18 hsg lặng lẽ sa pa

LẶNG LẼ SA PA (1970) – Nguyễn Thành Long – =======&======= MỤC LỤC PHẦN ĐỀ NỘI DUNG TRANG A KIẾN THỨC CƠ BẢN I Kiến thức chung II Kiến thức trọng tâm 6 17 B ĐỀ THAM KHẢO, LUYỆN THI HSG ĐỀ 1 “Mỗi tác p[.]

Trang 1

LẶNG LẼ SA PA (1970) – Nguyễn Thành Long –

6-17

ĐỀ 1 “Mỗi tác phẩm lớn như rọi vào bên trong chúng ta một ánh

sáng riêng ” (Nguyễn Đình Thi, Tiếng nói của văn nghệ) Em

hiểu như thế nào về ý kiến trên? Hãy nói về “ánh sáng riêng”

mà truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long đã “rọi vào” tâm hồn em.

17

ĐỀ 2 Vẻ đẹp trong lối sống, tâm hồn của nhân vật anh thanh niên

trong “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long và nhân vật

Phương Định trong “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh

Khuê.

21

ĐỀ 3 Trong văn bản "Tiếng nói văn nghệ", Nguyễn Đình thi có viết:

"Nghệ thuật không đứng ngoài trỏ vẽ cho ta đường đi, nghệ thuật vào đốt lửa trong lòng chúng ta, khiến chúng ta tự phải bước lên đường ấy" Qua văn bản "Lặng lẽ Sa Pa" của Nguyễn

Thành Long, em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên

26

ĐỀ 4 Trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600 mét, có một anh cán bộ khí

tượng kiêm vật lý địa cầu sống một mình, bốn bề chỉ có cây cỏmây mù lạnh lẽo và một số máy móc khoa học Nhưng khi gặp

ông họa sĩ già anh vẫn khẳng định: "Cháu sống thật hạnh phúc".

(Lặng lẽ Sa Pa - Nguyễn Thành Long)

Ngoài biển khơi xa, trong đêm tối, có những con người vẫn

háo hức ra đi trong tiếng hát Họ đã"Ra đậu dặm xa dò bụng biển/ Dàn đan thế trận lưới vây giăng".

(Đoàn thuyền đánh cá - Huy Cận)

Núi cao biển xa, chân trời góc bể nhưng những người lao động ấy vẫn nhiệt tình, âm thầm mang sức lao động của mình cống hiến cho Tổ quốc.

Dựa vào hai tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long và Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận, hãy làm sáng tỏ

vẻ đẹp của người lao động mới?

29

ĐỀ 5 Những nét đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam qua hình ảnh người

lính trong tác phẩm "Bài thơ về tiểu đội xe không kính" của

Phạm Tiến Duật và nhân vật anh thanh niên trong truyện

ngắn " Lặng lẽ Sa Pa" của Nguyễn Thành Long

33

ĐỀ 6 Suy nghĩ của em về anh thanh niên trong truyện ngắn Lặng lẽ

Sa Pa của nhà văn Nguyễn Thành Long

ĐỀ 7 Có ý kiến cho rằng: “ Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn

Thành Long là một cách thể hiện độc đáo phẩm chất anh hùng của những con người lao động quên mình vì sự nghiệp

35

Trang 2

xây dựng đất nước ”

Em hiểu thế nào về ý kiến trên ? Hãy làm sáng tỏ qua truyệnngắn Lặng Lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long ( Ngữ Văn 9, tậpmột)

ĐỀ 8 Có ý kiến cho rằng: “ Văn bản lặng lẽ Sa Pa, hiện lên bên

trong vẻ đẹp của núi rừng Sa Pa là những con người âm thầm lặng lẽ lao động sáng tạo dệt nên mùa xuân thắng lợi của đất nước” Bằng sự hiểu biết về văn bản “ Lặng lẽ Sa Pa”

của Nguyễn Thành Long( Ngữ văn 9- tập 1), hãy trình bày cảmnhận của em về ý kiến trên

43

ĐỀ 9 Cảm nhận của em về vẻ nên thơ ở chốn Sa Pa lặng lẽ sau khi

đọc áng văn xuôi Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long.

(SGK Ngữ văn 9-Tập 1)

48

ĐỀ 10 Nhận xét về truyện “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long,

có ý kiến cho rằng: “Tác phẩm như một bài thơ về vẻ đẹp trong cách sống và suy nghĩ của con người lao động bình thường mà cao cả, những mẫu người của một giai đoạn lịch

sử có nhiều gian khổ và hi sinh nhưng cũng thật trong sáng, đẹp đẽ Từ hình ảnh những con người ấy gợi lên cho ta những suy nghĩ về ý nghĩa của cuộc sống, của lao động tự giác, về con người và về nghệ thuật”.

Qua truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, em hãy làm sáng tỏ nhận

xét trên

50

ĐỀ 11 Vẻ đẹp của người lao động mới qua hai tác phẩm “Đoàn

thuyền đánh cá” (Huy Cận) và “Lặng lẽ Sa Pa” (Nguyễn Thành

Long)

54

ĐỀ 12 “ Niềm vui của nhà văn chân chính là được làm người dẫn

đường đến xứ sở của cái đẹp” Hãy khám phá “xứ sở của cái

đẹp” qua văn bản: “ Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long

( sách giáo khoa Ngữ văn 9- tập 1)

57

ĐỀ 13 Trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa (Nguyễn Thành Long), nhân

vật người hoạ sĩ nghĩ rằng: “Ông biết rất rõ sự bất lực của nghệ thuật (…) trong cuộc hành trình vĩ đại là cuộc đời”.

Em có đồng ý với suy nghĩ trên không? Bằng nhữnghiểu biết về mối quan hệ giữa nghệ thuật (nói chung) và văn học(nói riêng) với hiện thực cuộc sống, em hãy viết bài văn đốithoại với nhân vật người hoạ sĩ

66

ĐỀ 14 Trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa, nhà văn Nguyễn Thành Long

đã để cho ông hoạ sĩ nghĩ về anh thanh niên như sau: Người con trai ấy đáng yêu thật, nhưng làm cho ông nhọc quá Với những điều làm cho người ta suy nghĩ về anh Và về những điều anh suy nghĩ trong cái vắng vẻ vòi vọi hai nghìn sáu trăm mét trên mặt biển, cuồn cuộn tuôn ra khi gặp người Những điều suy nghĩ đúng đắn bao giờ cũng có những vang

âm, khơi gợi bao điều suy nghĩ khác trong óc người khác, có sẵn mà chưa rõ hay chưa được đúng.

Nêu rõ những điều anh suy nghĩ và những điều làm cho

68

Trang 3

người ta suy nghĩ về anh trong truyện ngắn.

ĐỀ 15 “Một trong những sứ mệnh của người nghệ sĩ là phát hiện

cho được cái âm thanh kì diệu của cuộc sống vốn dĩ rất đỗi bình thường”

Ý kiến trên giúp gì cho em khi lắng nghe những vang âm

từ “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long (SGK Ngữ văn 9,

tập 1, NXB Giáo dục, 2011), từ đó rút ra thiên chức của ngườinghệ sĩ trong sáng tác văn chương

70

ĐỀ 16 Có ý kiến cho rằng: “Hình tượng văn học không chỉ là một thế

giới sống mà là một thế giới biết nói”.

Bằng hiểu biết về bức tranh thiên nhiên và con người lao động

trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long,

em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên Từ đó nêu lên suy nghĩ về yếutố làm nên sức sống của hình tượng văn học

75

ĐỀ 17 Trong văn bản “Tiếng nói văn nghệ”, Nguyễn Đình thi có viết:

“Nghệ thuật không đứng ngoài trỏ vẽ cho ta đường đi, nghệ thuật vào đốt lửa trong lòng chúng ta, khiến chúng ta tự phải bước lên đường ấy”.

Qua văn bản “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long, emhãy làm sáng tỏ ý kiến trên

79

ĐỀ 18 Không có tiếng nói riêng, tác phẩm văn học sẽ không có chỗ

đứng trong lòng bạn đọc Em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên qua

văn bản”Lặng lẽ Sa Pa”của nhà văn Nguyễn Thành Long (SGKNgữ Văn 9 tập 1- Nhà xuất bản Giáo Dục)

82

ĐỀ 19 Trong bài viết “Khám phá người đọc”, nhà nghiên cứu Huỳnh

Như Phương viết: “Đọc là khám phá, sáng tạo lại tác phẩm và cũng đồng thời là khám phá, sáng tạo chính bản thân mình”.

(Hãy cầm lấy và đọc, Huỳnh Như Phương, Nxb Tổng hợp 2016,

tr 56)Anh/chị suy nghĩ gì về ý kiến trên? Hyax làm sáng tỏ ýkiến trên của Huỳnh Như Phương qua truyện ngắn “ Lạng lẽSapa” của Nguyễn Thành Long

88

Trang 4

A KIẾN THỨC CƠ BẢN

I Kiến thức chung

1 Tác giả

- Nguyễn Thành Long (1925-1991), quê ở Duy Xuyên, Quảng Nam

- Ông viết văn từ thời kháng chiến chống Pháp, là cây bút chuyên viết truyện ngắn và kí

- Ông thường viết về công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc những năm 60-70 thế

- “Lặng lẽ Sa Pa” được sáng tác năm 1970, trong chuyến đi thực tế của tác giả ở Lào Cai Đây

là một truyện ngắn tiêu biểu ở đề tài viết về cuộc sống mới hòa bình, xây dựng chủ nghĩa xãhội ở miền Bắc

- In trong tập “Giữa trong xanh” (1972) của Nguyễn Thành Long

b Bố cục: 3 đoạn:

- Đoạn 1: Từ đầu…đến…”Kìa, anh ta kia”: Anh thanh niên qua lời giới thiệu của bác lái xe

- Đoạn 2: Tiếp…đến…”không có vật gì như thế”: Cuộc gặp gỡ,trò chuyện giữa anh thanh niênvới ông họa sĩ và cô kĩ sư

- Đoạn 3: Còn lại: Cuộc chia tay cảm động

c Chủ đề: Truyện ca ngợi những con người lao động âm thầm trong công cuộc xây dựng chủ

nghĩa xã hội ở miền Bắc

d Tóm tắt văn bản:

Trên chuyến xe khách từ Hà Nội lên Lào Cai, ông họa sĩ già,bác lái xe, cô kĩ sư trẻ tình cờquen nhau Bác lái xe đã giới thiệu cho ông họa sĩ và cô kĩ sư làm quen với anh thanh niênlàm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn Trong cuộc gặp gỡ 30 phút, anh thanh niên tặnghoa cho cô gái, pha trà và trò chuyện với mọi người về cuộc sống và công việc của anh Ônghọa sĩ muốn được vẽ chân dung anh Anh thanh niên từ chối và giới thiệu với ông nhữngngười khác mà anh cho là xứng đáng hơn anh Những con người tình cờ gặp nhau bỗng trởnên thân thiết Khi chia tay, ông họa sĩ hứa sẽ quay trở lại, cô kĩ sư thấy xúc động, yên tâmhơn về quyết định lên Lào Cai công tác, còn anh thanh niên tặng mọi người một làn trứng

II Kiến thức trọng tâm

1 Ý nghĩa nhan đề

- Lặng lẽ Sa Pa, đó chỉ là cái vẻ lặng lẽ bên ngoài của một nơi ít người đến, nhưng thật ra nó

lại không lặng lẽ chút nào, bởi đằng sau cái vẻ lặng lẽ của Sa Pa là cuộc sống sôi nổi củanhững con người đầy trách nhiệm với công việc, đối với đất nước, với mọi người mà tiêu biểu

là anh thanh niên làm công tác khí tượng một mình trên đỉnh núi cao

- Trong cái không khí lặng im của Sa Pa, Sa Pa mà nhắc tới người ta chỉ nghĩ đến chuyệnnghỉ ngơi lại có những con người ngày đêm lao động hăng say, miệt mài lặng lẽ, âm thầmcống hiến cho đất nước

2 Tình huống truyện

Trang 5

- Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” được xây dựng xoay quanh một tình huống truyện khá đơngiản mà tự nhiên Đó chính là cuộc gặp gỡ tình cở của mấy người khách trên chuyến xe lên Sa

Pa với anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn

- Tình huống gặp gỡ này là cơ hội thuận tiện để tác giả khắc họa “bức chân dung” nhân vậtchính một cách tự nhiên và tập trung, qua sự quan sát của các nhân vật khác và qua chính lời

lẽ, hành động của anh Đồng thời, qua “bức chân dung” (cả cuộc sống và những suy nghĩ) củangười thanh niên, qua sự cảm nhận của các nhân vật khác ( chủ yếu là ông họa sĩ) về anh vànhững người như anh, tác giả đã làm nổi bật được chủ đề của tác phẩm: Trong cái lặng lẽ,vắng vẻ trên núi cao Sa Pa, nơi mà nghe tên người ta chỉ nghĩ đến sự nghỉ ngơi, vẫn có baonhiêu người đang ngày đêm làm việc miệt mài, say mê cho đất nước

3 Cảnh sắc thiên nhiên Sa Pa

- Nắng đốt cháy rừng cây, mạ bạc con đèo…

- Cây hoa tử kinh thỉnh thoảng nhô cái đầu màu hoa cà lên trên màu xanh của rừng

- Mây bị nắng xua, cuộn tròn lại từng cục, lăn trên các vòm lá ướt sương, rơi xuống đường cái,luồn cả vào gầm xe

- NT: Vài nét chấm phá điểm xuyết, nghệ thuật nhân hóa, so sánh

-> Tác giả đã khắc họa bức tranh thiên nhiên Sa Pa với vẻ đẹp trong trẻo, thơ mộng, hữu tình.Miêu tả bức tranh thiên nhiên bằng ngôn ngữ trong sáng, mỗi chữ, mỗi câu như có đườngnét,hình khối, sắc màu Văn xuôi truyện ngắn mà giàu nhịp điệu mang âm hưởng một bài thơ

về thiên nhiên đất nước

4 Vẻ đẹp con người

a Nhân vật anh thanh niên

Đây là nhân vật chính của truyện.Tuy nhiên tác giả không cho nhân vật xuất hiện ngay từđầu mà chỉ gián tiếp qua lời giới thiệu rất ấn tượng của bác lái xe (rằng anh ta là “một trongnhững người cô độc nhất thế gian”, rằng anh ta rất “thèm người” và nếu họa sĩ đến gặp thì thếnào “cũng thích vẽ”; sau đó xuất hiện trực tiếp qua cuộc gặp gỡ, trò chuyện với các nhân vậtkhác trong khoảng thời gian ngắn ngủi ( ba mươi phút) Chỉ 30 phút nhưng cũng đủ để nhữngngười tiếp xúc kịp ghi một ấn tượng – kịp để ông họa sĩ thực hiện bức kí họa chân dung, kịp

để cô kỹ sư bàng hoàng và có những cái gì đó như hàm ơn về anh.Rồi dường như anh lạikhuất lấp vào trong mây mù bạt ngàn và cái lặng lẽ muôn thuở của núi cao Sa Pa Và mọingười thấm thía điều mà nhà văn muốn nói: Trong cái im lặng của Sa Pa, dưới những dinh thự

cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa mà chỉ nghe tên, người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có nhữngngười làm việc và lo nghĩ như vậy cho đất nước

-> Với cách dựng truyện như thế, anh thanh niên được hiện ra qua sự nhìn nhận, đánh giá củacác nhân vật khác: bác lái xe, ông họa sĩ, cô kĩ sư Qua cách nhìn nhận và cảm xúc của mỗingười, nhân vật anh thanh niên càng thêm rõ nét và đáng mến hơn

- Hoàn cảnh sống khắc nghiệt vô cùng bởi sự heo hút, vắng vẻ; cuộc sống và công việc cóphần đơn điệu, giản đơn…là thử thách thực sự đối với tuổi trẻ vốn sung sức và khát khao trờirộng, khát khao hành động Nhưng cái gian khổ nhất đối với chàng trai trẻ ấy là phải vượt qua

sự cô đơn, vắng vẻ quanh năm suốt tháng ở nơi núi cao không một bóng người Cô đơn đến

Trang 6

mức “thèm người”, phải lăn cây chặn đường dừng xe khách qua núi để được gặp gỡ, tròchuyện.

- Và anh đã vượt qua hoàn cảnh bằng những suy nghĩ rất đẹp, giản dị mà sâu sắc

* Vẻ đẹp trong tính cách anh thanh niên.

Lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm với công việc

- Anh hiểu rằng, công việc mình làm tuy nhỏ bé nhưng liên quan đến công việc chung của đấtnước, của mọi người

- Làm việc một mình trên đỉnh núi cao, không có ai giám sát, thúc giục anh vẫn luôn tự giác,tận tụy Suốt mấy năm ròng rã ghi và báo “ốp”đúng giờ Phải ghi và báo về nhà trong mưatuyết lạnh cóng, gió lớn và đêm tối lúc 1h sáng, anh vẫn không ngần ngại

- Và anh đã sống thật hạnh phúc khi được biết do kịp thời phát hiện đám mây khô mà anh đãgóp phần vào chiến thắng của không quân ta trên bầu trời Hàm Rồng

- Anh yêu công việc của mình, anh kể về nó một cách say sưa và tự hào.Với anh, công việc làniềm vui, là lẽ sống Hãy nghe anh tâm sự với ông họa sĩ:“[…] khi ta làm việc, ta với côngviệc là đôi, sao gọi là một mình được? Huống chi công việc của cháu gắn liền với việc của baoanh em đồng chí dưới kia Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi, cháu buồn đếnchết mất" Qua lời anh kể và lời bộc bạch này, ta hiểu rằng anh đã thực sự tìm thấy niềm vui

và hạnh phúc trong công việc thầm lặng giữa Sa Pa và sương mù bao phủ

b Anh thanh niên có lẽ sống, lý tưởng sống cao cả đáng trân trọng

- Sống giữa những năm tháng chống Mĩ, anh luôn khát khao được cầm súng ra mặt trận, anh

đã cùng bố viết đơn xin ra lính

- Ý thức được ý nghĩa thiêng liêng của công việc, anh sẵn sàng vượt bao thử thách, gian khổ,đặc biệt là nỗi cô đơn để hoàn thành nhiệm vụ

- Cũng vì ý thức trách nhiệm ấy mà anh không những không cảm thấy chán, không cảm thấy

sợ mà còn đặc biệt yêu nghề, say mê với công việc của mình: "Khi ta làm việc, ta với côngviệc là đôi "

Anh biết tạo ra một cuộc sống khoa học, nề nếp văn minh và thơ mộng

- Sống một mình trên đỉnh núi cao, anh đã chủ động sắp xếp cho mình một cuộc sống ngănnắp: “một căn nhà ba gian, sạch sẽ, với bàn ghế, sổ sách, biểu đồ, thống kê, máy bộ đàm”.Cuộc sống riêng của anh “thu gọn lại một góc trái gian nhà với chiếc giường con, một chiếcbàn học, một giá sách”

- Ngoài công việc, anh còn trồng hoa, nuôi gà, làm cho cuộc sống của mình thêm thi vị, phongphú về vật chất và tinh thần

- Cuộc sống của anh không cô đơn, buồn tẻ vì anh có một nguồn vui đó là đọc sách Anh coisách như một người bạn để trò chuyện, để thanh lọc tâm hồn Sách là nhịp cầu kết nối với thếgiới nhộn nhịp bên ngoài (khi bác lái xe đưa gói sách cho anh, anh“mừng quýnh” như bắtđược vàng)

Sự chân thành, cởi mở và lòng hiếu khách

- Sống trong hoàn cảnh như thế sẽ có người dần thu mình lại trong nỗi cô đơn Nhưng anhthanh niên này thật đáng yêu ở nỗi “ thèm người”, lòng hiếu khách đến nồng nhiệt và sự quantâm đến người khác một cách chu đáo

- Biểu hiện:

+ Tình thân với bác lái xe, thái độ ân cần chu đáo, tặng củ tam thất cho vợ bác vừa mới ốmdậy

+ Vui sướng cuống cuồng khi có khách đến thăm nhà

+ Anh đón tiếp khách nồng nhiệt, ân cần chu đáo: hái một bó hoa rực rỡ sắc màu tặng ngườicon gái chưa hề quen biết: “Anh con trai, rất tự nhiên như với một người bạn đã quen thân,

Trang 7

trao bó hoa đã cắt cho người con gái, và cũng rất tự nhiên, cô đỡ lấy”, pha nước chè cho ônghọa sĩ.

+ Anh trò chuyện cởi mở với ông họa sĩ và cô kĩ sư về công việc, cuộc sống của mình, củabạn bè nơi Sa Pa lặng lẽ

+ Đếm từng phút vì sợ hết mất ba mươi phút gặp gỡ vô cùng quý báu

+ Lưu luyến với khách khi chia tay, xúc động đến nỗi phải “quay mặt đi” và ấn vào tay ônghoạ sĩ già cái làn trứng làm quà, không dám tiễn khách ra xe dù chưa đến giờ “ốp”

=> Anh thanh niên là hình ảnh tiêu biểu cho những con người ở Sa Pa, là chân dung con ngườilao động mới trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước

b Nhân vật ông họa sĩ

- Tuy không dùng cách kể ở ngôi thứ nhất nhưng hầu như ngườikể chuyện đã nhập vào cáinhìn và suy nghĩ của nhân vật ông họa sĩ để quan sát và miêu tả từ cảnh thiên nhiên đến nhânvật chính của chuyện Từ đó, gửi gắmsuy nghĩ về con người, về nghệ thuật

- Ngay từ những phút ban đầu gặp gỡ anh thanh niên, bằng sự từng trải nghề nghiệp và niềmkhao khát của người nghệ sĩ đi tìm đối tượng củanghệ thuật, ông đã xúc động và bối rối

- Ông muốn ghi lại hình ảnh anh thanh niên bằng nét bút kí họa và “người con trai ấy đángyêu thật nhưng làm cho ông nhọc quá” Những xúc cảm và suy tư của nhân vật ông họa sĩ vềngười thanh niên và về những điều khác nữa được gợi lên từ câu chuyện của anh làm cho chândung nhân vật chính thêmsáng đẹp và tạo nên chiều sâu tư tưởng

c Nhân vật cô kĩ sư.

- Đây là cô gái dám rời Hà Nội, bỏ lại sau lưng “mối tình đầu nhạt nhẽo” để lên công tác ởmiền cao Tây Bắc Cuộc gặp gỡ bất ngờ với anhthanh niên, những điều anh nói, câu chuyệnanh kể về những người khác đã khiến cô “bàng hoàng”, “cô hiểu thêm cuộc sống một mìnhdũng cảm tuyệt đẹp của ngườithanh niên, về cái thế giới những con người như anh mà anh kể,

và về con đườngcô đang đi tới” Nhờ cái “bàng hoàng” ấy, cô mới nhận ra mối tình của mìnhbấy lâu nay nhạt nhẽo biết bao, cuộc sống của mình lâu nay tầm thường biết bao, thế giới củamình lâu nay nhỏ bé biết bao ! Khoảnh khắc bàng hoàng ấy chính là sự bừng dậy của nhữngtình cảm lớn lao, cao đẹp khi người ta bắt gặp được những ánh sáng đẹp đẽ toả ra từ cuộcsống, từ tâm hồnngười khác

- Cùng với sự bàng hoàng ấy là “một ấn tượng hàm ơn khó tả dạt lên trong lòng cô gái Khôngphải chỉ vì bó hoa rất to sẽ đi theocô trong chuyến đi thứ nhất ra đời Mà vì một bó hoa nàokhác nữa, bó hoa của những háo hức và mơ mộng ngẫu nhiên anh cho thêm cô” Cuộc gặp gỡ

đã khơi lên trong tâm tư cô gái trẻ những tình cảm và suy nghĩ mới mẻ, cao đẹp về con người,

về cuộc sống Qua tâm tư của cô gái, ta nhận ra vẻ đẹp và sức ảnh hưởng của nhân vật anhthanh niên

Trang 8

=> Qua cảm xúc,suy nghĩ và thái độ cảm mến của bác lái xe, cô kĩ sư, ông họa sĩ, hình ảnhanh thanh niên được hiện ra càng rõ nét và đẹp hơn Chủ đề của tác phẩm mở rộng thêm vàgợi ra nhiều ý nghĩa Bức chân dung nhân vật chính như được soi rọi nhiều luồng ánh sángkhiến nó thêm rạng rỡ và ánh lên nhiều màu sắc.

e Trong tác phẩm, còn có những nhân vật không xuất hiện trực tiếp mà chỉ xuất hiện gián tiếp qua câu kể của anh thanh niên cũng góp phần thể hiện chủ đề của tác phẩm.

Đó là:

- Anh bạn đồng nghiệp lặng lẽ cống hiến trên đỉnhPhan-xi-păng cao 3142 mét

- Ông kĩ sư vườn rau Sa Pa: hết lòng với công việc, kiên trì, bền bỉ, làm việc trong âm thầmlặng lẽ “ngày này sang ngàykhác” Ông ngồi im trong vườn su hào rình xem cách ong lấyphấn, thụ phận cho hoa su hào Và tự ông đi thụ phấn cho từng cây su hào để củ su hào nhândân toàn miền Bắc ăn được to hơn, ngọt hơn Ông kĩ sư làm cho anh thanh niên cảm thấy cuộcđời đẹp quá! Công việc thầm lặng ấy chỉ những con người nơimảnh đất Sa Pa mới hiểu hếtđược ý nghĩa của nó

- Anh cán bộ nghiên cứu bản đồ sét: Anh luôn ở trong tư thế sẵn sằng suốt ngày chờ sét “nửađêm mưa gió, rét buốt ,mặc, cứ nghe sét là choáng choàng chạy ra” Anh đã hi sinh hạnh phúc

cá nhân vì niềm đam mê công việc để khai thác “của chìm nông, của chìm sâu” dưới lòng đấtlàm giàu choTổ quốc

- Ông bố anh thanh niên xung phong đi bộ đội

-> Dù không xuất hiện trực tiếp trong truyện mà chỉ gián tiếp qua lời kể của anh thanhniên,song họ hiện lên với những nét tuyệt đẹp trong tâm hồn và cách sống Họ là những ngườisay mê công việc Vì công việc làm giàu cho đất nước, họ sẵn sànghi sinh tuổi thanh xuân,hạnh phúc và tình cảm gia đình Cuộc sống của họ lặng lẽ và nhân ái biết bao

III Tổng kết:

1 Nội dung: Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” khắc họa thành công hình ảnh những con người

lao động bình thường, mà tiêu biểu là anh thanh niên làm công tác khí tượng ở một mình trênđỉnh núi cao Qua đó, truyện khẳng định vẻ đẹp của con người lao động và ý nghĩa của nhữngcông việc thầm lặng

2 Nghệ thuật:

- Cốt truyện đơn giản, xoay quanh một tình huống đó là có cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa ông họa

sĩ già, cô kĩ sư trẻ và một anh thanh niên làmcông tác khí tượng Cuộc gặp gỡ chỉ diễn ra trongchốc lát nhưng đã để lại một ấn tượng gợi nhiều suy nghĩ và dẫn chúng ta tới những nhân vậtmới: kĩ sư vườn rau, nhà nghiên cứu sét

- Xây dựng nhân vật chân dung, nhân vật được ghi lại được đánh giá qua những cảm nhận trựctiếp nhưng không hề nhạt nhòa bởi được khắc họa qua nhiều điểm nhìn và miêu tả tinh tế

- Chất thơ của “Lặng lẽ Sa Pa” cũng phụ trợ đắc lực cho bài ca, ca ngợi con người bình dị màcao quý: trong tình huống trữ tình, trong bức tranh thiên nhiên, trong lời đối thoại, nhưng quantrọng nhất đó là những ý nghĩ, cảm xúc của người trong cuộc và vẻ đẹp rất đỗi nên thơ, nênhoa, nên nhạc của lối sống mà nhân vật chính gợi ra

==============================================

Trang 9

ĐỀ THAM KHẢO, LUYỆN THI HSG

ĐỀ SỐ 1:“Mỗi tác phẩm lớn như rọi vào bên trong chúng ta một ánh sáng riêng ”

(Nguyễn Đình Thi, Tiếng nói của văn nghệ) Em hiểu như thế nào về ý kiến trên? Hãy nói về

“ánh sáng riêng” mà truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long đã “rọi vào” tâm hồn

em

GỢI Ý LÀM BÀI

I Mở bài

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận

-Trích dẫn nhận định, đề cập tác phẩm sẽ chứng minh

II Thân bài

1 Giải thích nhận định

- “Tác phẩm lớn”: tác phẩm mang dấu ấn của từng giai đoạn, từng thời kì, mở ra trước mắt

người đọc những hiểu biết phong phú về cuộc sống xã hội con người, hướng con người đếnnhững điều tốt đẹp Vẻ đẹp thẩm mĩ của tác phẩm làm lay động bao trái tim người đọc và cósức sống lâu bền với thời gian

- “Ánh sáng” của tác phẩm: là cảm xúc, tâm sự, tấm lòng, tinh thần của thời đại… mà nhà văn

đã chuyển hoá vào trong tác phẩm

- “rọi vào bên trong”: là khả năng kì diệu trong việc tác động vào nhận thức, tư tưởng, tình

cảm của ta, chiếu toả soi rọi vào sâu thẳm tâm trí ta, làm thay đổi mắt ta nhìn, óc ta nghĩ…

- Mỗi tác phẩm mang một ánh sáng riêng in đậm dấu ấn, phong cách riêng của nhà văn, từcách đặt vấn đề, giải quyết vấn đề, bày tỏ quan điểm, cách nhìn cuộc sống đều mang nét riêngđộc đáo

2 Chứng minh qua “Lặng lẽ Sa Pa”

a Khái quát về tác giả, tác phẩm

- Nhà văn Nguyễn Thành Long (1925-1991), quê ở huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, viếtvăn từ thời kì kháng chiến chống Pháp Sở trường của ông là viết truyện ngắn và bút kí Ôngquan niệm lao động nghệ thuật là một con đường gian khổ đòi hỏi người cầm bút phải có cátính sáng tạo Truyện của Nguyễn Thành Long hấp dẫn người đọc bằng văn trong sáng, giàuchất thơ, nhẹ nhàng thoải mái, cốt truyện tưởng như giản đơn mà rất giàu ý nghĩa khái quát.Tác phẩm gồm có các tập truyện: "Giữa trong xanh", "Ly Sơn mùa tỏi", "Sáng mai nào, xếchiều nào", v.v

- Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa được nhà văn Nguyễn Thành Long viết năm 1970 sau chuyến đi

Lào Cai của tác giả là một tác phẩm tiêu biểu cho phong cách sáng tác của ông, in trong tậptruyện "Giữa trong xanh" Truyện "Lặng lẽ Sa Pa" kể lại cuộc gặp gỡ giữa ông họa sĩ già, cô

kĩ sư trẻ với anh thanh niên 27 tuổi làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh YênSơn cao 2600 m giữa núi rừng Lào Cai, qua đó, tác giả ca ngợi những con người tuy sốnglặng lẽ giữa trong xanh nhưng rất nhân hậu, sống sôi nổi, giàu chí hướng và hết lòng phục vụđất nước

LĐ1 Ánh sáng người đọc đón nhận từ tác phẩm trước hết là âm vang của cuộc gặp gỡ giữa ông hoạ sĩ, cô kĩ sư nông nghiệp và anh thanh niên khí tượng.

Trang 10

- Ở những con người này ánh lên những phẩm chất tốt đẹp đã thành bản chất bền vững, nhữngquan niệm đạo đức trong sáng, cao cả và một ý chí kiên định cách mạng, tất cả đã được tôiluyện trong thử thách của chiến tranh, nay đang được tiếp tục củng cố, phát huy trong côngcuộc xây dựng xã hội mới (Dẫn chứng và phân tích dẫn chứng)

LĐ2.Tác phẩm rọi vào trong lòng người đọc những suy nghĩ về ý nghĩa của cuộc sống của lao động tự giác về con người và về nghệ thuật

- Cuộc sống của mỗi người chỉ thật sự có ý nghĩa khi mọi việc làm của họ đều xuất phát từ tìnhyêu cuộc sống, yêu con người, yêu mến tự hào về mảnh đất mình đang sống Con người cầnphải biết sống có lý tưởng, say mê với công việc, hiểu được ý nghĩa công việc mình làm Vẻđẹp của con người lao động chính là mảnh đất màu mỡ để người nghệ sĩ ươm mầm (Dẫnchứng và phân tích dẫn chứng)

LĐ3 Về giá trị nghệ thuật: thứ ánh sáng đặc biệt của Lặng lẽ Sa Pa mà người đọc cảm nhận được toả ra từ chất thơ bàng bạc xuyên suốt tác phẩm.

+ Chất thơ trong cốt truyện, chất thơ thấm đượm trong bức tranh phong cảnh thiên nhiên Mỗicâu mỗi chữ khắc hoạ bức tranh thiên nhiên đều giàu sức tạo hình, rực rỡ sắc màu, nhịp điệu

êm ái như một bài thơ Cảm xúc trước cảnh mới lạ ấy truyền cho người đọc những rung độngthẩm mĩ về vẻ đẹp của tác phẩm, làm dội lên ước muốn một lần được đặt chân lên Sa Pa (Dẫnchứng và phân tích dẫn chứng)

+ Chất thơ trong nét đẹp tâm hồn của nhân vật, trong ngôn ngữ và giọng điệu kể chuyện nhẹnhàng trong sáng Ngôn ngữ truyện như dòng nước mát trôi vào tâm trí người đọc, khơi gợibao khao khát về một vùng đất lặng lẽ mà thơ mộng (Dẫn chứng và phân tích dẫn chứng)

- Ánh sáng toả ra từ Lặng lẽ Sa Pa là một thứ ánh sáng rất riêng Nó đem lại cho người đọcnhững cảm nhận mới mẻ thâm trầm, sâu sắc: Lặng lẽ Sa Pa - mới đọc tên, ngỡ nhà văn nói vềmột điều gì… im ắng, hắt hiu, giá lạnh; nhưng kì diệu thay trong cái lặng lẽ của Sa Pa vẫnngân lên những âm thanh trong sáng, vẫn ánh lên những sắc màu lung linh, lan toả hơi ấm tìnhngười và sự sống Từ đó làm cho người đọc thấy tin yêu cuộc sống, bồi đắp lí tưởng sống caođẹp - sống cống hiến dựng xây quê hương đất nước

3 Đánh giá, mở rộng

- Tác phẩm nghệ thuật, tác phẩm nghệ thuật lớn là con đẻ tinh thần của nhà văn Nó được tạo

ra bằng quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc và sáng tạo

- Tác phẩm lớn sẽ chiếu tỏa, soi rọi; có khả năng giáo dục, cảm hóa sâu sắc tới nhận thức vàhành động của bạn đọc nhiều thế hệ (liên hệ bản thân)

III Kết bài

- Khẳng định lại ý kiến, sự thành công của tác phẩm

- Cảm nhận, suy nghĩ của bản thân

-ĐỀ SỐ 2: Vẻ đẹp trong lối sống, tâm hồn của nhân vật anh thanh niên trong “Lặng lẽ Sa

Pa” của Nguyễn Thành Long và nhân vật Phương Định trong “Những ngôi sao xa xôi”

của Lê Minh Khuê.

I Mở bài

- Giới thiệu về tác giả: Lê Minh Khuê, Nguyễn Thành Long

- Giới thiệu tác phẩm

- Nội dung nghị luận: Vẻ đẹp trong lối sống, tâm hồn

2 Thân bài

LĐ1 Họ đều là những con người yêu đời, yêu người, thiết tha yêu cuộc sống

- Được thể hiện qua tình cảm gắn bó, quan tâm, gần gũi của Anh thanh niên với những ngườixung quanh

Trang 11

+ Thèm người, nhớ người, mong được trò chuyện anh đã dùng khúc gỗ chắn ngang đường.+ Anh là người có trái tim biết yêu thương, sẻ chia, thân thiện: gửi củ tam thất cho vợ bác lái

xe, trò chuyện cởi mở, tặng hoa, tặng quà ăn đường cho người vừa mới gặp lần đầu là ông họa

- Nét đẹp trẻ trung, hồn nhiên, mơ mộng của những cô gái thanh niên xung phong

+ Cô luôn chăm chút cho ngoại hình và rất tự hào về đôi mắt “có cái nhìn sao mà xa xăm” và

cái cổ kiêu hãnh như đài hoa loa kèn => tự thấy mình là một cô gái khá

+ Cô thích soi gương, thích làm điệu trước các anh bộ đội

+ Đặc biệt, Phương Định rất thích hát, thích nhiều loại nhạc khác nhau và còn thường bịa lời ra

để hát

+ Cô vui thích cuống cuồng trước một cơn mưa đá

+ Cô cũng hay hồi tưởng về quá khứ, về tuổi học sinh, về căn nhà nhỏ bên quảng trường thànhphố Cô nhớ khuôn cửa sổ, nhớ những ngôi sao trên bầu trời Hà Nội, nhớ bà bán kem với lũ trẻcon háo hức vây quanh Đó là những kí ức làm tươi mát tâm hồn cô trong hoàn cảnh chiến đấuđầy gian khổ, hi sinh Vào chiến trường, phải trải qua nhiều gian khổ, thiếu thốn song PhươngĐịnh vẫn giữ vẹn nguyên thế giới tâm hồn mình Đây là một minh chứng cho sức sống mãnhliệt của cô gái trẻ này

LĐ2 Họ còn là những con người sống có lí tưởng, có niềm say mê và trách nhiệm với công việc.

- Anh thanh niên rất say mê công việc đo gió, đo mưa trên đỉnh Yên Sơn:

+ Chấp nhận sống và làm việc một mình trên đỉnh núi cao mấy nghìn mét so với mặt biển, anhdám đối mặt và vượt lên nỗi cô đơn vì tình yêu công việc

+ Coi công việc như một người bạn “ta với công việc là đôi”

+ Thấy hạnh phúc khi được làm việc: tin vào ý nghĩa công việc mình làm, dự báo chính xácthời tiết giúp người nông dân sản xuất, giúp không quân bắn rơi máy bay

- Làm việc với một tinh thần trách nhiệm rất cao:

+ Có những đêm trời lạnh giá anh vẫn trở dậy đo gió, đo mưa

+ Anh đã vượt lên hoàn cảnh và vượt lên chính mình để hoàn thành công việc

-> Tinh thần trung thực và ý thức trách nhiệm với nghề

- Tất cả đều bắt nguồn từ lí tưởng sống đẹp của anh thanh niên:

+ Anh muốn góp sức mình vào công cuộc dựng xây và bảo vệ cuộc sống mới (công việc củaanh giúp ích cho lao động sản xuất và chiến đấu)

+ Anh không lẻ loi, đơn độc mà tìm thấy những người bạn đồng hành trên con đường mình đãchọn: ông kĩ sư vườn rau Sa Pa, anh cán bộ địa chất lập bản đồ sét => tất cả đều lặng lẽ và bền

bỉ với đời sống, với công việc

+ Anh tác động lớn tới ông họa sĩ và cô kĩ sư Ông họa sĩ tìm thấy ở anh lí tưởng sáng tạo củamình Còn cô kĩ sư cũng tìm thấy ở anh một tấm gương về tình yêu cuộc sống, tình yêu côngviệc

=> Anh là hiện thân cho vẻ đẹp của một lớp người đang tích cực góp phần tạo dựng lên cuộcsống mới cho quê hương, đất nước

LĐ3 Họ còn là những chàng trai cô gái có vẻ đẹp dũng cảm, kiên cường

- Phương Định cùng đồng đội đảm nhận một công việc đầy gian khổ, hiểm nguy trên cungđường Trường Sơn, giữa những năm kháng chiến chống Mĩ ác liệt:

Trang 12

+ Cô thuộc tổ trinh sát mặt đường, hàng ngày phải đo khối lượng đất đá lấp vào hố bom, đếmbom chưa nổ và nếu cần phải phá bom.

+ Vì thế, mỗi khi máy bay ném bom phải lao lên mặt đường, đánh dấu đoạn đường bị bom pháhỏng và những quả bom chưa nổ

+ Không chỉ vậy, cô và tổ trinh sát còn đảm đương việc phá bom nổ chậm Đây là nhiệm vụđòi hỏi sự bình tĩnh, dũng cảm, quên mình của chiến sĩ vì thần chết luôn lẩn trong ruột nhữngquả bom.Là công việc mà có làm bao nhiêu lần vẫn không thể quen, vẫn luôn căng thẳng đến

mức “thần kinh căng như chão… tim đập bất chấp cả nhịp điệu” Vậy mà, cô vẫn bám trụ 3

năm liền trên tuyến đường Trường Sơn, chứng tỏ vẻ đẹp quả cảm, ý chí kiên cường, lòng yêunước của Phương Định

- Diễn biến tâm trạng Phương Định trong một lần phá bom nổ chậm:

+ Nền của tâm trạng là không khí căng thẳng: bầu trời, mặt đất vắng lặng phát sợ

+ Phương Định đã chiến thắng nỗi sợ hãi của mình: Đi thẳng người đến bên quả bom; tất cảmọi giác quan của cô trở nên nhạy bén, có ngày cô phá bom đến 5 lần Tinh thần trách nhiệm,

sự quên mình trong công việc khiến cái chết trở nên mờ nhạt Cô chỉ nghĩ đến “liệu mìn có nổ, bom có nổ không?” Cô là biểu tượng cho vẻ đẹp của lòng quả cảm, kiên cường của thế hệ nữ

thanh niên xung phong thời chống Mĩ

LĐ4 Tuy nhiên giữa hai nhân vật vẫn có những điểm khác biệt

- Phương Định nổi bật với vẻ đẹp thơ mộng, nữ tính rất đỗi con gái sự gan dạ, dũng cảm sẵnsàng hi sinh cho tổ quốc

- Tình cảm gắn bó, yêu thương cô dành cho những đồng đội

+ Cô yêu thương, chiều chuộng Nho như một đứa em út trong nhà Khi Nho bị thương, cô lolắng, chăm sóc, cảm thấy đau như chính mình bị thương

+ Với chị Thao: Phương Định hiểu tính cách và tình cảm của chị, cô coi chị Thao như ngườichị cả trong gia đình

+ Khi đồng đội trên cao điểm, Phương Định ở nơi an toàn trực điện đài, mà chẳng thể yênlòng: cô gắt lên với đội trưởng, cô sốt ruột chạy ra ngoài rồi lo lắng Tất cả đã làm hiện lên mộtthế giới tâm hồn tinh tế, trong sáng, nhân hậu và vẻ đẹp nhân cách của một người thiếu nữ,sống giữa hiện thực chiến tranh khốc liệt mà vẫn tràn đầy niềm yêu thương, tin tưởng dành chocon người và cuộc sống Lê Minh Khuê đã khắc họa thành công nhân vật Phương Định, ngườithiếu nữ Hà Nội với tâm hồn phong phú và lòng dũng cảm, tinh thần quên mình vì nhiệm vụ.Nhà văn đã góp cho văn xuôi chống Mĩ một trong những hình tượng sống động và đáng yêunhất

+ Anh thanh niên lại hiện lên với tinh thần lạc quan, sự gần gũi, giản dị với những người xungquanh

3 Đánh giá, mở rộng

- Hai nhân vật với 2 lĩnh vực khác nhau nhưng điểm đáng yêu đáng trân trọng ở họ là nhiệthuyết tuoir trẻ, tinh thần dũng cảm, có trách nhiệm với công việc và nét trẻ trung yêu đời, mơrộng ngay cả khi đối mặt với những gian khổ hiểm nguy

- Mở rộng: Liên hệ nhân vật người lính trong Bìa thơ tiểu đội xe không kính

III Kết bài

- Khẳng định lại vẻ đẹp của thế hệ trẻ qua 2 nhân vật

- Suy nghĩ, liên hệ rút ra bài học

-ĐỀ SỐ 3: Trong văn bản "Tiếng nói văn nghệ", Nguyễn Đình thi có viết: "Nghệ thuật không

đứng ngoài trỏ vẽ cho ta đường đi, nghệ thuật vào đốt lửa trong lòng chúng ta, khiến chúng

ta tự phải bước lên đường ấy" Qua văn bản "Lặng lẽ Sa Pa" của Nguyễn Thành Long, em hãy

làm sáng tỏ ý kiến trên

Trang 13

I Mở bài

- Dẫn dắt giới thiệu vấn đề: Nhận định trên đã nói lên chức năng nhận thức, chức năng thẩm

mĩ và chức năng giáo dục của nghệ thuật, của văn chương (tác dụng của nghệ thuật, vănchương.)

- Trích dẫn nhận định, đề cập tác phẩm sẽ chứng minh

II Thân bài

1 Giải thích

- Nghệ thuật là một loại hình độc đáo thể hiện cuộc sống qua các hình tượng, nét vẽ, màu sắc,hình khối, âm thanh Nghệ thuật được tác giả nói ở đây nên hiểu là nghệ thuật văn chương

- Nghệ thuật không đứng ngoài trỏ vẽ cho ta: Nghệ thuật khác với những bài thuyết giảng đạo

lí, mà các tác phẩm nghệ thuật là con đẻ của người nghệ sĩ, trong đó các nhà văn gửi gắmnhững suy tư, ước vọng của mình đến với độc giả Tư tưởng trong tác phẩm nghệ thuật là thứ

tư tưởng náu mình

- Nghệ thuật vào đốt lửa trong lòng chúng ta là: Các tác phẩm văn chương tác động vào nhậnthức, tâm tư, tình cảm của người đọc, giúp người đọc hiểu được hiện thực cuộc sống đượcphản ánh trong tác phẩm và qua sự rung động mà tác phẩm đem lại người tiếp nhận sẽ nhậnthức rõ cái đẹp, cái đúng, cái sai trong thực tế cuộc sống, từ đó có những tình cảm yêu cái tốtđẹp, ghét cái xấu xa sai trái

- Khiến chúng ta tự phải bước đi lên đường ấy: Từ những tình cảm tốt đẹp mà tác phẩm nghệthuật đem lại, người đọc sẽ có hành động phù hợp như kế thừa, phát huy, noi theo những điềutốt đẹp, đấu tranh, phê phán cái xấu xa, lỗi thời, hèn kém

2 Chứng minh nhận định qua văn bản "lặng lẽ Sa Pa"

LĐ1 Lặng lẽ Sa pa giúp cho người đọc thấy nghị lực phi thường và những phẩm chất cao đẹp của các nhân vật trong truyện mà tiêu biểu là nhân vật anh thanh niên đã giúp người đọc thấy rõ những phẩm chất cao đẹp của người lao động mới trong thời kì xây dựng CNXH ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền nam mà thêm trân trọng yêu mến những con người đó.

+ Một con người có nghị lực phi thường: trong hoàn cảnh khó khăn của cuộc sống anh vẫnvượt lên để hoàn thành tốt nhiệm vụ (Dẫn chứng + phân tích)

+ Anh có lí tưởng đúng đắn: "Mình sinh ra ở đâu, mình vì ai mà làm việc"

+ Anh biết tìm niềm vui trong công việc nhàm chán của mình với suy nghĩ "Mình với côngviệc là đôi ai bào là một mình được"

+ Anh ham học hỏi, nghiên cứu khoa học (Dẫn chứng + phân tích)

+ Anh là người có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc "Một giờ sáng vẫn thức dậy điốp" mặc dù thời tiết ở Sa Pa rất lạnh giá

+ Anh còn biết cải thiện cuộc sống, đã trồng rau, trồng hoa, nuôi gà

+ Anh còn là người rất khiêm tốn, khi người họa sĩ muốn vẽ anh, anh đã giới thiệu nhữngngười khác đáng vẽ hơn (Dẫn chứng + phân tích)

LĐ2 Vẻ đẹp anh thanh niên đã có sức lan tỏa đến cô kĩ sư, ông họa sĩ

(Dẫn chứng + phân tích)

LĐ3 Các nhân vật khác như: Cô kĩ sư, ông họa sĩ, bác lái xe, ông kĩ sư nông học, anh cán bộ sét, anh cán bộ khí tượng ở đỉnh cao hơn bốn ngàn mét đều say mê cống hiến cho đất nước.

LĐ4 Qua nhân vật anh thanh niên người đọc thấy rõ vẻ đẹp tâm hồn của anh anh niên, thấy được ý thức công dân của mình trong cuộc sống.

LĐ5 Người đọc khâm phục những đức tính cao đẹp của anh thanh niên để từ đó học tập noi gương, có hành động đúng trong công cuộc xây dựng đất nước ngày nay

Trang 14

III Kết bài

- Khẳng định nhận định: đánh giá thành công của truyện ngắn "Lặng lẽ Sa Pa"

- Truyện đã góp phần cổ vũ, động viện nhân dân ta trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đồngthời cũng là bức thông điệp gửi đề mọi người ý thức công dân trong xây dựng và bảo vệ đấtnước Thổi bùng trong ta lòng yêu đất nước và ý thức cống hiến những gì tốt đẹp nhất cho đấtnước

- Ý kiến của Nguyễn Đình Thi là hoàn toàn đúng đắn có ý nghĩa khẳng định sức mạnh củanghệ thuật nói chung, của văn chương nói riêng

-ĐỀ SỐ 4: Trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600 mét, có một anh cán bộ khí tượng kiêm vật lý địa

cầu sống một mình, bốn bề chỉ có cây cỏ mây mù lạnh lẽo và một số máy móc khoa học

Nhưng khi gặp ông họa sĩ già anh vẫn khẳng định: "Cháu sống thật hạnh phúc".

Ngoài biển khơi xa, trong đêm tối, có những con người vẫn háo hức ra đi trong tiếng hát

Họ đã"Ra đậu dặm xa dò bụng biển/ Dàn đan thế trận lưới vây giăng".

(Đoàn thuyền đánh cá - Huy Cận)

Núi cao biển xa, chân trời góc bể nhưng những người lao động ấy vẫn nhiệt tình, âm thầm mang sức lao động của mình cống hiến cho Tổ quốc.

Dựa vào hai tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long và Đoàn thuyền đánh

cá của Huy Cận, hãy làm sáng tỏ vẻ đẹp của người lao động mới?

- "Đoàn thuyền đánh cá" - Huy Cận (1958), "Lặng lẽ Sa Pa" - Nguyễn Thành Long (1970) đều

là kết quả của những chuyến đi thực tế mà các tác giả sống trực tiếp cùng với những con ngườilao động Hình tượng người lao động đã được khắc họa rõ nét trong hai tác phẩm Họ thuộc đủmọi lớp người, mọi lứa tuổi, với những nghề nghiệp khác nhau, làm việc ở những vùng khácnhau nhưng đều có chung những phẩm chất cao đẹp

2 Chứng minh

LĐ1: Công việc, điều kiện làm việc của họ đầy gian khó, thử thách.

- Người ngư dân trong bài thơ "Đoàn thuyền đánh cá" ra khơi khi thiên nhiên, vũ trụ vào trạngthái nghỉ ngơi Đánh cá trên biển là một công việc rất vất vả và nguy hiểm

- Những người ngư dân đã hòa nhập với thiên nhiên bao la và trở thành hình ảnh sáng đẹp

- Trong "Lặng lẽ SaPa": Anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn cao 2600mét Anh sống một mình, xung quanh anh chỉ có cây cỏ, mây mù lạnh lẽo và một số máy móckhoa học Cái gian khổ nhất với anh là sự cô độc Công việc của anh là "đo gió, đo mưa, dựbáo thời tiết"

- Công việc ấy đồi hỏi phải tỉ mỉ, chính xác Mỗi ngày anh đo và báo số liệu về trạm bốn lần.Nửa đêm, đúng giờ "ốp" dù mưa tuyết, gió rét thế nào thì vẫn phải trở dậy làm việc

LĐ2: Trong điều kiện khắc nghiệt như vậy nhưng những người lao động ấy vẫn nhiệt tình, hăng say, mang hết sức lực của mình để cống hiến cho Tổ quốc.

- Những người ngư dân là những con người lao động tập thể Họ hăm hở:

Trang 15

"Ra đậu dặm xa dò bụng biển

Dàn đan thế trận lưới vây giăng."

- Họ làm việc nhiệt tình, hăng say trong câu hát

- Anh thanh niên có những suy nghĩ đúng đắn, sâu sắc về công việc Anh hiểu việc mình làm

có ý nghĩa quan trọng "phục vụ sản xuất " Công việc tuy lặp lại đơn điệu song anh vẫn rấtnhiệt tình, say mê, gắn bó với nó (qua lời anh nói với ông họa sĩ)

LĐ3: Đó còn là những con người sống có lí tưởng và tràn đầy lạc quan Họ thực sự tìm thấy niềm hạnh phúc trong công việc lao động đầy gian khổ.

- Đánh cá trong đêm đầy vất vả, nguy hiểm, người ngư dân đã thu về thành quả thật tốt đẹp

Họ ra đi, làm việc và trở về đều trong câu hát Hình ảnh thơ cuối bài rạng rỡ niềm vui, tintưởng, hi vọng của người lao động Họ vui say lao động vì một ngày mai "huy hoàng"

- Lí tưởng sống của anh là vì nhân dân, vì đất nước Chính từ suy nghĩ: "mình sinh ra vì ai

mà làm việc?" mà anh đã vượt lên nỗi "thèm người" để gắn bó với đỉnh Yên Sơn trong côngviệc thầm lặng

- Trong cái lặng im của Sa Pa ấy, không phải chỉ có anh thanh niên mà còn có cả thế giớinhững người "làm việc và lo nghĩ cho đất nước" qua lời anh kể như: ông kĩ sư vườn rau, đồngchí cán bộ nghiên cứu lập bản đồ sét Họ thực sự tìm thấy niềm hạnh phúc trong lao độngcống hiến

-ĐỀ SỐ 5: Những nét đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam qua hình ảnh người lính trong tác

phẩm "Bài thơ về tiểu đội xe không kính" của Phạm Tiến Duật và nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn " Lặng lẽ Sa Pa" của Nguyễn Thành Long.

I Mở bài

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận: Giới thiệu chung (đề tài tuổi trẻ là tương lai đất nước,hai tác phẩm đều viết về sự cống hiến của tuổi trẻ đối với đất nước trong KC chống Mỹ, nêuluận đề vẻ đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam)

- Đề cập tác phẩm sẽ chứng minh

II Thân bài

1 Giới thiệu khái quát 2 tác giả, tác phẩm

- Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa được nhà văn Nguyễn Thành Long viết năm 1970 sau chuyến đi

Lào Cai của tác giả là một tác phẩm tiêu biểu cho phong cách sáng tác của ông, in trong tậptruyện "Giữa trong xanh" Truyện "Lặng lẽ Sa Pa" kể lại cuộc gặp gỡ giữa ông họa sĩ già, cô kĩ

sư trẻ với anh thanh niên 27 tuổi làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh Yên Sơncao 2600 m giữa núi rừng Lào Cai, qua đó, tác giả ca ngợi những con người tuy sống lặng lẽgiữa trong xanh nhưng rất nhân hậu, sống sôi nổi, giàu chí hướng và hết lòng phục vụ đấtnước Phạm tiến Duật sáng tác Bài thơ về tiểu đội xe không kính năm 1969 trên tuyến đườngTrường Sơn, trong thời kì kháng chiến chống Mĩ diễn ra ác liệt ở Miền Nam đất nước Bài thơ

Trang 16

thuộc chùm thơ được tặng giải Nhất cuộc thi thơ báo Văn nghệ năm 1969, in trong tập “Vầngtrăng quầng lửa”

2 Nét đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam qua 2 tác phẩm

a Ở họ mang những vẻ đẹp chung của thế hệ trẻ thời đại

LĐ1 Nhiệt tình, dũng cảm cống hiến cho Tổ quốc, cho nhân dân.

+ Anh thanh niên vượt lên hoàn sống đặc biệt, nhiệt tình, say mê, yêu nghề, có trách nhiệmcao trong công việc (phân tích d/c)

+ Người lính lái xe Trường Sơn bất chấp mọi khó khăn, nguy hiểm, hoàn thành xuất sắcnhiệm vụ được giao (phân tích d/c)

LĐ2 Lí tưởng sống cao đẹp trân trọng.

+ Anh thanh niên quan niệm: hạnh phúc là được sống có ích, được phục vụ Tổ quốc, nhândân (phân tích d/c)

+ Người lính lái xe có lí tưởng chiến đấu cao đẹp: vì sự nghiệp giải phóng miền Nam,thống nhất đất nước (phân tích d/c)

LĐ3 Là những con người có đời sống nội tâm phong phú

+ Anh thanh niên cởi mở, hiếu khách, sống sôi nổi, hồn nhiên với những thú vui lànhmạnh (phân tích d/c)

+ Những người lính lái xe tinh nghịch, lạc quan, yêu đời (phân tích d/c)

b Hai nhân vật: Anh thanh niên "Lặng lẽ Sa Pa" và người lính lái xe "Bài thơ về tiểu đội

xe không kính" có những điểm khác nhau

LĐ2 Công việc khác nhau

+ Anh thanh niên trong mặt trận xây dựng CNXH: Làm công tác khí tượng trên đỉnh YênSơn, góp phần vào dự báo thời tiết hàng ngày, phục vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu

+ Người lính lái xe trực tiếp đối mặt với hiểm nguy trong chiến tranh chống Mĩ, chở lươngthực, vũ khí, đạn dược ra chiến trường, phục vụ chiến đấu

3 Đánh giá, mở rộng, liên hệ

- Vấn đề cống hiến của tuổi trẻ: hai nhân vật đã cho thấy sự cống hiến của họ trong quá khứ đểlàm nên đất nước hôm nay

- Thế kỉ XXI có những yêu cầu với thế hệ trẻ giống hôm qua nhưng cũng có những yêu cầukhác (do bối cảnh lịch sử, xã hội, thời đại )

- Dù ở hoàn cảnh nào tuổi trẻ hôm nay cũng luôn hiểu rõ: Cống hiến (trong mọi điều kiện vàhoàn cảnh) là mục đích của tuổi trẻ

- Trong thực tế có những bạn trẻ chỉ nghĩ đến hưởng thụ mà quên mất phải cống hiến

- Nét đẹp của hai nhân vật là tấm gương, là hành trang vào đời của tuổi trẻ hôm nay

III Kết bài

- Khẳng định vẻ đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam; thành công của hai tác phẩm trong việc xây dựng

hình tượng tiêu biểu cho vẻ đẹp ấy

Trang 17

II Thân bài

1 Giới thiệu khái quát nhân vật: Đây là nhân vật chính của truyện.Tuy nhiên tác giả không

cho nhân vật xuất hiện ngay từ đầu mà chỉ gián tiếp qua lời giới thiệu rất ấn tượng của bác lái

xe (rằng anh ta là “một trong những người cô độc nhất thế gian”, rằng anh ta rất “thèm người”

và nếu họa sĩ đến gặp thì thế nào “cũng thích vẽ”; sau đó xuất hiện trực tiếp qua cuộc gặp gỡ,trò chuyện với các nhân vật khác trong khoảng thời gian ngắn ngủi ( ba mươi phút) Chỉ 30phút nhưng cũng đủ để những người tiếp xúc kịp ghi một ấn tượng – kịp để ông họa sĩ thựchiện bức kí họa chân dung, kịp để cô kỹ sư bàng hoàng và có những cái gì đó như hàm ơn vềanh.Rồi dường như anh lại khuất lấp vào trong mây mù bạt ngàn và cái lặng lẽ muôn thuở củanúi cao Sa Pa Và mọi người thấm thía điều mà nhà văn muốn nói: Trong cái im lặng của Sa

Pa, dưới những dinh thự cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa mà chỉ nghe tên, người ta đã nghĩ đến chuyệnnghỉ ngơi, có những người làm việc và lo nghĩ như vậy cho đất nước

-> Với cách dựng truyện như thế, anh thanh niên được hiện ra qua sự nhìn nhận, đánh giá củacác nhân vật khác: bác lái xe, ông họa sĩ, cô kĩ sư Qua cách nhìn nhận và cảm xúc của mỗingười, nhân vật anh thanh niên càng thêm rõ nét và đáng mến hơn

- Hoàn cảnh sống khắc nghiệt vô cùng bởi sự heo hút, vắng vẻ; cuộc sống và công việc cóphần đơn điệu, giản đơn…là thử thách thực sự đối với tuổi trẻ vốn sung sức và khát khao trờirộng, khát khao hành động Nhưng cái gian khổ nhất đối với chàng trai trẻ ấy là phải vượt qua

sự cô đơn, vắng vẻ quanh năm suốt tháng ở nơi núi cao không một bóng người Cô đơn đếnmức “thèm người”, phải lăn cây chặn đường dừng xe khách qua núi để được gặp gỡ, tròchuyện

- Và anh đã vượt qua hoàn cảnh bằng những suy nghĩ rất đẹp, giản dị mà sâu sắc

3 Vẻ đẹp tâm hồn của anh thanh niên

LĐ1 Lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm với công việc

LĐ2 Anh thanh niên có lẽ sống, lý tưởng sống cao cả đáng trân trọng

Trang 18

- Ý thức được ý nghĩa thiêng liêng của công việc, anh sẵn sàng vượt bao thử thách, gian khổ,đặc biệt là nỗi cô đơn để hoàn thành nhiệm vụ.

LĐ3 Anh biết tạo ra một cuộc sống khoa học, nề nếp văn minh và thơ mộng

LĐ4 Sự chân thành, cởi mở và lòng hiếu khách

- Sống trong hoàn cảnh như thế sẽ có người dần thu mình lại trong nỗi cô đơn Nhưng anhthanh niên này thật đáng yêu ở nỗi “ thèm người”, lòng hiếu khách đến nồng nhiệt và sự quantâm đến người khác một cách chu đáo

- Biểu hiện:

+ Tình thân với bác lái xe, thái độ ân cần chu đáo, tặng củ tam thất cho vợ bác vừa mới ốmdậy

+ Vui sướng cuống cuồng khi có khách đến thăm nhà

+ Anh đón tiếp khách nồng nhiệt, ân cần chu đáo: hái một bó hoa rực rỡ sắc màu tặng ngườicon gái chưa hề quen biết: “Anh con trai, rất tự nhiên như với một người bạn đã quen thân,trao bó hoa đã cắt cho người con gái, và cũng rất tự nhiên, cô đỡ lấy”, pha nước chè cho ônghọa sĩ

+ Anh trò chuyện cởi mở với ông họa sĩ và cô kĩ sư về công việc, cuộc sống của mình, củabạn bè nơi Sa Pa lặng lẽ

+ Đếm từng phút vì sợ hết mất ba mươi phút gặp gỡ vô cùng quý báu

+ Lưu luyến với khách khi chia tay, xúc động đến nỗi phải “quay mặt đi” và ấn vào tay ônghoạ sĩ già cái làn trứng làm quà, không dám tiễn khách ra xe dù chưa đến giờ “ốp”

Trang 19

=> Anh thanh niên là hình ảnh tiêu biểu cho những con người ở Sa Pa, là chân dung con ngườilao động mới trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.Anh là một điển hình cho nhữngngười lao động đang thầm lặng cống hiến sức mình cho tổ quốc.

LĐ6 Tác giả thành công nghệ thuật xây dựng tình huống truyện đó là cuộc gặp gỡ tình

cờ giữa các nhân vật và khắc họa bức chân dung nhân vật chính một cách tự nhiên, để lại tình cảm tốt đẹp trong lòng người đọc.

3 Liên hệ thế hệ trẻ ngày nay

- Thế kỉ XXI có những yêu cầu với thế hệ trẻ giống hôm qua nhưng cũng có những yêu cầukhác (do bối cảnh lịch sử, xã hội, thời đại )

- Dù ở hoàn cảnh nào tuổi trẻ hôm nay cũng luôn hiểu rõ: Cống hiến (trong mọi điều kiện vàhoàn cảnh) là mục đích của tuổi trẻ

- Trong thực tế có những bạn trẻ chỉ nghĩ đến hưởng thụ mà quên mất phải cống hiến

- Nét đẹp của hai nhân vật là tấm gương, là hành trang vào đời của tuổi trẻ hôm nay

III Kết bài

- Khẳng định lại vấn đề nghị luận, sự thành công của tác phẩm

-ĐỀ SỐ 7: Có ý kiến cho rằng: “ Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long là

một cách thể hiện độc đáo phẩm chất anh hùng của những con người lao động quên mình

vì sự nghiệp xây dựng đất nước ”

Em hiểu thế nào về ý kiến trên ? Hãy làm sáng tỏ qua truyện ngắn Lặng Lẽ Sa Pa củaNguyễn Thành Long ( Ngữ Văn 9, tập một)

I Mở bài

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận

- Trích dẫn ý kiến, đề cập tác phẩm sẽ chứng minh

II Thân bài

1 Giải thích ý kiến

- Độc đáo trong nghệ thuật thể hiện : Cốt truyện, tình huống, cách xây dựng nhân vật

- Độc đáo trong nội dung thể hiện : Phẩm chất anh hùng toát lên từ các nhân vật là sự anh

hùng bình dị, thầm lặng không ồn ào, khoa trương, sự anh hùng lặng lẽ

2 Làm sáng tỏ ý kiến của đề bài qua tác phẩm Lặng lẽ Sa pa

a Khái quát tác giả, tác phẩm

b Chứng minh

Trang 20

* Nhân vật anh thanh niên: Sự anh hùng lặng lẽ của anh được bộc lộ ở hoàn cảnh sống vàlàm việc, những khó khăn phải vượt qua, những nét tính cách phẩm chất đáng mến, những suynghĩ đúng đắn về cuộc sống, về công việc, đó là lòng yêu nghề, ý thức công việc, hạnh phúckhi sự đóng góp của mình góp phần xây dựng đất nước, anh tự hiểu mình cùng với bao ngườikhác làm việc, làm việc vì cuộc sống, vì con người Vẻ đẹp và ý nghĩa của những công việcthầm lặng …

( Dẫn chứng – Phân tích)

* Những nhân vật phụ và những nhân vật xuất hiện gián tiếp trong tác phẩm đều mang phẩmchất anh hùng lặng lẽ: Bác lái xe, Nhà họa sĩ, Cô kĩ sư, anh cán bộ nghiên cứu bản đồ sét …( Dẫn chứng – Phân tích)

- Khẳng định lại vấn đề, đánh giá sự thành công của tác phẩm

- Liên hệ rút ra bài học cho bản thân, thế hệ trẻ hôm nay

-ĐỀ SỐ 8: Có ý kiến cho rằng: “ Văn bản lặng lẽ Sa Pa, hiện lên bên trong vẻ đẹp của núi

rừng Sa Pa là những con người âm thầm lặng lẽ lao động sáng tạo dệt nên mùa xuân thắng lợi của đất nước” Bằng sự hiểu biết về văn bản “ Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành

Long( Ngữ văn 9- tập 1), hãy trình bày cảm nhận của em về ý kiến trên

I Mở bài

- Dẫn dắt, giưới thiệu được vấn đề nghị luận

- Trích dẫn ý kiến, đề cập tác phẩm sẽ chứng minh

II Thân bài

2 Chứng minh qua tác phẩm Lặng lẽ Sapa

a Khái quát tác giả, tác phẩm

Trang 21

b Chứng minh

*.Hình ảnh Sa Pa với khung cảnh thơ mộng hiện dệt nên mùa xuân của đất nước

- Nắng đốt cháy rừng cây, mạ bạc con đèo…

- Cây hoa tử kinh thỉnh thoảng nhô cái đầu màu hoa cà lên trên màu xanh của rừng

- Mây bị nắng xua, cuộn tròn lại từng cục, lăn trên các vòm lá ướt sương, rơi xuống đường cái,luồn cả vào gầm xe

=> Vài nét chấm phá điểm xuyết, nghệ thuật nhân hóa, so sánh ->Tác giả đã khắc họa bứctranh thiên nhiên Sa Pa với vẻ đẹp trong trẻo, thơ mộng, hữu tình Miêu tả bức tranh thiênnhiên bằng ngôn ngữ trong sáng, mỗi chữ, mỗi câu như có đường nét,hình khối, sắc màu Vănxuôi truyện ngắn mà giàu nhịp điệu mang âm hưởng một bài thơ về thiên nhiên đất nước

* Những con người với bao nhiêu phẩm chất cao đẹp dệt nên mùa xuân của đất nước.

- Hai mươi bảy tuổi, vóc người nhỏ nhắn, nét mặt rạng rỡ, làm công tác khí tượng kiêm vật líđịa cầu trên đỉnh Yên Sơn cao 2600m, được xem là người cô độc nhất thế gian

LĐ1 Lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm với công việc

LĐ2 Anh thanh niên có lẽ sống, lý tưởng sống cao cả đáng trân trọng

- Ý thức được ý nghĩa thiêng liêng của công việc, anh sẵn sàng vượt bao thử thách, gian khổ,đặc biệt là nỗi cô đơn để hoàn thành nhiệm vụ

LĐ3 Anh biết tạo ra một cuộc sống khoa học, nề nếp văn minh và thơ mộng

LĐ4 Sự chân thành, cởi mở và lòng hiếu khách

Tiêu đề	Lặng lẽ Sa Pa
Tác giả	Nguyễn Thành Long
Trường học	Trường Trung học phổ thông Sa Pa
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Bài nghị luận
Năm xuất bản	1970
Thành phố	Sa Pa

Định dạng
Số trang	43
Dung lượng	114,61 KB

18 hsg lặng lẽ sa pa

Hình ảnh người lao động mới