I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THUẾ VÀ CẢI CÁCH THUẾ 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 1 Bản chất chức thuế 1.1 Bản chất thuế Nhận thức chất thuế cần phải xem xét góc độ: ­ Bản chất kinh tế: Thuế phản ảnh tổng thể mối quan hệ kinh tế nhà nước xã hội trình phân phối nguồn lực tài 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 1.1 Bản chất thuế Thuế, xét tượng, phản ảnh hoạt động thu tiền nhà nước xã hội Nhưng đằng sau tượng ẩn dấu mâu thuẫn lợi ích kinh tế nhà nước với xã hội quan hệ phân phối nguồn lực tài chính, biểu là: khả đóng góp nguồn lực tài xã hội cho nhà nước thông qua nộp thuế với nhu cầu chi tiêu nhà nước 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 1.1 Bản chất thuế Trong kinh tế, nguồn lực tài ln có giới hạn định quy mô khả tạo lập, khu vực tư khơng có nhiều khả để cung cấp nguồn lực tài dồi cho nhà nước, khu vực ln cần có nguồn lực tài quy mô định để trang trải cho nhu cầu chi tiêu thường xuyên đầu tư 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 1.1 Bản chất thuế Vì vậy, sách huy động nguồn lực mình, nhà nước cần trọng sử dụng công cụ thuế chừng mực cho tạo lập nguồn lực tài với quy mơ thích hợp cân lợi ích kinh tế với khu vực tư để nhằm tạo động lực thúc đẩy kinh tế phát triển Tập trung cao độ nguồn lực tài xã hội, làm triệt tiêu động lực kinh tế khu vực tư mà tăng thêm gánh nặng cho xã hội 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 1.1 Bản chất thuế Việc khu vực tư đóng nộp tài cho nhà nước thể hy sinh họ tiêu dùng hay đầu tư Vì vậy, can thiệp nhà nước vào kinh tế thơng qua thuế cần phải tạo lợi ích định đủ để bù lại hy sinh khu vực 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 1.1 Bản chất thuế ­ Bản chất trị: Thuế công cụ để thực nhiệm vụ KT­XH mà nhà nước đảm nhận Các nh.vụ KT­ XH nhà nước thời kỳ phát triển định quan quyền lực cao nhất­đó quốc hội Quốc hội định chiến lược phát triển kinh tế xã hội đất nước, định cấu, nội dung, mức độ khoản thu thuế tài cơng tương ứng với nhiệm vụ nhà nước theo chiến lược hoạch định 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 1.2 Chức thuế Trong kinh tế đại, thuế có chức phân phối điều tiết kinh tế Thu thuế nhà nước làm chuyển dịch phần thu nhập từ khu vực tư vào khu vực công Đằng sau trình chuyển dịch thu nhập thay đổi khả toán, thay đổi hành vi khu vực tư trình phân bổ nguồn lực (lao động, vốn liếng, tài nguyên tự nhiên, nhiều nguồn lực vơ hình, hữu hình khác,… ) làm thay đổi cấu đầu tư, cấu kinh tế hiệu 4/7/2014 kinh tế TS.NGUYEN THANH DUONG 1.2 Chức thuế Với quan điểm đó, chức phân phối chức thuế, chức điều tiết kinh tế chức phái sinh chức phân phối mà Khơng có phân phối thuế, khơng có chuyển dịch thu nhập khu vực tư vào khu vực nhà nước chức khác thuế khơng có sở để phát huy tác dụng 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 1.2 Chức thuế Khi sử dụng thuế để phân phối lại thu nhập dân cư tạo nguồn thu ngân sách, nhà nước đạt số mục tiêu điều tiết kinh tế mong muốn đồng thời phải gánh chịu ảnh hưởng ý muốn Khi phủ định tăng thuế nhập kết vừa có thêm nguồn thu cho ngân sách nhà nước vừa bảo hộ mậu dịch mong muốn 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 10 - Về lâu dài, cần nghiên cứu xây dựng áp dụng Luật thuế TNCN với mô hình đánh thuế TNCN vào thu nhập tổng hợp - Xác định ngưỡng thu nhập chịu thuế phải tính đến yếu tố chiết trừ gia cảnh nhằm đảm bảo động viên thuế sát với khả đóng góp người nộp Luật thuế TNCN bao quát đối tượng nộp thuế cá nhân có thu nhập 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 188 3.4.1.6 Thuế tài nguyên - Mở rộng diện chịu thuế tài nguyên theo nguyên tắc tất tài nguyên thiên nhiên phạm vi đất liền, hải đảo, nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa nước Việt Nam khai thác phải chịu thuế 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 189 - Các tính thuế phân biệt theo loại tài nguyên thiên nhiên, nguyên tắc tài nguyên thiên nhiên không tái tạo lại phải chịu mức thuế suất cao tài nguyên tái tạo được, tài nguyên quý chịu thuế cao tài nguyên thông thường 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 190 3.4.1.7 Thuế bảo vệ môi trường Đây loại thuế thu vào đối tượng gây ô nhiễm môi trường góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, chống chuyển dịch công nghệ “ bẩn” vào Việt Nam tạo lập nguồn để bảo vệ môi trường 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 191 - Thuế đánh vào mức độ gây nhiễm nghiên cứu tính theo tỷ lệ phần trăm (%) doanh thu (giá bán ) chi phí - Cơ sở đánh thuế doanh thu chi phí xuất phát từ nguyên tắc: mức độ gây ô nhiễm tỷ lệ thuận với doanh thu chi phí sản phẩm, dịch vụ gây ô nhiễm 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 192 3.4.1.8 Thuế tài sản Thuế tài sản loại thuế điều tiết phần thu nhập cá nhân có quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản quyền sử dụng đất, nhà, ô tô, tàu thuyền Trước mắt, ban hành Luật thuế đăng ký tài sản thay cho lệ phí trước bạ để thể với chất khoản thu 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 193 3.4.2.2 Lộ trình đổi hệ thống thuế quản lý thu thuế đến năm 2010 3.4.2.2.1 Lộ trình đổi hệ thống thuế - Từ năm 2005 đến năm 2007: + Hoàn thiện Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập sửa đổi, đảm bảo phù hợp với thông lệ quốc tế, phù hợp với Luật Hải quan tăng cường quản lý thuế xuất khẩu, thuế nhập 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 194 + Xây dựng thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp thuế chống phân biệt đối xử để trình Quốc hội + Xây dựng Luật thuế thu nhập cá nhân thay cho luật thuế thu nhập người có thu nhập cao 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 195 - Từ năm 2008 đến năm 2010: + Sửa đổi Luật thuế GTGT, đảm bảo thực mục tiêu đơn giản, minh bạch, công khai dễ hiểu + Hoàn thiện Luật thuế TTĐB, mở rộng đối tượng chịu thuế, điều tiết thu nhập, không phân biệt hàng hoá nước hàng nhập 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 196 + Hoàn thiện Luật thuế TNDN nhằm điều chỉnh mức thuế suất cho phù hợp với khả tài chính, yêu cầu đầu tư kinh doanh doanh nghiệp bối cănh hội nhập kinh tế quốc tế 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 197 + Hoàn thiện thuế sử dụng đất, thuế tài nguyên sở mở rộng đối tượng chịu thuế đối tượng nộp thuế + Ban hành Luật thuế bảo vệ môi trường đánh vào hàng hố, dịch vụ gây nhiễm mơi trường + Ban hành Luật thuế tài sản 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 198 3.4.2.2.2 Lộ trình đổi hệ thống quản lý thu thuế - Từ năm 2002 – 2005 thí điểm chế tự khai, tự tính, tự nộp thuế; từ năm 2006 mở rộng chế áp dụng phạm vi tồn quốc Đồng thời, thí điểm dịch vụ hỗ trợ miễn phí cho đối tượng nộp thuế; từ năm 2006 mở rộng áp dụng toàn quốc - Xây dựng ban hành Luật quản lý thuế theo hướng đẩy mạnh cải cách hành thuếù, nâng cao quyền hạn, trách nhiệm hiệu lực máy quản lý thuế 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 199 - Ứng dụng công nghệ tin học đại vào công tác quản lý thuế theo hai giai đoạn, cụ thể: + Giai đoạn 2005 – 2008 thực kết nối mạng quan: Thuế, Hải quan, Kho bạc, doanh nghiệp quan có liên quan 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 200 + Giai đoạn 2009 – 2010 củng cố chương trình thiết lập mở rộng kết nối thông tin với tổ chức, cá nhân có liên quan phục vụ cho cơng tác quản lý thuế - Xây dựng hồn thiện hệ thống giám sát, kiểm tra thuế; cấp mã số thuế; xây dựng chế độ khai báo thuế; xây dựng chế độ cưỡng chế thuế 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 201 3.5 Các biện pháp hỗ trợ - Đẩy mạnh tiến trình tái cấu trúc kinh tế - Đổi hệ thống thuế phải đặt bối cảnh cải cách hành cơng nâng cao lực quản lý Chính phu.û - Đối sách quản lý chi tiêu cơng - Hồn thiện mơi trường pháp lý tài 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 202 ... cho cơng việc 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 17 1.3.1 Pham vi ảnh hưởng thuế Tác động định đầu tư thuế thu nhập có gộp khoản tiền lãi, cổ tức vào sở tính thuế Việc đánh thuế giảm khối lượng vốn... chuyển dịch thu nhập khu vực tư vào khu vực nhà nước chức khác thuế khơng có sở để phát huy tác dụng 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 1.2 Chức thuế Khi sử dụng thuế để phân phối lại thu nhập dân... hành loại thuế thường quy định đối tưng nộp thuế, đối tưng nộp thuế tác nhân nằm phạm vi ảnh hưởng ca thuế theo luật định 4/7/2014 TS.NGUYEN THANH DUONG 12 1.3.1 Pham vi ảnh hưởng thuế • Phạm