo giặc Cuộc đấu tranh nội tâm đi từ chỗ bất ngờ, choáng váng đến đau xót, nhục nhã, tủi hờn, căm tức rồi ám ảnh, sợ hãi đến cùng cực Lựa chọn cuối cùng của ông đã nói lên tình yêu làng, yêu nước, tình cảm thủy chung son sắt với cách mạng, kháng chiến của người nông dân Ông Hai là hình ảnh đại diện cho vẻ đẹp của người nông dân VN trong giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp lần thứ hai

Nhà văn đã nhìn thấy những nét đáng trân trọng bên trong người nông dân chân lấm tay bùn Nhân vật ông Hai hiện ra chân thực từ cái tính hay khoe làng, thích nói về làng bất kể người nghe có thích hay không; chân thực ở đặc điểm tâm lí vì cộng đồng, vui cái vui của làng, buồn cái buồn của làng và chân thực ở những diễn biến của trạng thái tâm lí hết sức đặc trưng của một người nông dân tủi nhục, đau đớn vì cái tin làng mình phản bội Nếu như trong biến cố ấy tâm trạng của ông Hai đau đớn, tủi cực bao nhiêu thì khi vỡ lẽ ra rằng đó chỉ là tin đồn không đúng, làng Chợ Dầu của ông không

hề theo giặc, sự vui sướng càng tưng bừng, hả hê bấy nhiêu

Qua biết bao nhiêu những sự buồn vui lẫn lộn, những hi vọng rồi tuyệt vọng, từ hãnh diện tự hào đến những đau đớn tủi nhục thì cái tin làng cải chính đã đến với ông Hai Ông như được tái sinh, như cởi bỏ được hết những gánh nặng đè lên ông bấy lâu nay và rồi "cái mặt buồn thiu mọi ngày bỗng tươi vui, rạng rỡ hẳn lên" Và rồi ông vui sướng đến tột độ, ông đi báo tin làng bị giặc phá với một niềm hạnh phúc "Tây nó đốt nhà tôi rồi ông chủ ạ, đốt nhẵn " Chao ôi, ngôi nhà là một tài sản lớn lao thế nhưng lúc này nhà bị đốt ông lại thấy vui, ông vui bởi nó chứng tỏ một điều rằng làng ông không hề theo giặc và vẫn yêu nước, vẫn ủng hộ kháng chiến, ủng hộ cụ Hồ Và từ lúc này đây ông đã thoát được cái tên "người làng Việt gian", ông lại tiếp tục được khoe khoang về ngôi làng mà ông rất đỗi yêu thương, tự hào Nhà văn Kim Lân đã vô cùng thành công khi xây dựng một cốt truyện tâm lý, tình huống truyện được tạo ra đầy căng

thẳng để từ đó làm bộc lộ tâm trạng, tính cách của nhân vật Ông cũng rất thành công khi sử dụng ngôn ngữ rất giản dị, chân thật của người nông dân Bắc Bộ để tạo nên sự gần gũi, thân thuộc với người đọc Tất cả những yếu tố như nhân vật, ngôn ngữ, tình huống truyện đã được tổng hoà, biến tấu một cách đầy khéo léo để cho người đọc cảm nhận được từng biến chuyển, bước ngoặt trong diễn biến tâm lý của nhân vật ông Hai

Với tình huống bất ngờ và cuốn hút “Làng” của nhà văn Kim Lân như một thanh nam châm về tình yêu làng quê, yêu Tổ quốc thanh nam châm ấy có sức hút mạnh mẽ với bao người bao thời Tình yêu đó tuy mộc mạc, giản dị mà thiêng liêng bất diệt, không gì có thể thiêu rụi được Đúng như Chế Lan Viên đã viết :

“Ôi Tổ quốc ta, ta yêu như máu thịt!

Như mẹ cha ta, như vợ như chồng

Ôi Tổ quốc, nếu cần ta chết!

Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi con sông”