Kỹ năng ra quyết định

kỹ năng ra quyết định

KỸ NĂNG QUYẾT ĐỊNH

I) MỤC ĐÍCH: giúp trẻ:

1 Nhận thức rằng cuộc sống là một chuỗi dài lấy quyết định và chúng thuộc về trách nhiệm của chúng ta

2 Rằng các quyết định lớn nhỏ đều sẽ ảnh hưởng đến tương lai của chúng ta

3 Nắm bắt các bước trong tiến trình lấy quyết định

4 Nhận thức rằng thông tin đúng chưa đủ; mà cần phải ý thức về những áp lực xã hội ảnh hưởng đến quyết định của chúng ta, để chọn lựa đúng

1 Băng keo + bút lông + giấy A0

2 4 túi nilông hoặc túi giấy đục, để không nhìn thấy xuyên qua túi Trong đó có để các đồ vật:

a túi 1: 1 tờ giấy nợ

b túi 2: củ hành tây

c túi 3: chai nước cam chứa nước lã

d túi 4: cái bánh và gói cát

III) THỜI GIAN: 150 phút trở lên Tuỳ số nhóm nhưng không nên nhiều quá 5 nhóm

1 Thế nào là lấy quyết định? (10 phút)

Họp cả lớp đề nghị trả lời câu hỏi sau đây: “xin bạn hãy cho những ví dụ về những quyết định mà ta phải chọn trong đời thường”

HDV ghi các ý kiến phát biểu trên bảng hoặc trên tờ giấy A0

Đúc kết: ta luôn luôn lấy quyết định từ nhỏ tới lớn Ví dụ như chọn quần áo đi chơi,

đi học, nhận hay không nhận lời mời đi dự tiệc, tham gia nhóm bạn, hút hay không hút thuốc, chọn ngành nghề tương lai, chọn người bạn đời …

2 Ta thường lấy quyết định như thế nào? (20 phút trở lên)

Đăït 4 cái túi (đã cột kín miệng) trên bàn

Đề nghị 3 em tình nguyện lên tham gia trò chơi

Cách chơi:

a Cho các em 1 phút: mỗi em sẽ chọn lấy một cái túi (không được nắn, lắc, động chạm gì vào các túi trước khi quyết định chọn túi nào) Đề nghị các em còn lại cố gắng gây ảnh hưởng đến các em đang chọn túi

b Sau khi chọn xong, đề nghị mỗi em nói lý do vì sao chọn túi đó (thường có các lý

do sau: cầu may – tại các bạn kia nói như vậy – tại nó ở gần bên em – tại em thấy thích thích …)

c Cho các em 1 phút: đề nghị các em thả túi xuống bàn, các em có thể đổi túi cho nhau hoặc chọn túi còn lại Đề nghị các em đổi túi giải thích lý do quyết định như vậy

d Cho các em một khoảng thời gian (2 phút) Đề nghị các em tìm mọi cách để đoán biết trong các túi có gì nhưng không được mở túi ra Cho các em chọn lại lần cuối

e Đề nghị thêm một em tình nguyện lên lấy túi còn lại Các em mở túi, lấy đồ vật trong đó ra cho cả lớp xem

f Thảo luận về những gì các em quan sát và rút ra được trong trò chơi trên:

 Túi 1: 1 tờ giấy nợ Vì không có chút thông tin nào, quyết định của chúng ta có thể dẫn đến một số mất mát

 Túi 2: củ hành tây Yêu cầu các em cắn củ hành (không được chế biến gì thêm) Đôi khi chúng ra quyết định nhanh quá nên “nhìn gà hoá quốc” Hậu quả là phải lãnh nhận một cảm giác không thoải mái nào đó (thí dụ vị củ hành cay xè!)

 Túi 3: chai nước cam chứa nước lã Một số quyết định giống như vậy: chúng ta chọn điều tốt nhất nhưng vì thiếu thông tin nên dẫn đến kết quả không như dự đoán

 Túi 4: cái bánh và gói cát Yêu cầu lấy bánh chấm cát ăn! Một số quyết định giống như vậy, chúng ta quyết định vì tò mò nhưng không ngờ những hậu quả xấu ẩn sau những quyết định ấy

Thảo luận từng cặp:

Nêu ví dụ về những quyết định hú hoạ, vội vã, thiếu suy nghĩ mà bạn trẻ thường gặp phải và hậu quả ra sao Mời vài bạn nêu lên ví dụ

HDV tóm lại: ta thường lấy quyết định một cách thiếu thông tin, thiếu suy nghĩ và hậu quả thật đáng tiếc như vừa thấy Cần học kỹ năng lấy quyết định theo một tiến trình

khoa học nhất định (hướng dẫn viên cần đưa ví dụ cụ thể)

3 Các bước của quá trình lấy quyết định:

HDV viết trên bảng hay trên tờ giấy A0 tình huống sau:

a Tình huống 1 : “Sang là một học sinh giỏi toán sắp lên lớp 12 Sang bắt đầu suy nghĩ về ngành nghề tương lai nhưng còn mù mờ và thậm chí rối rắm Đại gia đình và gia đình riêng của Sang có nhiều người làm bác sĩ Họ coi chuyện nối tiếp nghề nghiệp của cha anh là trung thành với truyền thống gia đình và chứng minh lòng hiếu thảo Xuân, bạn gái của Sang cho rằng giỏi toán, theo sự

nghiệp kinh doanh tốt hơn vì sẽ làm giàu nhanh, mà làm giàu cho mình cũng là làm giàu cho đất nước Còn mấy đứa bạn thân nhất của Sang lại thích theo ngành tin học Chưa gì mà chúng nó rất thông thạo và có vẻ “sành điệu” trong công nghệ thông tin Sang cảm thấy hơi lạc lõng giữa chúng bạn Sang âm thầm nghĩ đến việc trở thành một giảng viên đại học nhưng nói ra sợ bạn bè cho là không thức thời Thực chất Sang cũng khó quyết định vì chỉ nghe loáng thoáng về các ngành nghề nói trên.”

Thảo luận: Chia nhóm từ 5 – 7 em để thảo lụân: (15 phút)

o Nếu chọn một trong các lãnh vực công việc trên, Sang sẽ được gì và mất gì?

o Sang phải có những bước đi thế nào để có quyết định đúng nhất?

Các nhóm viết kết quả thảo luận trên tờ A0 và báo cáo trước lớp

HDV tóm tắt và trình bày các bước của quá trình lấy quyết định (HDV dùng ví dụ cụ thể kèm theo )

 Xác định rõ ràng vấn đề là gì? ( Ví dụ : Chọn nghề )

 Thu thập thông tin cần thiết một cách khoa học ( Ví dụ : Theo dõi thông tin trên báo , tham gia các buổi tư vấn hướng nghiệp )

 Liệt kê các phương án lựa chọn , với những ưu và nhược điểm của từng phương án đặc biệt liên quan đến cá tính, sở thích của Sang (là người thầm lặng thích nghiên cứu hay ưa giao thiệp rộng… Thích thay đổi hoạt động hay duy trì một thói quen vv…( Ví dụ : Bác sĩ – Doanh nhân – Giảng viên đại học - …)

 Ra quyết định chọn phương án tối ưu

 Hành động ( Ví dụ : Tập trung đầu tư học các môn có liên quan , tìm cơ hội tiếp cận môi trường làm việc đã chọn để hiểu thêm )

 Kiểm định hiệu quả của quyết định ( Ví dụ : sau một thời gian đầu tư học các môn liên quan , nhìn lại kết quả xem việc học các môn ấy có tiến bộ đáng kể không , có gây hứng thú không …)

b Tình huống 2 : nếu học viên còn quá nhỏ, chưa thể thảo luận về tình huống 1 , HDV dùng tình huống 2 để trẻ chia sẻ

Xuân, nữ sinh 16 tuổi, gặp Danh trên mạng Danh tự xung là sinh viên, 22 tuổi Sau 4 lần chat, Danh hẹn Xuân ở một quán cà phê

Nếu ở vị trí của Xuân, bạn sẽ quyết định như thế nào? Và theo những trình tự nào để lấy quyết định Xuân nên hay không nên nhận lời? Vì sao?

4 Aùp lực xã hội đối với quá trình lấy quyết định:

Nhiều lúc ta có đầy đủ thông tin nhưng vẫn quyết định sai vì áp lực của xã hội, gia đình, và bạn bè

Ai cũng biết ma tuý là có hại nhưng trong cơn buồn vì bạn gái “bỏ “ , A đến tìm B gặp lúc B đang chơi ma tuý và mời A Thế là …

C biết rõ cách phòng ngừa lây lan HIV qua đường tình dục Nhưng một hôm đi chơi với bạn trai, C bị anh chàng ép vào khách sạn Không ngờ chỉ một phút lỡ lầm cô bị nhiễm HIV

HDV kể câu chuyện sau đây xong, cho thảo luận theo cặp 3 phút, rồi đề nghị cả lớp đưa ví dụ về những quyết định do áp lực xã hội

Câu chuyện: Tân sinh trưởng trong một gia đình có cha mẹ là giáo sư đại học, Tân đang học lớp 9 Tân chơi với một nhóm bạn 5 đứa cũng thuộc gia đình khá giả, con doanh nhân, giám đốc … 3 đứa đã có điện thoại di động Thực chất nhà nào cũng có điện thoại bàn, nhóm bạn bè Tân gặp nhau hằng ngày ở trường, nên nhu cầu về một chiếc điện thoại

di động là không có thật Tuy nhiên, Tân cảm thấy bồn chồn vì 3 đứa bạn đã có Tân thử bàn với mẹ mình và đề nghị mẹ giúp 2/3 số tiền, còn Tân chịu 1/3 Mẹ đề nghị để Tân tự quyết định

Thảo luận nhóm:

a Nếu là Tân, bạn quyết định như thế nào?

b Làm thế nào để nhận thức ra và giảm bớt áp lực xã hội trong các quyết định của ta?

HDV: quyết định là một việc làm hằng ngày có ảnh hưởng mạnh mẽ tới cuộc sống của chúng ta Ngay từ khi còn rất nhỏ, chúng ta đã phải quyết định và nhận trách nhiệm về các quyết định này Càng lớn lên, những quyết định càng lớn, càng quan trọng và trách nhiệm cá nhân càng cao

Muốn lấy quyết định đúng, cần phải tuân theo một trình tự nhất định Đồng thời phải hết sức ý thức về những áp lực xã hội quanh ta

Muốn vậy, cần phải có bản lĩnh vững vàng và có được những giá trị sống đúng Kỹ năng nhận thức bản thân và suy nghĩ có phán đoán rất quan trọng trong quá trình lấy quyết định