thu thập dữ liệu và đánh giá nhu cầu

Các hướng dẫn này cũng nhằm cung cấp khuôn khổ cho một hướng tiếp cận có thể định liệu được, có hệ thống và mang tính lồng ghép đối với giáo dục nguy cơ, và được sử dụng bởi bất kỳ ai li

Tiêu chuẩn hành động bom mìn quốc tế (IMAS) Giáo dục Nguy cơ Bom mìn

IMAS Giáo dục nguy cơ bom mìn Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2

THU THẬP DỮ LIỆU VÀ

ĐÁNH GIÁ NHU CẦU

Geneva, tháng 11/ 2005

Lời cảm ơn

Hướng dẫn thực hành hiệu quả GDNCBM được xây dựng bởi Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), thay mặt cho Liên Hiệp Quốc thực hiện, với sự hợp tác của Trung tâm hành động bom mìn nhân đạo Geneva (GICHD)

UNICEF trân trọng cảm ơn Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã ủng hộ tài chính cho việc soạn thảo các hướng dẫn này

Đây là tài liệu phục vụ cho hoạt động, được chuẩn bị để hỗ trợ cho việc trao đổi kiến thức, thúc đẩy các thói quen tốt nhất và khuyến khích đối thoại thảo luận Phần chữ trong tài liệu chưa được hiệu đính theo tiêu chuẩn xuất bản chính thức của UNICEF và UNICEF không chịu trách nhiệm đối với các sai sót này

Quan điểm thể hiện trong hướng dẫn là của các tác giả và không nhất thiết đại diện cho quan điểm củủa UNICEF hay của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ

Sự thiết kế trong các ấn bản này không ám chỉ bất kỳ một quan điểm nào về tình trạng hợp pháp của bất kỳ quốc gia, lãnh thổ hoặc khu vực nào cũng như về chính quyền nơi đó hoặc sự phân định ranh giới ở nơi đó

ISBN-13: 978-92-806-3967-4

ISBN-10: 92-806-3967-6

Copyright © 2005 UNICEF Bản quyền của UNICEF

Nội dung

Giới thiệu về loạt tài liệu…… 7

Giới thiệu về Hướng dẫn 2……… 8

Trình bày của Hướng dẫn…… 9

1 Các nguyên tắc hướng dẫn IMAS về thực hành tốt 11 1.1 Sự tham gia của các bên liên quan 11

1.2 Điều phối …… 11

1.3 Lồng ghép 12

1.4 Sự tham gia và trao quyền cho cộng đồng …… 12

1.5 Quản lý và trao đổi thông tin ……… 12

1.6 Xác định mục tiêu phù hợp 12

1.7 Giáo dục … 12

1.8 Tập huấn 13

2 Đánh giá nhu cầu: Tổng quan 15 2.1 Đánh giá nhu cầu là gì …… 15

2.2 Các bước cơ bản của đánh giá nhu cầu 17

2.3 Tại sao chúng ta cần đánh giá nhu cầu 17

2.4 Cần bao nhiêu thời gian cho một đánh giá nhu cầu? 18

2.5 Ai nên thực hiện một đánh giá nhu cầu? 20

3 Làm thế nào để thu thập dữ liệu cho đánh giá nhu cầu 21 3.1 Quy trình 21

3.2 Các lỗi thông thường 24

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

4.1 Tại sao phải thu thập dữ liệu? 27

4.2 Thu thập dữ liệu cho ai ?… 28

4.3 Dữ liệu gì cần thu thập? 29

4.4 Những điều nên và không nên trong thu thập dữ liệu 32

5 Làm thế nào để thu thập dữ liệu 35 5.1 Dữ liệu định tính và định lượng … 35

5.2 Các nguồn dữ liệu 37

5.3 Các kỹ thuật có sự tham gia 39

5.4 Kỹ thuật phỏng vấn… 47

5.5 Khảo sát KAP… 48

5.6 Lấy mẫu 49

5.7 Khảo sát theo cụm 52

5.8 Tập huấn và phát triển các công cụ thu thập dữ liệu 55

5.9 Tầm quan trọng của giám sát tình hình nạn nhân 58

6 Quản lý thông tin 59 6.1 Chỉnh sửa và lưu trữ dữ liệu 59

4 6.2 Làm cho dữ liệu có ý nghĩa .62

6.3 Sử dụng và chia sẻ dữ liệu 63

Phụ lục 65 1 Thông tin cần tìm kiến trong một đánh giá nhu cầu 65

2 Các yếu tố về khuynh hướng thực hiện hành vi nguy hiểm 67

3 Nội dung đề nghị về đánh giá tai nạn/mẫu điền thông tin … 69

4 Bản câu hỏi khảo sát KAP ……… 76

5 Các câu hỏi phỏng vấn bán cấu trúc … 84

6 Khung hồ sơ hành vi nguy hiểm của thôn bản 88

7 Mẫu báo cáo đánh giá nhu cầu ……… 91

Lời nói đầu

Trong một vài năm qua, cộng đồng hành động bom mìn đã có những bước

tiến đáng kể trong việc chuyên nghiệp hoá các dự án và chương trình Giáo dục

nguy cơ bom mìn (GDNCBM) Một yếu tố trung tâm trong tiến trình đó là việc

xây dựng các các tiêu chuẩn quốc tế cho GDNCBM do UNICEF thực hiện, trong

khuôn khổ Các tiêu chuẩn quốc tế về hành động bom mìn (IMAS), do Cơ quan

Hành động Bom mìn LHQ (UNMAS) duy trì Vào tháng 10 năm 2003, UNICEF

hoàn thiện bảy tiêu chuẩn GDNCBM, đã được chính thức đựa vào áp dụng như

IMAS vào tháng 6 năm 2004

5

Nội dung GDNCBM trong IMAS đạt ra các tiêu chuẩn tối thiểu cho việc lập

kế hoạch, thực hiện, giám sát và đánh giá chương trình và dự án GDNCBM Tiêu

chuẩn IMAS mang tính quy tắc dành cho các những nhà tư vấn, các trung tâm

việc xây dựng và thực hiện các chương trình GDNCBM có hiệu quả Tuy nhiên, các

dụng vào các chương trình và dự án để tuân thủ chăt chẽ với các tiêu chuẩn này

hơn

Nhằm hỗ trợ cho việc thực hiện các tiêu chuẩn GDNCBM trên thực địa,

UNICEF tiến hành hợp tác với Trung tâm hành động bom mìn nhân đạo Geneva

(GICHD) để xây dựng loạt tài liệu Hướng dẫn thực hành tốt nhất nhằm cung cấp

thêm tư vấn đối với việc làm thế nào để thực hiện các tiêu chuẩn GDNCBM Một

loạt bao gồm 12 Hướng dẫn đã được xây dựng, sử dụng kỹ năng chuyên môn từ

nhiều người, quốc gia và các ngữ cảnh khác nhau Hướng dẫn đáp ứng một loạt các

lĩnh vực mà tiêu chuẩn IMAS về GDNCBM đã đề cập, bao gồm:

đại chúng;

mìn và;

cảnh khẩn cấp

Mục đích chính của những Hướng dẫn này là cung cấp những tư vấn, phương

tiện và hướng dẫn để đảm nhận các chương trình GDNCBM tuân thủ theo các tiêu

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

chuẩn IMAS Các hướng dẫn này cũng nhằm cung cấp khuôn khổ cho một hướng tiếp cận có thể định liệu được, có hệ thống và mang tính lồng ghép đối với giáo dục nguy cơ, và được sử dụng bởi bất kỳ ai liên quan đến lập kế hoạch, quản lý và đánh giá các chương trình và dự án GDNCBM, như các ban ngành chính phủ, các trung tâm hành động bom mìn, các cơ quan và tổ chức LHQ, và các tổ chức địa phương và quốc tế Các nhà tài trợ cũng có thể thấy các tiêu chuẩn này là hữu ích trong việc đánh giá các đề xuất dự án GDNCBM

Nhưng trong khi các Hướng dẫn tìm kiếm khả năng cung cấp tư vấn thực tiễn cho việc thiết kế, thực hiện, giám sát và đánh giá các chương trình và dự án, về bản chất, chúng vẫn mang tính bao quát và sẽ cần điều chỉnh cho phù hợp với mỗi ngữ cảnh mới trong bối cảnh văn hoá và chính trị cụ thể UNICEF và GICHD hy vọng chúng sẽ cung cấp một công cụ hữu ích trong việc làm cho GDNCBM hiệu quả và đầy đủ hơn

Bên cạnh việc cung cấp các ấn bản in, các Hướng dẫn này có thể được tải miễn

phí trên mạng Internet tại địa chỉ www.mineactionstandards.org cũng như tại trang web của GICHD là www.gichd.ch và của UNICEF là www.unicef.org.

6

Giới thiệu

Giới thiệu về loạt tài liệu

7

Theo tiêu chuẩn IMAS, thuật ngữ “giáo dục nguy cơ bom mìn” nói về “các

hoạt động nhằm tìm cách giảm đi các nguy cơ thương tích từ mìn và vật liệu nổ do chiến

tranh để lại bằng cách nâng cao nhận thức và thúc đẩy các thay đổi hành vi, bao gồm

tuyên truyền đại chúng, giáo dục và tập huấn, và liên lạc cộng đồng hành động bom

mìn.”1 GDNCBM là một trong năm thành tố của hành động bom mìn Các thành tố

Hai phiên bản đầu tiên của IMAS vào năm 1997 và 2000 không bao gồm các

hướng dẫn và tiêu chuẩn GDNCBM cụ thể Năm 2000, Cơ quan hành động bom

mìn LHQ (UNMAS), đơn vị đầu mối của các hoạt động liên quan đến bom mìn

trong hệ thống LHQ, yêu cầu UNICEF phát triển các tiêu chuẩn quốc tế đối với

GDNCBM UNMAS là văn phòng trong Ban thư ký của LHQ chịu trách nhiệm

cho việc phát triển và duy trì các tiêu chuẩn hành động bom mìn quốc tế UNICEF

là đơn vị chính trong LHQ đảm nhận công tác GDNCBM

Tháng 10 năm 2003, UNICEF hoàn thành một loạt bảy tiêu chuẩn GDNCBM,

sau đó đã được chính thức đưa vào IMAS vào tháng 6 năm 2004 Bảy tiêu chuẩn

này bao gồm:

♦ IMAS 07.11: Hướng dẫn quản lý hoạt động GDNCBM;

♦ IMAS 07.31: Công nhận pháp lý đối với các tổ chức và hoạt động

GDNCBM;

♦ IMAS 07.41: Giám sát chương trình và dự án GDNCBM;

♦ IMAS 08.50: Thu thập dữ liệu và đánh giá nhu cầu GDNCBM;

♦ IMAS 12.10: Lập kế hoạch chương trình và dự án GDNCBM;

♦ IMAS 12.20: Thực hiện chương trình và dự án GDNCBM; và

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

♦ IMAS 14.20: Đánh giá chương trình và dự án GDNCBM

Nhằm hỗ trợ việc thực hiện các tiêu chuẩn GDNCBM trên thực địa, năm

2004 UNICEF hợp đồng với GICHD phát triển một loạt các hướng dẫn thực hành

♦ 11: Tiêu chuẩn IMAS lựa chọn về GDNCBM; và

♦ 12: Danh mục các thuật ngữ và nguồn gốc

8 Hướng dẫn thực hành tốt nhất tìm kiếm khả năng đáp ứng các nhu cầu cụ thể

của GDNCBM như một phần gắn liền của hành động bom mìn Mỗi Hướng dẫn nhằm phục vụ cho một tài liệu độc lập, mặc dù một số có bao gồm những tham khảo chéo với các hướng dẫn khác hoặc các nguồn khác

Giới thiệu về Hướng dẫn 2

Hướng dẫn này là quyển số 2 trong số loạt tài liệu này, và tập trung vào đánh giá nhu cầu cho GDNCBM và nội dung liên quan của việc thu thập dữ liệu

có hiệu quả Nó nhắm đến cung cấp cho nhân viên GDNCBM định hướng chung

về các chủ đề bên cạnh các công cụ, gợi ý và những ví dụ về các thực hành tốt nhằm hỗ trợ cho việc tiếp tục thu thập dữ liệu và thực hiện đánh giá nhu cầu GDNCBM như một phần của vòng đời chương trình

Đánh giá nhu cầu và thu thập dữ liệu mặc dù có sự tương tự nhau nhưng

giám sát để hỗ trợ chương trình GDNCBM và hành động bom mìn Trong khi đây

là điều tối quan trọng đối với chương trình hiệu quả, bản thân thu thập dữ liệu không phải là mục đích cuối cùng hay một “sự kiện”, mà là một công cụ diễn ra trong chương trình hay dự án như một phần của hoạt động hàng ngày Tốt nhất, thu thập dữ liệu nên diễn ra bên cạnh các hoạt động GDNCBM khác trên cơ sở thường xuyên và liên tục

Một đánh giá nhu cầu là một sự kiện bị giới hạn bởi thời gian, nên tốt nhất xảy ra vào thời điểm khởi đầu chương trình, khi mục tiêu chương trình và việc xác định những người có nhu cầu GDNCBM được hoàn thành Một đánh giá nhu cầu địa phương nên diễn ra chừng một tháng thực hiện, tuỳ thuộc vào bối cảnh và quốc gia có liên quan; Một đánh giá nhu cầu quốc gia có khả năng diễn ra lâu hơn Việc chỉnh sửa và cập nhật liên tục đánh giá dựa trên các dữ liệu bổ sung thu thập được trong vòng đời chương trình và sự thay đổi bối cảnh sẽ là cần thiết

Giới thiệu

(Xem Hướng dẫn số 7 về giám sát đối với thông tin cần thu thập trên quy trình tiếp

diễn.)

Trình bày của hướng dẫn

Phần 1 xem xét các nguyên tắc hướng dẫn của thực hành tốt được mô tả bởi

tiêu chuẩn

IMAS về GDNCBM, và mối quan hệ của nó đến thu thập dữ liệu

Phần 2 cung cấp một cái nhìn tổng quan về đánh giá nhu cầu, bao gồm lý do

cần thực hiện một đánh giá, ai là người thích hợp để tiến hành một đánh giá nhu

cầu, và các bước cơ bản trong quy trình đánh giá nhu cầu

Phần 3 nói rõ về việc làm thế nào để thu thập dữ liệu cho đánh giá nhu cầu

Nhiều kỹ thuật, công cụ và vấn đề để xem xét mà thường xảy ra đối với đánh giá

chương trình hay đánh giá dự án giữa kỳ và có thể tìm thấy trong phần thu thập

dữ liệu

Phần 4 tập trung vào lý do vì sao thu thập dữ liệu là quan trọng và giải thích

Phần 5 mô tả các phướng pháp thích hợp cho việc thu thập dữ liệu cả đính

Phần 6 mô tả làm thế nào để quản lý dữ liệu đã được thu thập, bao gồm chỉnh

sửa, lưu giữ và phân tích thông tin

Hướng dẫn này sau đó được hoàn thiện bở một lạt bảy phụ lục Phụ lục 1 đặt ra

một danh sách các nhu cầu thông tin cho đánh giá nhu cầu Phụ lục 2 nêu chi tiết

các yếu tố của khuynh hướng hành vi nguy hiểm Phụ lục 3 bao gồm chi tiết thông

tin bao gồm trong một đánh giá tai nạn/mẫu điền thông tin tai nạn Phụ lục 4 bao

gồm mẫu câu hỏi khảo sát KAP (“Kiến thưc, Thái độ và Hành vi”) Phụ lục 5 nêu

chi tiết một loạt câu hỏi phỏng vấn bán cấu trúc Phụ lục 6 cung cấp khung đánh

giá khuynh hướng hành vi nguy hiểm Cuối cùng, Phụ lục 7 đề nghị một phác thảo

thích hợp cho đánh giá nhu cầu hay báo cáo khả sát KAP

Một danh mục các từ viết tắt, định nghĩa của tiêu chuẩn IMAS về các thuật

ngữ cơ bản và một danh mục các trích dẫn và nguồn cho tất cả các quyển Hướng

dẫn thực hành tốt nhất trong loạt tài liệu này được trình bày trong Hướng dẫn số 12.

Ghi chú

1 IMAS 04.10, Phiên bản thứ hai, 1/1/2003 (như đã sửa đổi ngày 1/12/2004), 3.157

2 Như trên., 3.147.

3 Theo như mục đích của IMAS và của Hướng dẫn này, một dự án được xác định như một

hoạt động, hoặc một loạt các hoặt động kết nối với nhau, với một mục tiêu chung Một dự

án sẽ thường có một thời hạn cụ thể và một kế hoạch hành động Một chương trình

GDNCBM được xác định như một loạt các dự án liên quan đến GDNCBM tại một quốc gia

hay vùng lãnh thổ

10

1 Các nguyên tắc hướng dẫn

IMAS về thực hành tốt

thập thông tin hoặc như một phần của đánh giá nhu cầu hoặc do yêu cầu của một

chương trình đang diễn ra Những nội dung này được tổng hợp dưới đây và nên

1.1 Sự tham gia của các bên liên quan

Mục đích của thu thập dữ liệu và đánh giá nhu cầu nên được thiết lập trong sự

đồng ý của tất cả các bên liên quan, và kết quả nên được chia sẻ với họ Điều này

đặc biệt áp dụng cho dữ liệu thu thập được từ chính các cộng đồng bị ảnh hưởng

1.2 Điều phối

thập và phân tích dữ liệu cho đánh giá nhu cầu Đặc biệt, họ nên:

lặp không cần thiết; nếu sử dụng dữ liệu thứ cấp, nên kiểm tra chúng để

đảm bảo sự cập nhật và chính xác;

♦ Chia sẻ kết quả những đánh giá của chính họ; cụ thể là họ nên cung cấp

quan hành động bom mìn quốc gia (NMAA); và

Nhằm hỗ trợ cho điều phối, các nhà quản lý dự án hoặc những người chịu

trách nhiệm thực hiện GDNCBM nên xác định các đối tác tiềm năng và thảo luận

các giải pháp khả thi với họ Họ nên xác định những khoảng cách và cơ hội cho

quan hệ đối tác và vạch rõ thời hạn và mục đích của quan hệ đối tác Họ cũng nên

xem xét sự liên quan của đối tác lựa chọn trong quãng thời gian ngắn, trung bình

và dài hạn (nghĩa là trong bối cảnh khẩn cấp, quá độ phục hồi, và phát triển)

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

Nhằm đảm bảo sự lồng ghép của GDNCBM với các hoạt động bom mìn khác, cũng như những hoạt động trong các lĩnh vực khác có liên quan (cứu trợ và phát triển), một đánh giá nhu cầu nên thu thập thông tin không chỉ từ các tổ chức GDNCBM và hành động bom mìn mà còn từ các tổ chức và cơ quan chính quyền khác (ví dụ: cảnh sát, giáo dục, y tế, bảo hiểm xã hội và nông nghiệp, các tổ chức xã hội dân sự, y tế và các trung tâm phục hồi chức năng)

Dữ liệu nên được thu thập và báo cáo theo một tiêu chuẩn quốc gia (nếu có),

và tất cả thông tin về khu vực nghi là nhiễm bom mìn hay tuỳ theo quy định về bảo mật, liên quan đến nạn nhân bom mìn nên được chia sẻ rộng rãi với tất cả các

tổ chức liên quan đến hành động bom mìn, hoặc là trực tiếp bởi đơn vị thu thập thông tin hay thông qua MAC hoặc NMAA, nếu các cơ quan này tồn tại

Tại những nơi có thể, quá trình đánh giá nhu cầu nên liên quan tích cực đến cộng đồng bị đe doạ Các phương pháp để đảm bảo sự liên quan và tham gia của cộng đồng (vào sự đánh giá cũng như vào các dự án đề xuất sau đó) nên là điều quan tâm trong lập kế hoạch cho một đánh giá nhu cầu

12

Tại những nơi có thể, phương thức tiếp cận có sự tham gia nên được sử dụng

để tạo ra sự quan tâm và làm chủ của cấp độ cộng đồng từ ngay ban đầu của một

dự án hay chương trình GDNCBM

1.5 Quản lý và trao đổi thông tin

♦ Sử dụng các thuật ngữ và các hạng mục có sự nhất quán với hệ thống thông tin hành động bom mìn quốc gia và, nếu có thể, nên sử dụng các mẫu thu thập thông tin đã được thống nhất trên toàn quốc; và

binh, hộ phụ nữ, người rà tìm phế liệu, giáo viên, trẻ em ngoài trường học,

và các nhóm tôn giáo

Đánh giá nhu cầu nên đáp ứng các nhu cầu khác nhau, tình trang đe doạ của bom mìn và các nhu cầu của các nhóm khác nhau và nên chú ý tới khía cạnh văn hoá, giới tính, tuổi v.v Cần kiểm tra mạng lưới cộng đồng xã hồi có sẵn, những lãnh đạo cộng đồng chính và các uỷ ban phát triển địa phương nên được bao gồm trong đánh giá nhu cầu

Việc thiết kế các thông điệp an toàn, và ở nơi nào có thể, giáo trình giảng dạy nên dựa trên thông tin được thu thập trong quá trình đánh giá nhu cầu nhằm thúc đẩy giáo dục các hành vi hợp lý đã được biết đến để giảm các nguy cơ bom mìn

1 Các nguyên tắc hướng dẫn IMAS về thực hành tốt

Việc xác định nhu cầu địa phương và khả năng kết hợp với giáo dục và tuyên

truyền thông điệp nên được xem xét khi thực hiện một đánh giá nhu cầu Đánh giá

nhu cầu nên thu thập các thông tin liên quan đến các kỹ năng, kiến thức, thái độ,

cấu trúc và hành vi có sẵn có thể liên quan đến các dự án dự định thực hiện Ví dụ,

xem xét sự tập trung khác nhau của thông tin đại chúng hoặc dự án giáo dục đồng

đẳng

1.8 Tập huấn

Tập huấn cho các nhân viên thực hiện đánh giá nên đảm bảo các nhân viên:

♦ Nhận thức được các tiêu chuẩn an toàn sẽ được áp dụng khi tiến hành đánh

giá và không bị thúc đẩy phải mạo hiểm không cần thiết; và

đánh giá nhu cầu

13

14

2 Đánh giá nhu cầu:

Tổng quan

15

Một đánh giá nhu cầu là quá trình thu thập và phân tích thông tin có hệ

Phụ lục 1 bao gồm một danh sách gợi ý các thông tin cần thu thập Đánh giá nên

được thực hiện trong liên hệ chặt chẽ với các tổ chức rà phá bom mìn nếu có Một

đánh giá tốt nên là bước đầu tiên của quy trình lập kế hoạch và hỗ trợ trong việc

xác định:

♦ Địa bàn có vấn đề Vấn đề có phạm vi (bao phủ) như thế nào?

♦ Những ai bị đe doạ nhiều nhất. Đây có thể là những nhóm xã hội cụ thể,

những người làm một số công việc nhất định, nhóm tuổi nhất định, hoặc

những người tham gia vào hoạt động nguy hiểm cụ thể, hoặc có ý thức hay

không có ý thức

♦ Mức độ nguy cơ. Các nhóm khác nhau sẽ đối diện với các mức độ đe doạ

khác nhau, biết được điều này sẽ cho phép phân định ưu tiên chương trình

và và xác định mục tiêu hiệu quả hơn về thông tin

♦ Các yếu tố bổ sung Trong phân tích, tất cả các yếu tố đóng góp vào nguy

cơ cần được xác định và liệt kê Các yếu tố này sau đó cần được phân loại

theo thứ tự lôgic nhằm cố gắng xác định nguyên nhân của các thương tích

của bom mìn sau chiến tranh; đấy là một loạt những yếu tố hay sự kiện

dẫn đến việc ai đó bị đặt vào tính trạng nguy hiểm (xem Phụ lục 2 danh sách

của “các yếu tố tạo ra khuynh hướng tham gia vào hoạt động nguy hiểm”).

♦ Trợ giúp y tế. Điều gì xảy ra với nạn nhân và gia đình họ? Các phương

tiện gì có sẵn để hỗ trợ y tế và trợ giúp khác?

♦ Các đối tác tiếm năng. Đây có thể là các nhóm cộng đồng, các tổ chức PCP

địa phương hoặc quốc tế, các cơ quan chính phủ, hoặc ở những nơi không

có sự kiểm soát của chính phủ thì là một số bộ phận của nhóm nổi dậy (tại

nơi có sự khả thi và phù hợp)

♦ Các yếu tố thay đổi. Ai hoặc cái gì được xem xét là cần tôn trọng và

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

các nguồn thông tin có căn cứ và chính quyền tại địa phương, và họ có thể giúp phân phối các thông tin GDNCBM hay không?

Các chương trình đang hoạt động. Các chương trình hành động bom mìn có thể đang hoạt động, hoặc có thể có các dự án hay chương trình cứu trợ và phát triển có thể hưởng lợi từ dự án GDNCBM hay hành động bom mìn trong vùng Xem liệu dự

án GDNCBM có thể phát triển các mối quan hệ với bất kỳ dự án hay chương trình nào trong số này nhằm tăng cường khả năng chuyển tải thông tin GDNCBM

Thông tin được chuyển tải như thế nào. Đánh giá nên tìm ra các kênh truyền thông quan trọng là gì, hoặc là qua các phương tiện truyền thống tại cộng đồng mà qua đó các thông tin được chia sẻ, hoặc qua các phương tiện đại chúng, như đài phát thanh, báo chí, hay các kênh của chính phủ

Các mục tiêu của chương trình GDNCBM. Chương trình nên làm gì, làm thế nào

mà làm điều đó vào khi nào, và cần những gì để đạt được mục tiêu của chương trình? Dĩ nhiên sau một đánh giá nhu cầu, kết quả có thể phản ảnh rõ ràng hơn về việc có thể việc triển khai một chương trình GDNCBM là không phù hợp hay cần thiết, hoặc các can thiệp không mang tính giáo dục khác phù hợp hơn

Dữ liệu cơ bản Tốt nhất, một mẫu thống kê hợp lý (xem Phần 5.6 dưới đây) sẽ cung

chương trình GDNCBM trong tương lai

Là giai doạn đầu tiên của vòng đời dự án (xem Hình 1) đánh giá nhu cầu thông tin

và tác động đến tất cả các bước tiếp theo Nó nên được sử dụng để phát triển các ảnh hưởng đo lường được và các mục tiêu đầu ra, xác định các chỉ số sẽ thể hiện tiến trình của chương trình tới việc đạt được mục tiêu đã đề ra, và hỗ trợ chiến lược củng

cố chương trình Đánh giá cũng nên cố gắng xác định các bước tiếp cận nào, hay một loạt các tiếp cận, có khả năng tác động lớn nhất với mức chi phí thấp nhất

Hình 1 Vòng đời dự án

16

Đánh giá nhu cầu

Kiểm tra và đánh giá Lập kế hoạch

Thay đổi

2 Đánh giá nhu cầu: Tổng quan

Một đánh giá nhu cầu có thể được chia làm bốn giai đoạn chính:

1 Chuẩn bị. Vào cuối giai đoạn này, bạn nên biết mình cần đi đến nơi nào,

làm thế nào và những thông tin gì mà bạn cần thu thập, cũng như các yêu cầu

nguồn lực tập huấn cho quy trình (xem Phần 3.1)

2 Thu thập dữ liệu Giai đoạn này sẽ cung cấp bằng chứng bạn cần cho

đánh giá của mình Dữ liệu cần đựoc chỉnh sửa chính xác và lưu trữ để có thể

phân tích (xem Phần 3.2)

3 Phân tích dữ liệu. Là sự điều tra sâu về các dữ liệu thu thập được để xem

có các nội dung quan trọng cần xem xét chi tiết hơn, hoặc hiểu làm sao một số

sự kiện hay tai nạn bom mìn lại xảy ra, chúng xảy ra ở đâu và khi nào Hiểu

được điều này sẽ cho phép bạn lắp ráp các can thiệp để ngăn ngừa tai nạn xảy

ra (xem Phần 3.3)

4 Trình bày và lập kế hoạch chương trình. Sử dụng và phân tích dữ liệu để

xây dựng mục tiêu, chuẩn bị đề xuất và đáp ứng các tình huống một cách có

đầy đủ thông tin là mục tiêu sau cùng của thu thập dữ liệu (xem Phần 3.4)

17

Điều này thật đơn giản! Nếu bạn không biết vấn đề là gì, làm thế nào bạn có

thể giải quyết nó được? Vào giai đoạn lập kế hoạch cho một chương trình mới,

thông tin về các nội dung chính và bối cảnh mà chương trình sẽ hoạt động là một

nền tảng sống còn để bạn dựa vào đó thực hiện công việc Ví dụ:

phản hồi hành động bom mìn, sức ép kinh tế và sinh tồn)?

vùng nhất định?

thay đổi đáng kể từ quốc gia này đến quốc gia khác, nhưng tất cả sẽ ảnh hưởng

đáng kể đến việc hình thành và nội dung của chương trình GDNCBM

Tuy nhiên, trong khi điều này được xem là rõ ràng, thực tế lại là đánh giá nhu

cầu ít khi được thực hiện, và càng ít khi được thực hiện tốt Giữa sự lẫn lộn và áp

mớ hỗn độn các quy trình tổ chức và sự đua tranh giữa các tổ chức

đề bom mìn Đơn giản bởi vì bạn có thể nhận thức được ảnh hưởng của bom mìn tại

một quốc gia hoặc bối cảnh khác không có nghĩa là tình hình sẽ giống hệt như vậy

tại nơi mà bạn đang nghiên cứu Nghiên cứu cho thấy tài liệu truyền thông được

thiết kế cho quốc gia này không có hiệu quả tại quốc gia khác Tương tự như vậy,

cố gắng để thực hiện một chương trình đã được thiết kế để cho nơi này vào một nơi

kia sẽ thường là sự lãng phí thời gian và nguồn lực

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

trực tiếp về vấn đề Bạn có thể thấy mình hỏi một câu quá rõ ràng hay ngớ ngẩn, nhưng bạn sẽ thấy mình ngớ ngẩn hơn nếu không hỏi và vì vậy mắc phải sai lầm.Điều quan trọng là một đánh giá nhu cầu được thực hiện càng sớm càng tốt, vào lúc bắt đầu chương trình Mặc dù rõ ràng là phương pháp và trình tự thời gian

sẽ thay đổi dựa trên bối cảnh cụ thể, đặc biệt là trong tình hình khẩn cấp hay có thể trong những bối cảnh khác, (thường liên quan đến nhà tài trợ và sự có sẵn của nguồn tài trợ), có một áp lực nhằm “đừng đứng yên - hãy làm điều gì đó!”

Nhưng nhớ là việc lập kế hoạch và điều phối kém thường là những cản trở lớn nhất đối với lập chương trình hiệu quả và đầy đủ trong hầu hết các tình huống khẩn cấp và ngay sau xung đột Điều này dẫn đến những tử vong và chịu đựng không cần thiết Vì vậy đầu tư thời gian vào lúc bắt đầu chương trình nhằm thực hiện một đánh giá nhu cầu sẽ có khả năng giúp chúng ta:

thế, giúp thu hút các nguồn tài trợ trong tương lai, nếu như bạn cần thêm nguồn tài trợ

18

Lập chương trình khẩn cấp được bàn ở phần khác (xem Hướng dẫn số 9) Tuy

nhiên, đáng chú ý là đánh giá nhu cầu cho chương trình khẩn cấp và chuyển tiếp thường bị bỏ quên do các tổ chức GDNCBM được yêu cầu không chỉ đơn giản là

tạo ra những động lực theo cách riêng và khó có thể quay lại một cách dễ dàng.Trong các tình huống không tiếp cận được các nguồn lực cho đánh giá chi tiết,

có thể do tình hình an ninh rất kém, một đánh giá nhu cầu “nhanh” vẫn có thể chấp nhận được và tốt hơn là không có một đánh giá nhu cầu nào cả Một đánh giá nhanh ban đầu sẽ không cung cấp đủ thông tin chi tiết và hợp lý về mặt thống kê, nhưng nó cho phép bạn kiểm tra những giả định ban đầu của mình và xem thông tin có cần những điều chỉnh hay không Nhớ là bạn luôn có thể thực hiện, hoặc tham gia vào một đánh giá nhu cầu sâu hơn sau đó

nhu cầu?

và đầy đủ thông tin Tuy nhiên, trong thực tế có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thời hạn sẵn có hay yêu cầu cần có, bao gồm những yếu tố nội bộ và bên ngoài như mô tả dưới đây Cần xem xét những nội dung này và sau đó quyết định thời hạn cần trong thực tế yêu cầu là bao lâu (hoặc nếu có thời hạn, thời gian có sẵn)

2.4.1 Các yếu tố nội bộ

♦ Thời gian Có các sức ép nội bộ về mặt tổ chức đòi hỏi bạn phải đối diện với một thời hạn hoàn thành cụ thể không?

♦ Nguồn tài trợ có sẵn. Thường thì có một tình huống “con gà và quả trứng”

2 Đánh giá nhu cầu: Tổng quan

và phạm vi bản chất của bất kỳ chương trình can thiệp nào, dựa trên nền

tảng thông tin này, một đề xuất chương trình được phác thảo Với một số

tổ chức, điều này có nghĩa là có tài trợ hạn chế cho giai đoạn này của vòng

đời dự án

♦ Nhân sự Có bao nhiều người sẵn sàng tham gia hỗ trợ đánh giá? Bạn sẽ có

thể tập hợp được nhiều nhân sự trong một vài ngày, hoặc số người ít hơn

một chút trong thời hạn dài hơn được không? Bạn sẽ có thể tán thành việc

nhân viên từ chính tổ chức của mình tham gia hay cần phải thuê, và tập

huấn, người ngoài tổ chức để hỗ trợ bạn được không?

♦ Xe cộ/vận chuyển. Tiếp cận các phương tiện vận chuyển luôn là một vấn

đề đối với hầu hết các tổ chức Đánh giá nhu cầu có thể đòi hỏi nhiều sự

phục vụ của xe cộ Điều này sẽ ảnh hưởng thời gian bạn có cho một đánh

giá

♦ Kỹ năng của nhân viên. Kỹ năng và kiến thức của nhân viên sẽ quyết định

cần bao nhiêu tập huấn trước khi thu thập dữ liệu Đôi khi, nhân viên có

thể có kinh nghiệm trong thu thập dữ liệu những không phải trong hành

động bom mìn, trong khi những người khác có thể biết về hành động bom

mìn nhưng chưa bao giờ tham gia vào đánh giá nhu cầu Cần đảm bảo đủ

thời gian cho tập huấn nhân sự, không chỉ trong những kỹ năng cụ thể về

♦ Phương pháp Điều này sẽ được quyết định bởi sự khẩn cấp của chương

trình, sự tiếp cận, nguồn lực, kích cỡ của vùng ảnh hưởng vv Một tiếp cận

có sự tham gia có nhiều lợi thế, nhưng có thể mất nhiều thời gian hơn tiếp

cận khác không có ssự tham gia (xem Phần 5.1 để có thêm thông tin) Thu

thập dữ liệu định tính thường đỡ cứng nhắc hơn, và đòi hỏi ít nhân viên

hơn, nhưng họ cần được tập huấn kỹ càng

2.4.2 Các yếu tố bên ngoài

♦ Diện tích của quốc gia. Đánh giá một khu vực có diện tích càng lớn, quy

trình thực hiện sẽ càng dài, đặc biệt là nếu có sự khác biệt lớn giữa các

vùng bị ảnh hưởng bom mìn (xem dưới đây).

♦ Vấn đề vật nổ sau chiến tranh. Có cần phải thực hiện trên diện rộng hay

sự đe doạ của vật nổ chỉ hạn chế ở một vùng địa lý nhất định?

♦ Khả năng tiếp cận. Tại một số quốc gia, không thể tiếp cận một số nơi nhất

định được nghi ngờ là nhiễm bom mìn, hoặc để tiếp cận được nơi đó đòi

hỏi phải có những thương lượng tốn nhiều thời gian Khu vực có các xung

đột đang diễn ra, hoặc những nơi nằm trong sự kiểm soát của các tổ chức

nổi dậy, sẽ cản trở tiếp cận từ vùng do chính phủ kiểm soát và ngược lại.

♦ Sự đa dạng Một khu vực càng tương đồng (về mặt hệ thống kinh tế/nông

nghiệp, địa lý, dân tộc, hệ thống tín ngưỡng, tôn giáo, và ngôn ngữ), việc

dự đoán thông tin từ vùng này sang vùng khác sẽ càng dễ dàng hơn và vì

thế giảm thời gian cần có cho thu thập dữ liệu

♦ Các đơn vị khác. Có tổ chức nào có thể hỗ trợ cho đánh giá, hoặc bằng

nguồn lực hoặc bằng thông tin? Công việc có thể được chia sẻ giữa các đơn

vị khác nhau không, hoặc về vị trí địa lý hoặc chia sẻ nguồn lực và hoạt

động? Một tiếp cận như vậy, trong khi thường phức tạp hơn về khía cạnh

tập huấn và quản lý nhưng có thể lại là giải pháp nhanh hơn nhiều

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

Dĩ nhiên, sự xa xỉ về mặt thời gian thường không có trong các chương trình và

dự án GDNCBM Tuỳ thuộc vào phương pháp và bối cảnh, ước tính một đánh giá hợp lý chính xác có thể được thực hiện bởi một đội đánh giá có nguồn lực tương đối tốt trong vòng từ ba đến sáu tuần

Điều cần thiết là phải xem xét ai sẽ đảm nhiệm các khía cạnh khác nhau của một đánh giá nhu cầu Có khả năng là một vài hay toàn bộ những nhiệm vụ trong phần liệt kê dưới đây sẽ được bao gồm trong một đánh giá nhu cầu Vì vậy, việc xác định rõ ràng ai sẽ chịu trách nhiệm thực hiện mỗi hợp phần là điều cần thiết

đòi hỏi đối với các bên tham gia khác nhau Các nguồn hỗ trợ và các đầu vào chờ đợi cũng nên được xác định

Đảm bảo là bạn có phiên dịch viên cần thiết để hiểu (các) ngôn ngữ địa phương Khi sử dụng phiên dịch, đảm bảo họ hiểu hết mục tiêu và mục đích của đánh giá: thông báo cho họ để đảm bảo họ không phân biết đối xử với các nhóm

xã hội nhất định, ví dụ như trẻ em, phụ nữ, người dân tộc thiểu số hay người tàn tật

hay trả lời câu hỏi thay cho nguời được phỏng vấn Cũng cần đảm bảo đủ thời gian cho việc phiên dịch và thử nghiệm bản câu hỏi và các tài liệu ghi chép cần có cho đánh giá

Đội đánh giá sẽ được quyết định bằng các nguồn lực có sẵn của tổ chức, đặc biệt là về mặt thời gian và chi phí Khi sử dụng một đội, những yếu tố sau nên được xem xét:

20

đội nên được tập huấn về nhận thức giới đẻ đảm bảo khía cạnh hài hoà;

trong:

♦ Nên có sự cân bằng về các yếu tố văn hoá để đảm bảo rằng quan điểm của người địa phương được hiểu chính xác; và

thể thực hiện đánh giá

3 Làm thế nào để thu thập dữ

liệu cho đánh giá nhu cầu

đến đánh giá nhu cầu Phần này sẽ tập trung vào các nội dung thực tế cần xem xét

khi thiết kế một khảo sát và làm thể nào để tổ chức hoạt động này Các chi tiết

thêm về rất nhiều các kỹ thuật được sử dụng cho thu thập dữ liệu và đánh giá nhu

cầu nằm trong Phần 5

21

Trước khi lựa chọn chiến lược nghiên cứu, luôn vạch ra một chương trình

nghiên cứu chi tiết với thời gian biểu và kinh phí cụ thể Soạn sẵn một danh mục

nhiệm vụ cần làm Một số trong đó được lập ra dưới đây và được thảo luận chi tiết

sâu hơn trong các phần tiếp theo

được liệt kê theo các hoạt động riêng biệt nhưng cần nhớ là một số trong số này có

thể trùng lập nhau Ví dụ, việc thiết kế các mẫu khảo sát và thử nghiệm hiện trường

các công cụ có thể được tiến hành cùng với việc tập huấn nhân viên hiện trường

3.1.1 Chuẩn bị cho đánh giá

Thảo luận và kiểm tra thông tin

ai có thể cung cấp thông tin về vấn đề bom mìn và ai có thể đưa ra những ý kiến

hữư ích hoặc làm nổi bật những vấn đề mà bạn có thể phải đương đầu

Họ có thể bao gồm nhân viên chính phủ, những người làm việc cho các tổ

chức hành động bom mìn hay cứu trợ/phát triển, bên cạnh các đại sứ quán và

nhân viên ngoại giao Khi bạn tiếp cận với họ, đừng quên các thành viên hay đại

diện của các cộng đồng bị ảnh hưởng bom mìn

Xây dựng các câu hỏi mà đánh giá được thiết kế để trả lời

Những câu hỏi nên được xây dựng theo hình thức câu hỏi giả định mà khảo

sát của bạn sẽ chứng minh hay bác bỏ (chẳng hạn như “có một vấn đề bom mìn

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

nhân đạo ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của người dân vùng này”) Điều này

thường được rút ra bởi tổ chức hay cá nhân quản lý và giám sát khảo sát

Xem xét các yếu tố biến số có thể ảnh hưởng đến câu trả lời

Như cái tên đã gợi ý, biến số là bất kỳ đặc tính nào có thể thay đổi Ví dụ, khi xem xét ảnh hưởng phát triển và nhân đạo của bom mìn, các biến số có thể bao gồm; tuổi, giới, nghề nghiệp nạn nhân, kích cỡ của dân số, vị trí của vùng dân cư bị ảnh hưởng, và vùng địa lý

Bạn sẽ cần xác định các biến số chính để đưa vào trong đánh giá của mình nhằm đảm bảo không có biến số nào bị bỏ quên

Cân nhắc nên hỏi ai

Sẽ không khả thi nếu thực hiện phỏng vấn hay tham khảo ý kiến của tất cả dân số tại vùng nghi ngờ nhiễm bom mìn, vì thế một mẫu dân số sẽ được chọn ra Mẫu nên đại diện cho toàn bộ dân số, càng nhiều càng tốt, nhưng những người cung cấp thông tin chính nên được lựa chọn ngẫu nhiên nhằm tránh các thiên lệch

22 Cân nhắc làm thế nào để hỏi thông tin tốt nhất

Phần 5.1) Bạn sẽ sử dụng câu hỏi chi tiết với các ô đánh dấu hay hỏi các hỏi mở

(nghĩa là không phải những câu hỏi được trả lời “có” hay “không”)? Nên nhớ rằng, câu hỏi mở có thể được bổ sung bởi các câu hỏi tiếp theo

Bạn muốn hỏi ai: nhóm hay các nhân; ngữ cảnh riêng tư hay nơi công cộng? Điều này có ảnh hưởng đến câu trả lời mà bạn nhân được không? Ai sẽ hỏi những câu hỏi, bạn có cần một đội hay bạn sẽ tự làm một mình?

Cân nhắc các yêu cầu và hạn chế về mặt hậu cần

Bạn sẽ cần bao nhiêu người? Trong thời gian bao lâu? Các chuyên môn gì mà

họ cần có? Thường thì yêú tố tài trợ và vận chuyển, cùng với sức ép thời gian, sẽ làm hạn chế công việc của bạn Cân nhắc các yếu tố trên kỹ càng, gặp gỡ và thương lưọng với những người chịu trách nhiệm cung cấp những nguồn đầu vào này.Nếu cần thiết, chỉnh sửa lại phương pháp thực hiện của bạn vào giai đoạn này trước khi tiến xa hơn Chính tại bước này bạn bắt đầu phải chịu chi phí

Cân nhắc thiết kế khảo sát

Sẽ là một bản câu hỏi hay không? Cân nhắc nếu bạn muốn bổ sung vào phương pháp chính của mình vớiphương pháp khác Ví dụ, đánh giá nhu cầu thường sử dụng dữ liệu định lượng có thể phântích sử dụng phương pháp thống kê

thu thập là đại diện và công cụ sử dụng phải đáng tin cậy)

thôn có tham gia (PRA) (xem Hướng dẫn 6) có thể sử dụng để giúp diễn giải các

huấn nhân viên hiện trường và thời gian đòi hỏi cho thu thập dữ liệu

Cân nhắc làm thế nào và thử nghiệm hiện trường ở nơi đâu

3 Làm thế nào để thu thập dữ liệu cho đánh giá nhu cầu

hiện trường để đảm bảo hỏi những vấn đề có liên quan, và những người trả lời có

thể hiểu được những câu hỏi đó Ví dụ, sẽ rất không bình thường cho một bản câu

hỏi mà lần đầu tiên áp dụng đã hoàn hảo ngay, đặc biệt là khi cần có phiên dịch

Lập kế hoạch một thời gian biểu chi tiết cho các hoạt động

tài liệu, thu thập dữ liệu, và phân tích, trình bày thông tin Đảm bảo là điều này là

thực tế và lưu ý đi lại, ngày nghỉ lễ quốc gia, thời gian tốt nhất trong ngày để gặp

đối tượng dân cư, thời gian cần có cho thu thập dữ liệu vv

3.1.2 Thu thập dữ liệu

Tập huấn nhân viên hiện trường thu thập dữ liệu (xem Phần 5.8)

Điều quan trọng là dữ liệu được thu thập theo một phương pháp nhất quán và

tránh các thiên lệch Cũng có thể cần thiết có những tập huấn tương đối cho kỹ

thuật thu thập dữ liệu Cung cấp hướng dẫn về việc làm thế nào để hỏi, làm thế

nào để chọn người được phỏng vấn, và làm thế nào để đối chiếu dữ liệu Có thể sẽ

cần có các giám sát viên để giúp quản lý chất lượng

23

Thực hiện khảo sát/thử nghiệm thí điểm

Một thử nghiệm ban đầu sẽ giúp đảm bảo là cả công cụ và các nhân viên hiện

trường đều hoạt động như dự kiến, để xác định bất kỳ vấn đề nào, và để đảm bảo

có những thay đổi cần thiết trước khi đi vào hoạt động thức tiễn

Dữ liệu thu thập được

Đảm bảo là nhân viên được hỗ trợ trên hiện trường, dữ liệu được kiểm tra

ngay khi chúng đến và rằng bất kỳ các sai sót nào hay những vấn đề tiềm tàng

được xác định và giải quyết càng sớm càng tốt Điều này có thể đòi hỏi tập huấn bổ

sung trong giai đoạn thu thập thông tin

3.1.3 Phân tích dữ liệu

Đối chiếu thông tin

Khi hoàn thiện thu thập dữ liệu, toàn bộ các đội khảo sát nên hỗ trợ phân tích

dữ liệu, và cẩn thận khi so sánh các biến số về tuổi, giới tính, và nghề nghiệp

Xác định các khuynh hướng

như không thể xây dựng được một chiến lược hỗ trợ có hiệu quả

Tổng hợp dữ liệu

Trình bày dữ liệu theo cách dễ tiếp cận nhất Sử dụng biểu đồ và bảng biểu có

thể làm cho người đọc xác định các xu hướng dễ dàng hơn Báo cáo nên càng ngắn

càng tốt Nếu cần thiết phải bao gồm các chi tiết khảo sát, bao gồm chung vào

chương phụ lục nếu có thể, không nên vào trong phần chính của báo cáo

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

3.1.4 Trình bày, thảo luận và sử dụng các phát hiện

Công bố rộng rãi!

Một khi đã hoàn chỉnh, báo cáo nên được phát hành rộng rãi và nếu có thể thực hiện bài trình bày miệng Điều này nên làm nổi bật các phát hiện chính và những lĩnh vực mà bạn mong muốn có sự chú ý Sử dụng các phương tiện hỗ trợ trực quan, như biểu đồ và phần mềm PowerPoint có thể khá hiệu quả Chừa thời gian đủ cho các câu hỏi từ phía người nghe

Sử dụng!

Nhớ là kết quả của đánh giá nhu cầu cần được sử dụng hiệu quả Một đánh giá nhu cầu chỉ là một giai đoạn trong một quá trình, bây giờ cần sử dụng thông tin này để xây dựng các mục tiêu và phương pháp để phát triển một phản hồi GDNCBM đối với vấn đề đã được xác định

Cẩn thận với một số khó khăn nhất định Nên nhớ là một đánh giá không chỉ đơn giản là lấy thông tin:

24

Đảm bảo là bạn đã được chuẩn bị đầy đủ.

tại hiện trường), tập huấn người thu thập dữ liệu vv tất cả đều cần thời gian Tập huấn kém chất lượng có thể làm cho các dữ liệu thu thập không sử dụng được, làm cho cả đánh giá kém hữu ích đi nhiều hơn là tính hiệu quả mà nó đáng có

Tương tự như vậy, sử dụng đủ thời gian để thiết kế các công cụ và hiểu rõ về những gì bạn muốn hỏi Rất hiếm khi có thể thay đổi dược những gì bạn đòi hỏi một khi quy trình đã bắt đầu

Tóm lại, nghĩ kỹ về những gì bạn cần biết, và đảm bảo rằng bạn và đội khảo sát biết làm thế nào và tại sao thu thập thông tin Thử nghiệm trước tất cả mọi thứ.

Đảm bảo bạn có đủ thời gian để phân tích.

Thường thì thu thập thông tin cần một thời gian tương đối dài, nhưng lại ít khi người ta dành thời gian cho việc chuẩn bị nó, hoặc phân tích nó Áp lực lên nhân viên, các ưu tiên của tổ chức và các sự kiện bên ngoài có nghĩa là có sự cám dỗ để tăng tốc quy trình phân tích dữ liệu

Đảm bảo là bạn có đủ thời gian để kiểm tra kỹ thông tin thu thập được, các xu hướng xác định, mối quan hệ và sự khác biệt về độ tuổi hoặc giới tính giữa những người trả lời Sự phân tích thông tin thiếu sót có thể mang ý nghĩa là chương trình

đã đuợc thiết kế không tốt Làm đúng công việc ngay từ ban đầu dễ dàng hơn nhiều so với chỉnh sửa một chương trình giữa chừng, vì vậy đảm bảo một đánh giá nhu cầu được phân phối nguồn lực đầy đủ, và điều đó bao gồm đủ thời gian

Tóm lại, chuyển dữ liệu thành thông tin Cẩn thận để đảm bảo là bạn có đủ

thời gian để khám phá ra dữ liệu thu thập của bạn đã để lộ ra những gì.

Đảm bảo bạn chia sẻ dữ liệu với những ai cần nó.

Thời gian thường trôi qua nhanh, không đủ cho việc tư vấn và trình bày dữ liệu Chẳng có ý nghĩa gì nếu thực hiện một đánh giá nhu cầu có khả năng tốn kém và

3 Làm thế nào để thu thập dữ liệu cho đánh giá nhu cầu

tiêu hao nguồn lực nếu dữ liệu không được chia sẻ, và cần được chia sẻ nhanh

chóng

Khi công việc xong xuôi, thường là có sự cám dỗ để tập trung thực hiện công

việc tiếp theo Trình bày kết quả Chia sẻ chúng rộng rãi Và không chỉ với các tổ

chức GDNCBM khác mà còn với các đơn vị rà phá bom mìn, cứu trợ và phát triển,

và nếu có thể vởi chính cộng đồng bị ảnh hưởng Điều này sẽ cho phép bạn một cơ

hội để kiểm tra lại những kết quả của đánh giá

đơn giản gửi một báo cáo in dày cộp đến ai đó không có nghĩa là nó sẽ được đọc

hoặc hiểu Chuẩn bị một bài trình bày miệng cho các bên tham gia trong đó bạn có

thể trình bày những sự kiện và phát hiện chính yếu, và người ta có thể đặt câu hỏi

về những điểm đó

Tóm lại, cần rõ ràng về ai là người sẽ hưởng lợi từ phát hiện và đảm bảo

bạn chia sẻ thông tin với họ một cách có thể tiếp cận được, bao gồm chính các

cộng đồng bị ảnh hưởng.

25

26

4 Tổng quan về thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập nhằm hỗ trợ đánh giá nhu cầu, để quản lý dự án và

chương trình đang diễn ra, và để hỗ trợ trong đánh giá Thu thập dữ liệu không

phải là mục tiêu cũng không phải là mục đích cuối cùng, mà nó là điều tối quan

trọng cho sự thành công của dự án hoặc chương trình Dữ liệu được thu thập để hỗ

trợ lập chương trình chất lượng, đảm bảo cứu được mạng sống các mục tiêu đạt

được thành công

27

người thu thập thông tin Vì vậy, cần rõ ràng về mục tiêu của bạn là gì khi thu thập

dữ liệu

Chương trình GDNCBM đã bị chỉ trích rất đúng trong quá khứ là không đo

lường đầy đủ kết quả công việc hay không có các yếu tố giám sát để tác động đến

các rủi ro, và không chứng tỏ cho nhà tài trợ hay cộng đồng rà phá bom mìn về

những kết quả mà họ đạt được Một phần lý do là do sự yếu kém của, hoặc đôi khi

là sự không tồn tại, của thu thập dữ liệu

các nhà tài trợ sẽ không biết liệu tiền của họ có được sử dụng hiệu quả hay không

và có thể không cung cấp thêm tài trợ nữa, trong khi phía rà phá bom mìn sẽ tiếp

tục đặt câu hỏi vì sao lại tài trợ cho hoạt động đó thay vì để dành cho rà phá thì

tiền lại bị “lãng phí ” cho GDNCBM

• Như một công cụ xác định ưu tiên.

Dữ liệu nên được sử dụng để xác định những gì cần làm và đảm bảo chương

trình hoặc dự án đúng hướng để đạt được mục tiêu

và thương tích, cũng như các ảnh hưởng kinh tế xã hội khác do bom mìn, hỗ trợ

nhân viên điều chỉnh nội dung chương trình và tập trung vào những đối tượng cần

hỗ trợ nhất

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

• Như một phương tiện đảm bảo chất lượng.

chương trình hành động bom mìn, bao gồm công việc rà phá và GDNCBM Điều này giúp cho chúng ta điều chỉnh chương trình thực hiện và đáp ứng những thiếu sót trong chương trình khi những thiếu sót này gợi được sự chú ý của chúng ta, và

vì vậy cải tiến hiệu quả của chương trình

• Như một công cụ củng cố yếu tố liên lạc cộng đồng của chương trình.

cộng đồng để có thông tin và phản hồi của họ cung cấp cho chúng ta một phương thức để liên lạc với họ và khuyến khích suy nghĩ về sự làm chủ của GDNCBM Nó cũng cung cấp một kênh liên lạc cho sự đối thoại về các vấn đề bom mìn, ví dụ kết nối với cộng đồng trong khi rà phá bom mìn để đảm bảo nó phù hợp với nhu cầu

và ưu tiên của cộng đồng

• Như một công cụ giám sát và đánh giá.

đang theo hướng để đạt được những mục tiêu của nó Điều này sẽ đựoc hỗ trợ tốt hơn nếu các dữ liệu cơ bản được thu thập vào giai đoạn mới bắt đầu chương trình

Có thể điều này được liên kết như một phần của đánh giá nhu cầu

• Như một công cụ đo lường hiệu quả chương trình qua thời gian.

28

Bằng cách thực hiện khảo sát ban đầu tại (hoặc gần) lúc khởi đầu chương trình, qua thời gian nó sẽ có thể quyết định thông tin xem cộng đồng đã tiếp nhận các thông điệp do tổ chức GDNCBM cung cấp có hiệu quả như thế nào, cũng như đo lường hành động bom mìn và các phát kiến cộng đồng đã cố gắng giảm tai nạn thương tích bom mìn gây ra như thế nào

• Như một công cụ học tập.

không chỉ chương trình mà còn những tổ chức hành dộng bom mìn và GDNCBM khác cải thiện theo thời gian

Phân tích khách quan lợi ích chi phí của các tiếp cận khác nhau và lý do để tiến hành một số loại hình lập chương trình thay vì các loại hình khác giúp cho việc xây dựng chương trình trở nên chặt chẽ và tập trung hơn

• Như một công cụ báo cáo nội bộ.

Trong khi tính các đầu ra của tổ chức, như tranh ảnh sản xuất, các bài trình bày

đã đưa ra và các cá nhân đã được tiếp cận, không có tác dụng nhiều, báo cáo tỷ lệ tai nạn và không bao gồm những tỷ lệ này vào độ tuổi, hoạt động, giới và nghề nghiệp có thể được báo cáo Điều này đến lượt nó có thể dẫn đến những kiến thức lớn hơn và tổng hợp hơn về hệ quả của bom mìn với cộng đồng, và có thể cho phép cải thiện chương trình để phản hồi lại thực tế này

1 Cộng đồng hành động bom mìn.

phát triển mà bom mìn đã tạo ra Sự phá huỷ bom mìn không phải là ưu tiên quan trọng nhất, mà là xoá bỏ những mối đe doạ mà chúng tạo ra và xoá bỏ những khổ đau mà chúng gây ra

4 Tổng quan về thu thập dữ liệu

dựng chiến lược hành động bom mìn, cung cấp một công cụ qua đó cộng đồng có

thể giám sát được tiến độ công việc, nhận các phản hồi của cộng đồng về ô nhiễm

bom mìn, và đóng góp vào quá trình phân định thứ tự ưu tiên

2 Cộng đồng hỗ trợ nạn nhân.

Một trong năm thành tố của hành động bom mìn là hỗ trợ nạn nhân, mặc dù

về mặt hoạt động, nó có vẻ như là trách nhiệm chủ yếu của ngành y tế và phát

triển Không nên có sự phân biệt giữa nạn nhân bom mìn và các nạn nhân khác, do

xung đột hay do tai nạn, vì vậy hỗ trợ nạn nhân của các tai nạn bom mìn trong

thực tế là để hỗ trợ hệ thống y tế xét về mặt tổng thể

Chương trình hỗ trợ nạn nhân và hành động bom mìn thường tìm thấy điểm

tương đồng là thông qua thu thập và trao đổi dữ liệu Liên lạc và vận động cộng

đồng đi kèm với thu thập dữ liệu GDNCBM cung cấp một cái nhìn tổng quan về

tình hình bom mìn và nạn nhân ở cấp độ cộng đồng Các chi tiết về nạn nhân được

ghi lại và thông qua quá trình này nhu cầu của nạn nhân và gia đình họ có thể

được đánh giá và chuyển đến các đơn vị hay tổ chức có thể cung cấp các hỗ trợ y tế

và tâm lý trị liệu như cần thiết

3 Cộng đồng phục hồi chức năng/phát triển.

thông qua đó các tổ chức bên ngoài lĩnh vực hành động bom mìn hạn hẹp có thể

được xác định và kết nối với cộng đồng cần có sự giúp đỡ của họ Đối với lĩnh vực

được ở vị trí thuận lợi nhất để phản ảnh và thể hiện nhu cầu của cộng đồng bị ảnh

hưởng bom mìn Bằng cách sử dụng các mối liên lạc và thu thập dữ liệu trong

chương trình GDNCBM, hành động bom mìn có thể bắt đầu đáp ứng những nhu

cầu lớn hơn của cộng đồng

29

Bằng cách xây dựng trên cơ sở dữ liệu kinh tế xã hội có được từ khảo sát ảnh

hưởng bom mìn (giả sử là có) và cập nhật thông tin thường xuyên, hành động bom

mìn có thể đáp ứng được vấn đề bom mìn ở cấp địa phương, vùng và quốc gia

hỏi quá nhiều, có nghĩa là các đội khảo sát thu thập dữ liệu kém chất lượng hơn và

thậm chí phân tích cũng kém chất lượng hơn Chỉ thu thập những gì bạn biết là

mình sẽ sử dụng Có nghĩa là nghĩ thật kỹ ngay từ ban đầu về những thông tin gì

bạn cần và sẽ sử dụng

Thông tin bạn cần sẽ thay đổi theo thời gian, và theo bối cảnh Nếu một đánh

giá nhu cầu quốc gia đã được thực hiện, có thể thực hiện thu thập thêm thông tin

địa phương để cập nhât bổ sung Ví dụ, nếu đánh giá nhu cầu đã có thông tin về

các nguồn mà người dân dựa vào đó để nhận thông tin về cộng đồng của họ, hãy

cố gắng giữ thông tin này liên quan Nó có thể thay đổi theo thời gian hay hoàn

cảnh của người dân Vì vậy, một cộng đồng trước đây thường nghe đài như một

nguồn thông tin chủ yếu thì nay có thể khác nếu bị buộc phải di dời, hay tỵ nạn

Phụ lục 1 cung cấp một ví dụ về dữ liệu có thể thu thập Trong thực tế, thông

tin thu thập được có thể bao gồm một số nội dung nhưng không phải là tất cả, như

dược liệt kê dưới đây Những gì thu thập được rất đặc thù theo bối cảnh, nhưng có

thể bao gồm:

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

• Thông tin kinh tế - xã hội.

Khi liên lạc cộng đồng được thiết lập, nhận biết về tầm quan trọng của thu thập

dữ liệu kinh tế, xã hội cũng được xây dựng, có nghĩa là nghiên cứu sâu về sự ảnh hưởng bom mìn đến một cộng đồng cụ thể, và làm thế nào để những ảnh hưởng đó

có thể được giảm đi hay xoá bỏ hoàn toàn Vì vậy, dữ liệu có thể được thu thập về việc bom mìn đã cản trở cộng đồng (hay một phần của cộng đồng) như thế nào trong việc tiếp cận các nguồn sống như nước, củi và đồng ruộng Với thông tin này, chương trình GDNCBM/liên lạc cộng đồng có khả năng hỗ trợ cộng đồng đó tốt hơn, tạo liên hệ với các tổ chức PCP cứu trợ, phát triển và các đơn vị cung cấp nguồn lực khác

• Thông tin về sự di chuyển.

phát triển, bao gồm cả GDNCBM Những người vô gia cư và người tỵ nạn (hay người hồi hương) thường là những người cần GDNCBM nhất và bảo vệ khỏi tai nạn bom mìn Họ thường thiếu kiến thức về tình hình địa phương, và do hay di chuyển nên họ tăng khả năng đối mặt với sự nguy hiểm của bom mìn trên diện rộng

Thiết kế thông điệp và phương pháp GDNCBM cho các nhóm di chuyển luôn khó khăn: nhưng nếu có thông tin cập nhật về dạng di chuyển, số lượng, vị trí, và

cơ chế văn hoá và truyền thông sẽ cho phép thiết kế và hoàn thiện chương trình để

hỗ trợ các nhóm dân cư như vậy

30

• Thông tin tai nạn và nạn nhân.

Số lượng nạn nhân và độ tuổi, giới tính và nghề nghiệp của họ, cùng với các chi tiết như tai nạn xảy ra khi nào và nếu có thể thì tìm hiểu nguyên nhân, sẽ rất có ích cho lập chương trình GDNCBM Thông tin này có thể được sử dụng nhằm đảm bảo nạn nhân bom mìn nhận được các hỗ trợ liên tục, cũng như cung cấp thông tin

về phạm vi, địa điểm và loại hình của sự đe doạ

Một mẫu điền thông tin tai nạn có thể áp dụng được đề cập trong phụ lục 3

• Thông tin về hành vi

là do may rủi Trong thực tế, lý do các cá nhân bị tai nạn bom mìn rất phức tạp Một hành vi nguy hiểm của cá nhân dựa trên nhiều yếu tố, một số là cố ý, một số tự nguyện, và một số không hề có hai yếu tố này Chúng ta có thể chia những người

có hành vi nguy hiểm thành năm dạng rộng hơn:

♦ Nhóm chưa có nhận thức (gồm những người không biết gì về mối nguy hiểm của bom mìn);

♦ Nhóm thiếu thông tin (gồm những người có hiểu biết về bom mìn nhưng

không biết thế nào là hành vi an toàn);

♦ Nhóm nhận thông tin sai (gồm những người nhận thông tin sai về các

hành vi an toàn hay những người cho rằng họ biết về hành vi an toàn);

♦ Nhóm liều lĩnh (gồm những người đã biết về các hành vi an toàn nhưng

họ phớt lờ đi); và

♦ Nhóm bị bắt buộc (gồm những người không có lựa chọn nào khác ngoài việc chủ động chấp nhận thực hiện các hành vi không an toàn để sinh sống)

Các hành vi nguy hiểm không cố ý (chưa có nhận thức, thiếu thông tin và nhận thông tin sai) có thể thường là hậu quả của tò mò thông thường hay thiếu kiến thức về mối đe doạ trong thực tế Điều này thường xảy ra với trẻ em và các cá nhân đang di chuyển như tỵ nạn hay vô gia cư Kiến thức tổng quan và nhận thức

4 Tổng quan về thu thập dữ liệu

về hiểm hoạ bom mìn là nội dung quan trọng để đánh giá ban đầu Các thay đổi

trong phạm vi tổng thể và nhận thức về hiểm hoạ có thể là một chỉ số quan trọng

của sự thành công hay sự tiến bộ

Các hành vi nguy hiểm cố ý (liều lĩnh và bị bắt buộc) phức tạp hơn và vì vậy

rất khó cho một chương trình GDNCBM để cải thiện hay thay đổi chúng Thông

tin về sự tin tưởng vào số mệnh, cảm giác không thể bị xâm phạm, muốn mạo hiểm

và nhu cầu kinh tế (liên quan đến nội dung kinh tế, xã hội như đã nói) là cần thiết

Đừng bỏ qua vấn đề hành vi nguy hiểm cố ý, nhưng nhớ là một loạt các thông

điệp mang tính phủ định “không được” là không đủ Trong những bối cảnh đó,

thông điệp cần thực tế và có thể đạt được, nếu không chúng sẽ mất sự tin cậy và bị

bỏ ngoài tai Bên cạnh đó, bạn cần đảm bảo các thông điệp phải thực tiễn và “có

thể làm được” và cung cấp các lựa chọn khác và phản ảnh nguồn lực của dân cư

Nhận thức và hiểu biết của cá nhân về vấn đề bom mìn vì vậy là một nội dung

quan trọng để giám sát khi các chương trình GDNCBM/rà phá bom mìn tiếp tục,

và khi yếu tố này và các yếu tố kinh tế-xã hội khác bắt đầu đem lại sự thay đổi

trong cộng đồng

• Thông tin truyền thông.

Nhằm cung cấp thông tin bạn cần để biết người ta nhận thông tin như thế nào

Các kênh truyền thông tin cậy và dễ tiếp cận mà qua đó người dân tiếp nhận

thông tin là gì? Khi nào thì hoạt động truyền thông diễn ra (ví dụ, khi nào nguời

dân nghe đài, hoặc có thời gian để ngồi lại và nói chuyện)? Có sự khác biệt do tuổi

tác và hoặc giới không? Phương tiện truyền thông gì mà người dân không tiếp cận

được? Vì sao? Điều này có áp dụng cho tất cả cộng đồng hay chỉ một bộ phận

thôi? Đó là bộ phận nào?

31

Đặt những câu hỏi này sẽ làm cho thiết kế chương trình tiếp cận cộng đồng

mục tiêu trở nên dễ dàng hơn nhiều Các nội dung truyền thông được bao gồm

trong phần khảo sát kiến thức, thái độ và hành vi (KAP) trong Phụ lục 4

cộng đồng nông thôn, và thường ở nơi có tỷ lệ mù chữ rộng, học vấn thấp và

thường không quen tiếp cận với các loại hình truyền thông bằng chữ viết Phương

tiện điện tử và in ấn vì thế thường không phù hợp, nên các nhóm đối tượng mục

tiêu đòi hỏi một tiếp cận dựa vào cộng đồng, liên kết với lập kế hoạch và thiết kế

chương trình chính xác

• Phản hồi trực tiếp từ cộng đồng.

Lấy được thông tin từ cộng đồng, không chỉ từ lãnh đạo mà từ nhiều thành

phần khác nhau, có thể là một trong những cách nhanh và hiệu quả nhất để lấy

thông tin về việc chương trình có được đặt mục tiêu đúng và có tác động hay

trung (hoặc một hội đồng hành động bom mìn) Những nhóm như vậy có thể có

phản hồi về chương trình theo chu kỳ và xem xét làm thế nào để cải thiện chương

trình Đây là các nhóm chính sẽ sử dụng thông tin của chương trình GDNCBM, và

việc tham khảo xem họ họ có thấy chương trình đáp ứng được yêu cầu là một chỉ

số về hiệu quả của chương trình

• Các yếu tố hoàn toàn về bom mìn.

Lấy được thông tin từ cộng đồng mục tiêu về khả năng của họ trong việc nhận biết

bom mìn, và khu vực có thể tìm thấy bom mìn, có thể là một chỉ số bổ sung

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

vào sự thành công của chương trình Thu thập dữ liệu ban đầu sẽ cho thấy một cấp

độ nhất định kiến thức (có thể thấp) Qua thời gian, một chương trình GDNCBM nên có kết quả nâng cao khả năng nhận biết được (và hy vọng là tránh) các khu vực nguy hiểm Tham chiếu chéo các thông tin này với dữ liệu nạn nhân và kinh tế

xã hội sẽ thể hiện tốt nhất xu hướng tai nạn bom mìn đang giảm đi Vì thế, theo sau việc thu thập dữ liệu ban đầu thông qua quy trình khảo sát, giám sát tai nạn bom mìn là rất quan trọng cho việc dặt mục tiêu và ưu tiên có hiệu quả GDNCBM, như giải thích dưới đây

Giám sát tình hình nạn nhân

Thông tin về số nạn nhân và hồ sơ của họ rõ ràng là quan trọng, không chỉ cho GDNCBM mà còn giúp đảm bảo sự hỗ trợ tiếp diễn chon nạn nhân Ví dụ, hỏi những vấn đề như:

32

Một ví dụ về mẫu giám sát tai nạn có thể tìm thấy trong Phụ lục 3 Chú ý là mẫu này được thiết kế cho một quốc gia cụ thể và đơn giản là không thể sử dụng lại

y nguyên như vậy trong bối cảnh khác Tuy nhiên, nó vẫn là một mẫu hữu ích để

áp dụng vào trong bối cảnh riêng của bạn

dữ liệu

liệu và thông tin từ cộng đồng nên được tôn trọng:

• Tránh sự thiên lệch trong thông tin

Bạn hỏi ai để lấy thông tin, hỏi ở đâu, và hỏi khi nào sẽ dẫn đến những thiên lệch trong kết quả Ví dụ, nam giới sẽ có những quan điểm và ưu tiên khác với nữ giới, trẻ em sẽ khác với người lớn và người giàu sẽ khác với người nghèo Hãy cố gắng đảm bảo dữ liệu và thông tin nhận được từ các thành phần khác nhau trong cộng đồng, chứ không chỉ một phần của cộng đồng

ngôn ngữ cơ thể sử dụng) có thế thúc đẩy người được hỏi trả lời theo một cách nhất định Tương tự như vậy, thái đọ của ngưởi hỏi với các nhóm (phụ nữ, trẻ em, dân tộc thiểu số) có thể ảnh hưởng đến câu hỏi được hỏi và câu trả lời Nên có tập huấn

kỹ để giảm thiểu sự ảnh hưởng của những yếu tố này

đến cách mà người ta trả lời họ Những người phỏng vấn nên được chọn cẩn thận, tập huấn kỹ và được cung cấp các hướng dẫn về việc làm thế nào để tiến hành phỏng vấn

vậy, ảnh hưởng đến câu trả lời nhận được Ngôn ngữ nên càng đơn giản càng tốt và dịch thuật nên được thực hiện cẩn thận Một cách tốt nhất là chuẩn bị một người khác dịch lại về ngôn ngữ gốc của nó

4 Tổng quan về thu thập dữ liệu

• Đảm bảo mẫu đại diện.

Điều đặc biệt quan trong là đảm bảo các mẫu mang tính đại diện, nhất là với

đánh giá nhu cầu cung cấp dữ liệu ban đầu dựa vào đó thay đổi sẽ được so sánh

Có nghĩa là mẫu nên phản ảnh dân cư nói chung qua giới tính, độ tuổi và bản chất

của các vấn đề phải đối diện

• Đừng dựa vào mỗi một nguồn.

Việc bạn lấy thông tin càng rộng càng tốt là quan trọng trong việc tránh thiên

lệch thông tin Kiểm tra độ chính xác của thông tin từ càng nhiều nguồn càng tốt –

ít nhất là ba nơi, nếu có thể - sẽ giúp bạn có được một sự nhìn nhận rõ ràng hơn và

chính xác hơn về tình hình

• Tôn trọng sự bảo mật.

đột có thể rất khó khăn Thường có sự yêu cầu về bảo mật dối với một số thông tin

và tôn trọng điều này là rất quan trọng nếu muốn duy trì sự tin tưởng từ cộng

đồng

• Đảm bảo nhận được sự đồng ý.

thập thông tin và bạn sẽ làm gì với thông tin đó Nếu bạnn muốn lấy ý kiến hay

hình ảnh của ai đó, cần chắc chắn là họ biết về việc bạn định làm gì với thông tin

đó và rằng họ hài lòng với việc đó

33

• Cung cấp phản hồi

Khi nào có thể, cung cấp phản hồi cho công đồng mà bạn đã khảo sát Điều

này không chỉ cho họ thấy sự tôn trọng, về thời gian mà họ đã dành cho bạn, mà

còn khuyến khích bạn kiểm tra lại dữ liệu của mình Nó cũng giúp tránh vấn đề

cộng đồng phải chịu khả năng “bị khảo sát quá nhiều”, bị hỏi các câu hỏi tương tự

nhau một cách thường xuyên mà không hề thấy giải quyết vấn đề nào cả Tuy

nhiên, cần cẩn thận không nên tạo cho họ sự kỳ vọng bằng cách ám chỉ là hoạt

động bom mìn sẽ tiến hành ngay

• Cố gắng định hướng chủ đạo thu thập thông tin

các thông tin hoạt động diễn tiến khác, giáo dục, và y tế Tốt nhất, thu thập thông

tin liên tục cũng nên được định hướng theo cách tương tự Điều này đòi hỏi sự điều

phối chặt chẽ hơn với các thành phần khác hơn là trường hợp của hầu hết các

chương trình GDNCBM từ trước đến nay

• Chia sẻ thông tin nhận được.

Điều rất quan trọng là dữ liệu - một khi được phân tích và đối chiếu — nên

được chia sẻ càng rộng rãi càng tốt với cộng đồng hành động bom mìn và các tổ

chức cứu trợ/phát triển khác Từ chối chia sẻ thông tin thu thập được sẽ dẫn đến

lập chương trình không đầy đủ, có thể lặp lại sự thu thập thông tin và có thể tạo ra

sự kém chính xác của thông tin khi cộng đồng bị bực bội do cứ phải trả lời những

câu hỏi tương tự nhau

• Ghi nhận nguồn thông tin.

sẵn rồi), thì nguồn gốc của dữ liệu nên được đề cập đến đây đủ như là người sở hữu

dữ liệu

34

5 Làm thế nào để thu thập dữ liệu

5.1 Dữ liệu định tính và định lượng

Phần này xem xét các kỹ thuật phù hợp để thu thập dữ liệu Để có thêm thông

tin về nội dung này, xem tài liệu của P Nichols, Phương pháp khảo sát xã hội học:

Hướng dẫn thực địa cho các nhân viên làm công tác phát triển.

35

1

5.1.1 Phương pháp định lượng

Phương pháp khảo sát định lượng thường được sử dụng để thu thập thông tin

nào; Ở đâu; Bao nhiêu; Có thường xuyên ?

hỏi đã thiết kế để câu trả lời có thể được lập thành mã số và phân tích về số học Ví

dụ, một khảo sát định lượng hỗ trợ một chương trình GDNCBM có thể cố gắng tìm

ra bao nhiêu thanh niên nhận được thông điệp GDNCBM, bao nhiêu là không, và

xem liệu nó có liên quan về mặt thống kê đến tình trạng kinh tế xã hội, giáo dục,

độ tuổi, giới tính, khoảng cách giữa các thôn, hay dân tộc

Phân tích thống kê dữ liệu định lượng có thể tạo ra sự mô tả những phát hiện

về độ trung bình, tỷ lệ và dãy chỉ số Điều này rất hữu ích khi bạn cần:

bom mìn trong năm ngoái;

của bom mìn;

phận dân cư nào bị ảnh hưởng nhiều nhất;

nhân cụ thể (ví dụ như tỷ lệ tử vong trong một khu vực nhiễm bom mìn);

lược cụ thể đang đạt được những kết quả khả quan (ví dụ một phòng trào

truyền thông GDNCBM

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

đã dẫn đến hiểu biết nhiều hơn về bom mìn); và

động của chương trình GDNCBM

Mặc dù vậy, nó chỉ có thể đạt được những mục tiêu này nếu mẫu mang tính đại diện, nếu không sẽ chỉ có thể đo lường được tần xuất của nhóm mẫu chọn lựa.Các khảo sát thường là sử dụng công cụ nghiên cứu định lượng Chúng thường được sử dụng trong công tác phát triển để:

mìn);

liên quan, ví dụ như mức độ học vấn là thông tin hữu ích);

không (ví dụ độ tuổi hay hoạt động và tỷ lệ thương tích do bom mìn);

chương trình, và có thể so sánh chúng với dữ liệu thu thập sau đó xem liệu chương trình có tác động nào không;

♦ Xác định đối tượng hưởng lợi từ dự án: dữ liệu hộ gia đình có thể sử dụng

để biết chi tiết nhu cầu của cộng đồng; và

36

đe doạ hay tìm kiếm các xu hướng

5.1.2 Phương pháp định tính

Phương pháp nghiên cứu định tính được thiết kế để giúp xây dựng một hình

như thế nào, các mối quan hệ chính là gì, và các khía cạnh cuộc sống khác nhau được kết nối như thế nào Chúng cũng cho thấy người dân nhìn nhận và hiểu tình trạng và vấn đề của họ như thế nào, và các ưu tiên của họ là gì

tích khi dữ liệu được thu thập Điều này có nghĩa là thiết kế nghiên cứu có thể được điều chỉnh theo các phát hiện có ý nghĩa hoặc mới lạ khi chúng được xác định

định tính hỗ trợ một dự án hay chương trình GDNCBM có thể tìm thấy tại sao trẻ

em không tham gia vào các khoá tập huấn GDNCBM, nó cân nhắc kinh nghiệm của các em khi nhận GDNCBM và cố gắng hiểu điều này ảnh huởng tới hành vi của chúng như thế nào

Phương pháp định tính, như thảo luận và quan sát, luôn được sử dụng không chính thức, những kết quả có thể mang tính chất ấn tượng và chủ quan Tuy nhiên, khi nghiên cứu định tính được thực hiện một cách hệ thống, các phát hiện cũng đáng tin cậy và khách quan như kết quả do phương pháp định lượng mang lại Nhớ là phương pháp định lượng chỉ đáng tin cậy nếu mẫu đại diện được sử dụng

và nếu các cộng cụ được áp dụng một cách nhất quán

dụ tác động của vấn đề bom mìn lên một khu vực nhất định;

5 Làm thế nào để thu thập dữ liệu

vấn đề, và các ưu tiên của họ là gì;

♦ Lựa chọn các chỉ số phù hợp cho thay đổi định tính (ví dụ: nhằm thể hiện

xem liệu một tình hình trở nên tốt hơn hay xấu hơn); và

hơn khảo sát đinh lượng)

Quyết định thực chất được quyết định khi nào sử dụng các phương pháp khác

nhau Không một tiếp cận nào trong số hai loại hình trên loại trừ việc sử dụng

phương pháp còn lại, và thường thì sử dụng kết hợp cả hai được là tốt nhất Ví dụ,

trong một nghiên cứu định lượng, phương pháp định tính được sử dụng để phát

triển một bản câu hỏi phù hợp, nhằm lấy thông tin chi tiết về các chủ đề lựa chọn,

và nhằm thăm dò các lý do đằng sau mối quan hệ do khảo sát định lượng đem lại

Tuy nhiên, dù sử dụng phương pháp gì đi nữa, bạn sẽ chỉ có được thông tin phù

hợp nếu nghiên cứu được thực hiện một cách hệ thống và với hoạch định, thực thi

và phân tích đúng đắn

• Thông tin yêu cầu.

Nhằm xác định các thông tin yêu cầu, hãy bắt đầu bằng cách hỏi bản thân bạn

là bạn muốn tìm hiểu vấn đề gì (ví dụ: bạn có muốn biết mức độ của vấn đề bom

mìn hay tại sao một nhóm dân cư cụ thể lại bị đe doạ cao nhất?) Sau đó hãy thảo

ra những câu hỏi mà bạn cần câu trả lời (ví dụ: tại sao hầu hết thanh thiếu niên tiếp

tục hành vi nguy hiểm?)

37

• Mục tiêu của việc thực hiện.

Tiếp đó, cân nhắc xem bạn cần thông tin để làm gì Nếu bạn cần chứng tỏ một

vấn đề với tổ chức hay cơ quan khác, các dữ liệu định lượng được tin tưởng là

khách quan, và vì vậy có thể cần để đề nghị hỗ trợ từ các nhà tài trợ

Phương pháp định lượng có thể làm nổi bật ý nghĩa và sự đa dạng, và có lợi

ích hơn trong việc hiểu một vấn đề Nếu mục đích chính là để cải thiện dịch vụ của

chương trình hay đánh giá lại việc lập chương trình cho đến thời điểm hiện tại, tiếp

cận định lượng có thể sẽ phù hợp hơn

• Sự có sẵn các nguồn lực.

nhân sự và thời gian Tiếp cận định tính đòi hỏi các kỹ năng nhất định, đặc biệt là

trong phân tích các phát hiện, và có thể dòi hỏi thời gian tập huấn lâu hơn, nhưng

có thể dược sử dụng hiệu quả cho một đánh giá nhanh tình hình và phù hợp hơn

khi thời gian và nguồn lực hạn chế

5.2.1 Dữ liệu sơ cấp

Dữ liệu sơ cấp là dữ liệu mà bạn hay tổ chức của bạn đã thu thập được trực tiếp

từ nguồn, và bạn đã phân tích và đối chiếu Các ví dụ bao gồm khảo sát đánh giá

nhu cầu, thông tin về nạn nhân và dữ liệu giám sát tiếp diễn

IMAS Hướng dẫn thực hành tốt nhất 2 — Thu thập Dữ liệu và Đánh giá Nhu cầu

5.2.2 Dữ liệu thứ cấp

Dữ liệu thứ cấp là dữ liệu đã được tập hợp, đối chiếu và phân tích bởi các tổ chức khác, nhưng có ích và liên quan đến nhu cầu của bạn Ví dụ như thông tin nhận được từ báo cáo chính phủ, dữ liệu dân số, báo cáo hay đánh giá của cơ quan tài trợ của đơn vị khác, báo cáo dự án và dữ liệu ban đầu Phân tích dữ liệu sẽ làm nổi bật những lỗ hổng, vấn đề cần tiếp tục điều tra và cho bạn một “cảm giác” tốt hơn về tình hình

Dữ liệu bạn có thể cân nhắc bao gồm:

• Ở cấp độ cộng đồng.

Một vài hay tất cả những nội dung sau có thể là những đầu mối liên lạc hữu ích: nạn nhân bom mìn, lãnh đạo cộng đồng, giáo viên, binh lính, lãnh đạo tôn giáo và tinh thần, già làng, hội phụ nữ, nhân viên y tế, nhà kinh doanh, câu lạc bộ thiếu nhi

Nhớ là cung cấp phản hồi, bạn có nghĩa vụ phải chia sẻ phát hiện với cộng đồng Nếu cộng đồng nhận thấy lợi ích từ sự chia sẻ thông tin này, họ sẽ sẵn sàng giúp nhiều hơn trong tương lai

Tốt nhất, bạn nên tìm cách thiết lập một nguồn thông tin tiếp diễn, một nguồn

mà bạn có thể quay lại và lấy thông tin cập nhật thường xuyên

38

• Ở cấp độ huyện thị.

Bệnh viện và công sở nên được tiếp cận như những nhà cung cấp dữ liệu, đặc biệt là về tỷ lệ nạn nhân và các hỗ trợ tiếp theo Xu hướng thống kê tai nạn và các vấn đề tương tự có thể xác định rõ hơn ở cấp huyện thị, và thông tin có thể chính xác hơn Khi thực hiện thông qua một cơ sở, thu thập dữ liệu có thể có độ tin cậy hơn và cung cấp một bức tranh rộng lớn hơn

• Ở cấp độ quốc gia.

nông nghiệp); trung tâm hành động bom mìn (hoặc cơ quan ngang cấp) là những địa điểm tốt để liên hệ, bên cạnh các nhà tài trợ, sứ quán, Uỷ ban Chữ thập đỏ và các tổ chức PCP cứu trợ và phát triển khác

sẽ cung cấp thông tin hữu ích (đặc biệt là về các cộng đồng bị ảnh hưởng trầm trọng); dữ liệu sẽ thường được lưu trữ bởi trung tâm hành động bom mìn quốc gia

quanh cộng đồng

Khảo sát kỹ thuật cung cấp thông tin chi tiết về mức độ chính xác của ô nhiễm bom mìn: chúng nhắm đến mô tả chu vi và diện tích khu vực nguy hiểm Thường thì chúng nên cung cấp chi tiết nhiều hơn về loại bom mìn trong khu vực

Các tài liệu sau rà phá, tiến hành trong sự phối hợp với rà phá bom mìn, nên ghi chép chính xác khu vực đã rà

từ kết quả của hoạt động khảo sát hành động bom mìn và theo đó định hướng chương trình Tuy nhiên, các thông tin cụ thể hơn cho lập chương trình GDNCBM

có thể vẫn cần được thu thập