phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể

Sách giáo khoa Sinh học lớp 12 - nâng cao, trang 84 bài 21: Trạng thái cân bằng của quần thể giao phối ngẫu nhiên, thì chỉ nêu ra một công thức tính số loại kiểu gen trong quần thể là r

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

TRƯỜNG THPT CHUYÊN LƯƠNG THẾ VINH

Có đính kèm:

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học 2011 -2012

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

-oOo -

I THÔNG TIN VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: Lê Ngọc Hiếu

2 Ngày tháng năm sinh: 7-11-1982

3 Nam, nữ: Nữ

4 Địa chỉ: 80 Khu phố 3, phường Thống Nhất, Biên Hòa, Đồng Nai

5 Điện thoại: Cơ quan: 0613.828107; ĐTDĐ: 0168.8093.759

6 Fax: 0613.828107 Email: lnhdn2002@yahoo.com

7 Chức vụ: không; Đảng viên

8 Đơn vị công tác: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Thạc sĩ

- Năm nhận bằng: 2010

- Chuyên ngành đào tạo: Di truyền học

-

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

 Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy Sinh học THPT

 Số năm kinh nghiệm: 8 năm

 Sáng kiến kinh nghiệm trong các năm gần đây:

 Sử dụng phiếu học tập trong giảng dạy sinh học

 Đặc điểm di truyền của virut

 Giảng dạy phần chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật

 Giảng dạy thành phần hóa học của tế bào

 Giải bài tập di truyền người dựa trên phả hệ

* Trong đề thi đại học năm 2009, môn Sinh, khối B, mã đề 827:

Câu 41: Ở người, gen A quy định mắt nhìn màu bình thường, alen a quy

định bệnh mù màu đỏ và lục; gen B quy định máu đông bình thường, alen b quy định bệnh máu khó đông Các gen này nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X, không có alen tương ứng trên Y Gen D quy định thuận tay phải, alen d quy định thuận tay trái nằm trên nhiễm sắc thể thường Số kiểu gen tối đa về 3 locut trên trong quần thể người là

* Trong đề thi đại học năm 2010, môn Sinh, khối B, mã đề 381:

Câu 34: Ở một quần thể ngẫu phối, xét hai gen: gen thứ nhất có 3 alen, nằm

trên đoạn không tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X; gen thứ hai có 5 alen, nằm trên nhiễm sắc thể thường Trong trường hợp không xảy ra đột biến, số loại kiểu gen tối đa về cả hai gen trên có thể được tạo ra trong quần thể này là

* Trong đề thi đại học năm 2011, môn Sinh, khối B, mã đề 469:

Câu 10: Trong quần thể của một loài thú, xét hai lôcut: lôcut một có 3 alen

là A1, A2 và A3; lôcut hai có 2 alen là B và b Cả hai lôcut đều nằm trên đoạn không tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X và các alen của hai lôcut này liên kết không hoàn toàn Biết rằng không xảy ra đột biến, tính theo lí thuyết, số kiểu gen tối đa về hai lôcut trên trong quần thể này là

* Trong đề thi chọn đội tuyển máy tính cầm tay 2011- Tỉnh Đồng Nai:

Câu 6: Gen A có 5 alen, gen D có 2 alen, cả 2 gen này cùng nằm trên nhiễm

sắc thể X (không có alen trên Y) Gen B nằm trên nhiễm sắc thể Y (không có alen trên X) có 7 alen Số loại kiểu gen tối đa được tạo ra trong quần thể là bao nhiêu?

Tuy nhiên, sách giáo khoa Sinh học lớp 12 - cơ bản thì không đề cập gì đến phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể Sách giáo khoa Sinh học

lớp 12 - nâng cao, trang 84 (bài 21: Trạng thái cân bằng của quần thể giao phối

ngẫu nhiên), thì chỉ nêu ra một công thức tính số loại kiểu gen trong quần thể là r(r+1)/2, nhưng lại không chứng minh và cũng không lưu ý là gen đang xét nằm

trên nhiễm sắc thể (NST) thường Mà chúng ta đã biết gen có thể nằm trên NST thường hoặc NST giới tính, liên kết hoặc phân li độc lập Do đó, phải xét ở nhiều trường hợp khác nhau

Hiện tại, tôi vẫn chưa tìm thấy tài liệu tham khảo nào viết một cách hệ thống

và khái quát về phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể Ở các trang

web như hocmai.com.vn hay sinhhocvietnam.com đã có rất nhiều câu hỏi, bài tập

được học sinh trao đổi trên diễn đàn và cũng đã có một số bài viết hướng dẫn cách xác định số loại kiểu gen trong quần thể, tuy nhiên đó vẫn chỉ là các bài giải cho một bài tập cụ thể hoặc những trường hợp nhỏ mà chưa đầy đủ, khái quát

Do đó, tôi viết sáng kiến kinh nghiệm này nhằm hệ thống và khái quát hóa các phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể, từ đó có thể giúp học sinh giải được các dạng bài tập có liên quan một cách dễ dàng, đặc biệt là trong việc ôn tập chuẩn bị cho các kì thi lớn như thi đại học và cao đẳng hay trong các kì thi tuyển khác như kì thi giải toán trên máy tính cầm tay

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

B, vì vậy việc giảng dạy môn Sinh học cho các em đòi hỏi phải có dạng bài tập nâng cao hoặc mở rộng nhằm giúp các em thuận lợi hơn trong việc ôn tập và luyện thi môn sinh, khối B

Dựa trên các hiểu biết về cách viết kiểu gen trong các quy luật di truyền và các trường hợp đặc biệt đơn giản như trường hợp một locut gen gồm 2 alen (A, a) nằm trên NST thường, sáng kiến kinh nghiệm “ “Phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể ” ” trình bày một cách hệ thống cách xác định số loại kiểu

gen trong nhiều trường hợp khác nhau Đó là các trường hợp một locut gen trên NST thường hay trên NST giới tính và trường hợp hai hay nhiều locut gen trên cùng một NST hay trên các NST khác nhau Sau mỗi phương pháp là bài tập vận dụng có lời giải chi tiết giúp học sinh dễ dàng kiểm tra lại kiến thức đã nắm bắt được

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài

a) Nội dung

Nội dung của đề tài trình bày theo kiểu quy nạp, đầu tiên là hướng dẫn chi tiết cách viết số loại kiểu gen trong trường hợp 1 locut gen có 2 alen (đơn giản nhất) và sau đó khái quát thành công thức tính số loại kiểu gen trong trường hợp 1 locut gen có nhiều alen và sau đó xét tiếp trường hợp nhiều locut gen mà mỗi locut có nhiều alen Các trường hợp lần lượt xét là:

1 Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể thường

2 Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính

a) Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X không có alen tương ứng trên Y

b) Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X có alen tương ứng trên y

c) Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính Y không có alen tương ứng trên X

d) Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X ở loài có cơ chế xác định giới tính là XX/XO

3 Hai locut gen cùng nằm trên một cặp nhiễm sắc thể thường

4 Hai locut gen nằm trên cặp nhiễm sắc thể giới tính X không có alen tương ứng trên Y

5 Hai hoặc nhiều locut gen nằm trên các cặp nhiễm sắc thể tương đồng khác nhau

b) Biện pháp thực hiện

Phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể được dạy vào tiết ôn tập phần di truyền học, đặc biệt trường hợp một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể thường và trường hợp một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X không có alen tương ứng trên Y Các trường hợp phức tạp hơn có thể dạy trong các tiết luyện tập khác (như tiết bồi dưỡng học sinh giỏi) hoặc vào thời điểm ôn tập cuối năm chuẩn bị cho kì thi tốt nghiệp và thi đại học Trong các tiết đó, tùy thời gian ôn tập nhiều hay ít, giáo viên có thể chọn các bài tập vận dụng trong sáng kiến kinh nghiệm để học sinh luyện giải hoặc giáo viên có thể soạn thêm các câu hỏi dạng trắc nghiệm để giúp học sinh rèn luyện khả năng tính toán nhanh hơn

III HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI

Đối với học sinh lớp chuyên Sinh và học sinh có thi đại học môn sinh khối

B, sau khi nắm vững phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể và giải được các bài tập vận dụng trong sáng kiến kinh nghiệm thì chắc chắn các em sẽ không còn thấy lúng túng mà sẽ hoàn toàn yên tâm trước các bài tập dạng này trong các kì thi học sinh giỏi và đặc biệt là kì thi đại học sắp tới

Riêng các học sinh không thi đại học môn sinh khối B, các em có thể phải thi tốt nghiệp môn sinh thì giáo viên có thể chọn một số trường hợp đơn giản trong sáng kiến kinh nghiệm để ôn tập cho các em

Tùy thời gian ôn tập nhiều hay ít, giáo viên có thể soạn thêm bài tập tự luận hoặc bài tập trắc nghiệm để phục vụ cho việc ôn tập của mình được tốt nhất

IV ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

Sáng kiến kinh nghiệm “ “Phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể ” có thể giúp giáo viên dạy các bài tập dạng này một cách có hệ thống,

giúp học sinh ôn luyện một cách hiệu quả để chuẩn bị cho các kì thi và có thể áp dụng cho nhiều đối tượng học sinh khác nhau

Tuy nhiên, tôi đề xuất cần tăng thêm số tiết dạy cho phần di truyền học lớp

12 để giáo viên có thêm thời gian ôn tập và củng cố kiến thức cho học sinh

V TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sách giáo khoa sinh học 12 cơ bản – Nguyễn Thành Đạt, Phạm Văn Lập, Đặng Hữu Lanh, Mai Sỹ Tuấn – NXB Giáo dục -2009

2 Sách giáo khoa sinh học 12 nâng cao – Vũ Văn Vụ - Nguyễn Như Hiền –

Vũ Đức Lưu – Trịnh Đình Đạt – Chu Văn Mẫn- Vũ Trung Tạng – NXB Giáo dục- 2007

3 Đề thi đại học các năm 2009, 2010, 2011, môn sinh, khối B và đề thi chọn học sinh giỏi máy tính cầm tay -Tỉnh đồng nai, năm 2011

4 Trang web hocmai.com.vn và sinhhocvietnam.com

NGƯỜI THỰC HIỆN (Ký tên và ghi rõ họ tên)

SỞ GD&ĐT ĐỒNG NAI

Đơn vị Trường THPT

chuyên Lương Thế Vinh

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

-oOo -

-oOo -

Biên hịa, ngày 01 tháng 05 năm 2012

PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Năm học: 2011-2012

-oOo -

Tên sáng kiến kinh nghiệm: PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH SỐ LOẠI KIỂU GEN

TRONG QUẦN THỂ

Họ và tên tác giả: Lê Ngọc Hiếu Đơn vị: Tổ Sinh học

Lĩnh vực: - Quản lý giáo dục  - Phương pháp dạy học bộ mơn: 

- Phương pháp giáo dục  - Lĩnh vực khác: …… 

Sáng kiến kinh nghiệm đã được triển khai áp dụng: Tại đơn vị  Trong ngành 

1 Tính mới

– Cĩ giải pháp hồn tồn mới 

– Cĩ giải pháp cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã cĩ 

2 Hiệu quả

– Hồn tồn mới và đã triển khai áp dụng trong tồn ngành cĩ hiệu quả cao  – Cĩ tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã cĩ và đã triển khai áp dụng trong tồn ngành cĩ hiệu quả cao 

– Hồn tồn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị cĩ hiệu quả cao 

– Cĩ tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã cĩ và đã triển khai áp dụng tại đơn vị cĩ hiệu quả 

3 Khả năng áp dụng

– Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách:

– Đưa ra các giải pháp khuyến nghị cĩ khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ thực hiện và

dễ đi vào cuộc sống: Tốt  Khá  Đạt 

– Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc cĩ khả năng áp dụng đạt hiệu quả trong phạm vi rộng: Tốt  Khá  Đạt 

XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MƠN

(Ký tên và ghi rõ họ tên)

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

(Ký tên, ghi rõ họ tên và đĩng dấu)

PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH SỐ LOẠI KIỂU GEN TRONG QUẦN THỂ

I MỘT LOCUT GEN NẰM TRÊN NHIỄM SẮC THỂ THƯỜNG

1 Cách xác định

a) Gen có 2 alen A, a

 Số loại kiểu gen đồng hợp = 2 Đó là 2 kiểu gen AA và aa

 Số loại kiểu gen dị hợp = 1 Đó là kiểu gen Aa

 Tổng số loại kiểu gen = 3 Đó là các kiểu gen AA, aa và Aa

b) Gen có 3 alen A, a, a1

 Số loại kiểu gen đồng hợp = 3 Đó là 3 kiểu gen AA, aa, a1 a 1

 Số loại kiểu gen dị hợp = 3 Đó là kiểu gen Aa, Aa1, aa 1

 Tổng số loại kiểu gen = 6 Đó là các kiểu gen AA, aa, a1 a 1, Aa, Aa 1, aa 1

c) Gen có r alen

Từ 2 trường hợp cụ thể trên ta có thể suy ra dễ dàng:

 Số loại kiểu gen đồng hợp đúng bằng số alen của gen = r

 Số loại kiểu gen dị hợp bằng số tổ hợp chập 2 từ r alen: Cr2 =

)! 2 ( 2

=

2

) 1 ( r r

2 Bài tập vận dụng

Bài 1 Nhóm máu A, B, O ở người do các alen IA, IB , IO quy định Trong đó IA và

IB đồng trội và trội hoàn toàn so với IO Hãy xác định trong quần thể:

a) Số loại kiểu gen đồng hợp?

b) Số loại kiểu gen dị hợp?

c) Tổng số loại kiểu gen tối đa?

Giải:

a) Số loại kiểu gen đồng hợp = số alen = 3

Đó là các kiểu gen: I A I A ; I B I B ; I O I O

b) Số loại kiểu gen dị hợp: = C2r =

2

) 1 ( r r

=

2

) 1 3 (

3 

= 3

Đó là các kiểu gen: I A I B ; I B I O ; I A I O

c) Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen đồng hợp + số loại kiểu gen dị hợp = 3+3 = 6

hoặc

2

) 1 ( r r

=

2

) 1 3 (

3 

= 6

Bài 2 Một gen có 4 alen A> a> a1> a2 nằm trên NST thường Hãy xác định trong quần thể:

a) Số loại kiểu gen đồng hợp?

b) Số loại kiểu gen dị hợp?

c) Tổng số loại kiểu gen?

Giải:

a) Số loại kiểu gen đồng hợp = số alen = 4

Đó là các kiểu gen: AA; aa; a1 a 1 ; a 2 a 2

b) Số loại kiểu gen dị hợp = C2r =

2

) 1 ( r r

=

2

) 1 4 (

4 

= 6

Đó là các kiểu gen: Aa; Aa1 ; Aa 2 ; aa 1 ; aa 2 ; a 1 a 2

c) Tổng số loại kiểu gen = Số loại kiểu gen đồng hợp + Số loại kiểu gen dị hợp = 4 + 6 =10

hoặc

2

) 1 ( r r

= 2

) 1 4 (

= 10

II MỘT LOCUT GEN NẰM TRÊN NHIỄM SẮC THỂ GIỚI TÍNH

A Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X không có alen tương ứng trên Y

1 Cách xác định

a) Gen có 2 alen A, a

* Ở giới XX:

 Số loại kiểu gen đồng hợp = 2 Đó là 2 kiểu gen X A X A và X a X a

 Số loại kiểu gen dị hợp = 1 Đó là kiểu gen X A X a

 Tổng số loại kiểu gen = 3 Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a và X A X a

* Ở giới XY:

Số loại kiểu gen = 2 Đó là 2 kiểu gen X A Y và X a Y

* Xét chung 2 giới:

Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ở

giới XY = 2+3 = 5

Đó là các kiểu gen X A X A ; X a X a ; X A X a ; X A Y và X a Y

b) Gen có r alen

Từ trường hợp (a) ở trên ta dễ thấy rằng:

* Ở giới XX:

Cách xác định số kiểu gen tương tự trường hợp một locut gen nằm trên NST thường, cụ thể như sau:

 Số loại kiểu gen đồng hợp đúng bằng số alen của gen = r

 Số loại kiểu gen dị hợp = C2r =

2

) 1 ( r r

 Tổng số loại kiểu gen =

2

) 1 ( r r

* Ở giới XY:

Số loại kiểu gen = r

* Xét chung 2 giới:

Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ở

giới XY = r +

2

) 1 ( r r

2 Bài tập vận dụng

Bài 1 Ở một loài côn trùng ( ♂ XX; ♀ XY) Một gen có 4 alen A> a> a1> a2

nằm trên NST giới tính X không có alen tương ứng trên Y Hãy xác định trong quần thể:

a) Số loại kiểu gen đồng hợp ở giới đực?

b) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể?

Giải:

a) Số loại kiểu gen đồng hợp ở giới đực:

Giới đực có cặp NST giới tính XX, locut gen nằm trên NST giới tính X không có alen tương ứng trên Y  số loại kiểu gen đồng hợp = số alen của gen

= 4

b) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể:

= Số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ở giới XY

=

2

) 1 ( r

r

+ r =

2

) 1 4 (

4 

+ 4 = 14 (kiểu gen)

Bài 2 Ở một loài côn trùng (♀ XX; ♂ XY) Một gen có 5 alen nằm trên NST giới tính X không có alen tương ứng trên Y Hãy xác định trong quần thể:

a) Số loại kiểu gen đồng hợp và số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái?

b) Số loại kiểu gen ở giới đực?

c) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể?

Giải:

a) Số loại kiểu gen đồng hợp và số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái:

Giới cái có cặp NST giới tính XX, locut gen nằm trên NST giới tính X không có alen tương ứng trên Y  Số loại kiểu gen đồng hợp ở giới cái = số alen của gen = 5

và số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái = C2r =

2

) 1 ( r r

=

2

) 1 5 (

5 

= 10 b) Số loại kiểu gen ở giới đực:

Giới đực có cặp NST giới tính XY  số loại kiểu gen ở giới đực = số alen của gen = 5

c) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể:

= số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ở giới XY

= r +

2

) 1 ( r r

= 5 +

2

) 1 5 (

a) Gen có 2 alen A, a

* Ở giới XX:

 Số loại kiểu gen đồng hợp = 2 Đó là X A X A và X a X a

 Số loại kiểu gen dị hợp =1 Đó là X A X a

 Tổng số loại kiểu gen = 3 Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a và X A X a

* Ở giới XY:

 Số loại kiểu gen đồng hợp = 2 Đó là X A Y A và X a Y a

 Số loại kiểu gen dị hợp = 1 Đó là X A Y a

 Tổng số loại kiểu gen =3 Đó là các kiểu gen X A Y A , X a Y a và X A Y a

* Xét chung 2 giới:

Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen ở giới XX + số kiểu gen ở giới

XY = 3+ 3= 6

Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a , X A X a , X A Y A , X a Y a và X A Y a

b) Gen có r alen

Từ trường hợp (a) ở trên ta dễ thấy rằng ở giới XX và giới XY có số kiểu gen bằng nhau và cách tính số kiểu gen ở từng giới giống như trường hợp xét một locut gen trên NST thường

 Ở giới XX hoặc giới XY:

 Số loại kiểu gen đồng hợp ở mỗi giới = r

 Số loại kiểu gen dị hợp ở mỗi giới = C2r =

2

) 1 ( r r

 Số loại kiểu gen ở mỗi giới =

2

) 1 ( r r

 Tổng số loại kiểu gen trong quần thể: 2

2

) 1 ( r r

= r (r + 1)

2 Bài tập vận dụng

Bài 1 Ở một loài côn trùng ( ♂ XX; ♀ XY) Một locut gen có 3 alen M> m> m1

nằm trên NST giới tính X có alen tương ứng trên Y Hãy xác định

a) Số loại kiểu gen ở giới cái? Đó là các kiểu gen nào?

b) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể?

Giải:

a) Số loại kiểu gen ở giới cái:

Giới cái có cặp NST giới tính XY, locut gen nằm trên X có alen tương ứng trên Y  Số kiểu gen ở giới cái là

2

) 1 ( r r

=

2

) 1 3 (

3 

= 6

Đó là các kiểu gen: X M Y M ; X m Y m ;X m1 Y m1 ;X M Y m ;X M Y m1 ;X m Y m1

b) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể: r (r + 1) = 3(3+1) = 12

Bài 2 Ở một loài côn trùng (♀XX; ♂ XY) Một locut gen có 5 alen nằm trên

NST giới tính X có alen tương ứng trên Y Hãy xác định

a) Số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái?

b) Số loại kiểu gen ở giới đực?

c) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể?

Giải:

a) Số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái:

Locut gen nằm trên X có alen tương ứng trên Y

 Số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái = C2r =

2

) 1 ( r r

= 2

) 1 5 (

=

2

) 1 5 (

5 

= 15 c) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể: r (r + 1) = 5(5+1) = 30

C Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính Y không có alen tương ứng trên X

1 Cách xác định

a) Gen có 2 alen A, a

Vì locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính Y không có alen tương ứng trên X, tính trạng chỉ biểu hiện ở giới dị giao tử XY nên chỉ ở giới XY mới xác

định kiểu gen và số kiểu gen là = 2 Đó là XY A và XY a

b) Gen có r alen

Số kiểu gen ở giới XY cũng chính là số alen = r

2 Bài tập vận dụng

Bài 1 Ở một loài côn trùng (♀XX; ♂ XY) Một locut gen có 4 alen T, Ts, Tr, t

nằm trên NST giới tính Y không có alen tương ứng trên X Hãy xác định các kiểu gen trong quần thể?

Giải:

Vì locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính Y không có alen tương ứng trên X, tính trạng chỉ biểu hiện ở giới dị giao tử XY nên chỉ ở giới XY mới xác định kiểu gen và số kiểu gen cũng chính là số alen = 4 Đó là các kiểu gen: XYT, XYTs,

XYTr, XYt

Bài 2 Ở một loài côn trùng (♂ XX; ♀ XY) Một locut gen có 10 alen nằm trên

NST giới tính Y không có alen tương ứng trên X Hãy xác định các kiểu gen trong quần thể?

Giải:

Chỉ ở giới XY mới xác định kiểu gen và số kiểu gen cũng chính là số alen = 10

D Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X ở loài có cơ chế xác định giới tính là XX/XO

1 Cách xác định

a) Gen có 2 alen A, a

* Ở giới XX:

 Số loại kiểu gen đồng hợp = 2 Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a

 Số loại kiểu gen dị hợp = 1 Đó là X A X a

 Tổng số loại kiểu gen = 3 Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a và X A X a

* Ở giới XO:

 Tổng số loại kiểu gen = 2 Đó là các kiểu gen X A O và X a O

* Xét chung 2 giới:

Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ở

giới XY = 3+2 = 5

Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a , X A X a , X A O và X a O

b) Gen có r alen

Từ trường hợp (a) ở trên ta dễ thấy rằng: Cách tính số kiểu gen trong trường hợp một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X ở loài có cơ chế xác định giới tính là XX/XO giống y hệt trường hợp một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X không có alen trương ứng trên Y Do vậy:

* Ở giới XX:

 Số loại kiểu gen đồng hợp đúng bằng số alen của gen = r

 Số loại kiểu gen dị hợp = C2r =

2

) 1 ( r r

 Tổng số loại kiểu gen =

2

) 1 ( r r

* Ở giới XO:

Số loại kiểu gen = r

* Xét chung 2 giới:

Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ở giới XO =

2

) 1 ( r

r

+ r

2 Bài tập vận dụng

Bài 1 Ở một loài côn trùng (♀ XO; ♂ XX) Xét một locut gen có 4 alen B, Bs,

Br và b nằm trên NST giới tính X Hãy xác định

a) Số loại kiểu gen đồng hợp ở giới đực?

b) Số loại kiểu gen trong quần thể?

Giải:

a) Số loại kiểu gen đồng hợp ở giới đực:

Giới đực có cặp NST giới tính XX  số loại kiểu gen đồng hợp bằng số alen = 4

b) Số loại kiểu gen trong quần thể:

= Số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ở giới XO

=

2

) 1 ( r

r

+ r =

2

) 1 4 (

4 

+ 4 = 14

Bài 2 Ở một loài côn trùng ( ♂ XO; ♀ XX) Xét một locut gen có 5 alen C, Cs,

Cr, Ct và c nằm trên NST giới tính X Hãy xác định

a) Số loại kiểu gen ở giới đực?

b) Số loại kiểu gen trong quần thể?

Giải:

a) Số loại kiểu gen ở giới đực:

Giới đực có cặp NST giới tính XO  số loại kiểu gen cũng chính bằng số alen = 5

Đó là các kiểu gen: X C O; X Cs O; X Cr O; X Ct O; X c O

b) Số loại kiểu gen trong quần thể:

Giới cái XX có số loại kiểu gen =

2

) 1 ( r r

= 2

) 1 5 (

= 15 Số loại kiểu gen trong quần thể = Số loại kiểu gen ở giới XO + số loại kiểu gen ở giới XX = 5+15 = 20

III HAI LOCUT GEN CÙNG NẰM TRÊN MỘT CẶP NHIỄM SẮC THỂ

THƯỜNG

1 Cách xác định

a) Mỗi locut có 2 alen: locut I có 2 alen(A, a), locut II có 2 alen(B,b)

Vì locut I và II cùng nằm trên một cặp nhiễm sắc thể thường nên ta có thể

xem locut I và II như một locut (ví dụ kí hiệu là locut D), thì số alen của locut D

là tích số giữa số alen của locut I và locut II = 2 2 = 4 Gọi D1, D2, D3, D4 lần lượt là các alen của locut D thì D1 = AB, D2= Ab, D3 = aB, D4 = ab Do vậy:

 Số loại kiểu gen đồng hợp = số alen của locut D = 4

Đó là các kiểu gen:

 Số loại kiểu gen dị hợp = số tổ hợp chập 2 từ 4 alen của locut D: C42 =

 Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen đồng hợp + số loại kiểu gen dị

hợp = 4 + 6 = 10

 Số loại kiểu gen dị hợp hai cặp alen:

Locut I có 1 cặp gen dị hợp Aa, locut II có 1 cặp dị hợp Bb  kiểu gen dị

hợp hai cặp alen là

ab

AB

Trường hợp gen liên kết có xuất hiện thêm kiểu gen

dị hợp chéo là