Đề cương lịch sử

Quá trình xâm lược của chủ nghĩa thực dân ở các nước Đông Nam Á - Các quốc gia Đông Nam Á có vị trí địa lí quan trọng, giàu tài nguyên nên sớm trở thành đối tượng xâm lược của các nước t

Đề cương tự luận Lịch sử

I,

Lý Thuyết

Bài 11: Các nước Đông Nam Á cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX 

I Quá trình xâm lược của chủ nghĩa thực dân ở các nước Đông Nam Á

- Các quốc gia Đông Nam Á có vị trí địa lí quan trọng, giàu tài nguyên nên sớm trở thành đối tượng xâm lược của các nước tư bản phương Tây

- Lợi dụng chế độ phong kiến ở Đông Nam Á đang khủng hoảng và suy yếu

Từ nửa sau thế kỉ XIX, các nước tư bản phương Tây đã thực hiện kế hoạch xâm lược:

+ Anh chiếm Mã Lai, Miến Điện

+ Pháp chiếm Việt Nam, Cam-pu-chia, Lào

+ Tây Ban Nha, sau đó là Mỹ chiếm Phi-líp-pin

+ Hà Lan và Bồ Đào Nha thôn tính In-đô-nê-xi-a

Lược đồ Đông Nam Á cuối thế kỉ XIX- đầu thế kỉ XX, nguồn: Internet

II Phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc

- Ngay khi bị xâm lược, nhân dân các nước Đông Nam Á đã kiên quyết đấu tranh để bảo vệ Tổ quốc Tuy vậy, các cuộc kháng chiến đều thất bại vì lực lượng của bọn xâm lược mạnh, chính quyền phong kiến nhiều nước trở thành tay sai

- Nguyên nhân: Thiếu tổ chức và thiếu lãnh đạo chặt chẽ

- Mục đích: Vơ vét tài khoản, không mở mang công nghiệp, tăng thuế, mở đồn điền, bắt lính, đàn áp phong trào yêu nước,

- Các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc ở Đông Nam Á phát triển liên tục, rộng khắp:

Quốc gia Thời gian Nội dung

In-đô-nê-xi-a 1905 Nhiều tổ chức công đoàn được thành lập, bước đầutruyền bá chủ nghĩa Mác, Lê-nin

Phi-líp-pin 1896-1898 Nước cộng hòa Phi-líp-pin ra đời, sau đó bị Mỹ thôn tính

Cam-pu-chia -1863-1866 -1866-1867 -Khởi nghĩa A-cha-xoa lãnh đạo ở ta-keo -Khởi nghĩa do Pu-côm-bô lãnh đạo ở Cra-chê

Lào 1901 – 1907 Đấu tranh của nhân dân Xa-van-na-khét Khởi

nghĩa ở cao nguyên Bô-lô-ven

Miến

Điện Đầu XX Chống thực dân Anh diễn ra rất anh dũng, nhưng thất bại

Việt

Nam Đầu XX Phong trào Cần Vương, phong trào nông dân yêu nước diễn ra quyết liệt

Bài 13: Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918)

I Nguyên nhân dẫn đến chiến tranh

- Chủ nghĩa tư bản phát triển theo quy luật không đều làm thay đổi sâu sắc so sánh lực lượng giữa các đế quốc ở cuối XIX đầu XX

- Sự phân chia thuộc địa giữa các đế quốc cũng không đều Đế quốc già (Anh, Pháp) nhiều thuộc địa Đế quốc trẻ (Đức, Mĩ) ít thuộc địa

- Mâu thuẫn giữa các đế quốc về vấn đề thuộc địa nảy sinh và ngày càng gay gắt

- Các cuộc chiến tranh giành thuộc địa đã nổ ra ở nhiều nơi

+ Chiến tranh Trung - Nhật (1894 - 1895)

+ Chiến tranh Mĩ - Tây Ban Nha (1989).

+ Chiến tranh Anh - Bô ơ (1899 - 1902)

- Trong cuộc chạy đua giành giật thuộc địa, Đức là kẻ hiếu chiến nhất Đức đã cùng Áo - Hung, Italia thành lập “phe liên minh”, năm 1882 chuẩn bị chiến tranh chia lại thế giới

- Để đối phó Anh đã ký với Nga và Pháp những Hiệp ước tay đôi hình thành phe Hiệp ước (đầu thế kỉ XX)

- Cả 2 khối quân sự đối đầu điên cuồng chạy đua vũ trang, chuẩn bị chiến tranh chia lại thế giới, chiến tranh đế quốc không thể tránh khỏi

- Nguyên cớ trực tiếp của chiến tranh là do một phần tử Xéc-bi ám sát hoàng thân kế vị ngôi vua Áo - Hung

Hai khối quân sự ráo riết chạy đua vũ trang tích cực chuẩn bị chiến tranh

(màu đỏ là phe Liên minh, màu xanh là phe Hiệp ước) ( Nguồn: Internet)

II Diễn biến của chiến tranh

1 Giai đoạn thứ nhất của chiến tranh (1914 - 1916)

2/1917 - Cách mạng dân chủ tư sản ở

Nga thành công - Chính phủ tư sản lâm thời ở Nga vẫn tiếp tục chiến tranh

2/4/1917 - Mĩ tuyên chiến với Đức,

tham gia vào chiến tranh cùng phe Hiệp ước

- Có lợi hơn cho phe Hiệp ước

- Trong năm 1917 chiến sự diễn ra trên cả 2 Mặt trận Đông và Tây Âu

- Hai bên ở vào thế cầm cự

11/1917 - Cách mạng tháng 10 Nga - Chính phủ Xô viết thành lập

thành công

3/3/1918 - Chính phủ Xô viết ký với

Đức Hiệp ước Bơ-rét Li-tốp - Nga rút khỏi chiến tranh Đầu 1918 - Đức tiếp tục tấn công Pháp - Một lần nữa Pa-ri bị uy hiếp

7/1918 - Mĩ đổ bộ vào châu Âu, chớp

thời cơ Anh - Pháp phản công

- Đồng minh của Đức đầu hàng: Bungari 29/9, Thổ Nhĩ Kỳ 30/10,

Áo - Hung 2/11

9/11/191

8 - Cách mạng Đức bùng nổ - Nền quân chủ bị lật đổ

1/11/191

8 - Chính phủ Đức đầu hàng - Chiến tranh kết thúc

III Kết quả của cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất

* Hậu quả của chiến tranh

- Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc với sự thất bại của phe liên minh, gây nên thiệt hại nặng nề về người và của

+ 10 triệu người chết

+ 20 triệu người bị thương

+ Tiêu tốn 85 tỉ đô la

- Cách mạng tháng Mười Nga thành công đánh dấu bước chuyển lớn trong cục diện thế giới

* Tính chất:

- Chiến tranh thế giới thứ nhất là cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa

Bài 15: Cách mạng tháng Mười Nga và cuộc đấu tranh bảo vệ cách mạng (1917 - 1921)

I Hai cuộc cách mạng ở nước Nga năm 1917

1 Tình hình nước Nga trước cách mạng

- Về chính trị: Đầu thế kỉ XX Nga vẫn là một nước quân chủ chuyên chế, đứng đầu là Nga hoàng

+ Nga hoàng đã đẩy nhân dân Nga vào cuộc chiến tranh đế quốc, gây nên hậu quả kinh tế xã hội nghiêm trọng

- Về kinh tế: lạc hậu, kiệt quệ vì chiến tranh, nạn đói xảy ra ở nhiều nơi, công nghiệp, nông nghiệp đình đốn

- Về xã hội:

+ Đời sống của nông dân, công nhân, các dân tộc trong đế quốc Nga vô cùng cực khổ

+ Phong trào phản đối chiến tranh đòi lật đổ Nga hoàng diễn ra khớp nơi

Nga hoàng Nicholas II, nguồn: Internet

2 Cách mạng tháng Hai năm 1917

- Ngày 23/2/1917 cách mạng bùng nổ bằng cuộc biểu tình của 9 vạn nữ công nhân Pê-tơ-rô-gơ-rát

- Phong trào nhanh chóng chuyển từ tổng bãi công chính trị sang khởi nghĩa vũ trang

- Lãnh đạo là Đảng Bôn-sê-vích

- Lực lượng tham gia là công nhân, binh lính, nông dân

- Kết quả:

+ Chế độ quân chủ chuyên chế Nga hoàng bị lật đổ

+ Xô viết đại biểu công nhân và binh lính được thành lập (tháng 3/1917 toàn nước Nga có 555 Xô viết)

+ Cùng thời gian giai cấp tư sản cũng thành lập Chính phủ lâm thời.

- Tính chất: Cách mạng tháng 2/1917 ở Nga là cuộc cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới

Cuộc tổng bãi công ở Pê -tơ - rô - grát tháng 2 – 1917, nguồn: Internet

3 Cách mạng tháng Mười năm 1917

- Sau Cách mạng tháng Hai, Nga tồn tại 2 chính quyền song song:

+ Chính phủ lâm thời (tư sản)

+ Xô viết đại biểu (vô sản)

* Cục diện không thể kéo dài

- Trước tình hình đó Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích đã xác định đường lối tiếp theo của cách mạng Nga là chuyển từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa (lật đổ chính quyền tư sản lâm thời)

- Đầu tháng 10/1917 không khí cách mạng bao trùm cả nước Lê-nin đã về nước trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền

- Diễn biến khởi nghĩa

+ Đêm 24/10/1917 bắt đầu khởi nghĩa

+ Đêm 25/10 tấn công cung điện Mùa Đông, bắt giữ các bộ trưởng của Chính phủ tư sản

* Khởi nghĩa Pêtơrôgrát giành thắng lợ

+ Ngày 3/11/1918 chính quyền Xô viết giành thắng lợi trên khắp nước Nga rộng lớn

- Tính chất: Cách mạng tháng Mười mang tính chất của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa

II Cuộc đấu tranh xây dựng và bảo vệ thành quả cách mạng ý nghĩa lịch sử của cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

1 Xây dựng chính quyền Xô viết

Tình cảnh những người nông dân Nga đầu thế kỉ XX, nguồn: Internet

- Đêm 25/10/1917 chính quyền Xô viết được thành lập do Lê-nin đứng đầu

- Chính sách của chính quyền:

+ Đập tan bộ máy Nhà nước cũ, xây dựng bộ máy Nhà nước mới

+ Thủ tiêu những tàn tích của chế độ phong kiến đem lại các quyền tự do, dân chủ cho nhân dân

+ Thành lập hồng quân để bảo vệ chính quyền cách mạng

+ Quốc hữu hóa các nhà máy xí nghiệp của giai cấp tư sản, xây dựng nền kinh

tế xã hội chủ nghĩa

2 Chống thù trong, giặc ngoài

- Cuối năm 1918 quân đội 14 nước đế quốc cấu kết với bọn phản trong nước tấn công tiêu diệt nước Nga

- Đầu năm 1919 chính quyền Xô viết đã thực hiện chính sách cộng sản thời chiến

- Nội dung của chính sách:

+ Nhà nước kiểm soát toàn bộ nền công nghiệp

+ Trưng thu lượng thực thừa của nông dân

+ Thi hành chế độ cưỡng bức lao động

- Chính sách đã động viên tối đa nguồn của cải nhân lực của đất nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp, đến cuối năm 1920 Nga đẩy lùi sự can thiệp của các nước

đế quốc, bảo vệ chính quyền non trẻ

3 Ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Mười

- Với nước Nga

+ Đập tan ách áp bức, bóc lột của phong kiến, tư sản, giải phóng công nhân và nhân dân lao động

+ Đưa công nhân và nông dân lên nắm chính quyền, xây dựng chủ nghĩa xã hội

- Với thế giới:

+ Làm thay đổi cục diện thế giới

+ Cổ vũ và để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho cách mạng thế giới

Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại đã có ảnh hưởng trực tiếp, nhiều mặt đến việc ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, đến hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và

đế quốc Mỹ, giành độc lập, tự do, thống nhất đất nước, đi lên chủ nghĩa xã hội của nhân dân Việt Nam.