Về k iến thức : - Giải thích được nguyên nhân và những yếu tố tác động đến các cuộc đại phát kiến địa lí.. * Phát triển năng lực nhận thức và tư duy lịch sử: - Giải thích được nhân ngu
Trang 1Ngày soạn:
Ngày dạy: .
Tuần: …
Tiết: ……
CHỦ ĐỀ CHUNG 1.
CÁC CUỘC ĐẠI PHÁT KIẾN ĐỊA LÍ THẾ KỈ XV - XVI
Thời gian thực hiện: (3 tiết)
I MỤC TIÊU:
Yêu cầu cần đạt:
1 Về k iến thức :
- Giải thích được nguyên nhân và những yếu tố tác động đến các cuộc đại phát kiến địa lí
Mô tả được các cuộc đại phát kiến địa lí: C Côlômbô tìm ra châu Mỹ (1492 1502), cuộc thám hiểm của Ph Magienlăng vòng quanh Trái Đất (1519 -1522)
- Phân tích được tác động của các cuộc đại phát kiến địa lí đối với tiến trình lịch sử
2 Về n ăng lực
* Phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử
- Biết đọc thông tin trên lược đồ, ký hiệu, biểu tượng liên quan đến trình điều hành của hai cuộc đại phát kiến địa lí
* Phát triển năng lực nhận thức và tư duy lịch sử:
- Giải thích được nhân nguyên và các yếu tố tác động đến các cuộc đại phát kiến địa lí
- Mô tả được hai cuộc đại phát kiến địa lí: C.Cô-lôm-bô tìm kiếm châu Mỹ (1492 - 1502) và cuộc thám hiểm của Ph.Ma-gien-lăng vòng quanh Trái Đất (1519 - 1522)
- Phân tích được tác động của các cuộc đại phát kiến địa lí đối với tiến trình lịch sử
* Phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học
- Tìm hiểu tác động của các cuộc đại phát kiến địa lí trong cuộc sống hàng ngày
- Biết cách sử dụng la bàn
- Xác định được những địa danh ngày này liên quan đến các cuộc đại phát kiến địa lí
* Năng lực địa lí
- Đọc và chỉ ra được hành trình của các cuộc phát kiến địa lí trên lược đồ
Trang 2- Khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu sử dụng trong bài học dưới hướng dẫn của GV
3 Về p hẩm chất
- Bồi dưỡng tinh thần dũng cảm, yêu thích khám phá cái mới, tinh thần đoàn kết các dân tộc, đồng thời giúp HS hiểu giá trị của lao động, căm ghét bóc lột, áp bức
- Biết quý trọng những di sản văn hóa dân tộc trên thế giới…
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Giáo án soạn theo định hướng phát triển năng lực, phiếu học tập dành cho HS
- Lược đồ hành trình của các cuộc đại phát kiến địa lí treo tường hoặc file trình chiếu
- Máy tính, máy chiếu (nếu có)
- Tập bản đồ Lịch sử và Địa lí 7 (Phần Lịch sử)
- Tranh ảnh, video về các nhà tham hiểm, các cuộc phát kiến
- Lược đồ các châu lục trên thế giới
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Sách giáo khoa, vở ghi, tranh ảnh,tư liệu (nếu có) và dụng cụ học tập theo yêu
cầu của GV
- Các sản phẩm của dự án
- Tư liệu các cuộc Phát kiến địa lí, tiểu sử các nhà thám hiểm:
https://nghiencuulichsu.com/2021/04/19/cac-cuoc-phat-kien-dia-ly-trong-qua-trinh-giao-luu-tiep-xuc-van-hoa-dong-tay/
https://nghiencuuquocte.org/2015/04/26/christopher-columbus/
https://en.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Magellan
- Video C Cô-lôm-bô tìm ra châu Mỹ:
https://www.youtube.com/watch?v=r_T7CUIrXDk
- Cuộc thám hiểm của Ph Ma-gien-lăng vòng quanh Trái Đất:
https://vnexpress.net/hanh-trinh-vong-quanh-the-gioi-cua-magellan-3989249.html
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Tiết 1:
1 Hoạt động 1: Mở đầu
a Mục tiêu:
- Rèn luyện cho học sinh kỹ năng quan sát tranh ảnh, cảm thụ âm nhạc, từ đó đưa ra nhận xét
- Tạo hứng thú vào bài học mới
b Nội dung: HS quan sát video và trả lời câu hỏi của giáo viên
Trang 3c Sản phẩm: HS nêu cảm nhận, chia sẻ của bản thân sau khi nghe bài hát và
xem hình ảnh
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
GV cho học sinh nghe bài hát: Khám phá thế giới tuyệt
vời (Nhạc sĩ: Nguyễn Văn Chung) và quan sát một số tranh
ảnh đẹp của thế giới về thiên nhiên, phong cảnh trên Trái
Đất
HS: Lắng nghe và tiếp cận nhiệm vụ
GV đặt câu hỏi: Chia sẻ cảm nhận của em sau khi nghe
nhạc và xem xong các hình ảnh?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
GV: Gợi ý, hỗ trợ học sinh thực hiện nhiệm vụ:
- HS trả lời được câu hỏi: Cảm nhận của bản thân về vẻ đẹp
của thiên nhiên, khát vọng chinh phục thế giới của các bạn
thiếu nhi, trái đất xinh đẹp cần được khám phá nhiều thứ mới
lạ…
HS: Quan sát, suy nghĩ, thực hiện nhiệm vụ
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
GV: Lắng nghe, gọi HS nhận xét và bổ sung
HS: Trình bày suy nghĩ của mình, HS khác bổ sung
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- Dựa trên cơ sở ý kiến chia sẻ của HS, GV nhận xét, bổ
sung và dẫn dắt vào bài mới:
Từ lâu con người luôn mơ ước khám phá thế giới để làm
giàu hiểu biết của bản thân, thoả mãn khát khao chinh phục
cũng như phục vụ những nhu cầu của sự phát triển xã hội
Trong tiến trình lịch sử, từ rất sớm, để phát triển kinh tế, con
người luôn có nhu cầu kết nối và giao lưu mở rộng giữa các
châu lục với nhau Trong quá trình phát triển đó, từ nửa cuối
thế kỷ XV, thế giới đã chúng kiến sự diễn ra liên tiếp các
cuộc đại phát kiến địa lí, các nhà thám hiểm phương Tây
Trang 4thông qua các cuộc phát kiến đó đã phát hiện ra nhiều vùng
đất mới và tác động sâu sắc đến mọi mặt đời sống từ kinh tế,
chính trị đến văn hoá, xã hội Vậy các cuộc đại phát kiến địa
lí bắt đầu từ những nguyên nhân và điều kiện nào? Chúng đã
tạo ra những thay đổi to lớn gì cho lịch sử xã hội loài người?
Chúng ta sẽ tìm hiểu trong chủ đề hôm nay, đó là chủ đề
“Các cuộc đại phát kiến địa lí”.
HS: Lắng nghe, vào bài mới
2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
Hoạt động 2.1: Tìm hiểu nguyên nhân và điều kiện của các cuộc phát kiến địa lí
a Mục tiêu:
- HS lí giải được đến TK XV, việc tìm đường biển sang phương Đông của người phương Tây được đặt ra cấp thiết
- HS nêu và phân tích được những yếu tố tác động đến các cuộc phát kiến địa lí trong lịch sử
b Nội dung:
- HS đọc tư liệu trong SGK, quan sát tranh ảnh, thảo luận cặp đôi thực hiện các yêu cầu của GV để trả lời câu hỏi
c Sản phẩm:
- HS làm việc cá nhân, thảo luận theo nhóm và trả lời câu hỏi
d Tổ chức thực hiện:
* Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu nguyên nhân của các
cuộc phát kiến địa lý
Dẵn dắt vào nhiệm vụ, GV đặt câu hỏi: Thế nào là
phát kiến địa lý? Gọi 1 -2 HS trả lời HS trả lời
được với nhiều cách diễn đạt khác nhau GV kết
luận lại: Vậy vì sao các nhà sử học đưa ra định
nghĩa về Phát kiến địa lí như vậy? Tìm hiểu
nguyên nhân
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV chiếu cho HS xem tranh, đặt câu hỏi: Những
bức tranh trên tái hiện cảnh tượng gì?
1 Nguyên nhân và điều kiện của các cuộc đại phát kiến địa lí
* Nguyên nhân:
- Từ giữa thế kỉ XV, do
sự phát triển của nền sản xuất ở các nước Tây Âu nên nhu cầu về nguyên liệu, vàng bạc và mở rộng thị trường ngày một tăng
- Nhưng những con đường buôn bán truyền thống từ châu Âu sang
Trang 5- GV cho HS đọc đoạn tư liệu, thảo luận cặp đôi
trả lời câu hỏi:
- GV đặt yêu cầu: Từ những cụm từ tìm được
trong tư liệu và thông tin trong SGK, hãy lí giải vì
sao đến thế kỉ XV, việc tìm đường biển sang
phương Đông của người Tây Âu được đặt ra cấp
thiết?
GV dẫn dắt: Thế kỷ XV, XVI, sản xuất ở châu Âu
phát triển cao, nhu cầu trao đổi hàng hóa tăng
nhanh Có mặt ở châu Âu lúc đó có rất nhiều sản
phẩm, hàng hóa đến từ phương Đông Đặc biệt
hình thức tiền tệ bằng vàng ra đời đã thổi bùng lên
cơn khát vàng trong giới thương nhân châu Âu
Châu Á - Phương Đông lúc bây giờ, không chỉ là
một xứ sở giàu có về hương liệu, nguyên liệu, gia
vị, mà còn là một xứ sở rất giàu vàng bạc Châu Á
được tô vẽ thành một xứ sở thần tiên giàu có mà
bất kỳ một thương nhân khao khát làm giàu nào ở
châu Âu cũng mong được đặt chân đến
HS quan sát và GV giới thiệu lược đồ, hình ảnh
mô phỏng con đường giao thương từ châu Âu sang
châu Á TK XV, XVI: Gồm 2 con đường giao
Phương Đông qua Địa Trung Hải lại bị người Ả Rập và Thổ Nhĩ Kĩ độc chiếm, hàng hoá của thương nhân bị cướp đoạt một cách vô lí
=> Nhu cầu tìm kiếm một con đường khác sang phương Đông được đặt
ra cấp thiết hơn bao giờ hết
Trang 6thương truyền thống:
+ Con đường biển: Từ Địa Trung Hải qua Ai Cập,
Hồng Hải ra Ấn Độ Dương để đến Ấn Độ , qua
Hắc Hải và vịnh Ba Tư , ra Ấn Độ Dương để đến
Ấn Độ
+ Con đường bộ: Đi xuyên qua đại lục Á Âu để
đến với Trung Quốc, bằng cách sử dụng lạc đà chở
tơ lụa và các sản phẩm hương liệu, gia vị, trầm
hương, của Trung Quốc xuyên qua sa mạc,
những hẻm núi của Tây Á đến châu Âu (con
đường tơ lụa)
GV hỏi: Hai con đường giao thương chủ yếu từ
phương Đông sang Phương Tây bị những thế lực
nào chiếm giữ? (Bộ: Người Thổ; Biển: A Rập)
GV nói qua về đế quốc Ốt tô man: Người Thổ Nhĩ
Kì trước đó được gọi là đế quốc Ốt Tô man, dựa
vào lãnh thổ rộng lớn và thế lực hùng mạnh của
mình họ đã kiểm soát con đường giao thương từ
phương Đông sang Phương Tây, cướp đoạt hàng
hoá của thương nhân một cách tàn bạo-> Khiến
con đường giao thương này trở nên bế tắc và tuyệt
vọng
GV bổ sung thêm: Tuy nhiên, lúc này các con
đường mua bán vốn có với phương Đông đã bị thổ
dân Áp-ga-nix-tan, người Thổ và người A Rập
chặn đứng để giành độc quyền mua bán (GV giải
thích thêm cho HS về con đường giao thương qua
Hồng Hải, giữa Ấn Độ và Châu Âu bị người Ả
Rập khống chế, qua Hắc Hải và vịnh Ba Tư bị
Trang 7Thổ Nhĩ Kỳ chiếm lĩnh, một con đường thương
mại khác đến Trung Quốc bằng cách sử dụng lạc
đà chở tơ lụa và các sản phẩm hương liệu, gia vị,
trầm hương, của Trung Quốc xuyên qua sa
mạc, những hẻm núi của Tây Á đến châu Âu (con
đường tơ lụa) cũng bị thương nhân Áp-ga-ni-xtan
chiếm giữ Trước tình hình đó, thương nhân châu
Âu phải mua lại hàng hóa của thương nhân Ả Rập
với giá đắt hơn từ 8 đến 10 lần )
- GV đặt vấn đề: Quý tộc, thương nhân Tây Âu
phải làm gì nhằm giải quyết những trở ngại trên
để đến được phương Đông?
- Hướng dẫn HS trả lời: Cần phải tìm những con
đường mới về phía Nam hay phía Tây để sang
Phương Đông là một yêu cầu cấp bách của thương
nhân Châu Âu
GV: Vậy, nguyên nhân thứ 2 dẫn đến các cuộcđại
phát kiến địa là gì? (Nhấn mạnh nguyên nhân sự
phát triển của sản xuất-> nhu cầu nguyên liệu, thị
trường, chiếm đoạt hàng hoá làm giàu, thôi thúc
người châu Âu tìm kiếm con đường mới->Nguyên
nhân quan trọng nhất)
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV: Gợi ý, hỗ trợ học sinh thực hiện nhiệm vụ
- HS: thảo luận cặp đôi, suy nghĩ cá nhân để thực
hiện các nhiệm vụ học tập
Bước 3: Báo cáo kết quả
- HS suy nghĩ trả lời được các câu hỏi GV đưa ra
- HS: thảo luận cặp đôi, tìm ra được những cụm từ
đó là: thế giới thần tiên giàu có, khắp mặt đất đều
là vàng, các loại hương liệu thì ngoài đồng nội đâu
đâu cũng có
- HS trả lời câu hỏi trước lớp để lí giải được vì sao
đến thế kỉ XV, việc tìm đường biển sang phương
Đông của người Tây Âu được đặt ra cấp thiết
- HS: Trả lời câu hỏi, nhận xét, bổ sung được
những nguyên nhân dẫn tới bùng nổ các cuộc đại
phát kiến địa lí.
Trang 8Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
học tập
- GV: Nhận xét câu trả lời của HS
Chuẩn kiến thức và ghi bảng
- HS: Lắng nghe, ghi bài
Mở rộng kiến thức:
- GV sử dụng bản đồ câm để giới thiệu vài nét về
các nước phương Đông, nơi có thể đáp ứng lòng
tham vàng bạc, nguyên liệu, thị trường của quý
tộc, thương nhân Tây Âu
- GV giới thiệu Hình ảnh, tư liệu về nhu cầu vàng
bạc, hương liệu và gia vị của người châu Âu
Như vậy chúng ta đã tìm hiểu rất kĩ nguyên nhân
của các cuộc đại phát kiến địa lí Vậy để thực hiện
được các cuộc phát kiến địa lí cần có những điều
kiện gì?
* Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu điều kiện của các cuộc
phát kiến địa lí
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV chia cả lớp thành 2 nhóm
- GV phổ biến trò chơi “Ai nhanh hơn” với luật
chơi cụ thể Thời gian: 3 phút
- GV chiếu hình ảnh và bảng chữ cho học sinh,
yêu cầu các nhóm quan sát tranh và tìm ra các từ
khoá liên quan đến tranh được ẩn trong bảng chữ
cái GV phát phiếu học tập có sẵn bảng chữ cái ,
HS sẽ tô màu các từ tìm được
- GV kết nối các từ được tìm thấy của trò chơi và
hỏi HS: Qua những từ khoá đã tìm được, em hãy
rút ra những yếu tố tác động đến các cuộc phát
Trang 9kiến địa lí trong lịch sử?
* Thảo luận nhóm: 4HS/ nhóm hoàn thành phiếu
học tập tìm hiểu tác dụng vủa các yếu tố kĩ thuật.
- GV hỏi: Ngoài điều kiện về kĩ thuật, các cuộc
phát kiến địa lí còn phải có điều kiện nào khác
nữa? Kinh phí – Chi phí cho thiết bị,lương thực,
nhân công, tiền …; (Sự bảo trợ của một số nhà
nước phong kiến ở châu Âu)
- GV hỏi: Trong tất cả các điều kiện trên, những
điều kiện nào có vai trò quan trọng nhất và quyết
định nhất đối với các cuộc phát kiến địa lí? (Kĩ
thuật)
Sau đó GV dẫn dắt: Kĩ thuật có vai trò quan trọng
đối với các cuộc PKĐL, ngay nay yếu tố kĩ thuật
cũng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của
mỗi quốc gia dân tộc GV hỏi HS: Là HS em cần
làm gì để phát triển kĩ thuật nước nhà và góp phần
phát triển KHKT của đất nước?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV: Gợi ý, hỗ trợ học sinh thực hiện trò chơi.
- HS: HS thảo luận theo nhóm và thực hiện trò
chơi trên trên phiếu học tập, nhóm nào trả lời đúng
sẽ được tích điểm cộng
Bước 3: Báo cáo kết quả
- HS: trình bày kết quả của nhóm mình Báo cáo
điểm cộng của từng nhóm
- Đại diện HS trả lời câu hỏi, HS khác nhận xét, bổ
sung được những yếu tố tác động đến các cuộc
phát kiến địa lí trong lịch sử
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
học tập
* Điều kiện:
- Từ quan niệm đúng đắn
về hình dạng Trái Đất và hiểu biết về các đại dương, người châu Âu đã được vẽ bản đồ, hải đồ
có ghi các vùng đất, các hòn đảo, bến cảng…
- Các nhà hàng hải cũng bắt đầu nghiên cứu các dòng hải lưu, hướng gió, Cuối thế kỷ XV,
la bàn nam châm dược sử dụng một cách phổ biến
để đi trên sông, biển khi không có Mặt trời hay trăng, sao
- Kỹ thuật đóng tàu lúc
đó có những bước tiến mới, đóng được con tàu dài có bánh lái và hệ thống buổm lớn để vượt qua đại dương (như tàu
Ca - ra - ven)
- Sự bảo trợ của một số nhà nước phong kiến ở châu Âu cũng tạo ra các điều kiện thuận lợi cho các cuộc phát triển địa lí
Trang 10- GV: Đánh giá hoạt động học tập của học sinh,
công bố nhóm thắng cuộc (có khen thưởng)
- GV chuẩn kiến thức và ghi bảng
- HS: Lắng nghe, ghi bài
- GV trình chiếu hình ảnh và yêu cầu HS quan sát
các hình ảnh về tàu Caraven, hải đồ, la bàn,… và
cho biết: Cùng với những tri thức đã tích lũy về
đại dương, việc chế tạo thành công các công cụ
trên có ý nghĩa như thế nào đối với hàng hải châu
Âu? (Có thể làm rõ thêm hải đồ có đặc điểm khác
bản đồ thông thường là rất chú ý thể hiện đúng góc
độ, các đường kẻ phương hướng)
- Hướng dẫn HS trả lời: Đảm bảo tốt hơn các điều
kiện để đi lại thuận lợi, an toàn trên đại dương
- GV giới thiệu về thuyết Nhật Tâm: là lý thuyết
cho rằng Mặt Trời nằm ở trung tâm của vũ trụ
và/hay của Hệ Mặt Trời, Trái Đất và các hành tinh
xoay quanh Mặt Trời (Nicolaus Copernicus
(1473-1543), Galileo Galilei (1564-1642)
- GV giới thiệu thêm về điều kiện xã hội: vào thế
kỷ XV – XVI, một số nước châu Âu nhờ kinh tế
phát triển trở nên giàu có, các tầng lớp quý tộc tiên
phong ở châu Âu sẵn sàng chi một khoản tiền lớn
cho các cuộc phát kiến địa lí đến châu Á và xuất
hiện rất là nhiều những nhà thám hiểm gan dạ tài
ba, sẵn sàng thực hiện các cuộc phát kiến địa lý để
thoã mãm khát khao chinh phục của mình Lúc
này, các hoàng đế châu Âu ủng hộ các chuyến đi
thám hiểm trong thời kỳ phục hưng ví dụ
Christopher Colombo được sự ủng hộ của nữ
hoàng Elizabeth và nhà vua Canada của Tây Ban
Nha; hay hoàng tử Henry the Navigator (Dom
Henrique của Bồ Đào Nha, Công tước xứ Viseu);
là người rất quan tâm đến các con tàu và kỹ thuật
hàng hải, Hoàng Tử Henry trở thành khách hàng
quen thuộc của các nhà thám hiểm bồ đào nha ông
đã tài trợ cho những chuyến đi thám hiểm dọc theo
bờ biển châu Phi