Tham vấn viên cần tạo được lòng tin của thân chủ đối với mình.Sự thoải mái, tin tưởng và hợp tác cần được xây dựng ngay trong giai đoạn khởi đầu này. Đây có thể được xem như một trong những yếu tố tiển để quá trình tương tác giữa nhà tham vấn và thân chủ.Khi nhà tham vấn tạo được lòng tin ở thân chủ, thì họ mới sẳn sàng chia sẻ thông tin, cũng chỉ khi nhà tham vấn tạo dựng được niềm tin thi họ mới trở nên tự tin trong khi ra quyết định và thực hiện các quyết định của mình.
Trang 1NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN BỘ MÔN
KHOA CÔNG TÁC XÃ HỘI
Trang 2NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
Trang 3PHẦN NỘI DUNG A.Mô tả tình huống
Sau khi học xong lớp 12,em H.A muốn học tiếp đại học nhưng do điều kiện giađình khó khăn nên phải nghỉ học để giúp đỡ gia đình,em nghe nói ở thành phố thì sẽ dễkiếm việc làm hơn ở quê,nên em đã xin bố mẹ cho vào thành phố ở tạm nhà chị hai vàanh rể, tạm thời em sẽ giúp chị hai buôn bán và lo cơm nước.Còn buổi tối thì em đihọc để lấy bằng tiếng anh.Em dự định khi kiếm được công việc,em sẽ để dành tiền gửi
về quê phụ giúp bố mẹ một phần.Thế nhưng một hôm chị hai của em bận đi côngviệc,em thì vừa đi học về,thấy nhà không có ai nên em tưởng hai anh chị đi côngviệc.Em cất đồ rồi dọn dẹp nhà cửa,sau khi đang loay hoay dọn dẹp thì anh rể bước về
từ nhà hàng xóm với dáng vẻ say mèm,không kiềm chế được bản thân nên anh rể đãkhống chế H.A sau đó đã cướp đi đời con gái trong trắng của em.Sau khi chuyện xảyra,anh rể tỏ ra hối hận và cảm thấy có lỗi.Còn về phía em H.A,em gặp khủng hoảng vàkhông muốn nói chuyện với ai,chỉ muốn chết cho quên đi chuyện đã xảy ra vớiem,nhưng em lại nghĩ đến bố mẹ, đến chị hai của mình,em lại thấy cần phải sống Emrất hoang mang và lo sợ, không biết bây giờ mình phải làm gì.Em sợ nói ra sẽ khônggiải quyết được gì và mọi người sẽ đau khổ, chị hai của mình sẽ không hạnh phúc.EmH.A muốn rời khỏi căn nhà ấy nhưng em không biết phải đi đâu, làm gì, ở đâu khi mộtthân một mình không biết phải tâm sự cùng ai.H.A lại càng không muốn về quê vìnghĩ rằng mình ăn bám gia đình trong lúc khó khăn.Hai hôm sau,sau khi vấn đề xảyra,em đã tìm được diễn đàn của trung tâm Công Tác Xã Hội quận 12 và gửi lá thư củamình cho trung tâm với mong muốn nhờ sự trợ giúp.Sau khi đọc được lá thư của emthì nhân viên xã hội đã phản hồi và hẹn gặp em vào hôm sau tại trung tâm
B.Tiến trình tham vấn
* Các từ viết tắt: NTV: nhà tham vấn; TC: thân chủ
1 Tạo lập mối quan hệ
* Khái quát về cơ sở lý thuyết ở giai đoạn tạo lập mối quan hệ
Tham vấn viên cần tạo được lòng tin của thân chủ đối với mình.Sự thoải mái, tintưởng và hợp tác cần được xây dựng ngay trong giai đoạn khởi đầu này Đây có thểđược xem như một trong những yếu tố tiển để quá trình tương tác giữa nhà tham vấn
và thân chủ.Khi nhà tham vấn tạo được lòng tin ở thân chủ, thì họ mới sẳn sàng chia sẻthông tin, cũng chỉ khi nhà tham vấn tạo dựng được niềm tin thi họ mới trở nên tự tin
Trang 4trong khi ra quyết định và thực hiện các quyết định của mình Điều này một phẩn phụthuộc vào tính chất vấn để, một phần phụ thuộc vào trình độ, kỹ năng giao tiếp của nhàtham vấn như kỹ năng lắng nghe, kỹ năng thấu hiểu và các kỹ năng khác.Những thốngnhất về việc giữ gìn bí mật cũng như việc ghi chép hoặc lưu trữ những thông tin màthân chủ chia sẻ cũng rất cần thiết cho việc tạo nên cảm giác an toàn cho thân chủ.
- Mục tiêu của giai đoạn tạo lập mối quan hệ:
- Muốn quá trình tham vấn đạt được kết quả cao giai đoạn này tham vấn viên cầntạo được sự tin tưởng từ thân chủ,khi có được lòng tin thân chủ sẽ sẵn sàng chia sẻthông tin của họ cho nhà tham vấn,từ đó giúp cho quá trình tham vấn được hiểu quảhơn
- Khi thân chủ tin tưởng và sẵn sàng chia sẻ thông tin cũng giúp cho thân chủhiểu được vấn đề của chính mình hơn và họ sẽ nhìn nhận được vấn đề để tự mình tìm
ra giải pháp
- Tạo lập được mối quan hệ giữa Nhà tham vấn và thân chủ,trong giai đoạn nàynên cho thân chủ thấy những điều tốt đẹp giữa mối quan hệ để có thể giữ được sự gắnkết của họ dành cho nhà tham vấn
- Nhiệm vụ của giai đoạn tạo lập mối quan hệ:
- Sẽ tạo một bầu không khí thoải mái: chào hỏi, làm quen
- Tin tưởng vào sự thay đổi của thân chủ
- Bình tĩnh, không đùa cợt, lo sợ,nghi ngờ năng lực của thân chủ
- Tuân thủ nguyên tắc tôn trọng, chấp nhận, không phán xét, đảm bảo giữ bí mật thông tin,
- Chuyển giao, kết nối (nếu vấn đề của thân chủ không đúng chức năng, nhiệm vụ)
- Thể hiện sự bình đẳng,tôn trọng,không phê phán hay phán xét vấn đề của thân chủ
- Sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu
- Âm giọng thấu hiểu
- Giữ bí mật cho vấn đề của thân chủ
* Phân tích giai đoạn gắn với đối tượng
- NTV cần giới thiệu về bản thân mình với em H.A để em có thể nắm được thôngtin và biết sơ qua về thông tin của NTV
Trang 5- Tạo ra bầu không khí thoải mái giúp em H.A cảm thấy an toàn để nói ra nhữngkhó khăn của mình,
- Sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, không dùng từ quá hàn lâm hay sỗ sàng.Âm giọngcần tỏ ra thấu hiểu và hiểu biết, quan tâm cảm xúc của thân chủ
-Không đùa cợt,cần bình tĩnh khi em H.A kể về vấn đề của mình
-Lắng nghe và thể hiện sự tôn trọng dành cho em,để em cảm thấy vấn đề củamình được quan tâm và chia sẻ
- Không phán xét và bình luận hay lên án vấn đề của em H.A.Luôn tôn trọng cácgiá trị, quan điểm của thân chủ và tránh việc tranh luận sự khác biệt của các giá trị củathân chủ với quan điểm giá tri của nhà tham vấn
- Giữ bí mật điều mà thân chủ trao đổi Nếu họ thấy rằng những riêng tư của họ
bị xâm phạm thì quan hệ với nhà tham vấn sẽ bị ảnh hưởng
* Phúc trình giai đoạn tạo lập mối quan hệ:
niềm nở,vui vẻ)
NTV:Chị chào em! Mời em ngồi Không
biết từ nhà em đến đây có xa không?
TC: Dạ cũng không xa lắm đâu ạ!
NTV: À, mời em uống nước Thời tiết
hôm nay có vẻ trong lành hơn mọi hôm
em nhỉ?
TC: Dạ NTV: Chị rất vui vì được gặp trực tiếp
em hôm nay,sau lần nói chuyện qua thưhôm trước, chắc là em cũng đã biết ítnhiều về chị rồi nhỉ.Chị xin giới thiệu lạimột lần nữa để em có thể biết rõ hơn vềchị nhé, chị tên là Thảo Vân chị đã tốtnghiệp cử nhân ngành công tác xã hội và
đã có kinh nghiệm bốn năm trong nghề
-Sử dụng kỹ nănggiao tiếp không lờibằng nét mặt,cửchỉ,giọng nói để giaotiếp với thân chủnhằm thể hiện sự tôntrọng thông qua việcthể hiện những điềukhó biểu đạt bằngngôn ngữ
-Sử dụng kỹ năng gợinhớ lại thông tin,sựkiện đã diễn ra nhằmthể hiện sự tôn trọng
và TC thấy rằng NTV
có quan tâm đến vấn
đề của họ,họ sẽ cảm
Trang 6tham vấn tâm lý Hiện tại chị đang công
tác tại trung tâm quận 12.Không biết
trước khi tới đây em đã tìm hiểu về trung
tâm của chị chưa?
TC: Dạ em cũng đã tìm hiểu sơ qua trước
rồi ạ!
NTV: À, chị rất vui và cảm ơn em đã tin
tưởng chọn trung tâm của chị để chia sẻ
khó khăn của mình.Trước khi vào buổi
làm việc đầu tiên chị xin phép ghi chép
lại một số thông tin để thuận tiện cho việc
trao đổi vấn đề một cách hiệu quả nhất
nhé
TC: Dạ vâng ạ!
NTV: Chị xin phép giới thiệu qua một số
nguyên tắc làm việc ở trung tâm như sau:
đầu tiên là chị sẽ không đưa ra lời khuyên
hay giải pháp,mà chúng ta sẽ cùng nhau
trao đổi và phân tích từ đó có thể giúp em
đưa ra cách giải quyết tốt nhất Và người
đưa ra quyết định vẫn chính là em Em
yên tâm, mọi thông tin em chia sẻ hôm
nay sẽ hoàn toàn được giữ bí mật, nó chỉ
được tiết lộ khi liên quan đến tòa án hay
khi Bộ công an yêu cầu cung cấp thông
tin, chị sẽ báo trước với em trước khi
cung cấp thông tin cho họ Đó là một
trong những nguyên tắc quan trọng trong
tham vấn Và thời gian làm việc mỗi buổi
của chúng ta khoảng 40-45p, cuộc tham
vấn hôm nay hoàn toàn miễn phí về chi
phí em nhé!em hãy cứ thoải mái chia sẻ
thấy gần gũi và mởlòng hơn với NTV
-Dùng kỹ năng thấucảm để thể hiện sựđồng cảm và chia sẻvới những vấn đề của
TC, để TC thấy đượcrằng họ không mộtmình,họ vẫn cònngười ở bên,hiểu vấn
đề của mình,thể hiện
sự quan tâm của NTVvới TC
-Đặt những câu hỏiquan tâm đến vấn đềcủa TC nhằm thu thậpthông tin,câu hỏimở,TC có thể thoảimái trả lời và khôngcảm thấy gò bó hay bịhỏi chất vấn
Trang 7những cảm xúc, và quan điểm của mình
vì chị sẽ luôn lắng nghe và tôn trọng nó
Em có đồng ý với cách làm việc đókhông?
TC:Dạ em đồng ý ạ!
NTV: Nếu em muốn chia sẻ hay tâm sự
thì đây là số điện thoại của chị:
0902000723 Chị vẫn ở cạnh em và hỗ trợem
TC:Dạ
NTV: Theo như những gì em chia sẻ
trong thư lần trước và chị đã phản hồi.Thì chị được biết,Em tên là H.A em 18tuổi,vì muốn phụ giúp bố mẹ nên em đãlên thành phố ở nhà chị hai,với mongmuốn tìm được việc làm.Như lá thư hômtrước em có chia sẻ là em cảm thấy khókhăn khi không biết phải giải quyết vấn
đề của mình như thế nào và chưa dám nóicho chị và bố mẹ biết vì sợ họ sẽbuồn.Hiện tại thì em đang muốn tìm đượcchỗ ở mới và rời khỏi nhà chị hai
- Chị thật sự rất đồng cảm với hoàn cảnhcủa em ngay lúc này.Em là một cô gáimạnh mẽ,trái tim em luôn nghĩ cho cảmxúc của người khác.Chỉ có những cô gái
có tấm lòng yêu thương, luôn nghĩ chongười khác thì mới có những suy nghĩ vàhành động như em.Chị rất lấy làm hạnhphúc vì em với chị cuối cùng cũng gặpmặt nhau để cùng nhau chia sẻ,trao đổi
về vấn đề của em
Trang 8TC: Dạ em cảm ơn chị đã thấu hiểu em! NTV: Bây giờ em cảm thấy như thế nào? TC: Em vẫn còn sợ lắm chị ơi, em không
biết mình còn phải sống và đối mặt vớianh ta mỗi ngày trong căn nhà đó đến baogiờ nữa Nhưng em không còn lựa chọnnào khác, nếu đi thì em không biết phải điđâu, làm gì Trong em bây giờ rối lắm
NTV: Chị rất hiểu với cảm xúc của em
hiện tại.Ai trong hoàn cảnh của em thìđều cũng sẽ có những suy nghĩ và cảmxúc như vậy.Nên em cứ yên tâm nhé vìchị luôn ở đây để lắng nghe và chia sẻcùng em.Vậy em có thể cho chị biết trongnhững ngày qua em đã làm gì để đối mặtvới chồng của chị ?
TC: Em không biết phải làm gì ngoài
lánh mặt đi,khi có anh ta xuất hiện thìkhông có em.Trừ khi ăn cơm thì sẽ cómặt anh ấy Sau sự việc đó anh ta có chút
e dè khi gặp em nhưng em cảm thấy rất
sợ hãi và luôn né tránh hết mức có thể
NTV: Chị thấy em đang làm rất tốt để có
thể tự bảo vệ bản thân mình.Em hãy cứtiếp tục với cách đó nhé,vì chĩ nghĩ nó sẽgiúp em tránh được một phần nguy hiểmkhi sự việc đó xảy ra thêm nữa
TC: Dạ
NTV: Từ đầu đến giờ chúng ta đã trao
đổi với nhau như là về cách thức làmviệc,các nguyên tắc,thời gian và chúng ta
đã chia sẻ với nhau được một số thông tin
Trang 9liên quan đến vấn đề mà em đang gặpphải sau đây chị xin phép được kết thúcbuổi tham vấn ngày hôm nay và buổi sauchúng ta sẽ cùng nhau trao đổi để hiểuthêm vấn đề mà em đang gặp phải sau đó
sẽ tìm ra giải pháp giúp em giải quyết vấn
đề một cách hiệu quả nhất nhé!
TC: Dạ NTV:Cảm ơn em đã đến đây và chia sẻ
vấn đề của mình
TC: Em cảm ơn chị rất nhiều,vì đã lắng
nghe tâm thư và chia sẻ với em
NTV: (Thái độ vui vẻ,luôn niềm nở,đón
TC ra cửa để tạm biệt.)
2 Thu thập thông tin
* Khái quát cơ sở lý thuyết ở giai đoạn thu thập thông tin
Sau khi đã tạo lập được mối quan hệ, NTV cần thu thâp đầy đủ các thông tin vềthân chủ, về vấn đề của thân chủ cũng như các thông tin có liên quan Các thông tinnền tảng là sức khỏe, tình trạng tâm thần, tiểu sử gia đình, các mối quan hệ xã hội Một thông tin quan trọng không thể bỏ qua và đóng vai trò như một yếu tố định hướngcho sự can thiệp đó là nhu cầu, mong muốn của thân chủ, tiềm năng sẵn có của họ.Một trong những nguyên tắc trong can thiệp là bắt đầu từ thân chủ, do vậy nhữngthông tin này có ý nghĩa quan trọng đối với việc hỗ trợ thân chủ lựa chọn giải phápphù hợp nhất với điều kiện và hoàn cảnh của họ
- Mục tiêu của giai đoạn thu thập thông tin:
- Cần thu thập đầy đủ những thông tin có liên quan đến thân chủ (sức khoẻ, tìnhtrạng tâm lý )
- Khai thác cảm xúc, suy nghĩ của thân chủ
- Nắm bắt nhu cầu, mong muốn, tiềm năng của thân chủ
- Đánh giá vấn đề của thân chủ một cách chính xác, linh hoạt
Trang 10- Nhiệm vụ của nhà tham vấn ở giai đoạn thu thập thông tin
- Không đưa giải pháp trong khi thân chủ đang trình bày khó khăn
- Cần đề cập tới mức độ của vấn đề, thời gian tồn tại, nguyên nhân, cảm xúc củathân chủ, khả năng, sức khoẻ, điểm mạnh của thân chủ
- Cần thể hiện sự thấu cảm ( không phải thương cảm, thông cảm)
- Tin tưởng vào thân chủ
- Khuyến khích thân chủ cung cấp thông tin
- Cần sử dụng khoảng im lặng
- Sử dụng những câu thăm dò trung lập
- Tóm tắt những điều thân chủ đang nói
- Phản hồi cảm xúc
- Chỉ ra ưu điểm của thân chủ
- Chú ý tới phản ứng giao tiếp phi ngôn ngữ
- Cần chân thành và lắng nghe tích cực,nghe không chỉ bằng tai mà bằng cả cáitâm của nhà tham vấn
* Phân tích giai đoạn gắn với đối tượng
Ở giai đoạn này NTV cần vận dụng kỹ năng, kiến thức chuyên môn của mình đểnhằm mục đích khai thác những thông tin xoay quanh vấn đề của em H.A và có liênquan đến nhu cầu hoặc mong muốn của em H.A.Giúp em nhìn nhận được vấn đề củamình một cách rõ ràng nhất.Từ đó sẽ có được bước thu thập thông tin hiệu quả bằngnhững việc như sau:
-NTV cần quan tâm đến cảm xúc của em H.A,luôn khích lệ,quan tâm và chấpnhận những suy nghĩ,thái độ của em H.A
-Hỏi han ân cần,quan tâm đến sức khỏe của em,gợi ý cho em các trung tâm thămkhám sức khỏe nhằm bảo vệ bản thân em H.A
-Tạo một cuộc trò chuyện gần gũi,vui vẻ để giúp em H.A cởi mở hơn việc chia sẻvấn đề của mình cho NTV.Không quá nghiêm khắc hay làm việc quá cứng nhắc,làmnhư vậy sẽ cho TC cảm thấy sợ hãi và làm vấn đề càng nghiêm trọng hơn,TC sẽ khóchia sẻ vấn đề của mình cho NTV và muốn bỏ cuộc
-Thể hiện sự tôn trọng,chú ý lắng nghe thông tin mà em H.A chia sẻ,sau đó sẽphản hồi nội dung,cảm xúc,giúp TC cảm thấy mình được lắng nghe,được thấu hiểuvấn đề của mình.Em H.A sẽ dễ dàng chia sẻ vấn đề của mình mà không e dè hay có
Trang 11cảm giác không an toàn khi chia sẻ.
-Khuyến khích em H.A chia sẻ thông tin,bằng việc đặt các câu hỏi,nêu lên vấnđề,khích lệ em chia sẻ,từ đó giúp em nhận thức được bản thân,hoàn cảnh vấn đề để cónhững phương hướng giải quyết tốt nhất
* Phúc trình của giai đoạn thu thập thông tin
TC: Em chào chị,hôm nay em có mang
cho chị bánh giò mà em tự tay làm
NTV:Chị chào em! Chị cảm ơn em rất
nhiều vì em đã nghĩ đến chị,chắc hômnay chị chỉ ăn bánh của em thôi thì chị đủvui hết ngày rồi!
TC: Dạ (TC cười vui vẻ) NTV: Mời em uống nước.Em đã ăn gì
chưa?
TC: Dạ em đã ăn rồi.
NTV:Hiện tại em đã sẵn sàng để bắt đầu
buổi tham vấn hôm nay chưa?
TC: Dạ em sẵn sàng rồi chị,sau buổi
tham vấn hôm trước thì em cảm thấy nhưbớt đi một phần mệt mỏi,không còn sợhãi nhiều như trước nữa
NTV: Chị rất vui vì em đã cảm thấy ổn
hơn và không còn lo lắng nhiều như trướcnữa.Không biết tình trạng sức khỏe của
em như thế nào rồi?
TC: Dạ tạm thời em thấy sức khỏe em
vẫn ổn chị ạ,nhưng em cũng lo lắm vìkhông biết mình có bị gì không,em vẫnchưa biết phải bắt đầu thăm khám như thế
-Sử dụng kỹ năng đặtcâu hỏi để khai thácvấn đề,nhằm giúp TCnhận ra được vấnđề.Hỏi nhằm gợi mởthông tin giúp NTV
và TC sẽ dễ dàng tìmđược cách giải quyếttốt nhất
-Lắng nghe với thái
độ tôn trọng,cảmthông, lắng nghe với
sự tập trung để hiểuđược vấn đề củaTC,nghe mọi thôngtin và thể hiện sự thấuhiểu,tóm gọn và đưa
ra phản hồi thích hợp.-Quan tâm đến sứckhỏe,cung cấp thôngtin mà TC chưa biếtđến để TC có thêmkiến thức và tự tinhơn trong giải quyếtvấn đề
-Dùng kỹ năng thấu
Trang 12NTV: Chị nghĩ em nên đi thăm khám để
xem tình trạng sức khỏe của mình,phòng
những trường hợp không mong muốn và
bảo vệ sức khỏe là trên hết em nhé!Sẵn
đây chị sẽ giới thiệu cho em trung tâm
chuyên thăm khám sức khỏe sinh sản cho
chị em phụ nữ.Trung tâm này là do quỹ
bảo trợ phụ nữ hỗ trợ nên về chi phí sẽ
hoàn toàn miễn phí em nhé!Chị gửi em
danh thiếp của trung tâm,em có thể đến
lúc nào cũng được
TC: Dạ thế thì tốt quá ạ,em cảm ơn chị
nhiều lắm,em sẽ tranh thủ đi thăm khám
sức khỏe của mình
NTV: Buổi tham vấn hôm trước chị thấy
em có rất nhiều điều muốn giải quyết
nhưng không biết phải giải quyết vấn đề
trước mắt như thế nào.Vậy em có thể cho
chị biết mong muốn hiện tại của em là gì
không?
TC: Hiện tại em mong muốn có được
việc làm dù vất vả như thế nào cũng được
vì em muốn tự kím tiền để tìm được chỗ
ở mới và có thể tiếp tục đi học để tự lo
cho bản thân, lo cho ba mẹ của mình
NTV:Chị thấy được những nỗ lực rất lớn
của em và hoan nghênh khi thấy em
muốn tìm được công việc để tiếp tục con
đường học vấn của mình Theo như lá thư
em chia sẻ thì em không dám nói với chị
hai và ba mẹ về việc này Vậy e có thể
cảm để thể hiện sựđồng cảm và chia sẻvới những vấn đề của
TC, để TC thấy đượcrằng họ không mộtmình,họ vẫn cònngười ở bên,hiểu vấn
đề của mình,thể hiện
sự quan tâm của NTVvới TC
-Phản hồi cảm xúc vàphản hồi nộidung ,giúp truyền tảilại những cảmxúc,thông tin củaTC,nhằm kiểm tra lạithông tin và thể hiện
sự quan tâm,chú ý củaNTV dành cho TC.-Kỹ năng tóm lượtsau một buổi làm việcgiúp TC nắm đượcthông tin xảy ra trongbuổi tham vấn và quátrình hỗ trợ của NTV.-Tiếp tục gợi ý nhữngthông tin,câu hỏi,giúp
TC chia sẻ thông tin
rõ ràng nhất,từ đóNTV có thể thu thậpđược thông tin chínhxác để quá trình tham