HỆ THỐNG KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM

HỆ THỐNG KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực...

Chương 5:

HỆ THỐNG KẾ TOÁN TRÁCH

NHIỆM

2

MỤC TIÊU HỌC TẬP:

• - Hi ể u bi ế t v ề các h ệ th ố ng trách

nhi ệ m trong doanh nghi ệ p

• - N ắ m đ ượ c các k ỹ thu ậ t đánh giá hi ệ u

qu ả ho ạ t đ ộ ng c ủ a các trung tâm trách

nhi ệ m trong doanh nghi ệ p: trung tâm

chi phí, trung tâm doanh thu, trung

tâm l ợ i nhu ậ n, trung tâm đ ầ u t ư Qua

đó, giúp doanh nghi ệ p c ả i thi ệ n và nâng

cao hi ệ u qu ả ho ạ t đ ộ ng.

NỘI DUNG:

I TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM.

1 Khái niệm kế toán trách nhiệm.

2 Phân cấp quản lý và ý nghĩa kế toán trách nhiệm.

3 Aûnh hưởng thái độ nhà quản lý đến kế toán trách nhiệm.

4 Các trung tâm trách nhiệm.

5 Mối quan hệ giữa kế toán trách nhiệm với tổ chức

quản lý.

II ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ QUẢN LÝ CÁC TRUNG TÂM

TRÁCH NHIỆM.

1 Đánh giá thành quả trung tâm chi phí.

2 Đánh giá thành quả trung tâm doanh thu.

3 Đánh giá thành quả trung tâm kinh doanh.

4 Đánh giá thành quả trung tâm đầu tư.

4

I TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG KẾ

TOÁN TRÁCH NHIỆM.

1 Khái niệm kế toán trách nhiệm.

2 Phân cấp quản lý và ý nghĩa kế toán trách

nhiệm.

3 Aûnh hưởng thái độ nhà quản lý đến kế

toán trách nhiệm.

4 Các trung tâm trách nhiệm.

5 Mối quan hệ giữa kế toán trách nhiệm

với tổ chức quản lý.

1.KHÁI NIỆM

Kế toán trách nhiệm là một hệ thống thừa

nhận mỗi bộ phận (thành viên, con người)

trong một tổ chức có quyền chỉ đạo và chịu

trách nhiệm về những nghiệp vụ riêng biệt

thuộc phạm vi quản lý và phải xác định, đánh

giá, báo cáo cho tổ chức để thông qua đó cấp

quản lý cao hơn sử dụng thông tin này đánh

giá thành quả các bộ phận trong tổ chức.

6

1.KHÁI NIỆM

No ́i cách khác:

Kế toán trách nhiệm liên quan đến các khái

niệm và công cụ mà các kế toán viên sử

dụng để đo lường sự thực hiện của các cá

nhân và các bộ phận nhằm thúc đẩy những

nổ lực hướng về mục tiêu chung của tổ

chức (Hilton, 1991).

2 SỰ PHÂN CẤP QUẢN LÝ VÀ KẾ TOÁN

TRÁCH NHIỆM

Hệ thống kế toán trách nhiệm gắn liền với

sự phân cấp quản lý Nó là công cụ quản lý

để khai thác tiềm năng các thành viên, bộ

phận trong doanh nghiệp và đồng thời

cũng công cụ quản lý nhằm đảm bảo mục

tiêu, định hướng của doanh nghiệp.

8

3 ẢNH HƯỞNG THÁI ĐỘ CỦA NGƯỜI QUẢN LÝ

Hệ thống kế toán trách nhiệm gắn liền với 2

mặt : THÔNG TIN & TRÁCH NHIỆM Khi đề

cập đến mặt thông tin người quản lý thường có

thái độ tích cực, khi đề cập đến mặt trách

nhiệm nhà quản lý thường có thái độ tiêu cực

Vì vậy, cần giải quyết hài hòa 2 mặt này để

tránh phá sản mục tiêu kế toán trách nhiệm;

báo cáo thành quả song song với giải thích

thành quả.

4.CÁC TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM

(RESPONSIBILITY CENTERS)

• Trung tâm trách nhiệm là gì?

Là một bộ phận trong một tổ chức mà các

nhà quản lý của nĩ chịu trách nhiệm đối

với kết quả tài chính các hoạt động của

đơn vị phụ thuộc.

• Các trung tâm trách nhiệm trong một tổ

chức:

– Trung tâm chi phí

– Trung tâm doanh thu

– Trung tâm lợi nhuận (=trung tâm kinh doanh).

– Trung tâm đầu tư

10

5 Mối quan hệ giữa kế toán trách nhiệm với tổ chức quản lý

- Chi phí

- Tỷ lệ chi phí trên doanh thu

→ Trung tâm chi phí

→

Các đơn vị, bộ

phận sản xuất

- Doanh thu

- Tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu

→

Trung tâm doanh thu

→

Các chi nhánh,

bộ phận bán

hàng

- Lợi nhuận trước thuế

- Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn

→

Trung tâm kinh doanh

→

Tổng công ty,

các Công ty, chi

nhánh độc lập

- RI

- ROI

→ Trung tâm đầu tư

→

Hội đồng quản

trị

Chỉ tiêu đánh giá

→

Hệ thống KT trách nhiệm

→

Cơ cầu tổ chức

CÁC TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM

VÍ DỤ MINH HỌA

CÁC TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM THUỘC TỔNG CƠNG TY G

CÔNG TY X CÔNG TY Y

PHÒNG

BÁN HÀNG

PHÒNG KỸ THUẬT

PHÂN XƯỞNG

CẮT

PHÂN XƯỞNG

CƠ KHÍ

DÂY CHUYỀN CẮT

DÂY CHUYỀN ĐÁNH BÓNG

DÂY CHUYỀN LẮP RÁP

PHÂN XƯỞNG LẮP RÁP

PHÂN XƯỞNG ĐÓNG GÓI

PHÒNG SẢN XUẤT

PHÒNG NHÂN SỰ

PHÒNG KẾ TOÁN CÔNG TY Z

KHU VỰC PHÍA TÂY

CÔNG TY A CÔNG TY B KHU VỰC PHÍA ĐÔNG TỔNG CÔNG TY G

12

CÁC TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM

VÍ DỤ MINH HỌA

TỔNG CÔNG TY

KHU VỰC

CÔNG TY

PHÒNG BAN

PHÂN XƯỞNG

TGĐ TỔNG C.TY

GĐ KHU VỰC

GĐ CÔNG TY

TRƯỞNG PHÒNG QUẢN ĐỐC

TT ĐẦU TƯ

TT ĐẦU TƯ

TT LỢI NHUẬN

TT CHI PHÍ

TT CHI PHÍ CẤP QUẢN LÝ NGƯỜI QUẢN LÝ TT TRÁCH NHIỆM

II ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ QUẢN LÝ

CÁC TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM.

1 Đánh giá thành quả trung tâm chi

phí.

2 Đánh giá thành quả trung tâm doanh

thu.

3 Đánh giá thành quả trung tâm kinh

doanh.

4 Đánh giá thành quả trung tâm đầu tư.

14

1.QUYỀN HẠN – TRÁCH NHIỆM – THÀNH QUẢ TÀI CHÍNH

• Trung tâm chi phí có quyền điều hành và chịu trách nhiệm về chi phí Thành quả tài

chính của trung tâm chi phí thể hiện trực tiếp kết quả quá trình điều hành của nhà

quản lý trung tâm chi phí

• Trung tâm doanh thu có quyền điều hành và chịu trách nhiệm về doanh thu Thành

quả tài chính của trung tâm doanh thu thể hiện trực tiếp kết quả quá trình điều hành

của nhà quản lý trung tâm doanh thu.

• Trung tâm kinh doanh có quyền điều hành và chịu trách nhiệm về lợi nhuận.Trung

tâm kinh doanh có thể bao gồm nhiều trung tâm chi phí, doanh thu Thành quả tài

chính của trung tâm kinh doanh thể hiện trực tiếp và gián tiếp kết quả quá trình điều

hành của nhà quản lý trung tâm kinh doanh.

• Trung tâm đầu tư chịu trách nhiệm và có quyền điều khiển về đầu tư dài hạn Thành

quả tài chính của trung tâm đầu tư thể hiện tổng hợp kết quả quá trình điều hành của

nhà quản lý trung tâm đầu tư.

- BÁO CÁO THÀNH QUẢ TÀI CHÍNH TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM :

• Báo cáo thành quả tài chính là một báo cáo phản ảnh kết quả thực hiện các chỉ tiêu

tài chính ở từng trung tâm trách nhiệm trong một khoảng thời gian nhất định Báo

cáo thành quả tài chính là báo cáo so sánh các chỉ tiêu thưc tế với chỉ tiêu dự toán phù

hợp với quyền hạn và phạm vi trách nhiệm tài chính trung tâm trách nhiệm.

2 ĐÁNH GIÁ TRÁCH NHIỆM TRUNG TÂM CHI PHÍ

- Chỉ tiêu kế hoạch :

• Tổng chi phí (CP)

• Tỷ lệ chi phí trên doanh thu (TLCP-DT)

- Kết quả thực hiện :

• Chênh lệch chi phí = CPt– CPd

• Chênh lệch TLCP-DT = TLCP-DTt– TLCP-DTd

- Thành quả tài chính :

• Các mức chênh lệch ≤ 0 thể hiện nhà quản lý hoàn thành

trách nhiệm giúp doanh nghiệp kiểm soát mục tiêu chung

Ngược lại, nhà quản lý không hoàn thành trách nhiệm gây bất

lợi cho doanh nghiệp kiểm soát mục tiêu chung.

• Nhà quản lý phải giải thích được nguyên nhân tác động đến

kết quả biến động chi phí.

16

3.ĐÁNH GIÁ TRÁCH NHIỆM TRUNG TÂM DOANH THU

- Chỉ tiêu :

• Tổng doanh thu (DT)

• Tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu (TLLN-DT)

- Kết quả thực hiện :

• Chênh lệch doanh thu = DTt– DTd

• Chênh lệch TLLN-DT = TLLN-DTt– TLLN-DTd

- Thành quả tài chính :

• Các mức chênh lệch ≥ 0 dấu hiện nhà quản lý hoàn thành

trách nhiệm góp phần thuận lợi cho doanh nghiệp kiểm soát

mục tiêu chung Ngược lại, nhà quản lý không hoàn thành

trách nhiệm gây bất lợi cho doanh nghiệp kiểm soát mục tiêu

chung.

• Nhà quản lý phải giải thích được nguyên nhân tác động đến

kết quả biến động doanh thu.

4.ĐÁNH GIÁ TRÁCH NHIỆM TRUNG TÂM KINH

DOANH

- Chỉ tiêu :

• Tổng lợi nhuận (TLN)

• Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn (TLLN- Vhđ)

- Kết quả thực hiện :

• Chênh lệch lợi nhuận = TLNt– TLNd

• Chênh lệch TLLN- V = TLLN-Vt– TLLN-Vd

- Thành quả tài chính :

• Các mức chênh lệch ≥ 0 dấu hiệu nhà quản lý hoàn thành

trách nhiệm giúp doanh nghiệp kiểm soát mục tiêu chung

Ngược lại, nhà quản lý không hoàn thành trách nhiệm gây khó

khăn cho doanh nghiệp về kiểm soát mục tiêu chung.

• Nhà quản lý phải giải thích được nguyên nhân tác động đến

kết quả kinh doanh – chi phí, doanh thu, vốn.

18

Các trung tâm đầu tư (investment centers) chịu trách nhiệm

khơng chỉ về lợi nhuận mà cịn phải chịu trách nhiệm về vốn

đầu tư để tạo ra lợi nhuận đĩ.

Các trung tâm đầu tư được đánh giá là hoạt động hiệu quả

khi họ kiếm được lợi nhuận cao trên đồng vốn đầu tư bỏ ra.

Để đánh giá thành quả của một trung tâm đầu tư, người ta

sử dụng:

+ Suất thu lợi trên vốn đầu tư– Tỷ lệ hồn vốn đầu tư

(ROI - Return on Investment).

+ Thu nhập thặng dư (RI-RESIDUAL INCOME)

5 ĐÁNH GIÁ TRÁCH NHIỆM TRUNG TÂM ĐẦU TƯ

5 ĐÁNH GIÁ TRÁCH NHIỆM TRUNG TÂM ĐẦU TƯ

- Chỉ tiêu :

• RI

• ROI

- Kết quả thực hiện :

• Chênh lệch RI = RIt– RId

• Chênh lệch ROI = ROIt– ROId

- Thành quả tài chính :

• Các mức chênh lệch ≥ 0 dấu hiệu nhà quản lý hoàn thành

trách nhiệm giúp doanh nghiệp kiểm soát mục tiêu chung

Ngược lại, nhà quản lý không hoàn thành trách nhiệm gây khó

khăn cho doanh nghiệp về kiểm soát mục tiêu chung.

• Nhà quản lý phải giải thích được nguyên nhân tác động đến

kết quả biến động lợi nhuận, vốn.

20

a/ Tỷ lệ hồn vốn đầu tư - ROI

• CƠNG THỨC XÁC ĐỊNH ROI:

tư đầu Vốn

thu Doanh x thu Doanh

nhuận Lợi tư đầu Vốn

nhuận Lợi

Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu

Hệ số quay vòng của vốn

• CÁC THÀNH PHẦN TRONG CƠNG THỨC XÁC ĐỊNH

ROI:

– Lợi nhuận: là lợi nhuận thuần trước trả lãi vay và

thuế.

– Vốn đầu tư: tổng giá trị tài sản của trung tâm đầu tư

(được xác định từ Bảng cân đối kế tốn)

– Lưu ý: - Để phù hợp với chỉ tiêu lợi nhuận, giá trị

tài sản được xác định trên bảng cân đối kế tốn là

giá trị cịn lại.

2

kỳ cuối Vốn kỳ đầu Vốn tư

đầu

=

22

4 Lãi trên doanh thu (1)/(2)

5 Hệ số quay vịng tài sản (2)/(3)

6 ROI (4)x(5)

VD: tính ROI của Khu vực Phía Đơng và Khu vực Phía

Tây, là hai trung tâm đầu tư trong Tổng cơng ty G

Có 3 biện pháp để tăng ROI:

1 Tăng doanh thu

2 Giảm chi phí

3 Giảm vốn đầu tư

BIỆN PHÁP TĂNG ROI:

24

BIỆN PHÁP TĂNG ROI

1 Tăng doanh thu:

Xem xét chính sách giá bán

Xem xét chính sách quảng cáo, khuyến

mãi, cổ động bán hàng

Chính sách về sản phẩm: chất lượng, nhãn

hiệu

Chính sách về nghiên cứu & phát triển

???

2 Cắt giảm chi phí:

Tiết kiệm NVL trong quá trình sản xuất

Nghiên cứu sử dụng NVL rẻ hơn trong

sản xuất

Tự động hóa qui trình sản xuất để tiết

kiệm chi phí lao động

???

BIỆN PHÁP TĂNG ROI

26

3 Giảm vốn đầu tư:

Cắt giảm hàng tồn kho (hệ thống JIT, các

mô hình tồn kho tối ưu)

Đẩy nhanh việc thu hồi nợ phải thu -> cắt

giảm các khoản đầu tư không cần thiết, trả

bớt nợ vay

nói chung, không nên đầu tư quá mức vào

vốn lưu động

???

BIỆN PHÁP TĂNG ROI

b/ THU NHẬP THẶNG DƯ

(RESIDUAL INCOME – RI)

• Thu nhập thặng dư một phương pháp khác để đánh

giá sự thực hiện cơng việc của trung tâm đầu tư.

• Thu nhập thặng dư là chênh lệch giữa thu nhập thực

tế và mức thu nhập để đạt được suất thu lợi tối thiểu

trên vốn đầu tư.

Giá sử dụng vốn (cost of capital)

Thu nhập

thặng dư

Lợi nhuận của trung tâm đầu tư

Giá sử dụng vốn

-28

Vốn đầu tư bình quân $ 100.000 $100.000

Tỷ suất hoàn vốn ROI 20% 20%

Giá sử dụng vốn (15%) 15.000 15.000

Thu nhập thặng dư 5.000 5.000

Chỉ tiêu đánh giá

Bộ phận A Bộ phận B

THU NHẬP THẶNG DƯ

(RESIDUAL INCOME – RI)

• Giả sử mỗi trung tâm đầu tư có một cơ hội đầu tư với số vốn

$25.000 và ước tính sức sinh lời là 18% Trung tâm đầu tư nào sẽ

chấp nhận cơ hội đầu tư trên?

• Trung tâm đầu tư A (Bộ phận A): Đánh giá theo ROI

THU NHẬP THẶNG DƯ

(RESIDUAL INCOME – RI)

30

• Trung tâm đầu tư B (Bộ phận B): Đánh giá theo RI

THU NHẬP THẶNG DƯ

(RESIDUAL INCOME – RI)

• Hạn chế của RI:

Sử dụng RI để đánh giá việc thực hiện của các trung tâm đầu tư

cĩ qui mơ khác nhau sẽ đưa đến kết quả sai lầm, khơng cơng

bằng

Ví dụ: Xem xét kết quả hoạt động của hai trung tâm đầu tư X và Y

Trung tâm X Trung tâm Y Vốn đầu tư bình quân $ 1.000.000 $250.000

Giá sử dụng vốn (10%) 100.000 25.000

– Thu nhập thặng dư của trung tâm X lớn hơn của trung tâm Y,

nhưng nếu đánh giá trung tâm X hoạt động hiệu quả hơn trung

tâm Y sẽ là một sai lầm (vì sao?)

THU NHẬP THẶNG DƯ (RESIDUAL INCOME – RI)

32

c/ ẢNH HƯỞNG RI, ROI ĐẾN

ĐÁNH GIÁ TRÁCH NHIỆM TRUNG TÂM ĐẦU TƯ

RI :

- Để tăng RI nhà quản lý thường phải tăng tổng lợi nhuận, đấu tranh

hạ thấp ROItcdẫn đến thường mở rộng đầu tư, đầu tư mới tạo nên cơ

hội, tiềm năng kinh tế tốt cho tương lai nhưng vốn đầu tư dễ rơi vào

dàn trãi, hiệu suất thu hồi vốn thấp

- Doanh nghiệp, bộ phận nào có vốn lớn thường đạt được RI tốt hơn

ROI :

- Để tăng ROI nhà quản lý thường phải tăng lợi nhuận, tăng doanh

thu, giảm vốn đầu tư dẫn đến tác động nâng cao hiệu suất thu hồi

vốn nhưng hạn chế đầu tư mới dễ mất cơ hội, tiềm năng kinh tế

trong tương lai

- Doanh nghiệp, bộ phận nào có vốn nhỏ, quy mô nhỏ thường đạt được

ROI tốt hơn

NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ CHỈ TIÊU LỢI NHUẬN, VỐN ĐẦU TƯ

- Nên chọn lợi nhuận trước thuế, trước chi phí lãi vay;

- Nên chọn vốn đầu tư thích hợp theo phạm vi trách nhiệm, phân cấp

quản lý vốn của nhà quản lý đầu tư

VÍ DỤ

Năm 2004 Năm 2003

Năm 2002 Năm 2001

Chỉ tiêu

4.000 X5

2.000 1.000

Doanh thu

2.000 1.250

1.000 X1

Biến phí

2.000 1.250

X3 500

Số dư đảm phí

1.200 X6

600 600

Định phí

X8 500

X4

- 100 Lợi nhuận

8.000 5.000

4.000 X2

Vốn hoạt động

8%

X7 8%

8%

ROI tiêu chuẩn

10%

10%

10%

- 2,5%

ROI thực tế

X9 100

80

-RI

Yêu cầu :

1 Tính các X

2 Đánh giá các trung tâm trách nhiệm Cho biết, thuế suất thuế thu nhập

doanh nghiệp qua các năm 2001, 2002 là 20%, qua các năm 2003, 2004

là 25%

3 Trình bày giải pháp tăng RI và tăng ROI

Theo số liệu từ công ty ABC qua các năm như sau :

34

ĐÁNH GIÁ TRÁCH NHIỆM TRUNG TÂM ĐẦU TƯ

1 Tính các chỉ tiêu X :

X1 =

X2 =

X3 =

X4 =

X5 =

X6 =

X7 =

X8 =

X9 =

2 Đánh giá các trung tâm :

- Trung tâm chi phí ?

- Trung tâm doanh thu ?

- Trung tâm kinh doanh ?

- Trung tâm đầu tư ?

35 2.ROI

Nhận xét :

Nhận xét :

Nhận xét :

2.Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn

1.Lợi nhuận

TRUNG TÂM KINH DOANH

2004 2003

2002 2001

Chỉ tiêu

TRUNG TÂM CHI PHÍ

1.Tổng chi phí

2.Tỷ lệ chi phí trên doanh thu

TRUNG TÂM DOANH THU

1.Tổng doanh thu

2.Tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu

TRUNG TÂM ĐẦU TƯ

1.RI

Nhận xét :

Thành quả tài chính các trung tâm – VÍ DỤ