Tự tình 2 của hồ xuân hương

Một nhà phê bình văn học đã từng chia sẻ: “ Văn chương, thơ ca là tấm gương phản chiếu tâm hồn, là tiếng nói tình cảm của nhân loại, là những rung động của trái tim trước cuộc đời tươi đẹp”. Nơi ấy chứa đựng những tâm tình, xúc cảm của con người. Chính vì thế, khi xã hội nước ta vẫn còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của tư tưởng phong kiến, với bao nhiêu những định kiến bất công, đã có một người con gái đã cùng văn chương để bầu bạn, trút hết nỗi lòng uất ức, tủi nhục của mình qua từng dòng thơ, trang giấy. Đó chính là nhà thơ Hồ Xuân Hương, một “bóng hồng” hiếm hoi nhưng đầy cá tính của Văn học Việt nam. Các tác phẩm của Hồ Xuân Hương luôn hiện hữu một lòng cảm thương, đau xót và một tiếng nói mạnh mẽ, cứng rắn lên án, phê phán xã hội bất công đã đối xử của người phụ nữ chính chung và với chính bà nói chung. Và tiếng nói ấy đã được cất lên qua tác phẩm Tự tình 2 cùng với một khát vọng sống, khát vọng được hưởng hạnh phúc của bản thân bà. Tự tình II nằm trong chùm thơ cùng tên gồm 3 bài của Hồ Xuân Hương. Bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật. Nhưng, với cái tôi mạnh mẽ của bà, không muốn bị bó buộc trong các niêm luật chặt chẽ của thơ Đường, Hồ Xuân Hương đã có cho mình những nét sáng tạo rất riêng, rất Hồ Xuân Hương mà không thể lẫn vào đâu được. Đồng thời, Bài thơ của mang theo cái âm hưởng chủ đạo của thơ Hồ Xuân Hương, đó là tiếng nói thương cảm dành cho người phụ nữ, là sự khẳng định, đề cao vẻ đẹp và khát vọng sống của họ. Tất cả đã làm nên danh tiếng của Hồ Xuân Hương với câu cảm thán “Bà Chúa thơ Nôm”.

Đề: Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Bài làm:

Một nhà phê bình văn học đã từng chia sẻ: “ Văn chương, thơ ca là tấm gương phản chiếu tâm hồn, là tiếng nói tình cảm của nhân loại, là những rung động của trái tim trước cuộc đời tươi đẹp” Nơi ấy chứa đựng những tâm tình, xúc cảm của con người Chính vì thế, khi xã hội nước ta vẫn còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của tư tưởng phong kiến, với bao nhiêu những định kiến bất công, đã có một người con gái đã cùng văn chương để bầu bạn, trút hết nỗi lòng uất ức, tủi nhục của mình qua từng dòng thơ, trang giấy Đó chính là nhà thơ Hồ Xuân Hương, một “bóng hồng” hiếm hoi nhưng đầy cá tính của Văn học Việt nam Các tác phẩm của Hồ Xuân Hương luôn hiện hữu một lòng cảm thương, đau xót và một tiếng nói mạnh mẽ, cứng rắn lên án, phê phán xã hội bất công đã đối xử của người phụ nữ chính chung và với chính bà nói chung

Và tiếng nói ấy đã được cất lên qua tác phẩm Tự tình 2 cùng với một khát vọng sống, khát vọng được hưởng hạnh phúc của bản thân bà

Tự tình II nằm trong chùm thơ cùng tên gồm 3 bài của Hồ Xuân Hương Bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật Nhưng, với cái tôi mạnh mẽ của bà, không muốn bị bó buộc trong các niêm luật chặt chẽ của thơ Đường, Hồ Xuân Hương đã có cho mình những nét sáng tạo rất riêng, rất

Hồ Xuân Hương mà không thể lẫn vào đâu được Đồng thời, Bài thơ của mang theo cái âm hưởng chủ đạo của thơ Hồ Xuân Hương, đó là tiếng nói thương cảm dành cho người phụ nữ, là sự khẳng định, đề cao vẻ đẹp và khát vọng sống của họ Tất cả đã làm nên danh tiếng của Hồ Xuân Hương với câu cảm thán “Bà Chúa thơ Nôm”

Mở đầu bài thơ, tác giả đã cho mở ra khoảng thời gian và không gian bao quanh bà lúc bấy giờ Chính cái khung cảnh ấy đã khơi gợi những cảm xúc dồn nén trong lòng của bà:

Đêm khuya văng vẳng trống canh đồn

Trơ cái hồng nhan với nước non Đêm khuya, người người chìm vào giấc ngủ chỉ còn nhà thơ thao thức

Có lẽ, lúc vạn vật nghỉ ngơi cũng là giây phút im lặng ngắn ngủi trong ngày, là lúc thích hợp để con người tự vấn bản thân, nhìn sâu vào nội tâm của chính mình Đêm khuya cũng mang lại cho ta một cảm giác cô độc, lạnh lẽo Đi đôi với khung cảnh ấy là những đợt “trống canh” báo hiện thời gian của từ khắc Vốn dĩ tiếng trống chuyển canh trong đêm phải chầm chầm, êm ả, thế nhưng nhà thơ lại cảm thấy dồn dập,ngột ngạt, như dội thẳng vào tim Có chăng do trong lòng bà bộn bề, ngổn ngang nên mới cảm nhận được thời gian chuyển động khác thường Đi kèm với đó, biện pháp lấy động tả tĩnh , từ láy " văng vẳng" làm cho không gian vốn đã trống trải lại càng thêm bao la, rộng lớn Khi đứng trước một không gian bao la, rộng lớn, con người chúng ta thường

có cảm giác nhỏ bé, yếu ớt, cô độc Tiếng trống canh dồn như một âm thanh quái ác, thúc dục, xoáy sâu vào lòng người làm cho tác giả nhận thức được sự

vô tình của thời gian: một đi không trở lại Và rồi, nhân vật trữ tình đã mang một tâm tưởng rất khác:

Trơ cái hồng nhan với nước non Với cách ngắt nhịp 1/3/3 táo bạo, biện pháp đảo ngữ, chữ “trơ” đã diễn

tả được cái hoàn cảnh của nhà thơ lúc bấy giờ: trơ trọi, lẻ loi, một thân một mình, không ai nương tựa Vì ý nghĩa đó mà " trơ" ở đây còn tạo được tài tình

sự đối lập giữa " cái hồng nhan" và " nước non" Tại sao “hồng nhan” lại đi đôi với chỉ từ “cái”? Hồng nhan chỉ một người con gái tuyệt trần, họ đáng lẽ phải được nâng niu và bảo vệ như ngọc quý Thế nhưng, chữ “cái” đã biến tất cả thành món đồ rẻ rúng, mặc do người đời định đoạt Và giờ đây, những người con gái ấy lại phải chống chọi với cả “nước non”, với miệng lưỡi người đời Ba chữ ngắn gọn nhưng lại mang đến một thực trạng đầy đau lòng, như quan

niệm của Nguyễn Du “chữ tài liền với chữ tai một vần” Thế nhưng, với khả năng ngôn ngữ tài ba của mình, Hồ Xuân Hương còn sử dụng biện pháp chơi chữ với từ “trơ" Trơ ở đây còn mang nghĩa là trơ mặt, cứng đầu không chịu khuất phục với bất kỳ thử thách nào Cái cười mỉa mai của bà trước số phận hẩm hiu của chính mình nhưng Xuân Hương nay đã chai lỳ, sẵn sàng nghênh chiến với cả thế gian

Bước qua hai câu thơ kế, cũng là hai câu thực, liệu rằng ta có cảm nhận được điều gì trong sáng hơn, tươi đẹp hơn hay không ?

Chén rượu hương đưa say lại tỉnh, Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn Với đảo ngữ “hương đưa” đã thể hiện sự phó mặt, dựa dẫm của người phụ nữ Nàng như không tự chủ động thưởng thức chén rượu mà như chính hương thơm mới lại thứ tìm đến nàng, cho nàng bám vào, dựa dẫm Người ta thường tìm đến chén rượu, đến cơn say để quên đi thực tại, quên đi nỗi đau Thế nhưng liệu cơn say có thể cứu con người khỏi vực sâu? Một chữ “lại” đã trả lời cho ta biết được câu trả lời Say rồi tỉnh, tất cả cứ như một vòng tuần hoàn lặp lại không hồi kết Chén rượu đến Hồ Xuân Hương lại khiến cho bà say đi nhất thời, rồi bà lại tỉnh, càng tỉnh bà càng nhớ ra nỗi uất ức mà mình đang mang Bà càng uống rượu, cái vòng luẩn quẩn cứ lặp đi lặp lại, càng khoét sâu nỗi đau của bà Hình ảnh ẩn dụ “ vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn” là một hiện tượng của thiên nhiên tuyệt đẹp nhưng lại còn biểu tượng cho hình ảnh của người phụ nữ đang cảm thấy mình dần dần già đi, tuổi xuân đang dần héo úa Trăng khuyết rồi trăng lại tròn, nhưng ai có thể trả lại được tuổi xuân của người phụ nữ Dẫu biết là vậy, nhưng người phụ nữ ấy vẫn chưa có được một tình yêu trọn vẹn Nỗi bất hạnh của người phụ nữ dẫn được hé hộ, thanh xuân của người phụ nữ thành không còn bao lâu, nhưng nàng vẫn trăn trở, khao khát có được một gia đình thật sự

Dẫu biết cuộc đời đầy nghiệt ngã hơn, đầy chông gai, nhưng người con gái ấy chưa bao giờ thôi đấu tranh, thôi phản kháng:

Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn

Với thủ pháp đảo ngữ, đưa những động từ mạnh “Xiên ngang”, “Đâm toạc” lên đầu câu, báo hiện những sự chuyển biến của tâm trạng của người phụ nữ Bà không còn buồn bã, bất lực mà giờ bà đã đứng lên đấu tranh cho

số phận của chính mình Bà hiên ngang, mạnh mẽ tiến về phía trước, sẵn sàng, bất chấp mọi thử thách vượt qua định kiến của xã hội, tìm cho mình một hạnh phúc thật sự Không những thế, những hình ảnh “rêu từng đám”, “đá mấy hòn” lại là hiện thân cho ý chí ấy Những vật ấy tưởng chừng thật nhỏ bé, yếu ớt, vô tri vô giác, dễ dàng bị người đòi bỏ qua, xem thường thế nhưng ai mà ngờ được sức mạnh tiềm thành ẩn sau cái vẻ ngoài ấy Đó là một sức mạnh có khả năng làm lay chuyển trời đất, chúng không chịu chấp nhận những quy luật bị định đoạt Dù bị thời gian, bị cuộc sống khắc nghiệt bào mòn , nhưng những hòn đá, đám rêu vẫn luôn còn đó một sức sống bền bỉ, trường tồn, đối đầu với

cả mặt đất và bầu trời cao rộng kia Chúng cũng chính tượng trưng cho tinh thần của người phụ nữ, nhìn qua có lẽ là mong manh, dễ vỡ nhưng thật chất lại cứng cáp, mạnh mẽ Có thể nói 2 câu luận là câu thơ ấn tượng nhất của cả bài văn, biện pháp tả cảnh ngụ tình được sử dụng thuần thục, làm bật lên tâm cảnh của nhân vật trữ tình Cho thấy được sức sống mạnh mẽ của người phụ

nữ Ở đây, ta có thể thấy được sự táo bạo và bản lĩnh của Hồ Xuân Hương Bà

có một suy nghĩ vượt thời đại, mạnh mẽ và tiến bộ, bà muốn đem lại một công đạo cho người phụ nữ, bảo vệ quyền sống, quyền tiếng nói của những số phận bất hạnh đã và đang chịu sự chà đạp của xã hội Cái cá tính trong Tự Tình làm ta không khỏi liên tưởng đến cái khí phách của Hồ Xuân Hương trong Đề đền Sầm Nghi Đống:

Ví đây đổi phận làm trai được

Thì sự anh hùng há bấy nhiêu?

Tưởng chừng như cảnh cửa cuộc đời đang mở ra cho người phụ nữ và toàn thể phái đẹp trong Xã hội phong kiến một hạnh phúc và niềm tin mới, nữ

sĩ Hồ Xuân Hương đã kéo chúng ta về suy nghĩ hiện tại, cũng chính là hai câu thơ kết, vừa chua xót, vừa đắng cay của cuộc đời :

Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại Mảnh tình san sẻ tí con con Tâm trạng mong mỏi chờ đợi của người phụ nữ lại trở về như ban đầu Quy luật của thời gian chính là chỉ trôi theo một chiều chứ không tương tác song song Xuân đến rồi Xuân lại đi Mùa xuân là mùa trăm hoa đua nở, vạn vật sinh sôi, nhưng tại sao nhà thơ lại “ngán”? Phải chăng, do bà cũng đã từng háo hức, từng chờ mong nhưng cuối cùng lại không còn gì chỉ còn lại nuối tiếc

và thân xác héo mòn Điệp từ “lại lại” càng nhấn mạnh thêm cho điều đó, như một vòng tuần hoàn chán nản, nhưng lại này càng trở nên ám ảnh hơn khi người phụ nữ đã dùng hết sức lực để gào thét nhưng đáp lại chỉ có hư không Đáp lại tất cả nỗ lực của bà chỉ có “mảnh tình san sẻ” Câu cuối cùng của bài thơ đã khiến người đọc hiểu ra những nỗi lòng của tác giả Mảnh là chỉ từ chỉ một vật rất nhỏ bé, vụn vặt cùng với biện pháp tăng tiến càng khiến cho đoạn tình cảm ấy như bé lại đến mỏng manh Hai chữ con con nhưng vang vãnh trong lòng người đọc, tạo nên dư âm buồn bã về cái kiếp lấy chồng chung Bà

đã nhiều lần thể hiện sự căm hờn của mình của kiếp “làm lẽ” này trên từng câu chữ:

Kẻ đắp chăn bông, kẻ lạnh lùng, Chém cha cái kiếp lấy chồng chung?

Ngôn từ dân dã, không trau chuốt nhưng đủ để thể hiện thái độ của bà

Hồ Xuân Hương chỉ có một khát khao thật nhỏ bé, thật giản đơn, muốn có một mái ấm, một hạnh phúc trọn vẹn Nhưng tất cả giờ đây lại hòa thành mộng tưởng hoang đường Hồ Xuân Hương sinh ra làm con gái vợ lẽ, sau này

bà cũng làm lẽ Không ai có thể thấu hơn bà nỗi uất ức khi phải chia người mình yêu cho người khác Đó là cảm giác đau đớn và khó chịu đến thế nào thì

có lẽ chỉ có những người trong cuộc như Hồ Xuân Hương mới có thể hiểu rõ

Với việc sử dụng từ ngữ giản dị mà đặc sắc, từ láy tượng thanh và

những hình ảnh giàu sức gợi đã thể hiện khao khát đến cháy bỏng và sự nổi loạn trong tâm hồn của Hồ Xuân Hương, diễn tả các cung bậc cảm xúc, sự tinh tế, phong phú trong tâm trạng của người phụ nữ khi nghĩ đến thân phận của mình Bài thơ nói lên bi kịch tình yêu, gia đình của người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa Đồng thời đó là tâm trạng vừa buồn tủi, vừa phẫn uất trước duyên phận éo le và cuộc sống, số phận cay đắng của họ Đồng thời đó cũng là khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc - những điều vô cùng giản đơn, bình dị nhưng lại là khao khát, niềm mơ ước cả cuộc đời của Hồ Xuân Hương nói riêng, của tất cả những người phụ nữ trong xã hội phong kiến nói chung

Tự tình II là bài thơ tự than thân, nói ra tự đáy lòng của một người phụ

nữ quá lứa lỡ thì, mượn rượu, nhìn trăng để quên đi cái thực tại cô đơn Nhưng Nguyễn Du từng nói "Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu - Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ" bởi vậy rượu và trăng càng làm cho người phụ nữ thêm buồn tủi với duyên phận hẩm hiu của mình Càng buồn tủi càng khao khát có được hạnh phúc trọn vẹn Dù vậy nổi bật lên trong bài thơ là sức sống mãnh liệt và một tấm lòng yêu cuộc sống thật thiết tha

The end.