ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN THANH TRÌ TRƯỜNG TIỂU HỌC THANH LIỆT MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG THẢO LUẬN NHÓM TRONG GIỜ DẠY ĐẠO ĐỨC LỚP 3 TRƯỜNG TIỂU HỌC THANH LIỆT Lĩnh vực/
NỘI DUNG
Cơ sở lý luận
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội nhấn mạnh rằng giáo dục có nhiệm vụ quan trọng trong việc hình thành những thế hệ con người mới Những thế hệ này cần có ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân, tri thức, sức khỏe, kỹ năng lao động, văn hóa, lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính.
Nhiệm vụ của giáo dục là phải tạo ra một thế hệ mới vừa “Hồng” vừa
Giáo dục đạo đức trong nhà trường đóng vai trò quan trọng, vì đây là phương thức đặc biệt để truyền đạt các giá trị và hành động đạo đức cho học sinh.
Giáo dục cần trang bị cho người học tri thức và kỹ năng sống hiệu quả, đồng thời tạo ra những điểm tựa tri thức vững chắc để họ phát triển cá nhân Mục tiêu giáo dục phải bao gồm "học để biết, học để làm, học để sống, học để làm người và phát triển" Ngay từ bậc Tiểu học, giáo dục đạo đức cũng phải hướng tới những mục tiêu này.
Giáo dục đạo đức chỉ đạt hiệu quả khi giáo viên lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp Thực tế cho thấy, sự hứng thú và tích cực của học sinh trong việc học phụ thuộc nhiều vào phương pháp của thầy cô Đối với học sinh lớp 3, với nhận thức còn cảm tính và cụ thể, việc tổ chức thảo luận nhóm là một cách hiệu quả để phát huy hứng thú và sự chủ động trong học tập Nghiên cứu đã chứng minh rằng thảo luận nhóm nhỏ giúp nâng cao sự tham gia và hiểu biết của học sinh.
- Kiến thức của học sinh sẽ giảm bớt phần chủ quan, phiến diện Kiến thức đó sẽ trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và nhớ nhanh hơn
Không khí thảo luận cởi mở giúp học sinh, đặc biệt là những em nhút nhát, trở nên bạo dạn hơn Các em có cơ hội trình bày ý kiến, lắng nghe và phê phán ý kiến của bạn bè, từ đó dễ dàng hòa nhập vào tập thể nhóm Điều này tạo ra sự tự tin và hứng thú trong học tập cũng như sinh hoạt.
Cơ sở thực tiễn
2.1 Đặc điểm chung của trường, lớp
Trường Tiểu học Thanh Liệt nằm trong xã ven đô với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, nơi dân cư ngày càng đông đúc và đa dạng Sự phát triển xã hội đã nâng cao trình độ dân trí, khiến các gia đình ngày càng chú trọng đến việc học tập của con em Trường tự hào có bề dày thành tích trong giảng dạy, với đội ngũ giáo viên chuyên môn vững vàng, giàu kinh nghiệm và tận tâm yêu thương học sinh.
Trong năm học 2020-2021, trường tôi có tổng cộng 1343 học sinh và 30 lớp học, trong đó khối 3 có 335 học sinh được chia thành 7 lớp Đội ngũ giáo viên đồng hành cùng các em gồm 8 người, trong đó có 3 giáo viên dày dạn kinh nghiệm và 5 giáo viên trẻ nhiệt huyết, yêu nghề và mến trẻ.
Lớp 3D do tôi chủ nhiệm năm học này gồm 47 học sinh với 29 nam và 18 nữ
- Giáo viên thường xuyên được tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn để trau dồi kiến thức, kĩ năng chuyên môn
Các giáo viên trong khối luôn nhiệt huyết với công việc giảng dạy, liên tục học hỏi và tham khảo tài liệu để nâng cao kiến thức, kỹ năng và chuyên môn của mình.
Việc tiếp cận nội dung và chương trình sách giáo khoa đạo đức lớp 3 của một số giáo viên còn hạn chế, điều này ảnh hưởng đến việc đổi mới phương pháp dạy học.
Giáo viên chưa nhận thức đầy đủ vai trò và tầm quan trọng của môn học, dẫn đến việc họ thường để học sinh tự học mà không hướng dẫn, và biến hoạt động thảo luận nhóm thành các hoạt động cá nhân, chỉ tập trung vào việc trả lời câu hỏi một cách đơn giản.
Nhiều giáo viên ngại dạy đạo đức vì phương pháp truyền thống khiến học sinh thụ động, chỉ lắng nghe mà không tham gia tích cực Họ cũng e ngại tổ chức thảo luận nhóm do lo sợ gây ồn ào và tốn thời gian.
Giáo viên gặp khó khăn trong việc xử lý tình huống nhóm do năng lực và nghiệp vụ sư phạm còn hạn chế, dẫn đến việc tổ chức học tập và thảo luận nhóm thiếu tính sáng tạo, thường hời hợt và gượng ép.
- Bản thân các em học sinh còn nhỏ, tư duy còn hạn chế nên các em chưa biến cái “biết” thành cái “làm, sống và phát triển”
- Khả năng tập trung trong khi hoạt động nhóm của các em học sinh chưa cao dẫn đến kết quả thảo luận chưa tốt
+ Thích dạy, có hứng thú với môn Đạo đức: 2/8 (chiếm 25%)
+ Không thích dạy, ngại dạy môn Đạo đức: 3/8 (chiếm 37.5%)
+ Phân nhóm gọi là có, cho hết tiết dạy, chưa quan tâm đến hiệu quả của làm việc nhóm: 3/8 (chiếm 37.5%)
+ Biết thảo luận nhóm, biết cách làm việc nhóm: 75%
+ HS tự tin, mạnh dạn với làm việc nhóm: 40%
+ Chưa biết cách làm việc nhóm: 25%
Biện pháp thực hiện
3.1 Làm tốt công tác chuẩn bị
Một yếu tố quan trọng quyết định thành công của thảo luận nhóm là sự chuẩn bị của giáo viên Do đó, trong quá trình chuẩn bị, tôi đã
Xác định rõ nội dung thảo luận
Trong môn Đạo đức, việc học sinh làm việc nhóm là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả giờ học Giáo viên cần nghiên cứu kỹ lưỡng tất cả các bài học trong chương trình Đạo đức lớp 3 để xác định hoạt động và nội dung phù hợp cho các hoạt động nhóm.
Qua việc nghiên cứu hệ thống các bài học trong chương trình đạo đức lớp
Mỗi bài học đều có cấu trúc rõ ràng, phản ánh các chuẩn mực hành vi đạo đức phù hợp với lứa tuổi và mối quan hệ của học sinh với bản thân, gia đình, nhà trường, cộng đồng và môi trường tự nhiên Điều này rất hợp lý với đặc điểm tâm lý và nhận thức của học sinh Tuy nhiên, nếu giáo viên chỉ phụ thuộc vào Vở bài tập Đạo đức mà không có sự sáng tạo, giờ học sẽ không đạt hiệu quả cao Do đó, trong quá trình dạy học, tôi luôn căn cứ vào nội dung và trình độ của học sinh để lựa chọn nội dung thảo luận hợp lý và hiệu quả.
Qua nghiên cứu, tôi đã tổng hợp các hoạt động và nội dung cần thảo luận nhóm trong từng giờ học Đạo đức Dựa vào đó, tôi áp dụng vào quá trình soạn bài và chủ động xây dựng kế hoạch bài học, đồng thời xác định rõ những chuẩn bị cần thiết cho mỗi hoạt động.
- Với bài Quan tâm, chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh chị em (tiết 1)
Nội dung thảo luận nhóm trong hoạt động 2 của tiết học này tập trung vào việc đánh giá cách cư xử của trẻ em đối với ông bà và cha mẹ trong các tình huống cụ thể.
Sau mỗi bữa ăn, Hương luôn nhanh chóng rót nước và chuẩn bị tăm cho ông bà, cha mẹ Trong những lúc rảnh rỗi, Hương còn chăm sóc ông bà bằng cách nhổ tóc sâu và đọc báo cho họ nghe.
Sâm đang chơi với bạn bè ở đầu ngõ thì bất ngờ thấy bà ngoại từ quê ra thăm Anh nhanh chóng chạy đến tìm quà trong túi của bà và sau đó quay lại tiếp tục vui chơi cùng các bạn.
Trong những ngày gần đây, bố Phong rất bận rộn với công việc tại cơ quan Sau khi ăn tối, bố lập tức quay lại bàn làm việc Nhận thấy điều đó, Phong đã vặn nhỏ âm lượng ti vi và dỗ dành em bé để không làm phiền bố.
+ Hôm nay bố mẹ đi làm vắng, chỉ có Linh ở nhà trông em Linh mải chơi nhảy dây với bạn, để em ngã sưng cả trán
+ Thấy mẹ bị ốm, Hồng không đi chơi Em quanh quẩn bên mẹ: lúc rót nước, lúc lấy thuốc, lúc lại thay khăn chườm trán cho mẹ, …
Trong hoạt động 1 của bài "Kính yêu Bác Hồ", học sinh sẽ tham gia thảo luận nhóm bằng cách quan sát từng bức ảnh, tìm hiểu nội dung của từng bức và đặt tên cho chúng.
Trong bài "Quan tâm, giúp đỡ hàng xóm, láng giềng", hoạt động thảo luận nhóm ở phần 1 bao gồm 4 câu hỏi trong sách giáo khoa, giúp các em tìm hiểu sâu hơn về câu chuyện của Chị Thủy Qua đó, các em sẽ hiểu rõ lý do tại sao việc quan tâm và giúp đỡ hàng xóm, láng giềng là cần thiết.
Trong bài "Biết ơn thương binh, liệt sĩ", hoạt động thảo luận nhóm ở phần 2 sử dụng 4 bức tranh trong sách giáo khoa để giáo viên truyền đạt bài học về lòng biết ơn Lòng biết ơn đối với thương binh, liệt sĩ không chỉ thể hiện qua những hành động cụ thể như dâng hoa tại đài tưởng niệm hay giúp đỡ thương binh trong sinh hoạt hàng ngày, mà còn được thể hiện qua thái độ lễ phép và tôn trọng khi gặp gỡ và lắng nghe các chú thương binh chia sẻ.
Tóm lại, trong mỗi bài học về Đạo đức, tôi luôn nghiên cứu và xác định rõ ràng nội dung thảo luận nhằm khuyến khích học sinh tham gia một cách hào hứng và tích cực.
Xử lý nội dung thảo luận nhóm phù hợp với đối tượng học sinh là yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của thảo luận Do đó, khi nêu các nội dung thảo luận, tôi luôn chú ý đến sự phù hợp với học sinh lớp mình.
Các câu hỏi cần ngắn gọn và rõ ràng, thường bắt đầu bằng các cụm từ như "Hãy nêu", "Hãy cho biết", "Hãy trình bày" để thu hút sự chú ý của học sinh vào nội dung thảo luận Đối với những câu hỏi khó, tôi chia thành nhiều câu hỏi nhỏ gợi ý, tránh đưa ra câu hỏi quá đơn giản hoặc quá khó cho các em.
Ví dụ: Khi dạy bài 3 Tự làm lấy việc của mình (Tiết 1)
Nếu cho học sinh thảo luận tìm hiểu nội dung bản chất của chuẩn mực hành vi này bằng các câu hỏi:
+ Như thế nào là tự làm lấy việc của mình?
+ Tại sao chúng ta cần tự làm lấy việc của mình?
Khả năng thảo luận của học sinh lớp tôi còn hạn chế, vì vậy tôi đã chuyển câu hỏi thành các phiếu học tập và yêu cầu các nhóm học sinh thảo luận theo nội dung đã được cung cấp.
Kết quả đạt được
Dạy học hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp linh hoạt giữa nhiều phương pháp khác nhau, mỗi phương pháp đều có ưu và nhược điểm riêng Trong đó, thảo luận nhóm, đặc biệt trong dạy học đạo đức, mang lại nhiều lợi ích vượt trội Qua trải nghiệm dạy học thảo luận nhóm, tôi nhận thấy phương pháp này có vai trò tích cực đối với cả bản thân tôi và các em học sinh lớp 3D mà tôi chủ nhiệm.
- Giáo viên có nhận thức đầy đủ, đúng đắn hơn về môn học Luôn thấy chủ động, tự tin mỗi khi đến lớp
- Năng lực sư phạm, khả năng điều khiển, tổ chức thảo luận nhóm của giáo viên ngày một hoàn thiện hơn
- Giáo viên hiểu và gần gũi với các em học sinh hơn
Kết quả đạt được như sau:
+ Thích dạy, có hứng thú với môn Đạo đức: 5/8 (chiếm 62.5%)
+ Không thích dạy, ngại dạy môn Đạo đức: 0/8 (chiếm 0%)
+ Phân nhóm gọi là có, cho hết tiết dạy, chưa quan tâm đến hiệu quả của làm việc nhóm: 3/8 (chiếm 37.5%)
- Thảo luận nhóm giúp phát huy dược năng lực của các em: 100% học sinh lớp 3D có khả năng thảo luận nhóm
Thảo luận nhóm giúp hình thành các kỹ năng và kiến thức bền vững, đồng thời phát triển những tính cách tích cực như sự bạo dạn, tự tin, khả năng trình bày và bảo vệ ý kiến cá nhân Qua đó, các em cũng học được cách hợp tác, giúp đỡ bạn bè và tôn trọng, lắng nghe ý kiến của người khác.
- Những học sinh nhút nhát trở nên bạo dạn hơn nhờ không khí thảo luận cởi mở
Tất cả học sinh đều nhận thức rõ vai trò và tầm quan trọng của môn học, điều này giúp các em cảm thấy hứng thú và tự tin trong việc học tập, đặc biệt là trong các hoạt động thảo luận nhóm.
- Các em mạnh dạn hơn, tự tin hơn Mỗi khi được giao làm việc nhóm các em hào hứng vì các em đã biết cách làm việc
+ HS tự tin, mạnh dạn với làm việc nhóm: 90%
+ Chưa biết cách làm việc nhóm: 0%