A Sáng Kiến 22-23.Docx

SKNN GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM CẤP TIỂU HỌC M T S BI N PHÁP RÈN KĨ NĂNG GIAO TI P CHO H C SINH TI U H CỘ Ố Ệ Ế Ọ Ể Ọ PHỤ LỤC I Lí do chọn đề tài 2 1 Cơ sở lí luận 3 2 Cơ sở thực t[.]

PHỤ LỤC

I Lí do chọn đề tài 2

1 Cơ sở lí luận 3

2 Cơ sở thực tiễn 4

II Những biện pháp đã thực hiện 5

1 Phân loại khả năng giao tiếp của học sinh 5

2 Hướng dẫn một số kĩ năng giao tiếp giữa thầy và trò, giữa trò với trò 6

3 Rèn kĩ năng giao tiếp phù hợp, đúng chuẩn mực 8

4 Tạo không khí tiết học sôi nổi, nhẹ nhàng, hấp dẫn 9

5 Đổi mới phương pháp dạy học nhằm rèn kĩ năng giao tiếp cho học sinh 11

6 Rèn kĩ năng hội thoại 13

7 Động viên khen thưởng 14

8 Giữ mối quan hệ chặt chẽ với phụ huynh học sinh 15

III Hiệu quả đạt được 15

IV Những bài học kinh nghiệm 16

V Kết luận 17

MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO HỌC SINH

TIỂU HỌC.

I Lý do chọn đề tài

Qua nhiều năm làm công tác chủ nhiệm và giảng dạy, tuy không nhiều nhưng tôi thấy được: đa số học sinh của mình có chất lượng học tập tốt, có phẩm chất toàn diện thì đều có kĩ năng giao tiếp tốt, cách ứng xử với mọi người xung quanh luôn lấy được thiện cảm, hòa đồng Học sinh tiểu học thường gặp khó khăn trong giao tiếp với giáo viên: Khi không hiểu lời của giáo viên thì có một số em thắc mắc ngay với giáo viên, tuy nhiên lại có khá nhiều em thì không bao giờ thắc mắc vì nhút nhát và trầm tính nên có học lực kém hơn so với bạn khác Những em này tôi nghĩ cũng rất muốn hỏi giáo viên của mình nhưng lại cảm thấy “sợ” và không biết diễn đạt như thế nào Mặt khác, các em còn sợ nếu thắc mắc với cô giáo

sẽ bị bạn khác chê cười vì bản thân học kém hơn so với các bạn cùng lớp

Nhưng ngoài giờ học, các em lại giao tiếp tự nhiên hơn với giáo viên, không cảm thấy lúng túng và ngại khi gặp giáo viên của mình, thấy giáo viên dễ gần hơn Nguyên nhân là các em đã được rèn luyện thói quen chào thầy cô ở bất kì nơi đâu

Tiếp cận với chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 thì việc giáo dục kĩ năng giao tiếp có một vai trò rất quan trọng giúp học sinh có môi trường rèn luyện

về kĩ năng giao tiếp tốt, từ đó các em phát triển nhân cách toàn diện, là nền móng vững chắc để trở thành những công dân mẫu mực, tự tin đương đầu với thách thức trong quá trình hội nhập quốc tế

Như vậy, “Nói - viết” như thế nào để mang lại hiệu quả cao trong học tập cho học sinh, giúp các em giao tiếp tốt hơn là vấn đề chúng ta cần phải quan tâm Ngoài việc tiếp thu các môn học ở trường, học sinh còn phải được rèn luyện những

kỹ năng sống khác Nó sẽ giúp các em bảo vệ và phát triển được bản thân Đặc biệt,

kỹ năng giao tiếp sẽ giúp các em khéo léo khi trò chuyện cùng mọi người xung quanh Để trau dồi khả năng giao tiếp cho các em Từ đó, tôi quyết định chọn đề tài

nghiên cứu là: “Một số biện pháp rèn kĩ năng giao tiếp cho học sinh tiểu học.”

1 Cơ sở lý luận:

Từ xưa đến nay, ông cha ta luôn đề cao việc giáo dục lời nói trong giao tiếp

“Học ăn, học nói, học gói, học mở” Trong nhà trường áp dụng phương châm “Tiên học lễ, hậu học văn” Trong nhà trường không chỉ dạy các em viết, thực hành trên giấy mà còn dạy các em biết sử dụng lời nói biểu cảm trong giao tiếp là một việc làm vô cùng quan trọng

Trong giao tiếp lời lẽ phải có sự lựa chọn, cân nhắc vì một khi đã nói ra thì không sao rút lại được Chính vì thế để giúp học sinh có được ý thức nói năng rõ ràng, gãy gọn, đủ ý và phù hợp trong mọi tình huống là rất cần thiết

Khi giao tiếp các em cần mạnh dạn; trình bày rõ ràng, ngắn gọn; nói đúng nội dung cần trao đổi; ngôn ngữ phù hợp với hoàn cảnh và đối tượng; ứng xử thân thiện, chia sẻ với mọi người; biết lắng nghe người khác, biết tranh thủ sự đồng thuận của thầy cô, bạn bè

Thông qua hoạt động giao tiếp các em sẽ phát huy được vốn ngôn ngữ, nói đúng cấu trúc ngữ pháp, mở rộng thêm vốn từ, làm cơ sở cho việc tiếp thu tri thức Cũng nhằm hình thành thói quen, ý thức giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa Khi đã

có kĩ năng giao tiếp các em sẽ tự tin trước đám đông, truyền tải được đến với người

nghe những gì mình muốn nói và chắc chắn rằng các em sẽ thành công trong nhiều lĩnh vực

Giao tiếp đóng vai trò quan trọng hàng đầu và xuyên suốt trong quá trình học môn Tiếng Việt Vì vậy, trong dạy học người giáo viên cần phải rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh để các em có điều kiện và cơ sở học tốt các môn khác, đáp ứng được yêu cầu của giáo dục hiện nay

2 Cơ sở thực tiễn:

Trong thực tế hiện nay chúng ta thấy xã hội ngày càng phát triển nhưng kĩ năng giao tiếp của học sinh ngày càng giảm sút, sự đối lập này do đâu? Một câu hỏi được đặt ra cho tất cả người lớn, đặc biệt là cha mẹ và các thầy cô giáo những người thường xuyên gần gũi các em nhất

Bản tính của học sinh Tiểu học là nhút nhát, rụt rè, thiếu tự tin khi giao tiếp Nội dung giao tiếp của các em hay nói bạn bè là chuyện vui đùa Đó là những trò chơi, câu chuyện, đồ chơi, những điều mà các em cảm nhận được từ cảm tính cá nhân Và đối tượng các em thường chọn để giao tiếp chiếm tỉ lệ lớn là bạn bè, Các

em có thể nói rất nhiều như chuyện trong lớp, chuyện ngoài trường,…

Để giúp học sinh khắc phục được những hạn chế trong giao tiếp với thầy cô với nội dung học tập trong lớp và đặc biệt giúp các em có cơ hội bày tỏ niềm vui, chia sẻ những nỗi buồn với cha mẹ, thầy cô, bạn bè, những người xung quanh bằng chính ngôn ngữ và việc làm của chính mình

Năm học 2022-2023, tôi được nhà trường phân công giảng dạy lớp 4B, một

số em có hoàn cảnh gia đình khó khăn, chưa có sự quan tâm chu đáo, chặt chẽ của cha mẹ nên các em ở đây có một thực tế đáng quan tâm là khả năng giao tiếp còn

hạn chế Hơn nữa, một số em ít có điều kiện tiếp xúc nơi đông người nên còn nhút nhát, ngại giao tiếp, ít phát biểu chưa tự tin trong luyện nói, một số em nói năng cộc lốc, không biết diễn đạt hết ý của mình

Ý thức được vai trò của việc sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp và thực trạng

của lớp 4B như thế, tôi đã đề ra một số biệp pháp “Rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh tiểu học” nhằm góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo trong nhà

trường

II Những biện pháp đã thực hiện

1 Biện pháp thứ nhất: Phân loại khả năng giao tiếp của học sinh

Sau khi khảo sát chất lượng đầu năm và qua một tháng giảng dạy tôi đã bắt đầu theo dõi và phân loại học sinh theo các nhóm sau:

1 Nhóm học sinh có lời nói lưu loát, đọc trôi chảy mạch lạc, biết thể hiện lời nói biểu cảm trong giao tiếp Các em đều tự tin, chủ động và tích cực tham gia các phong trào của trường, lớp như văn nghệ, hoạt động tập thể, thể dục, thể thao, cũng chính từ việc tham gia nhiều hoạt động như vậy, đã giúp các em trở nên mạnh dạn, năng động hơn, tự tin thể hiện ý kiến của mình trước đám đông

2 Nhóm học sinh có lời nói tương đối lưu loát, trôi chảy Tuy nhiên, chưa thể hiện được lời nói biểu cảm trong giao tiếp một cách rõ nét Qua quan sát, tôi nhận thấy mặc dù các em thường rất thoải mái trò chuyện với bạn bè hay những người thân quen, nhưng các em lại rất ngại tiếp xúc với người lạ hoặc trước đám đông Thông thường các em rất ít khi chủ động trong việc phát biểu ý kiến của bản thân

3 Nhóm học sinh còn nhút nhát, nói năng cộc lốc, ngại giao tiếp, hầu như không biết sử dụng lời nói biểu cảm trong giao tiếp Các em rất ít tham gia phát biểu ý kiến và nếu phải phát biểu, các em thường nói rất nhỏ, nội dung lời nói

thường lan man, không rõ ý và thường không nhìn thẳng vào mắt người đang nói chuyện với mình Đây là nhóm học sinh cần nhiều sự quan tâm về việc tăng cường rèn luyện kĩ năng giao tiếp cho các em Bởi lẽ, các em vừa gặp khó khăn trong diễn đạt bằng ngôn ngữ vừa có tâm lí e ngại, sợ giao tiếp, nói chưa thành câu

Sau khi phân tích đặc điểm cũng như giao tiếp của từng học sinh trong lớp, tôi tiến hành xếp chỗ ngồi cho học sinh sao cho phân bố đều khắp 3 đối tượng học sinh nêu trên trong các tổ, các nhóm

Ưu điểm của biệp pháp này: Các em tương trợ lẫn nhau trong quá trình học tập là một việc làm hết sức bổ ích như câu tục ngữ “Học thầy không tày học bạn”

Trong quá trình học tập, thi đua với bạn sẽ giúp các em mạnh dạn, năng động hơn rất nhiều trong quá trình rèn luyện kỹ năng nói

Sự giúp đỡ động viên của các bạn trong nhóm, trong tổ sẽ giúp các em tự tin hơn trước lời phát biểu của mình

Qua phân tích tổng hợp khả năng giao tiếp của học sinh, tôi thống kê chất lượng học sinh đầu năm như sau:

Khả năng Số học sinh Tỉ lệ (%) Hình ảnh các nhóm thảo luận nhiệm vụ học tập

Nói tốt 3 16,7

2 Biện pháp thứ hai: Hướng dẫn một số kĩ năng giao tiếp giữa thầy và trò, giữa trò với trò.

Khi giảng dạy tại lớp, đặc biệt là trong khi tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và khi dạy học rèn kĩ năng sống tôi luôn lựa chọn các tình huống phù hợp với 2 nhóm đối tượng Qua đó đối với nhóm giao tiếp tương đối tốt có cơ hội tiếp tục phát triển kĩ năng giao tiếp tốt hơn nữa,còn đối với nhóm đối tượng có

kĩ năng giao tiếp chưa tốt được rèn luyện và phát triển kĩ năng của bản thân Ngoài

ra qua quá trình giao tiếp hằng ngày tôi tiến hành sửa câu, sửa cách nói cho các em trong mọi lúc, trong giờ học hướng dẫn các em cách dặt câu hỏi đến cách trả lời

Ví dụ: Khi học sinh đến lớp nhìn thấy cô giáo các em liền chào: “Chào cô ạ!” lúc này tôi liền sửa cho các em: “Em chào cô ạ !” và giải thích cho các em đó mới là câu chào đầy đủ thể hiện sự lễ phép của học trò đối với thầy cô giáo

Ví dụ: Trong giờ học, khi đứng lên trả lời câu hỏi, có em nói trống không như:

- Em không biết

- Có ạ

- Em không đi…

Đối với những trường hợp học sinh trả lời như trên tôi hướng dẫn các em trước khi trả lời phải có “thưa cô, thưa thầy” trong khi giao tiếp với thầy cô… đối với một số em nhút nhát ở trong lớp tôi đưa luôn cả câu trả lời đầy đủ “Thưa cô,

em không biết ạ!”, “Thưa cô, em có đi ạ!”, “Thưa cô, em không đi ạ!”

Ban đầu tôi hướng dẫn các em nói theo lời của thầy cô Tiếp theo tôi tổ chức cho các em trải nhiệm thực tế bằng cách đóng vai, chơi các trò chơi Qua việc được trải nghiệm các em rút ra được nhận xét lời nói đúng nên nói, lời nói sai không nên nói Các em được tự mình sửa cách nói không nên nói thành cách nói ngược lại

Qua việc được xem bạn đóng vai bằng những tình huống cụ thể, chúng tôi tiến hành đưa ra hệ thống câu hỏi như:

+ Qua trò chơi em thích cách nói của bạn nào? Vì sao em thích?

+ Qua trò chơi em không thích cách nói của bạn nào? Vì sao em không thích?

+ Nếu em là bạn em sẽ nói thế nào?

Với cách tiến hành như trên các em học sinh đã biết nói đầy đủ câu, biết thưa gửi khi trình bày nội dung, ứng xử phù hợp trong từng tình huống cụ thể đặc biệt là không còn hiện tượng nói trống không, xưng hô đúng mực khi giao tiếp giữa trò với thầy và giữa trò với trò Bên cạnh đó qua việc được đóng vai đã tạo cho các

em mạnh dạn hơn, nói to dõng dạc hơn khi đứng trước đám đông

3 Biện pháp thứ ba: Rèn kỹ năng giao tiếp phù hợp, đúng chuẩn mực

Ở biện pháp trên tôi hướng dẫn bằng cách cho các em nói theo “mẫu câu” khi giao tiếp và bước đầu nhận định điều nên và không nên cư xử của từng học sinh trong các tình huống cụ thể ngoài ra với phương pháp đó cung cấp kiến thức ở mức độ đơn giản Ở biện pháp này để rèn cho học sinh có kỹ năng giao tiếp thuần thục, phù hợp với chuẩn mực đạo đức Qua quá trình trải nghiệm tôi tiếp tục tiến hành cho học sinh đóng vai ở giai đoạn này khi đưa ra tình huống cụ thể học sinh được tự bàn bạc ở trong nhóm về các xử lý của từng nhân vật, sau đó các nhóm tự đóng vai để học sinh dưới lớp được quan sát Để học sinh có được nhiều cách xử lý tôi tiến hành cho học sinh thảo luận, tự trình bày ý kiến cá nhân trước tập thể dưới

sự gợi ý của giáo viên để các em ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức

Khi được trải nghiệm, được bộc lộ cảm xúc, quá trình nhận thức của học sinh rất nhanh xong để các em có kỹ năng giao tiếp thuần thục thì quá trình trải nghiệm phải được lặp lại nhiều lần Với đặc điểm này tôi thường xuyên đưa ra các tình huống khác nhau nhưng có sự kết nối giữa các lượng kiến thức cũ và mới để vừa rèn cách ứng xử đã gặp và kết hợp cung cấp cách ứng xử mới

Bên cạnh đó với tâm sinh lý học sinh dễ bộc lộ cảm xúc, thích được động viên với đặc điểm này tôi tiến hành sử dụng phương pháp nêu gương Đưa ra từng cách ứng xử hay, phù hợp cho học sinh cùng nghe Giáo dục các em học tập bạn Thường xuyên tuyên dương những em biết lễ phép với thầy cô giáo, thân thiện với bạn bè để các em cùng noi gương Trong giai đoạn này tôi tiến hành hướng dẫn học

sinh ngoài việc biết nói lời hay thì còn làm thêm nhiều việc tốt để sửa chữa những khuyết điểm cho bạn đặc biệt là trong giao tiếp

Ví dụ: Thấy 2 bạn đang nói chuyện với nhau xưng hô “ Mày- Tao” các em nên hướng dẫn bạn:

- Bạn không nên xưng Mày- Tao khi nói chuyện

- Bạn nên nói: “Cậu- Tớ”, “Mình- Tớ”

- Chúng mình là học sinh nên phải cư xử thân thiện với bạn

Cách này tuy đơn giản nhưng hiệu quả rất cao vì “Học thầy không tày học bạn” quá trình giao tiếp của học sinh với học sinh diễn ra nhiều hơn nên nếu học sinh biết tự sửa cho nhau sẽ thuận lợi hơn nhiều

Qua các cuộc giao lưu và hoạt động ngoài giờ lên lớp các em được rèn luyện và hoàn thiện kỹ năng ứng xử, kỹ năng nói, kỹ năng trao đổi phù hợp, biết thể hiện cảm xúc, điệu bộ cử chỉ khi giao tiếp Ban đầu các em còn ngại ngùng, chưa biết trình bày, nhưng với cách tiến hành như trên sau một thời gian tôi nhận thấy đa số các em rất tự tin đứng trước tập thể giới thiệu về bản thân, sở thích của mình, mạnh dạn khi biểu diễn, biết nói cảm ơn xin lỗi trong từng tình huống cụ thể, biết thể hiện thái độ lễ phép với thầy cô, thân thiện với bạn bè

4 Biện pháp thứ tư: Tạo không khí tiết học sôi nổi, nhẹ nhàng, hấp dẫn

Có một số học sinh vốn dĩ rất nhút nhát, ngại giao tiếp với thầy cô giáo.

Nhiều khi thầy cô gọi đứng dậy trả lời chỉ đứng và im lặng hoặc là không hiểu được câu hỏi hoặc là không tự tin với những câu trả lời bằng tiếng phổ thông của mình do vốn tiếng Việt của các em còn hạn chế Trong khi giáo viên thì ôm đồm, tìm mọi cách để làm sao truyền đạt, chuyển tải hết những kiến thức trong sách giáo khoa đồng thời rèn cho các em thành thạo các dạng mà bài học đã đưa ra Do đó tiết học thường rơi vào tình trạng hối hả nhưng trầm lặng, nặng nề, khô khan và thường diễn ra theo hướng một chiều Vì vậy, muốn tiết dạy đạt hiệu quả cần tạo ra

một không khí thật nhẹ nhàng, hấp dẫn Đây là giải pháp đặc trưng trong quá trình giảng dạy ở tất cả các bậc học đặc biệt là ở Tiểu học

Hiểu được tâm lý của học tôi đã đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với đối tượng học sinh tùy theo các môn học nhưng đều chú trọng đến những yếu tố vừa truyền đạt kiến thức của bài học đồng thời tăng cường tiếng Việt bằng những trò chơi ở tất cả các môn học (chủ yếu là các trò chơi về ngôn ngữ, trò chơi trí tuệ

sử dụng ngôn ngữ) như:

- Đóng vai

Đóng vai là một trong những phương pháp gây được hứng thú trong học tập cho học sinh (học mà chơi, chơi mà học), rèn tính tự tin, tinh thần đoàn kết đặc biệt đây cũng là điều kiện tốt để tăng cường tiếng Việt cho học sinh song để mang lại hiệu quả, giáo viên và học sinh phải đầu tư nhiều

Các em hào hứng tham gia, tiết học trở nên sôi động và hấp dẫn, hiệu quả của những tiết dạy này khá thành công, vốn tiếng Việt của các em cũng được cải thiện đáng kể

- Thảo luận theo nhóm

Là một trong những phương pháp có sự tham gia tích cực của học sinh.

Thảo luận nhóm còn là phương tiện học hỏi có tính cách dân chủ, mọi cá nhân được tự do bày tỏ quan điểm, tạo thói quen sinh hoạt bình đẳng, biết đón nhận quan điểm bất đồng, hình thành quan điểm cá nhân giúp học sinh rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề khó khăn

Với những kết quả đạt được trong quá trình sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong những năm vừa qua mà đội ngũ giáo viên nhà trường đã áp dụng, nhiều em đã trở nên mạnh dạn, tự tin, vốn tiếng Việt của các em đã được cải thiện rất đáng kể Các em đã có khả năng tự đặt ra những câu hỏi, đưa ra những ý kiến của mình Việc giao tiếp của các em cũng dễ dàng hơn Do vậy, tôi luôn sử dụng