- Trình bày được mối quan hệ giữa đô thị với các nền văn minh cổ đại; vai trò của giới thương nhân với sự phát triển đô thị châu Âu trung đại.. + Trình bày được vai trò của giới thương n
Trang 1Ngày soạn:…/…/…
Ngày dạy:…/…/…
CHỦ ĐỀ CHUNG 2 ĐÔ THỊ: LỊCH SỬ VÀ HIỆN TẠI
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Phân tích được các điều kiện địa lí và lịch sử góp phần hình thành và phát triển một đô thị cổ đại và trung đại
- Trình bày được mối quan hệ giữa đô thị với các nền văn minh cổ đại; vai trò của giới thương nhân với sự phát triển đô thị châu Âu trung đại
2 Năng lực
- Năng lực chung:
● Tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm
và GV Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp
● Giao tiếp và hợp tác: có thói quen trao đổi, giúp đỡ nhau trong học tập;
biết cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ học tập theo sự hướng dẫn của thầy cô
● Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc
nhóm, có sáng tạo khi tham gia các hoạt động học tập
- Năng lực riêng:
● Phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử: Biết đọc thông tin trên lược đồ, biểu
đồ; Giải mã và bước đầu khai thác được tư liệu hình ảnh và chữ viết có trong bài học
● Phát triển năng lực nhận thức và tư duy lịch sử:
Trang 2+ Phân tích được các điều kiện địa lí và lịch sử góp phần hình thành và phát triển một số đô thị cổ đại và trung đại (qua một số trường hợp cụ thể).
+ Trình bày được mối quan hệ giữa đô thị với các nền văn minh cổ đại + Trình bày được vai trò của giới thương nhân với sự phát triển đô thị châu
Âu trung đại
● Phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học:
+ Sử dụng kiến thức về các thành phố cổ đại, đánh giá những tác động hay
sự ảnh hưởng của nó đối với thế giới ngày nay
+ Vận dụng kiến thức lịch sử về cấu trúc của các thành phố cổ đại, rút ra bài học cần thiết cho sự phát triển của vùng đất em đang sống (cần học hỏi gì từ người xưa)
+ Vận dụng kiến thức lịch sử về vai trò của thương nhân và tổ chức thương mại Hanseatic để giải thích những vấn đề thời sự đang diễn ra trong nước và trên thế giới, ví dụ: sự đóng góp của các doanh nghiệp đối với sự phát triển của đất
nước; vai trò của Tổ chức Thương mại thế giới
3 Phẩm chất
Trách nhiệm: Tôn trọng di sản của những thành phố trong lịch sử, những toà nhà cổ, những con đường cổ, tinh thần doanh nhân, để kế thừa và phát triển
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1 Đối với giáo viên
- SGK, SGV, SBT Lịch sử và Địa lí 7
- Các hình ảnh SGK phóng to
- Tranh ảnh, tư liệu, video liên quan đến nội dung trong bài học
2 Đối với học sinh
Trang 3- SGK, SBT Lịch sử và Địa lí 7
- Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học (nếu GV yêu cầucầu)
- Dụng cụ học tập theo yêu cầu của GV
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a Mục tiêu:
- Cung cấp thông tin, tạo kết nối cho HS với nội dung bài học
- Tạo hứng thú, kích thích trí tò mò của người học
b Nội dung: GV sử dụng phần mở đầu SGK tr.187 đặt câu hỏi gợi mở cho HS,
dẫn dắt HS vào bài học mới
c Sản phẩm học tập:
- HS dựa vào kiến thức đã học, kết hợp với hiểu biết của bản thân, phát biểu suy nghĩ của mình
- Sự tò mò, hứng thú của HS với nội dung bài học
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS quan sát hình ảnh SGK và đưa ra tình huống dẫn dắt: Cách ngày nay khoảng 6 000 năm, thế giới chỉ có một vài thành phố với số dân không đến
100 000 người sinh sống Điều đó quả là khác xa với hiện tại
Trang 4- GV đặt một số câu hỏi gợi mở cho HS: Em thấy cuộc sống hiện tại ở các đô thị lớn như thế nào? Nếu được lựa chọn, em sẽ chọn cuộc sống ở thành thị hay nông thôn? Vì sao?
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS quan sát hình ảnh, suy nghĩ và trình bày ý kiến cá nhân
- GV khuyến khích HS thoải mái đưa ra quan điểm
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện một số HS phát biểu ý kiến
- HS khác nhận xét, có thể nêu ý kiến khác
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV dẫn dắt HS vào bài học: Ở bài học hôm nay - Chủ đề chung 2 Đô thị: Lịch
sử và hiện tại, các em sẽ tìm hiểu về lịch sử đô thị thời kì cổ trung đại: những điều
kiện địa lí — lịch sử nào đã góp phần vào sự hình thành, phát triển của các đô thị? Giữa đô thị và các nền văn minh cổ đại có mối quan hệ ra sao? Giới thương nhân
có vai trò gì trong sự phát triển của đô thị châu Âu trung đại?
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Đô thị và sự hình thành các nền văn minh cổ đại
a Mục tiêu:
Trang 5- Trình bày được những điều kiện địa lí và lịch sử dẫn đến sự hình thành các đô thị
ở phương Đông và phương Tây thời cổ đại
- Chỉ ra được vai trò của các đô thị trong sự hình thành và phát triển các nền văn minh cổ đại
b Nội dung:
- GV yêu cầu HS làm việc nhóm, nghiên cứu thông tin và các hình ảnh tư liệu
(SGK tr.187 – 189):
+ Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về các đô thị cổ đại phương Đông
+ Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu về đô thị và các nền văn minh Hy Lạp, La Mã cổ đại.
- HS làm việc nhóm, phân tích các tư liệu, sau đó thảo luận để trả lời các câu hỏi của GV
c Sản phẩm học tập:
- HS nêu và phân tích được sự khác biệt về điều kiện địa lí và lịch sử để hình thành các thành thị cổ đại ở phương Đông và phương Tây
- HS phân tích được vai trò của các thành thị đối với những nền văn minh cổ đại
d Tổ chức hoạt động:
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN – HỌC SINH DỰ KIẾN SẢN PHẨM
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV chia lớp thành các nhóm 4 – 6 HS và giao
nhiệm vụ cho các nhóm:
● Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về các đô thị cổ
đại phương Đông
- Đọc thông tin và khai thác các tư liệu SGK, sau
đó thực hiện các yêu cầu:
1 Đô thị và các nền văn minh cổ đại phương Đông
a Đô thị và các nền văn minh cổ đại phương Đông
- Phương Đông là nơi xuất hiện các
đô thị đầu tiên trong lịch sử nhân loại
- Các đô thị cổ đã được hình thành
Trang 6+ Quan sát hình 2.2, nêu những tác động của điều
kiện tự nhiên đối với lịch sử các đô thị phương
Đông (thời gian, địa điểm).
+ Bức phù điêu 2.3 cho chúng ta những thông tin
gì? Ghi chú những gì nhìn thấy trong bức phù
điêu.
+ Bức phù điêu thể hiện sự phát triển trong lĩnh
vực gì của nền văn minh Lưỡng Hà.
- Từ đó, thảo luận và trả lời các câu hỏi:
1 Trình bày những điều kiện địa lí và lịch sử góp
bên các con sông lớn và phát triển với vai trò là trung tâm tôn giáo, kinh tế, chính trị của các nhà nước nông nghiệp như: Mô-hen-giô-đa-rô (Ấn Độ); Mem-phít (Ai Cập); Lạc Dương, Trường An (Trung Quốc); U-rúc, Ba-bi-lon… (Lưỡng Hà)
- Vào thế kỉ VII TCN, Ba-bi-lon là thành thị có quy mô lớn và sầm uất nhất thời bấy giờ
- Sau thế kỉ IV, nhiều thành thị suy tàn dẫn đến sự sụp đổ của nhà nước Lưỡng Hà
b Đô thị và các nền văn minh Hy Lạp, La Mã cổ đại
- Các đô thị phương Tây ra đời dựa trên cơ sở của nền kinh tế thủ công nghiệp và thương nghiệp
- Những sản phẩm nổi tiếng và có giá trị cao như: nho, dầu ô liu, vũ khí, đồ trang sức, đồ gốm, đồ da… được buôn bán khắp vùng Địa Trung Hải
- Hàng hóa họ nhập về chủ yếu là ngũ cốc
- Nhiều đô thị ở Hy Lạp, La Mã đều
Trang 7phần hình thành nên các đô thị cổ đại phương
Đông.
2 Đô thị có vai trò như thế nào đối với sự hình
thành và phát triển của văn minh cổ đại phương
Đông? Điều đó thể hiện như thế nào qua trường
hợp các đô thị của Lưỡng Hà
● Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu về các nền văn
minh Hy Lạp, La Mã cổ đại.
- Đọc thông tin và khai thác các tư liệu SGK, sau
đó thực hiện các yêu cầu:
+ Dựa vào tư liệu 2.4, cho biết những hình vẽ căn
bản trên sơ đồ.
có cảng biển A-ten và Rô-ma là những đô thị có cảng biển lớn nhất thời bấy giờ
- Các đô thị đóng vai trò là trung tâm văn hóa, kinh tế, chính trị của nhà nước và điển hình cho trình độ phát triển của nền văn minh cổ đại phương Tây
- Đô thị quan trọng nhất của Hy Lạp
là A-ten ra đời vào thế kỉ VII TCN
và phát triển rực rỡ như: Mô hình nhà nước dân chủ, văn học, chữ viết, toán học, kiến trúc…
- Năm 146 TCN, các đô thị của Hy Lạp bị La Mã chinh phục
- Rô-ma giữ vai trò trung tâm vùng Địa Trung Hải đến năm 476, những đóng góp của nền văn minh La Mã cho nhân loại như: luật pháp, thể chế cộng hòa, quy hoạch và xây dựng đô thị…
Trang 8+ Dựa vào tư liệu 2.5, cho biết chi tiết quan trọng trong hình vẽ phản ánh đời sống kinh tế của thành Rô-ma cổ đại.
- Từ đó, thảo luận và trả lời các câu hỏi:
1 Trình bày những điều kiện địa lí và lịch sử góp
phần hình thành nên các đô thị phương Tây cổ đại.
2 Đô thị A-ten và Rô-ma có vai trò như thế nào
đối với nền văn minh Hy Lạp và La Mã cổ đại?
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS khai thác thông tin trong mục 1, quan sát các hình ảnh (SGK tr tr.187 – 189), thảo luận để thực hiện các yêu cầu và trả lời câu hỏi của GV
- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS khi cần thiết
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo luận
- Các thành viên khác trong nhóm bổ sung ý kiến (nếu có)
- GV cho HS xem thêm một số hình ảnh đô thị thời cổ đại:
Trang 9Mô hình phục dựng thành Ba-bi-lon
(Lưỡng Hà)
Thành thị ở Hy Lạp cổ đại (tranh minh họa)
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, chuẩn kiến thức sau phần trình bày của mỗi nhóm
- GV mở rộng cho HS một số thông tin về nền văn
minh Lưỡng Hà: Ở vị trí thuận lợi - nơi gặp gỡ giữa
dòng sông, biển và những con đường, các thành thị Lưỡng Hà phát triển buôn bán với các vùng đất láng giềng ngay từ khi bắt đầu của lịch sử Họ
Trang 10bán ngũ cốc, dầu, vải và nhập về gỗ, đá, rượu,
kim loại quý Nhà buôn khắp nơi tụ tập về, dân cư
đông đúc, buôn bán sầm uất Nền văn minh cũng
theo đó mà phát triển.
Năm 539 TCN, Ba-bi-lon thuộc về đế chế Ba Tư.
Nền văn minh cổ đại Lưỡng Hà kết thúc, nhưng
Ba-bi-lon và những thành phố của vùng đất này
vẫn còn tiếp tục đời sống đô thị của nó Người Ba
Tư đã tiếp tục phát triển Ba-bi-lon thành một
trung tâm khoa học và văn hoá lớn nhất thế giới
cổ đại.
Thế kỉ IV TCN, A-lếch-xăng-đơ Đại đế
(Alexander) chinh phục Ba-bi-lon và sống ở thành
phố giàu có này cho đến lúc chết Sau thời kì
A-lếch-xăng-đơ Đại đế, Ba-bi-lon và những thành
phố khác đều suy tàn dần Nền văn minh Tây Á cổ
đại cũng “chết” theo những thành phố của nó.
Hoạt động 2: Các đô thị châu Âu thời trung đại và vai trò của giới thương nhân
a Mục tiêu:
- Phân thích được các điều kiện dẫn đến sự ra đời của các đô thị trung đại ở Tây Âu
- Nêu được vai trò của tầng lớp thương nhân đối với các đô thị trung đại ở châu Âu
Trang 11b Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc theo tổ, đọc thông tin và quan sát các hình
ảnh trong mục 2 (SGK tr.190 - 191), phân tích các tư liệu và trả lời các câu hỏi của GV
c Sản phẩm học tập: HS phân tích được điều kiện dẫn đến sự ra đời của các
thành thị trung đại ở Tây Âu và nêu được vai trò của giới thương nhân đối với sự phát triển của các thành thị trung đại ở châu Âu
d Tổ chức hoạt động:
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN – HỌC SINH DỰ KIẾN SẢN PHẨM Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV tổ chức cho HS làm việc theo tổ, nghiên cứu
thông tin mục 2 (SGK tr 190 – 191) và thực hiện
các hoạt động sau:
● Hoạt động 1: Đọc thông tin mục 2a và khai
thác bảng thống kê 2.6:
+ Xác định chủ đề bảng thống kê.
+ So sánh, đối chiếu thông tin giữa các cột và hàng.
Từ đó cho biết thành phố nào đông dân nhất vào thế
kỉ XIV? Những thành phố đó tập trung ở khu vực
nào của châu Âu?
2 Các đô thị châu Âu thời Trung Đại và vai trò của giới thương nhân
a Sự ra đời và phát triển của các
đô thị châu Âu thời trung đại
- Khoảng thế kỉ X-XI, sản xuất thủ công nghiệp trong các lãnh địa phát triển dẫn đến nhu cầu trao đổi sản phẩm => Cơ sở cho sự xuất hiện trở lại của các thành thị
- Thế kỉ XIV, châu Âu đã xuất hiện nhiều đô thị tồn tại và phát triển đến ngày nay
b Vai trò của giới thương nhân đối với sự phát triển của đô thị châu Âu trung đại
- Cư dân đô thị sống chủ yếu bằng nghề thủ công, sản xuất hàng hóa
Trang 12● Hoạt động 2: Quan sát Lược đồ 2.8 và thực
hiện các yêu cầu:
+ Xác định tên của lược đồ.
+ Xác định ý nghĩa của các kí hiệu trên lược đồ.
+ Cho biết các thành phố trong liên minh
Han-xe-tic nằm ở khu vực nào của châu Âu (gần với vùng
biển nào?)
- Từ đó, thảo luận và rút ra nhận xét: Vùng nào ở
châu Âu tập trung các đô thị phát triển vào thế kỉ
XIV, vùng nào tập trung các đô thị phát triển vào
thế kỷ XV Tại sao có sự thay đổi này?
● Hoạt động 3: Đọc – hiểu tư liệu 2.7
Đọc thông tin mục 2b và khai thác các tư liệu 2.7
(SGK tr.190 – 191), sau đó thực hiện các yêu cầu:
như len’ đồ lông thú, da,….thu nhập buôn bán cao nên tầng lớp thương nhân phát triển
- Thương nhân liên kết với giới quý tộc lập nên hội đồng đô thị
- Thương nhân bỏ tiền xây dựng các công trình công cộng như nhà thờ, đài phun nước,
- Thương nhân các đô thị hợp lại thành hiệp hội buôn bán (thương hội) với mục đích bảo vệ tự do thương mại, thống nhất thị trường
và an toàn cho thương nhân buôn bán
- Hiệp hội lớn nhất thời bấy giờ là Liên minh Han-xi-tích và các đô thị thuộc vùng biển Ban-tích
=> Tầng lớp thương nhân có vai trò quan trọng, trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển của đô thị
Trang 13+ Xác định chủ đề tư liệu.
+ Ghi chú những con số quan trọng, từ đó tính sự chênh lệch giữa thu nhập của một người thợ thủ công và một thương nhân.
- Sau khi phân tích tư liệu, GV đưa ra câu hỏi thảo
luận cho các nhóm: Hãy nêu vai trò của giới thương nhân đối với sự phát triển của các đô thị châu Âu thời trung đại.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS khai thác thông tin trong mục 2, quan sát các tư liệu (SGK tr tr.190 – 191), thảo luận để thực hiện các yêu cầu và trả lời câu hỏi của GV
- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS khi cần thiết
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo luận
- Các thành viên khác trong nhóm bổ sung ý kiến (nếu có)
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ
Trang 14học tập
- GV nhận xét, chuẩn kiến thức sau phần trả lời câu
hỏi thảo luận của các nhóm
- GV hướng dẫn HS đọc mục “Em có biết?” (SGK
tr.191, 192)
- GV mở rộng thêm cho HS về lí do tạo sao
Han-xe-tic mất vai trò lịch sử (nếu còn thời gian): Sau phát
kiến địa lí, các thành phố bên bờ Đại Tây Dương
phát triển nhanh chóng cùng với sự đời của tam
giác mậu dịch giữa ba châu lục: châu Âu, châu Phi
và châu Mỹ Các thành phố thuộc vùng biển
Ban-tích mất vai trò, thời kì hoàng kim của Liên minh
Han-xe-tíc cũng kết
thúc Thế kỉ XVI - XVII, vai trò lịch sử thuộc về các
công ty tư bản thương mại như Đông Ấn, Tây Ấn.
Một bộ phận tầng lớp thương nhân châu Âu trở
thành nhà tư bản, phần lớn số còn lại chỉ là những
nhà buôn bán nhỏ lẻ trong thành phố, nhiều người
bị phá sản trở thành những người vô sản.
C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a Mục tiêu: Củng cố các kiến thức vừa học về các đô thị trung đại và vai trò của
giới thương nhân
b Nội dung:
- Nhiệm vụ 1: GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm, thảo luận và hoàn thành bài
tập Luyện tập SGK
- Nhiệm vụ 2: HS làm việc cá nhân, hoàn thành bài tập trắc nghiệm.
Trang 15c Sản phẩm học tập: Câu trả lời và Phiếu bài tập trắc nghiệm của HS.
d Tổ chức hoạt động:
● Nhiệm vụ 1: Hoàn thành bài tập Luyện tập SGK.
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm, thảo luận để thực hiện nhiệm vụ:
Em hãy trình bày những hoạt động của tầng lớp thương nhân thời trung đại ở Tây
Âu Vì sao tầng lớp thương nhân lại có vai trò quan trọng với sự phát triển của các
đô thị châu Âu trung đại.
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS nhớ lại kiến thức vừa học, suy nghĩ, thảo luận và hoàn thành bài tập
- GV quan sát, hỗ trợ HS khi cần thiết
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện các nhóm trình bày câu trả lời của nhóm mình
- Các nhóm khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có)
* Gợi ý:
- Những hoạt động của tầng lớp thương nhân thời trung đại ở Tây Âu:
+ Liên kết với giới quý tộc quyền quý, lập nên hội đồng đô thị, trở thành những công dân hàng đầu của đô thị.
+ Bỏ tiền xây dựng những công trình công cộng như nhà thờ, đài phun nước, thuê các hoạ sĩ trang hoàng phố xá, nhà cửa, bảo trợ cho các nhà văn hoá, khoa học có
tư tưởng tiến bộ.
+ Thành lập các hiệp hội buôn bán (thương hội) với mục đích bảo vệ tự do thương mại, thống nhất thị trường và an toàn cho các thương nhân buôn bán đường dài + Tổ chức các hội chợ để thúc đẩy trao đổi hàng hoá giữa các vùng và giữa các quốc gia.