PHÒNG GD VÀ ĐÀO TẠO HẠ HÒA ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI LỚP 8 PHÒNG GD&ĐT HUYỆN NGA SƠN CỤM THI SỐ 6 ĐỀ THI GIAO LƯU ĐỘI TUYỂN HSG LỚP 8 Năm học 2022 2023 Môn thi ĐỊA LÝ 8 Thời gian 150 phút (không kể thời gi[.]
Trang 1PHÒNG GD&ĐT HUYỆN NGA SƠN
CỤM THI SỐ 6 ĐỀ THI GIAO LƯU ĐỘI TUYỂN HSG LỚP 8 Năm học: 2022 - 2023
Môn thi: ĐỊA LÝ 8
Thời gian: 150 phút (không kể thời gian giao đề)
Ngày thi:16/ 3/ 2023
(Đề thi gồm có 01 trang, 6 câu)
ĐỀ BÀI:
Câu 1: (3.0 điểm) Dựa vào kiến thức đã học em hãy cho biết:
1 Trình bày hệ quả của sự chuyển động của Trái Đất quanh mặt trời? Giải thích tại sao vào ngày xuân phân và thu phân ở mọi địa điểm trên trái đất có thời gian ngày đêm dài bằng nhau?
2 Trình bày hiện tượng ngày đêm ở chí tuyến Bắc và vòng cực Bắc vào ngày 22/ 12 Giải thích tại sao vào mùa hạ Hà Nội có ngày dài hơn Thành Phố Hồ Chí Minh?
Câu 2:(4 điểm) Dựa vào kiến thức đã học em hãy:
1 Chứng minh khí hậu nước ta có tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa Giải thích tại sao nước ta
có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa?
2 Vì sao khí hậu Thanh Hóa có sự phân mùa rõ rệt? Khí hậu có ảnh hưởng gì tới đời sống
và sản xuất của nhân dân tỉnh nhà ?
Câu 3:(3 điểm) Dựa vào Átlát Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, em hãy cho biết:
1 Kiểu đồng bằng chân núi- ven biển và kiểu đồng bằng châu thổ ở nước ta khác nhau như thế nào?
2 Phân tích tác động của dãy Trường Sơn Bắc đến địa hình và sông ngòi của vùng Bắc Trung Bộ?
Câu 4: :(4 điểm)Dựa vào trang 10 Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, hãy:
1 Sắp xếp các hệ thống sông lớn ở nước ta vào 3 vùng sông ngòi là Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ.
2 Nêu và giải thích sự khác nhau về chế độ nước, về mùa lũ của sông ngòi Bắc Bộ, Trung
Bộ và Nam Bộ.
3 Kể tên các hệ thống sông lớn của tỉnh Thanh Hóa? Tại sao sông ngòi Thanh Hóa có chế
độ nước theo mùa?
Câu 5: (1 điểm) Dựa vào Átlát Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, em hãy:
1 Cho biết vị trí và toạ độ các điểm cực phần đất liền lãnh thổ nước ta?
2 Tại sao nước ta không có khí hậu nhiệt đới khô hạn như một số nước có cùng vĩ độ ở Tây Nam Á và Bắc Phi?
Câu 6: (5 điểm): Cho bảng số liệu:
Lượng mưa và lượng bốc hơi của một số địa điểm ở nước ta:
Địa điểm Lượng mưa (mm) Lượng bốc hơi (mm)
(Nguồn: trang 44 SGK Địa lí 12, NXB Giáo dục, 2014)
a Hãy vẽ biểu đồ thể hiện lượng mưa, lượng bốc hơi và cân bằng ẩm của các địa điểm nói trên?
b Nêu nhận xét và giải thích ?
-HẾT -
(Thí sinh được sử dụng Át lát Địa lí Việt Nam của nhà xuất bản GD từ 2009 đến nay)
Họ và tên thí sinh: , Số báo danh :
Trang 2PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
NGA SƠN HƯỚNG DẪN CHẤM
ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI LỚP 6,7,8
NĂM HỌC 2022-2023 MÔN THI: Địa lí 8
Hướng dẫn chấm gồm có 04 trang.
Câu 1
3 đ 1.* Hệ quả sự chuyển động của Trái Đất quanh mặt trời: - Sinh ra các mùa trên trái đất: Nửa cầu nào ngả về phía mặt trời có
góc chiếu của ánh sáng mặt trời lớn nhận được nhiều ánh sáng và nhiệt
lúc đó là mùa nóng ở nửa cầu đó Nửa cầu nào không ngả về phía MT
thì có góc chếu nhỏ, nhận được ít ánh sáng và nhiệt lúc ấy là mùa lạnh
của nửa cầu đó
- Hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau theo mùa và theo vĩ độ trên
trái đất Nửa cầu nào ngả về phía mặt trời lúc đó là mùa nóng ở nửa
cầu đó nên có ngày dài đêm ngắn Nửa cầu nào không ngả về phía MT
thì lúc ấy là mùa lạnh của nửa cầu đó nên có ngày ngắn đêm dài
- Sự chuyển động biểu kiến hàng năm của mặt trời.
* Giải thích tại sao vào ngày xuân phân và thu phân ở mọi địa điểm
trên trái đất có thời gian ngày đêm dài bằng nhau:
Vào ngày xuân phân và thu phân Mặt trời lên thiên đỉnh tại xích đạo ,
vòng phân chia sáng tối trùng với mặt phảng đi qua trục Trái đất nên
tất cả mọi địa điểm trên Trái đất đều có thời gian được chiếu sáng và
thời gian khuất trong bóng tối bằng nhau nên độ dài ngày đêm bằng
nhau
2 * Hiện tượng ngày đêm ở chí tuyến Bắc và vòng cực Bắc vào ngày
22/12:
- Ở chí tuyến bắc có ngày ngắn nhất trong năm , đêm dài nhất trong
năm
- Ở vòng cực bắc có hiện tượng đêm dài suốt 24h( đêm địa cực) không
có ngày
* Vào mùa hạ Hà Nội có ngày dài hơn Thành phố Hồ chí Minh vì:
- Hà Nội có vĩ độ cao hơn Thành Phố Hồ Chí Minh Hà Nội nằm gần
chí tuyến Bắc còn Thành phố Hồ Chí Minh nằm gần xích đạo Do sự
khác nhau theo mùa
- Mùa hạ bán cầu bắc ngả về phía mặt trời, đường phân chia sáng tối
nằm sau trục trái đất nên càng gần cực Bắc phần diện tích được chiếu
sáng càng lớn, phần khuất trong bóng tối càng nhỏ, ngày dài hơn đêm
Do đó Hà Nội có ngày dài hơn Thành Phố Hồ Chí Minh.
1.75
0.5
0.5
0.25
0.5
1.25
0.25 0.25
0.25
0.5
Câu 2
4 đ
1 Chứng minh khí hậu nước ta có tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa:
- Tính chất nhiệt đới:
+ Bầu trời nhiệt đới quanh năm chan hòa ánh nắng đã cung cấp cho
nước ta một nguồn nhiệt năng to lớn Bình quân 1m2 lãnh thổ nhận
được trên 1 triệu kilôcalo, Số giờ nắng đạt từ 1400 -> 3000 giờ trong
một năm
+ Nhiệt độ TB năm của không khí đều > 210C và tăng dần từ Bắc vào
Nam Cân bằng bức xạ dương quanh năm
- Tính chất gió mùa: Khí hậu nước ta chia thành 2 mùa rõ rệt phù hợp
2.5
0.5
0.25
Trang 3với hai mùa gió Mùa đông có gió mùa Đông Bắc lạnh khô, mùa hạ có
gió mùa Tây Nam và Đông Nam nóng ẩm
- Tính chất ẩm:
+ Lượng mưa TB năm lớn từ 1500 – 2000mm Ở những sườn núi đón
gió biển và các khối núi cao, lượng mưa TB năm có thể lên đến 3500 –
4000mm
+ Độ ẩm không khí cao >80%, cân bằng ẩm luôn dương
* Giải thích:
- Tính chất nhiệt đới: Do vị trí địa lí nước ta nằm trong vùng nội chí
tuyến Hằng năm lãnh thổ nước ta nhận được lượng bức xạ mặt trời lớn
do góc nhập xạ lớn và ở mọi nơi trong năm đều có hai lần Mặt Trời lên
thiên đỉnh
- Gió mùa: VN nằm ở trung tâm châu Á gió mùa, chịu ảnh hưởng
mạnh mẽ của gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ
- Lượng mưa, ẩm lớn: do vị trí giáp biển Đông – nguồn dự trữ nhiệt ẩm
dồi dào, các khối khí di chuyển qua biển đã mang lại cho nước ta
lượng mưa lớn, độ ẩm không khí cao
2 * Khí hậu Thanh Hóa có sự phân mùa rõ rệt:
- Do chịu tác động của gió mùa:
+ Thời gian từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau: Đầu mùa Đông Thanh
Hóa chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc, tính chất lạnh và khô
Nửa sau mùa Đông ẩm ướt do gió mùa Đông Băc di chuyển qua biển
trước khi vào đất liền gây mưa phùn cho Thanh Hóa
+ Thời gian từ tháng 5 đến tháng 10: Thanh Hóa chịu ảnh hưởng của
gió mùa Tây Nam, tính chất nóng ẩm tạo nên một mùa hạ nóng ẩm,
mưa nhiều Đầu mùa hạ chịu ảnh hưởng của gió phơn Tây Nam thời
tiết khô, nóng gay gắt
* Khí hậu có ảnh hưởng tới đời sống và sản xuất của nhân dân tỉnh
nhà:
-Thuận lợi: Khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm giúp câ trồng vật nuôi phát
triển quanh năm, có thể trồng thâ canh, xen canh, gối vụ
Có một mùa đông lạnh nên phát triển được cả cây trồng nhiệt đới, cận
nhiệt và ôn đới
Tạo nên mùa vụ phong phú, đa dạng, hiệu quả cao
-Khó khăn: có nhiều thiên tai như bão, lũ lụt, rét hại, mưa đá, gió lào,
cát lấn, sạt lở đất và sâu bệnh như đạo ôn, rệp… , dịch bệnh như lở
mồm long móng, cúm gia cầm…
0.5 0.5
0.25
0.25 0.25
1.5
0.25
0.25
0.5
0.5
Câu 3
4 đ
1 Kiểu đồng bằng chân núi- ven biển và kiểu đồng bằng châu thổ ở
nước ta khác nhau:
- Kiểu đồng bằng chân núi- ven biển: Đồng bằng duyên hải miền trung
+ Hình thành tại các vũng nhỏ, chịu ảnh hưởng của các vận động thăng
trầm yếu
+ Đồng bằng hẹp ngang từ chân núi ra biển khoảng mươi cây số( Đồng
bằng Quảng Bình, Kỳ Anh … )
+ Tính chất chân núi thể hiện ở sự có mặt khá phổ biến của các thềm lũ
tích , thềm biển mài mòn và đồi sót
+ Tính chất ven biển thể hiện ở tỉ lệ lớn của đất cát, đất mặn
+ Tính chất cửa sông không mạnh do sông ngắn, lưu lượng ít, kém phù
2
0.25 0.25 0.25
0.25
Trang 4- Kiểu đồng bằng châu thổ: Đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông
Cửu Long
+ Đồng bằng được bồi đắp do phù sa của sông ( Đồng bằng sông
Hồng, đồng bằng sông Cửu Long)
+ Độ cao trung bình 3- 5m
+ Có các dạng địa hình như: gờ cao ven sông, bãi bồi rộng, bãi sa bồi
trên đó có các lạch triều dọc ngang chi chít, một số đồi núi sót, một số
vùng trũng bị ngập nước vào mùa mưa
+ Đồng bằng mở rộng diện tích về phía biển theo phương thức tam
giác châu, đến 80- 100m năm
2 Phân tích tác động của dãy Trường Sơn Bắc đến địa hình và
sông ngòi của vùng Bắc Trung Bộ
- Dãy Trường Sơn Bắc chạy liên tục dọc phía Tây vùng Bắc Trung Bộ
từ phía nam sông Cả đến dãy Bạch Mã theo hướng Tây Bắc-Đông
Namvới địa thế thấp, hẹp và được nâng cao ở hai đầu., phần giữa
trũng, thấp Nó tác động mạnh đến các yếu tố tự nhiên của vùng:
* Địa hình
- Góp phần hình thành các dạng địa hình của vùng: đồng bằng, ven
biển
- Quy định hướng địa hình: Tây Bắc- Đông Nam thể hiện qua các dãy
núi song song và so le nhau
- Chạy sát biển kết hợp các dãy núi đâm ngang ra biển (Hoành Sơn,
Bạch Mã): Đồng bằng nhỏ, hẹp ngang, bị chia cắt manh mún
* Sông ngòi
- Dãy Trường Sơn Bắc là nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới đặc điểm
sông ngòi của vùng, đặc biệt là chiều dài, diện tích lưu vực, hướng
chảy và tốc độ dòng chảy
- Núi chạy sát biển nên sông ngắn, dốc, chuyển tiếp nhanh từ miền núi
– đồng bằng – ra biển, hàm lượng phù sa ít
- Hướng núi Tây Bắc – Đông Nam làm cho hướng sông hầu hết là
hướng Tây – Đông
0.25
0.25
0.25
0.25
2
0.5
0.25 0.25 0.25
0.25
0.25 0.25
Câu 4
4 đ
1 Sắp xếp các hệ thống sông lớn ở nước ta:
- Sông ngòi Bắc Bộ: Hệ thống sông Hồng; Hệ thống sông Thái Bình;
Hệ thống sông Bằng Giang - sông Kì Cùng; Hệ thống sông Mã
- Sông ngòi Trung Bộ: Hệ thống sông Cả; Hệ thống sông Thu Bồn; Hệ
thống sông Đà Rằng
- Sông ngòi Nam Bộ: Hệ thống sông Đồng Nai; Hệ thống sông Mê
Công
2 Nêu và giải thích sự khác nhau về chế độ nước, về mùa lũ của
sông ngòi Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ
- Sông ngòi Bắc Bộ:
+ Có chế độ nước theo mùa, thất thường, lũ tập trung nhanh và kéo dài
do có mưa theo mùa, các sông có dạng nan quạt Mùa lũ kéo dài năm
tháng (từ tháng 6 đến tháng 10)
- Sông ngòi Trung Bộ: Thường ngắn và dốc, lũ muộn, do mưa vào thu
đông (từ tháng 9 đến tháng 12); lũ lên rất nhanh và đột ngột, nhất là
khi gặp mưa và bão, do địa hình hẹp ngang và dốc
1.5
0.5 0.5 0.5
1.5
0.5
0.5
Trang 5- Sông ngòi Nam Bộ: Lượng nước chảy lớn, chế độ nước theo mùa và
khá điều hòa, do địa hình tương đối bằng phẳng, khí hậu điều hòa hơn
vùng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Mùa lũ từ tháng 7 đến tháng 11
3 Các hệ thống sông lớn của tỉnh Thanh Hóa:
-Thanh Hóa có 4 hệ thống sông lớn là: Sông Mã, Sông Yên, Sông
Hoạt, Sông Lạch Bạng
* Sông ngòi Thanh Hóa có chế độ nước theo mùa vì: Chế độ nước
sông phụ thuộc chặt chẽ vào chế độ mưa của khí hậu Khí hậu Thanh
Hóa là khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, có hai mùa rõ rệt nên sông ngòi
Thanh Hóa có hai mùa nước mùa nước đầy và mùa nước cạn
0.5
1
0.5
0.5
Câu 5
1.5 đ
1 Hệ tọa độ địa lí phần đất liền:
+ Điểm cực Bắc ở vĩ độ 23°23'B tại Lũng Cú (tỉnh Hà Giang), hoặc
ghi chi tiết hơn là tại xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang
+ Điểm cực Nam ở vĩ độ 8°34'B tại Xóm Mũi (tỉnh Cà Mau), hoặc ghi
chi tiết hơn là tại xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau
+ Điểm cực Tây ở kinh độ 102°09'Đ tại A Pa Chải (tỉnh Điện Biên),
hoặc ghi chi tiết hơn là ưên núi Pulasan, tại xã Sín Thầu, huyện Mường
Nhé, tỉnh Điện Biên
+ Điểm cực Đông nằm ở kinh độ 109°24'Đ tại bán đảo Hòn Gốm (tỉnh
Khánh Hòa), hoặc ghi chi tiết hơn là tại bán đảo Hòn Gốm, xã Vạn
Thạnh, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa
2 Nước ta không có khí hậu nhiệt đới khô hạn như một số nước có
cùng vĩ độ ở Tây Nam Á và Bắc Phi, vì:
- Nước ta nằm ở khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của gió Mậu
dịch (Tín phong) và gió mùa châu Á, khu vực gió mùa điển hình nhất
trên thế giới, nên khí hậu có 2 mùa rõ rệt
- Tác động của các khối khí di chuyển qua biển kết hợp với vai trò của
Biển Đông - nguồn dự trữ dồi dào về nhiệt và ẩm, đã làm cho thiên
nhiên nước ta chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển
0.5
1.0 0.5 0.5
Câu 6
5 đ
a Lượng mưa, lượng bốc hơi và cân bằng ẩm của một số địa điểm
* Vẽ biểu đồ hình cột ghép:
- Chính xác, đẹp
- Có chú giải, tên biểu đồ (Thiếu 1 yếu tố trừ 0,25 điểm
b Nhận xét cơ cấu:
* Nhận xét:
- Lượng mưa trong năm của ba địa điểm lớn( trên 1500 mm)
- Lượng mưa thay đổi từ Bắc vào Nam Huế có lượng mưa cao nhất
(2868 mm), sau đó đến TP Hồ Chí Minh (1931 mm), Hà Nội có lượng
mưa ít nhất (1676 mm)
- Lượng bốc hơi tăng dần từ bắc vào nam Hà Nội ( 989 mm),
Huế( 1000 mm), cao nhất là TPHCM ( 1686 mm)
- Cân bằng ẩm dương tuy nhiên khác nhau ở ba địa điểm cao nhất là
Huế (+1868 mm), sau đó đến Hà Nội (+687 mm), TP Hồ Chí Minh
0.75
2.25
0.25 0.25 0.25 0.25
Trang 6(+245 mm).
* Giải thích
- Huế có lượng mưa cao nhất do bức chắn của dãy Trường Sơn và
Bạch Mã đối với các luồng gió thổi hướng đông bắc, bão từ Biển Đông
vào và hoạt động của dải hội tụ nội chí tuyến, của frông lạnh Cũng
chính vì thế, Huế có mùa mưa vào thu - đông (từ tháng 8 đến tháng 1)
Vào thời kì mưa nhiều này, do lượng bốc hơi nhỏ nên cân bằng ẩm ở
Huế cao
- TP Hồ Chí Minh có lượng mưa cao hơn Hà Nội do trực tiếp đón
nhận gió mùa Tây Nam mang mưa, hoạt động của dải hội tụ nội chí
tuyến mạnh hơn, nhưng nhiệt độ cao đặc biệt trong mùa khô nên bốc
hơi nước cũng mạnh hơn, vì thế có cân bằng ẩm thấp hơn ở Hà Nội
0.5
0.5