a Đặc điểm Công việc học tập ở nhà của học sinh có liên quan chặt chẽ với việc học tập ở lớp Công việc này có những đặc điểm sau + Là công việc học tập của học sinh; trong việc học tập ở nhà, học sinh[.]
Trang 1a Đặc điểm
Công việc học tập ở nhà của học sinh có liên quan chặt chẽ với việc học tập ở lớp Công việc này có những đặc điểm sau:
+ Là công việc học tập của học sinh; trong việc học tập ở nhà, học sinh không chỉ thể hiện tính độc lập trí tuệ (giống như khi học tập ở lớp) mà còn phải thể hiện tính độc lập về mặt tổ chức (không cần sự nhắc nhở của người lớn, làm việc theo kế hoạch do bản thân qui định…)
+ Là công việc học tập do học sinh tiến hành theo lệnh của giáo viên nhưng không có sự chỉ đạo trực tiếp của giáo viên, ở ngoài tập thể của học sinh
b Ý nghĩa Công việc học ở nhà có ý nghĩa quan trọng vì :
+ Mở rộng, đào sâu, hệ thống hoá, khái quát hoá những điều học trên lớp; + Chuẩn bị cho việc lĩnh hội tri thức mới;
+ Rèn luyện thói quen, kĩ năng, kĩ xảo vận dụng những tri thức của bản thân vào các tình huống trong cuộc sống;
+ Giúp phát triển và củng cố năng lực nhận thức và sức mạnh ý chí của học sinh, rèn luyện phong cách làm việc cá nhân, những phẩm chất cần thiết của việc tổ chức lao động học tập
c Các dạng bài tập ở nhà
Có thể ghép các bài tập ở nhà thành những nhóm sau đây:
+ Các bài tập ở nhà củng cố tri thức và nắm các phương pháp học tập qua thực hành Đó là những bài làm đòi hỏi học sinh không giản đơn học thuộc và ôn lại công việc đã làm trong giờ học, mà phải tăng cường hoạt động trí tuệ và tự lực áp dụng những điều đã được học vào những tình huống mới Ví dụ: trên lớp, giáo viên đã yêu
cầu học sinh lập dàn ý của một bài học trong sách giáo khoa, thì về nhà phải lập dàn ý cho một câu truyện khác; nếu trên lớp học kĩ năng quan sát
và so sánh thì về nhà làm bài tập quan sát và so sánh với một đối tượng khác…
+ Các bài tập ở nhà giúp hệ thống hoá, khái quát hoá các tri thức đã thu lượm Đó là các bài tập ra cho học sinh sau khi học xong một chủ đề, một chương Ví dụ: So sánh một số sự vật, hiện tượng để khái quát hoá tri thức đã học; lập bảng và sơ đồ thích hợp để giúp học sinh hình dung một cách trực quan những mối liên hệ giữa các sự kiện…
+ Các bài tập ở nhà nhằm chuẩn bị cho việc học trong giờ học tới Ví dụ: Quan sát các hiện tượng trong thực tế xung quanh mà trong giờ học tới sẽ
là đối tượng học; sưu tầm những câu thơ, những châm ngôn về một chủ
đề sẽ học; chuẩn bị trảlời các câu hỏi … Các bài tập ở nhà có thể có tính chất cá nhân hay nhóm tuỳ theo nội dung bài tập
d Trách nhiệm của người giáo viên đối với việc học ở nhà của học sinh
Giáo viên cần coi trọng đúng mức việc tổ chức cho học sinh tiểu học tiến hành việc học tập ở nhà Cụ thể cần :
Trang 2+ Cần chỉ đạo việc học tập ở nhà của học sinh theo 2 cách: Thông qua việc hướng dẫn học sinh và thông qua việc kiểm tra bài làm của học sinh + Cho bài tập về nhà vừa sức (về khối lượng, về mức độ khó khăn, có chú
ý đến từng loại học sinh) Khi ra bài về nhà, cần nói cho học sinh biết phải làm gì, giải thích cho học sinh rõ cần làm việc đó như thế nào, những khó khăn có thể gặp và cách khắc phục các khó khăn đó
+ Các bài tập ra cần đa dạng Ví dụ, nếu ra bài tập một cách đơn điệu như: "Về nhà các em làm bài tập số…" hoặc "đọc bài … và chuẩn bị kể lại"…sẽ gây ra ở học sinh thái độ xấu đối với công tác học tập ở nhà và
có thể cả đối với việc học tập nói chung
+ Cần đặc biệt chú ý đến việc ra bài về nhà cho học sinh lớp 1 và vì các
em chưa có hiểu biết về lao động học tập Ví dụ như trong thời gian đầu cần hướng dẫn để các em về nhà biết tìm ra bài cần làm…
+ Phối hợp với gia đình nhằm làm cho cha mẹ học sinh thấy trách nhiệm động viên, tạo điều kiện, nhắc nhở con em tự học ở nhà và để hướng dẫn cha mẹ cách giúp đỡ con em học tập
3 Tham quan
a Đặc điểm
Đặc trưng cơ bản của tham quan là ở chỗ nó được tiến hành ngoài lớp học nhằm mục đích để học sinh tri giác và quan sát những sự vật và hiện tượng có liên quan đến nội dung học tập Ở các lớp tiểu học, hầu hết các cuộc tham quan học tập đều được tiến hành có liên quan đến các giờ học
về tự nhiên và xã hội, về đạo đức
b Các dạng tham quan
Có những dạng tham quan sau :
+ Tham quan chuẩn bị là dạng tham quan được tiến hành trước khi học
bài mới Mục đích của nó là khêu gợi ở học sinh hứng thú đối với việc học bài mới, giúp thuthập tài liệu thực tế cần thiết cho việc học Ví dụ trước khi học chủ đề "Các động vật hoang dã" có thể tổ chức tham quan vườn bách thú
+ Tham quan bổ sung là dạng tham quan được tổ chức khi đang học một
chủ đề Nhiệm vụ của nó là giúp kiểm tra một phần các tri thức đã học, thu thập tài liệu cần thiết để tiếp tục học về chủ đề, thông báo cho học sinh những tri thức về một vấn đề của chủ đề Ví dụ như nghiên cứu sự liên hệ giữa các đại lượng (giá tiền một đơn vị - số lượng – trị giá toàn thể), có thể tổ chức tham quan cửa hàng bách hoá
+ Tham quan tổng kết được tiến hành sau khi đã học xong một chủ đề
nhằm củng cố, mở rộng, tổng kết và khái quát hoá các tái liệu đã học về chủ đề này Ví dụ sau khi học chủ đề “Diện tích các hình học” có thể tổ chức tham quan ở một vùng thoáng đãng tại đấy học sinh sẽ làm công
việc đo đạc các khoảnh đất khác nhau.c Ý nghĩa của tham quan học tập
Tham quan học tập có những ý nghĩa sau :
+ Góp phần thực hiện nguyên tắc bảo đảm tính trực quan trong dạy học
Trang 3+ Góp phần vào việc phát triển toàn diện của học sinh Tham quan làm cho những ấn tượng của học sinh thêm phong phú, những biểu tượng về thực tại xung quanh thêm rõ ràng, mở rộng tầm mắt chung của học sinh, nâng cao lòng ham hiểu biết, hứng thú đối với hoạt động học tập
+ Giúp phát triển các năng lực nhận thức của học sinh : Chú ý, quan sát, tưởng tượng…
d Những yêu cầu khi tổ chức tham quan học tập
Để bảo đảm kết quả của tham quan học tập, cần:
+ Có kế hoạch tham quan cho cả năm để có sự chuẩn bị từ trước
+ Có kế hoạch khoa học, tỉ mỉ cho từng buổi tham quan Cần làm cho học sinh nắm được yêu cầu, nội dung, địa điểm tham quan, những điều cụ thể cần quan sát, ghi nhớ, ghi chép
+ Cần hướng dẫn học sinh quan sát, ghi chép trong khi tham quan
+ Cần bảo đảm an toàn tính mệnh, vệ sinh cho học sinh
4 Hình thức thảo luận
Thảo luận là hình thức cho học sinh trao đổi với nhau về các vấn đề học tập, để tự bản thân họ rút ra các kết luận cần thiết Thảo luận thường diễn
ra theo nhóm, trong đó mỗi cá nhân bằng trí tuệ, tri thức đã có, bằng kinh nghiệm và sự sáng tạo của mình đóng góp vào công việc học tập chung Thảo luận gây ra những tranh luận rất bổ ích, mỗi người có một ý kiến riêng nhưng cùng nhau tìm hiểu một vấn đề, cho nên vấn đề nắm bắt được trở nên sâu sắc và toàn diện, mỗi thành viên hình thành được niềm tin, thói quen và sự mạnh dạn Hình thức thảo luận có thể tiến hành ở một nhóm hay cả lớp Để tiến hành tốt buổi thảo luận, giáo viên phải chuẩn bị tốt vấn đề và chiến thuật thảo luận Học sinh phải đọc kỹ các tài liệu có liên quan và chuẩn bị kỹ các ý kiến đóng góp Giáo viên phải khéo léo dẫn dắt học sinh thảo luận các vấn đề học tập và tổng kết khắc sâu bản chất của các vấn đề nêu ra thảo luận Hình thức tổ chức dạy học này kích thích học sinh hứng thú, sôi nổi học tập; các em có thể công khai tranh luận những vấn đề mình quan tâm, qua đó giúp các em hiểu sâu sắc những tri thức đã học, gây dựng niềm tin vào bản thân và tin vào khoa học Ở đây cần lưu ý bản lĩnh sư phạm của người giáo viên thực tiễn cho thấy, thảo luận nhóm là công tác giúp người giáo viên:
- Nâng các học sinh yếu và trung bình lên mức đạt chuẩn tối thiểu
- Phát hiện ra những khó khăn trong học tập để tìm cách khắc phục
- Phát huy tinh thần tự giác, giúp đỡ nhau trong học tập
- Làm các bài tập luyện để củng cố những điều đã học
- Rèn luyện đọc diễn cảm
5 Dạy học theo nhóm ở tiểu học5.1 Khái quát về dạy học theo nhóm
a Đặc trưng của dạy học theo nhóm
Dạy học theo nhóm là hình thức dạy học có sự kết hợp giữa tập thể và cá nhân là bước chuyển đổi từ dạy học tập thể hóa sang cá thể hóa, từ độc thoại sang đối thoại, từ việc truyền thụ, áp đặt tri thức sắp sẵn của thầy
Trang 4sang hoạt động tự tìm kiếm, được khích lệ của mỗi cá nhân trong các nhóm nhỏ Đặc trưng của hình thức học tập theo nhóm là mỗi lớp được phân chia thành các nhóm nhỏ, tùy theo yêu cầu, nội dung học tập, điều kiện, phương tiện và tính chất của vấn đề học tập, nghiên cứu mà số lượng các thành viên trong nhóm có thể từ 5 đến 10 người hoặc cũng có thể từ 10 đến 20 người Ví dụ cùng nghiên cứu, thảo luận một vấn đề thì chỉ cần nhóm nhỏ còn nếu tổ chức trò chơi đóng vai, biểu diễn hay kịch ngắn,… thì lại phải tốc chức học tập theo các nhóm lớn
b Những ưu nhược điểm của hình thức dạy học theo nhóm
Hình thức dạy học theo nhóm có ưu điểm cơ bản là:
- Tạo nên môi trường học tập mà trong đó mọi người cùng tham gia, cùng hợp tác, trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi và giúp đỡ lẫn nhau;
- Hình thành không khí học tập tích cực trong nhóm: khuyến khích, động viên các thành viên trong nhóm luôn có ý thức sưu tầm tài liệu, tìm giải pháp mới giải quyết vấn đề, tích cực tư duy sáng tạo để chuẩn bị phát biểu, tranh luận, dưỡng khả năng trình bày vấn đề bằng ngôn ngữ nói,…
- Hình thành và phát triển thói quen làm việc tự giác, tích cực, độc lập và
ý thức trách nhiệm đối với tập thể nhóm cũng như sự quan tâm giúp đỡ bạn bè học
- Hình thành và phát triển một số kỹ năng tự học, tự nghiên cứu, tự kiểm tra, tự đánh giá kết quả hoạt động học tập của bản thân cũng như của cả nhóm…
Tuy nhiên, nếu tổ chức không tốt, hình thức học tập theo nhóm dễ mất thời gian mà hiệu quả lại thấp, không phát huy đồng đều tính tích cự học tập của mỗi cá nhân, dễ tạo nên sự ỉ lại, dựa dẫm vào bàn bè,…
5.2 Cấu trúc của tiết học theo nhóm
Cấu trúc của một tiết học theo nhóm có thể như sau:
a Làm việc chung cả lớp
- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức
- Tổ chức các nhóm, giao nhiệm vụ
- Hướng dẫn cách làm việc trong nhóm
b Làm việc theo nhóm
+ Phân công trong nhóm
+ Cá nhân làm việc độc lập rồi trao đổi hoặc tổ chức thảo luận trong nhóm
+ Cử đại diện trình bày kết quả
c.Tổng kết trước lớp
- Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả
- Thảo luận chung - Giáo viên tổng kết, đặt vấn đề cho bài tiếp theo, hoặc vấn đề tiếp theo trong bài
5.3 Những yêu cầu cần tuân thủ khi tiến hành dạy học theo nhóm
Để HTTCDH theo nhóm có hiệu quả cao, cần thực hiện một số yêu cầu sau:
Trang 5- Xác định rõ mục đích, yêu cầu Đặc biệt là nội dung học nhóm phải được xác định cụ thể, chi tiết;
- Phải hình thành các nhóm học tập sao cho có sự phù hợp, tương đồng về năng lực học tập, về hứng thú đối với môn học, về tình cảm và tính cách,
…
- Mỗi nhóm phải có số thành viên phù hợp với yêu cầu cùng học tập, nghiên cứu các vấn đề Các nhóm phải được tổ chức chặt chẽ (có nhóm trưởng điều khiển,có thư ký ghi chép,…)
- Việc học nhóm ở trên lớp, đặc biệt ở nhà hay trên lớp cũng cần có địa điểm, cần có các phương tiện học tập tối thiểu (tài liệu học tập, bảng, phấn và các phương tiện nghe nhìn khác, nếu có…) để phục vụ cho cả nhóm cùng học;
- Để phát huy cao độ tính tích cực, chủ động của học sinh, giáo viên nên đóng vai trò người hướng dẫn, động viên, khuyến khích hoạt động của mỗi thành viên và của các nhóm trong việc xây dựng kế hoạch, chuẩn bị các phương tiện, tổ chức tiến trình học tập, vv…