Lý Luận Về Nhà Nước Và Pháp Luật Bản Tóm Tắt Các Bài Trên Internet Bản Chất Của Quyền Lực Quốc Hội Việt Nam-Những Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn.pdf

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÝ LUẬN VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT Giảng viên TS Nguyễn Thị Ngọc Mai BẢN TÓM TẮT CÁC BÀI TRÊN INTERNET Tên Phạm Cao Tuấn Khoa Lớp CLC 47C[.]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LÝ LUẬN VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Giảng viên: TS Nguyễn Thị Ngọc Mai

BẢN TÓM TẮT CÁC BÀI TRÊN INTERNET

Tên: Phạm Cao Tuấn Khoa Lớp: CLC-47C

MSSV: 2253801015139

HỌC KÌ I – NĂM HỌC 2022 - 2023

Bản Chất Của Quyền Lực

-M Scott

Peek-Bản chất của quyền lực là một vấn đề bị hiểu sai rất nhiều Một lý do của sự hiểu sai này là

có hai loại quyền lực – chính trị và tinh thần Huyền thoại tôn giáo đã vạch ra sự khác biệtgiữa hai loại này Chẳng hạn, trước khi Đức Phật sinh ra, các thầy bói đã cho thân phụ ngàibiết rằng Đức Phật lớn lên hoặc sẽ trở thành vị vua quyền lực nhất thế gian hoặc sẽ là mộtngười nghèo nhưng cũng là người lãnh đạo tinh thần vĩ đại nhất mà thế gian chưa từng biếtđến Chỉ một trong hai Còn Đức Kitô thì được Satan cho “tất cả các vương quốc trần gian vàvinh quang của chúng” Nhưng Người đã từ chối sự chọn lựa này để chết

Quyền lực chính trị là khả năng ép buộc người khác thực hiện ý muốn của mình Cái khảnăng này cư ngụ ở một chức vị, như ở ngôi vua hay chức tổng thống, hoặc ở tiền bạc Nókhông nằm trong con người chiếm giữ chức vị đó hoặc sở hữu số tiền bạc đó Vì vậy quyềnlực chính trị không có liên hệ gì với sự thiệt hoặc sự khôn ngoan Nhưng quyền lực tinh thầnthì nằm hoàn toàn trong cá nhân con người và không liên hệ gì đến khả năng ép buộc ngườikhác Khả năng của quyền lực tinh thần là đưa ra những quyết định với nhận thức tối đa

Kinh nghiệm về quyền lực tinh thần chủ yếu là một kinh nghiệm của niềm vui Có một niềmvui đi đôi với sự thông suốt Quả thật, không có sự thỏa mãn nào to lớn hơn sự thỏa mãn củamột chuyên gia, của người biết rõ mình đang làm gì Những người trưởng thành tinh thầnnhiều nhất đúng là những chuyên gia về cuộc sống Nhưng còn có một niềm vui khác thậmchí to lớn hơn Đó là niềm vui hiệp thông với Thiên Chúa Vì khi chúng ta thực sự biết đượcchúng ta đang làm gì, chúng ta thông dự vào sự toàn trí của Thiên Chúa Với sự nhận thứctriệt để về bản chất của một tình thế, về những động cơ thúc đẩy hành động của chúng ta, và

về những hậu quả cùng hệ lụy của hành động của chúng ta, chúng ta đã đạt đến cái mức độnhận thức mà thông thường chúng ta chỉ có thể tìm thấy ở nơi Thiên Chúa Bản ngã ý thứccủa chúng ta đã thành công sắp ngang hàng với tâm thức của Thiên Chúa Chúng ta cùng biếtvới Thiên Chúa

Có một vấn đề khác có liên quan đến quyền lực: sự cô đơn ở đây có một sự giống nhau, ít ra

là trong một chiều kích, giữa quyền lực tinh thần và quyền lực chính trị Người đang tiến gầnđến tột đỉnh của cuộc tiến hóa tinh thần giống như người đang ở tột đỉnh của quyền lực chínhtrị Không có ai ở trên họ loè họ đùn đẩy trách nhiệm; không có ai để mà đổ lỗi; không có ai

để bảo bạn phải làm việc này việc nọ như thế nào Thậm chí không thể có một ai đó cùngđẳng cấp để chia sẻ khổ sở hoặc trách nhiệm Người khác có thể góp ý, những quyết định vàcủa một mình bạn Một mình bạn chịu trách nhiệm Mặt khác, sự cô đơn của quyền lực tinhthần thậm chí còn lớn hơn sự cô đơn của quyền lực chính trị Bởi vì trình độ nhận thức của họ

ít khi cao bằng vị trí cao trọng của họ, những người có quyền lực chính trị hầu như bao giờcũng có những người ngang bằng về mặt tinh thần để mà giao tiếp Vì thế các tổng thống vàcác vua chúa sẽ có bạn bè và thân hữu Nhưng người đạt được trình độ nhận thức cao, người

có quyền lực tinh thần, hình như không có ai trong số người thân quen để chia sẻ sự hiểu biếtsâu sắc như thế Một trong những chủ điểm cảm kích nhất của các Sách Tin Mừng là tâm

trạng ê chề thường xuyên của Đức Kitô vì thay rằng không có một ai có thể hiểu Người thực

sự Dù Người có cố gắng khó nhọc mấy đi nữa, có mở rộng mình ra nhiều đến thế nào đi nữa,Người cũng không thể nào nâng tâm trí các môn đệ lên đến trình độ của Người Những ngườikhôn ngoan nhất đã theo Người nhưng không thể nào bắt kịp Người, và tất cả tình yêu củaNgười đã không thể giải thoát Người khỏi sự cần thiết phải dẫn dắt bằng cách đi nước, hoàntoàn cô đơn một mình Nỗi niềm cô đơn này được chia sẻ bởi tất cả những ai tiến bước xanhất trên cuộc hành trình trưởng thành tinh thần Đó là một gánh nặng không thể nào gánhvác được nếu không vì sự thật là khi chúng ta vượt xa anh chị em loài người thì mối quan hệcủa chúng ta với Thiên Chúa chắc chắn trở nên gần gũi hơn Trong mối hiệp thông bằng ýthức tăng trưởng này, mối hiệp thông cùng biết với Thiên Chúa, có đủ niềm vui để nâng đỡchúng ta

1 Tôi phân biệt giữa cô đơn và cô độc. Cô độc là tình trạng không kiếm r được ai để giao tiếp trên bất cứ cấp độ nào. Người có quyền lực được vây quanh bởi nhiều người khác rất hăm hở giao tiếp với mình; vì thế họ ít khi cô độc và thậm chí họ còn khao khát sự cô độc Nhưng cô đơn là tình trạng không kiếm được ai để giao tiếp ở cấp độ nhận thức của mình.

Quyền Lực Cứng, Quyền Lực Mềm, Quyền Lực Thông Minh

Quyền lực cứng là quyền lực dựa trên sức mạnh quân sự và kinh tế Hai nguồn chính củaquyền lực cứng là sự đe dọa và dụ dỗ, có liên hệ rất gần gũi với nhau

Quyền lực mềm là quyền lực được thực hiện thông qua sự hấp dẫnvà thuyết phục Những tưtưởng cơ bản của "Quyền lực mềm" - coi sự hấp dẫn là một loại quyền lực -xuất hiện trong tưtưởng kinh tế - chính trị phương Đông cổ đại Nhưng quyền lực mềm chỉ thực sự phát triểnthành một lý thuyết hiện đại vào cuối thế kỷ XX

Quan niệm về quyền lực mềm của phương Tây rất gần gũi với quan điểm đức trị của phươngĐông Về bản chất, quyền lực mềm là khả năng tạo ra ảnh hưởng với người khác bằng cáchtác động tới hệ thống giá trị của người khác, làm thay đổi cách suy nghĩ của người khác, vàqua đó khiến người khác mong muốn chính điều mà mình mong muốn

Quyền lực cứng và quyền lực mềm có liên hệ với nhau Quyền lực không thể giải quyết đượcmọi vấn đề Quyền lực cứng là sự tác động từ bên ngoài đến các đối tượng của quyền lực, vì

vậy chi phí để sử dụng và duy trì quyền lực cứng thường cao và tiềm ẩn nguy cơ chống đối.Quyền lực chỉ thực sự hiệu quả khi nó có được tính chính đáng Quyền lực mềm nằm ở lẽphải và sự thuyết phục, nó tác động đến các đối tượng của quyền lực, làm cho sự thay đổinhận thức và hành vi diễn ra từ bên trong Quyền lực cứng là một trong những cơ sở để pháthuy quyền lực mềm Quyền lực mềm hấp dẫn khi chúng bắt nguồn từ thành công về vật chất,những thứ do quyền lực cứng mang lại.

Quyền lực mềm là sự bồi đắp cho những khiếm khuyết của quyền lực cứng Trong nhiềutrường hợp, cần phải có sự kết hợp giữa quyền lực mềm và quyền lực cứng Trong rất nhiềutrường hợp, quyền lực cứng là hậu phương để quyền lực mềm được thực thi hoặc làm tăngsức thuyết phục và hiệu quả của quyền lực mềm Khả năng kết hợp giữa “quyền lực mềm” và

“quyền lực cứng” được gọi là “quyền lực thông minh”

Quyền lực mềm thể hiện trong các mối quan hệ giữa các nước, giữa người lãnh đạo và nhânviên, giữa những người cầm quyền và nhân dân, Quyền lực mềm được sử dụng rộng rãi cảtrong quan hệ đối ngoại và đối nội

Quyền lực của một nhà lãnh đạo sẽ lớn hơn nếu người đó có thể làm cho những người khácchia sẻ và đóng góp vào hệ giá trị của mình Điều này được thực hiện dần dần, kết hợp vớinhững điều không nhìn thấy được

Với ưu thế tạo ra sự đồng thuận, huy động được vốn xã hội với chi phí ít nhất và đặc biệt làhuy động được sự tham gia tự nguyện lớn nhất, các mục tiêu như thúc đẩy dân chủ trong mộtquốc gia sẽ dễ đạt được hơn thông qua quyền lực mềm và trong đa số các trường hợp, hiệuquả hơn khi sử dụng được quyền lực thông minh

2 Quyền lực thông minh và nền dân chủ

Quyền lực thông minh không phải là một loại quyền lực thứ ba mà là sự kết hợp hay pha trộngiữa quyền lực mềm và quyền lực cứng Nó được coi là phù hợp hơn với các nền dân chủQuyền lực thông minh phù hợp với nền dân chủ Điều này không có nghĩa là quyền lực lãnhđạo không tồn tại trong nền dân chủ, mà nó tồn tại dưới một hình thức hợp lý hơn, phù hợphơn với nền dân chủ Phong cách lãnh đạo cũng đã có nhiều thay đổi, lãnh đạo bằng quyềnlực cứng giảm dần, các nhà lãnh đạo chú trọng nhiều hơn đến việc tạo ra ảnh hưởng và thuhút người dân vào các mục tiêu chính trị của mình

Việc sử dụng quyền lực thông minh là đặc trưng của nền dân chủ Thứ nhất, nó thể hiện được

sự tôn trọng các quyền con người, quyền cá nhân, những yếu tố quan trọng nhất trong nềndân chủ Khi nhà nước tôn trọng và bảo vệ các quyền cho các công dân thì các công dân cũng

sẽ tôn trọng, bảo vệ và hỗ trợ nhà nước Thứ hai, nhà nước cũng phải thể hiện có đủ năng lực

và nguồn lực để phục vụ nền dân chủ và đồng thời có đủ nguồn lực để duy trì các giá trị cơbản, duy trì trật tự xã hội và mở ra một tầm nhìn cho sự phát triển chung

Cơ chế phản hồi trong sử dụng quyền lực thông minh linh hoạt hơn Người dân có điều kiệnđưa ra các phản biện và yêu cầu Cơ chế phản hồi này giúp cho chính quyền củng cố được cảquyền lực cứng và quyền lực mềm của mình Việc xây dựng và củng cố quyền lực cứng vàquyền lực mềm của cả chính quyền và người dân sẽ hoàn thiện dần các kỹ năng dân chủ.Một nền dân chủ bao gồm một chính phủ dân chủ và xã hội dân chủ Quyền lực thông minhđược nói đến ở đây là quyền lực thông minh trong lãnh đạo và quyền lực thông minh của

người dân trong nền dân chủ, hay quyền lực thông minh của tổ chức và quyền lực thông minhcủa các cá nhân.

Những quốc gia muốn tăng cường quyền lực mềm trong đối nội, cần có một đường lối pháttriển kinh tế bền vững, hợp lý, được lòng dân, một hệ thống pháp luật đầy đủ, hiệu lực, bộmáy hành chính nhà nước gọn nhẹ, hiệu quả

Trong sử dụng quyền lực thông minh, sự cưỡng chế cũng là một công cụ được tính đến để tạo

ra một hậu phương vững chắc cho việc thực thi quyền lực mềm Mặc dù sự cưỡng chế khôngphải là một ưu tiên trong nền dân chủ, nhưng nó là cần thiết để duy trì trật tự xã hội và giữ ổnđịnh các giá trị cơ bản, bao quát, được cả xã hội thừa nhận

Một vấn đề khác là trong nền dân chủ phải nói đến quyền lực cứng và quyền lực mềm củacác nhóm và các cá nhân Sự độc lập về kinh tế, trình độ dân trí ngày càng cao, uy tín của các

cá nhân trong cộng đồng là những yếu tố tạo ra sự ảnh hưởng lớn trong xã hội, có thể trởthành tiếng nói gây áp lực cho những người cầm quyền trong nhiều lĩnh vực, góp phần đảmbảo dân chủ sẽ được thực thi

Một xã hội dân chủ lành mạnh dựa trên sự tham gia liên tục, công khai của số đông công dân.Nền dân chủ đòi hỏi con người có trách nhiệm Các công dân của nền dân chủ được tậnhưởng quyền tự do cá nhân, nhưng họ cũng phải chia sẻ trách nhiệm xã hội, xây dựng một hệgiá trị cơ bản, tìm hiểu và học hỏi các vấn đề nảy sinh, biết dung hòa những quan điểm tráingược, và biết thỏa hiệp khi cần thiết để đạt được thỏa thuận

Cả chính quyền và người dân đều có thể sử dụng quyền lực cứng và quyền lực mềm để giúpnhau phát triển tốt hơn và hoạt động có hiệu quả hơn Vì dân chủ được đặt trên cơ sở tính tựnguyện, tự giác nên cả hai bên đều phải học cách lắng nghe và thoả hiệp trong nhiều vấn đề

để đạt được lợi ích tối đa cho cộng đồng

Giai cấp cầm quyền hoàn toàn có ưu thế trong việc sử dụng vị trí tiền phong của mình hayquảng bá hệ tư tưởng của giai cấp cầm quyền Từ nhận thức rằng các giá trị đó là tốt, các giátrị đó sẽ dần dần và tự động được hấp thụ và lan toả trong xã hội

Mặt khác, cũng chính trong quá trình này, người dân sẽ tạo áp lực để các cơ quan nhà nước

và các quan chức củng cố quyền lực cứng Củng cố hiệu quả quyền lực cứng này sẽ tạo raquyền lực mềm đối với toàn xã hội, và củng cố được quyền lực mềm sẽ tạo ra được cả quyềnlực cứng và quyền lực mềm Đó là quan hệ hai chiều

Việc kết hợp được quyền lực cứng và quyền lực mềm trong đối nội là cái gốc tạo ra cácnguồn lực, giá trị, cơ sở cho quyền lực cứng và mềm trong quan hệ đối ngoại Chỉ có thực sựtôn trọng các quyền con người, nhất là quyền của cá nhân, của thiểu số, tạo cơ hội cho tranhluận lành mạnh, các cơ quan nhà nước và quan chức nhà nước phải gương mẫu trước tiêntrong tuân thủ pháp luật thì từng bước chúng ta mới củng cố được quyền lực cứng và quyềnlực mềm của mình, cả trong đối nội lẫn đối ngoại

Quyền lực cứng, quyền lực mềm hay quyền lực thông minh là những điều được vận dụnghàng ngày trong đời sống, dù có đặt tên cho nó hay không Điều quan trọng là nhận thứcđược trong hoàn cảnh và thời điểm nào sử dụng quyền lực loại nào là hợp lý Và còn quantrọng hơn nữa là nhận thức đúng ý nghĩa của từng loại quyền lực, quan tâm củng cố các loạiquyền lực một cách hợp lý, tạo ra được sức mạnh tối đa của một quốc gia Các loại quyền lực

này đều tồn tại trong nền dân chủ, và việc nhận thức và kiểm soát được các quyền lực này sẽlàm cho dân chủ đạt tới một chất lượng cao hơn.

Quốc Hội Việt Nam-Những Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn

Trên đường đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã tiến hành một cuộc khảo sát dày công

về mọi phương diện để chuẩn bị cho cuộc cách mạng của tương lai, trong đó vấn đề tổ chứcquyền lực nhà nước như thế nào thường xuyên là đối tượng để Người nghiên cứu, thểnghiệm

Sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất, đại biểu các nước đế quốc tham gia chiến tranh họp Hộinghị ở Vecxây (Pháp), nhân danh nhóm người Việt Nam yêu nước, Nguyễn Ái Quốc gửi đếnHội nghị bản yêu sách của nhân dân An Nam gồm tám điểm, trong đó nội dung điểm bảy vàđiểm tám như sau:

“7 Thay đổi chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật;

8 Đoàn đại biểu thường trực của người bản xứ, do người bản xứ bầu ra, tại Nghị viện Pháp

để giúp cho Nghị viện biết được nguyện vọng của người bản xứ”

Sau này, khi diễn ca bản yêu sách của nhân dân An Nam thành Việt Nam yêu cầu ca, thì cácđiểm bảy và điểm tám được thể hiện như sau:

“Bảy xin Hiến pháp ban hành

Trăm điều phải có thần linh pháp quyền

Tám xin được cử Nghị viên

Qua Tây thay mặt giữ quyền thổ dân”

Phân tích Bản yêu sách của nhân dân An Nam và một số tác phẩm khác, nhiều tác giả coi đó

là những dấu hiệu thể hiện tư tưởng xây dựng nhà nước pháp quyền của Hồ Chí Minh Chúngtôi tán thành với những nhận định này, nhưng đúng như có tác giả đã viết: hiểu như thế là

chưa đủ và mới chỉ nhấn mạnh yêu cầu về mặt “pháp trị” Chúng tôi chỉ có thể coi các yêusách rất đúng đắn đó cũng là của chính mình, trong thời đại mà ý muốn của nhân dân nắm

quyền tự quyết".

Như vậy, ngay từ thời kỳ đầu tiên khi thực hiện các biện pháp đấu tranh chính trị ở trên lãnhđịa của chủ nghĩa thực dân Pháp, quan điểm quyền lực thuộc về nhân dân đã trở thành mạchsuy nghĩ chủ đạo trong tư tưởng của Hồ Chí Minh

Tiếp đến năm 1926, trong bản yêu sách gửi Hội vạn quốc, một lần nữa Hồ Chí Minh lại đềcập tới vấn đề quyền tự quyết của nhân dân Trong bản yêu cầu này, Hồ Chí Minh và nhữngngười yêu nước khác đã viết:

“Nếu được độc lập ngay thì nước chúng tôi:

…

3 Xếp đặt một nền Hiến pháp theo những lý tưởng dân quyền"

Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, Hồ Chí Minh đã nhiều lần vận dụng những chế địnhquan trọng nhất thể hiện lý tưởng “dân quyền” trong các bản tuyên ngôn đó để làm vũ khívạch trần tính chất dã man, tàn bạo, giả nhân, giả nghĩa của chủ nghĩa thực dân cũ và mới

Từ Bản yêu sách của nhân dân An Nam đến Bản yêu sách gửi Hội vạn quốc, một vấn đề mới

đã hình thành trong tư tưởng Hồ Chí Minh là quyền lực của nhân dân chỉ có thể được bảođảm bằng Hiến pháp mà có tác giả gọi đó là tư tưởng về “hiến chính”

Trở lại vấn đề quyền lực thuộc về nhân dân, chúng ta còn thấy đây là kết quả khảo sát của HồChí Minh trong việc nghiên cứu các cuộc cách mạng điển hình trên thế giới và Người đã thể

hiện khá rõ trong tác phẩm Đường cách mệnh Nghiên cứu cách mạng tháng mười Nga, Hồ

Chí Minh rút ra kết luận có ý nghĩa cực kỳ quan trọng và trở thành phương châm chỉ đạotrong suốt cuộc đời hoạt động của Người là “Cách mệnh Nga dạy cho chúng ta rằng muốncách mệnh thành công thì phải dân chúng (công nông) làm gốc, phải có Đảng vững bền, phảibền gan, phải hy sinh, phải thống nhất Nói tóm lại, là phải theo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và Lênin”

Đáp lại nguyện vọng của nhân dân, Hồ Chí Minh đã trả lời như sau: “Tôi là một công dân củanước Việt Nam dân chủ cộng hoà nên tôi không vượt khỏi thể lệ của Tổng tuyển cử đã định”

Có nhà báo hỏi: “Thế sao Cụ không ra làm Chủ tịch Việt Nam, Cụ còn phải ra ứng cử lôithôi?” Hồ Chí Minh trả lời: “Vì tôi không muốn làm vua Lu-y thập tứ”

Là người đã dày công nghiên cứu vấn đề này, Hồ Chí Minh viết thư gửi đồng bào và đưa raphương án rất rõ ràng: “Chúng ta trước phải có một cái cơ cấu đại biểu cho sự chân thànhđoàn kết và hành động nhất trí của toàn thể quốc dân ta Mà cơ cấu ấy thì phải do một cuộctoàn quốc đại hội gồm tất cả các đảng phái cách mệnh và các đoàn thể ái quốc trong nước bầu

cử ra Một cơ cấu như thế mới đủ lực lượng và oai tín, trong thì lãnh đạo công việc cứu quốc,kiến quốc, ngoài thì giao thiệp với các hữu bang” Người nói: “Chúng ta phải có một hiếnpháp dân chủ Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc TỔNG TUYỂN CỬvới chế độ phổ thông đầu phiếu”

Tóm lại, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề nhân dân nắm quyền tự quyết được hình thành

rất sớm và ngày càng được phát triển phong phú thông qua các hoạt động chỉ đạo thực tiễn

cách mạng Một chính phủ muốn có đủ tư cách pháp lý để điều hành đất nước và tham giacác quan hệ pháp luật quốc tế chỉ có thể là Chính phủ của toàn dân do Quốc hội bầu ra Cóthể nói, việc thành lập Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà là kết quả tấtyếu của tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề quyền lực thuộc về nhân dân Và đó cũng là sự vậndụng có tính sáng tạo quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin của Hồ Chí Minh về cơ quan đại diệntrong điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam.

2 Quốc hội phải do toàn dân bầu ra theo những nguyên tắc dân chủ

Trong các nhà nước tư sản, Quốc hội là một thiết chế được xác lập trong Hiến pháp từ rấtsớm Tuy nhiên, không phải lúc nào giai cấp tư sản cũng tạo điều kiện về mặt pháp lý đểnhân dân lao động tham gia vào các cuộc bầu cử Lịch sử hình thành chế độ đại nghị tư sản

đã xảy ra biết bao câu chuyện vô lý, bất công trong việc xác định quyền bầu cử của ngườidân

Trong một số bài viết trước ngày Tổng tuyển cử đầu tiên (6.1.1946), Hồ Chí Minh có viết:

“một lá phiếu cũng có sức lực như một viên đạn”, “hễ là công dân thì đều có quyền đi bầucử” Tổng tuyển cử tức là tự do, bình đẳng, tức là dân chủ, đoàn kết Năm 1953, trong các bài

viết về Thường thức chính trị đăng trên báo Cứu quốc, Hồ Chí Minh tiếp tục đề cập tới vấn

đề quyền bầu cử của nhân dân Người viết: “Trong các cuộc bầu cử, công dân Việt Nam từ 18tuổi trở lên, không phân biệt gái, trai, tôn giáo, mức tài sản, trình độ văn hoá, không phân biệtnòi giống đều có quyền tham gia Đó là một cách rất hợp lý để nhân dân lao động thực hànhquyền thống trị của mình”

Sau cách mạng Tháng Tám và suốt cả trong thời kỳ chống Pháp, do thực tiễn Việt Nam cónhững đặc điểm riêng nên quan niệm về nhân dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh rất cởi mở.Người cho rằng: “Nhân dân là bốn giai cấp công, nông, tiểu tư sản, tư sản dân tộc và nhữngphần tử khác yêu nước Đó là nền tảng của quốc dân” Chúng không có quyền tuyển cử, ứng

cử, không có quyền tổ chức tuyên truyền song chúng cần phải làm tròn nghĩa vụ, như phụctùng trật tự, tuân theo pháp luật của nhân dân”

Tóm lại, quan niệm của Hồ Chí Minh về việc mở rộng cho mọi tầng lớp nhân dân tham gia

bầu cử và ứng cử vào Quốc hội có ý nghiã cực kỳ quan trọng trong việc củng cố chính quyềnnhân dân Quan niệm đó một mặt vẫn giữ được bản chất giai cấp của nhà nước ta là nhà nướccủa giai cấp công nhân, mặt khác, phúc đáp được yêu cầu của cách mạng Việt Nam trong thời

kỳ đó là phải thực hiện đại đoàn kết dân tộc để chống thù trong giặc ngoài, thực hiện thắnglợi sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc

3 Đại biểu Quốc hội phải là người có tài, có đức

Trong chế độ đại nghị tư sản, nghị sỹ không phải là người đại diện cho lợi ích của đa số nhândân lao động Các nhà kinh điển Mác xít đã nhiều lần vạch trần tính chất phi lý trong việc bầucác nghị sỹ trong nhà nước tư sản Mác đã nhận xét về các nghị sỹ được bầu trong Hạ việnAnh tháng 2-1874 và thời gian trước đó như sau: “Hạ nghị viện trước đây, xét về trình độ trítuệ chung ở dưới mức bình thường Nghị viện khoá này ở một mức độ phi lý còn lớn hơn sovới Nghị viện khoá trước, chỉ tuyệt đối đại diện cho bọn đại sở hữu ruộng đất và cho túi tiền”.Ông nói: “Trong địa bàn của phe Cộng hoà thì tôi là đảng viên Cộng hoà Trong địa bàn củaphe Dân chủ thì tôi là đảng viên Dân chủ Trong địa bàn xôi đậu thì tôi cũng xôi đậu Nhưngtôi luôn luôn ủng hộ công ty xe lửa I-ri” VI.I Lênin cho rằng: “Cứ mấy năm một lần địnhxem người nào trong giai cấp thống trị chà đạp và đè nén nhân dân trong Nghị viện, đó là

thực chất của chế độ đại nghị tư sản, không chỉ trong các nước quân chủ lập hiến-đại nghị mà

cả trong những nước cộng hoà dân chủ nữa” Theo Lê nin, nghị viện trong Nhà nước XHCN

là một nghị viện gồm các đại biểu công nhân trong đó “Nghị sỹ phải tự mình công tác, tựmình thực hiện những luật pháp của mình và tự mình kiểm tra lấy tác dụng của những luậtpháp ấy”

Đại biểu Quốc hội là chủ thể giữ vai trò then chốt nếu không muốn nói là quan trọng nhấttrong việc thực hiện quyền lực nhà nước của Quốc hội -cũng tức là thực hiện quyền lực donhân dân uỷ quyền bằng một cuộc bầu cử trực tiếp Người nêu rất cô đọng mà đầy đủ các đặcđiểm cần và đủ của người cán bộ cách mạng Người viết: “Tổng tuyển cử là một dịp cho toànthể quốc dân lựa chọn những người có tài, có đức để gánh vác công việc nước nhà”; “nhữngngười trúng cử sẽ phải ra sức giữ vững nền độc lập của Tổ quốc, ra sức mưu cầu hạnh phúccủa đồng bào Phải luôn luôn nhớ và thực hành câu: vì lợi nước, quên lợi nhà, vì lợi chung,quên lợi riêng

Phải làm sao cho xứng đáng với đồng bào, cho xứng đáng với Tổ quốc”

Trong điều kiện xây dựng chủ nghĩa xã hội, đại biểu Quốc hội còn phải là người “cần kiệmliêm chính, chí công vô tư, hết lòng hết sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, phục vụ chủnghĩa xã hội”

Người nói: “Tất cả đại biểu Quốc hội hứa với đồng bào là được cử vào Quốc hội để làm đạibiểu Quốc hội không phải là để làm quan, không phải là để ngồi trên ăn trốc mà là người đầy

tớ tuyệt đối trung thành của đồng bào”

4 Quốc hội phải quyết định những công việc quan trọng nhất của đất nước

Do sự phát triển của xã hội, Nghị viện ngày càng có địa vị pháp lý cao hơn và ngày càng trởnên độc lập với nhà vua Đến thế kỷ XV-XVI, Nghị viện ở Anh có toàn quyền lập pháp Đó

là giai đoạn mà “Nghị viện có quyền được làm tất cả, chỉ trừ việc biến đàn ông thành đàn bà”.Chủ nghĩa Mác-Lênin đã nêu ra sự cần thiết phải có thiết chế Quốc hội trong nhà nướcXHCN, nhưng địa vị pháp lý của quốc hội như thế nào trong cơ chế tổ chức quyền lực vẫn làvấn đề còn để ngỏ vì điều này phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của mỗi nước, mỗi thời kỳ

Ở Việt Nam, Quốc hội ra đời không phải là để cạnh tranh hay đòi hỏi chia sẻ quyền lực vớinhà vua như nghị viện các nước phương Tây.Thời kỳ đó cần phải có một chính phủ hợp pháp

có đủ tư cách pháp lý thực hiện các công việc đối nội, đối ngoại của đất nước Trong nhiềutác phẩm của mình, Hồ Chí Minh đã thể hiện nhất quán quan điểm của Người về vai trò củaQuốc hội

Theo Người, Quốc hội là cơ quan “quyết định những công việc quan trọng nhất của đấtnước” Quan điểm này có thể được xem xét dưới các góc độ sau đây:

4.1 Quan niệm “Quốc hội quyết định những công việc quan trọng nhất của đất nước” có

nghĩa là Quốc hội không phải là cơ quan duy nhất thực hiện quyền lực của nhân dân Trong

cơ chế thực hiện quyền lực ở nhà nước ta, Đảng cộng sản đã trở thành một mắt xích quantrọng chi phối tất cả các khâu khác Đây không phải là một điều “bí mật” có tính cá biệt Ởnước ta, Hồ Chí Minh đã từng tuyên bố công khai: “Đảng ta là Đảng cầm quyền”; “cơ quanlãnh đạo của Đảng có uy tín và quyền lực chân chính”; “quyền lực của cơ quan lãnh đạo là doquần chúng đảng viên giao phó, chứ không phải tự ai tranh giành được” Lợi ích của Đảng

không tách rời lợi ích giai cấp, lợi ích dân tộc và lợi ích của nhân dân Đảng thực hiện quyềnlãnh đạo của mình đối với nhà nước bằng các phương pháp riêng của Đảng.

4.2 Quan điểm “Quốc hội quyết định những vấn đề quan trọng nhất của đất nước” cho thấy

trong tư tưởng Hồ Chí Minh việc xác định địa vị pháp lý của Quốc hội là có phần nổi trội hơn

so với các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước (Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Việnkiểm sát nhân dân tối cao Quốc hội không thể làm tất cả mà chỉ quyết định những vấn đềquan trọng nhất Một là, Quốc hội không bị sa đà tranh luận giải quyết những vấn đề ít quantrọng, làm tầm thường hoá vai trò của cơ quan đại diện; Hai là, Quốc hội không thể là cơquan tập trung toàn bộ quyền lực như một số tác giả quan niệm từ trước tới nay Câu nói của

Hồ Chí Minh: “Tôi không muốn làm vua Lu-y thập tứ” đã phản ánh đậm nét tư tưởng củaNgười về vấn đề này

4.3 Những vấn đề quan trọng nhất của đất nước thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội

trong tư tưởng Hồ Chí Minh là một chế định vừa chứa đựng những nội dung mang tính phổbiến thể hiện những giá trị mà văn minh nhân loại đã đạt được, vừa có những nội dung mới

phù hợp với đặc điểm tình hình của Việt Nam Từ thế kỷ XVIII, trong tác phẩm Bàn về khế ước xã hội, Rouseau (1717-1778) đã cho rằng, “lập pháp là đỉnh cao nhất của sự hoàn thiện

mà sức mạnh tập thể có thể đạt tới

Sau này, khi bàn về mối quan hệ giữa quyền lập pháp và chế độ nhà nước trong tác

phẩm Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, C.Mác đã giải thích về quyền

lập pháp như sau: “Quyền lập pháp là quyền lực phải tổ chức lại cái phổ biến Nó là quyềnlực phải thiết lập chế độ nhà nước Nó cao hơn chế độ nhà nước

Nhưng mặt khác, quyền lập pháp lại là quyền lực được xác lập phù hợp với chế độ nhà nước

Vì thế, nó phải phụ thuộc vào chế độ nhà nước”

Qua các ý kiến trên đây có thể thấy rằng: hoạt động lập pháp là một trong những công việcquan trọng nhất của mỗi đất nước Điều đó lý giải vì sao trong nhiều tác phẩm của mình, HồChí Minh luôn đề cao vai trò của Quốc hội trong việc làm Hiến pháp và làm luật Đánh giá ýnghĩa của Luật Cải cách ruộng đất, Hồ Chí Minh cho rằng, “vì đạo lụât cách mạng đó mà

đồng bào nông dân sẽ đời đời ghi nhớ sự nghiệp to lớn của Quốc hội” Khi viết bài Quốc hội

ta vĩ đại thật, Hồ Chí Minh đã tổng kết những việc quan trọng nhất Quốc hội khoá I đã làm

là: tuyên bố kháng chiến cứu nước, thông qua Luật Cải cách ruộng đất, thông qua Hiến phápmới Như vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề lập hiến, lập pháp luôn luôn là nhiệm vụquan trọng hàng đầu của Quốc hội

Trong mối quan hệ giữa Quốc hội với các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước, theo Hồ ChíMinh, Chính phủ, người đứng đầu nhà nước cũng phải do Quốc hội bầu ra Và chính Người

đã khước từ lời đề nghị của nhân dân về việc để Hồ Chí Minh làm Chủ tịch vĩnh viễn khôngqua bầu cử Nghiên cứu một số hoạt động khác của Hồ Chí Minh còn thấy rằng: trong tưtưởng của Người, Quốc hội còn là cơ quan thực hiện quyền kiểm soát đối với Chính phủ vàngười đứng đầu nhà nước Trong đêm lịch sử trước ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội khoá I,Chủ tịch Hồ Chí Minh gần như đã thức trắng đêm để duyệt lại lần cuối cùng toàn bộ chươngtrình kỳ họp, sửa chữa lại câu chữ trong các văn kiện Toàn bộ nội dung, chương trình phiênhọp Quốc hội ngày 2-3-1946 chúng tôi thấy có mấy điểm đáng chú ý sau đây:

Một là, Quốc hội nhận xét Chính phủ lâm thời đã làm được nhiệm vụ kháng chiến, kiến quốc

và tuyên bố Hồ Chí Minh xứng đáng với Tổ quốc;

Hai là, Quốc hội bầu Chính phủ mới, cố vấn đoàn, kháng chiến uỷ viên hội;

Ba là, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ, Tối cao cố vấn đoàn và uỷ viên kháng

chiến hội đọc lời thề trước Quốc hội;

Bốn là, Quốc hội ra bản Tuyên ngôn của Quốc hội Việt Nam.

Qua các hoạt động này có thể thấy rằng, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, người đứng đầu nhànước, Chính phủ và những cá nhân khác giữ trọng trách trong bộ máy nhà nước luôn luônphải có sự tín nhiệm từ phía Quốc hội và chiụ sự kiểm soát của Quốc hội Sau này, nhiều lầnQuốc hội ra Nghị quyết về tín nhiệm Chính phủ, biểu dương các đại biểu Quốc hội đã hy sinh

vì sự nghiệp kháng chiến kiến quốc, truất quyền đại biểu Quốc hội của những đại biểu rời bỏnhiệm vụ kháng chiến kiến quốc cũng xuất phát từ quan điểm về việc thực hiện quyền kiểmsoát của Quốc hội

Kết luận

Trong cuộc đời hoạt động của Hồ Chí Minh, Người đã dành nhiều tâm huyết vào việc xâydựng và củng cố bộ máy nhà nước nói chung và Quốc hội nói riêng Một khi Quốc hội chưalàm hết chức năng của mình là đồng nghĩa với việc quyền lực của nhân dân chưa được thựchiện đầy đủ Toàn bộ hoạt động của Quốc hội trong những năm qua có hai vấn đề tồn tạiquan trọng nhất mà theo chúng tôi cần phải có phương án giải quyết:

Một là, vấn đề thông qua ngân sách vốn dĩ là kết quả của cuộc đấu tranh bền bỉ, lâu dài qua

nhiều thế kỷ giữa nghị viện và nhà vua và cuối cùng nghị viện đã đoạt được quyền này Hiếnpháp năm 1946 và các Hiến pháp năm 1959, năm 1980, năm 1992 đều ghi nhận ngân sáchthuộc quyền quyết định của Quốc hội Chỉ khi nào Quốc hội trực tiếp quyết định đầy đủ cáckhoản ngân sách nhà nước thì việc giám sát mới có khả năng chỉ rõ những địa chỉ cụ thể,những người phải chịu trách nhiệm để thất thoát tiền bạc của nhân dân

Hai là, khuynh hướng khiếu nại của nhân dân đối với cơ quan hành chính, tư pháp ngày một

gia tăng mà các cơ quan này không có khả năng xử lý nổi hoặc không thuyết phục được nhândân Vì vậy, trong thế kỷ tới Quốc hội với tư cách là cơ quan đại diện cho nhân dân cần cóvai trò lớn hơn về vấn đề này

Chúng tôi cho rằng, thực hiện tốt hai vấn đề vừa bức xúc, vừa cơ bản nói trên là sự vận dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề quyền lực thuộc về nhân dân thông qua hoạt động của Quốchội./

Bản chất đang thay đổi của quyền lực

Hơn bốn thế kỷ về trước, Nicolo Machiavelli khuyên răn các quân vương nước Ý rằng thà đểthiên hạ sợ mình hơn là yêu mình Nhưng trong thế giới ngày nay, có được cả hai điều này làhay hơn cả Giành được trái tim và khối óc của quần chúng lúc nào cũng là điều thiết yếu, vàtrong thế giới thông tin toàn cầu ngày nay, nó còn quan trọng hơn bao giờ hết Thông tin làsức mạnh, và công nghệ thông tin ngày nay quảng bá tin tức đến đại chúng một cách rộng rãihơn bao giờ hết Tuy vậy, các nhà lãnh đạo hầu như chỉ bỏ ra rất ít thời gian để suy nghiệm

bản chất của quyền lực đã thay đổi ra sao, và cụ thể hơn, là làm sao hội nhập các khía cạnh

“mềm” vào sách lược sử dụng quyền lực của họ

Quyền lực là gì?

Quyền lực cũng như thời tiết Ai cũng phụ thuộc vào nó, bàn về nó nhưng chẳng mấy ai hiểuđược nó Cũng như nông gia và các nhà khí tượng học tìm mọi cách để dự báo thời tiết, cáclãnh tụ và nhà phân tích chính trị cố gắng miêu tả và dự đoán thay đổi trong các mối quan hệquyền lực Quyền lực cũng như tình yêu, khó định nghĩa hay đo lường hơn là cảm nhận,nhưng không có nghĩa là nó không tồn tại Theo định nghĩa trong từ điển, quyền lực là khảnăng làm được việc gì đó Ở mức định nghĩa tổng quan này, quyền lực có nghĩa là khả năngđạt được kết quả mà mình mong muốn

Có người nhận thức một cách hạn hẹp về quyền lực; theo họ, chỉ có quyền chỉ huy hay quyềncưỡng chế Điều này xảy ra khi bạn buộc người ta thực hiện những hành vi mà trong hoàncảnh bình thường họ không thường làm như vậy.1 Bạn hô “Nhảy!” là họ nhảy Đây có vẻ như

là một trắc nghiệm hết sức đơn giản về quyền lực, nhưng thực ra sự việc không đơn giản chútnào

Các chính trị gia thực dụng và người thường cho rằng những vấn đề về hành xử và động lực

là quá phức tạp Vì vậy, họ dùng một định nghĩa thứ hai về quyền lực và xem nó đơn giản là

sự sở hữu khả năng hoặc nguồn lực có thể tác động đến hệ quả mong muốn Do đó, họ chomột quốc gia là hùng mạnh nếu nó có khá đông dân số và nhiều đất đai, tài nguyên thiênnhiên phong phú, kinh tế phồn vinh, quân đội hùng hậu, và xã hội ổn định Tác dụng của địnhnghĩa thứ hai này là làm cho khái niệm quyền lực trở nên cụ thể hơn, dễ đo lường và dự đoánhơn

Nguồn lực của quyền lực không dễ chuyển hóa thành kết quả mong muốn giống như tiền bạc.Sức mạnh để chiến thắng trong một trò chơi này có thể chẳng có tác dụng gì trong một tròchơi khác

Biến đồi nguồn lực thành quyền lực theo nghĩa đạt đuợc ước nguyện của mình đòi hỏi phải

có chiến lược bài bản và tài lãnh đạo khéo léo Tuy nhiên, chiến lược thường không thoảđáng và lãnh đạo hay sai lầm – ví dụ điển hình là các nước Nhật Bản và nước Đức vào năm

1941, hay Saddam Hussein năm 1990

Trong những giai đoạn trước đây, chúng ta dễ dàng đánh giá nguồn lực tạo nên quyền lựctrên trường quốc tế Phép kiểm chứng kinh điển đối với một siêu cường trên chính trườngquốc tế là “sức mạnh tham chiến.”.Trải qua nhiều thế kỷ, với tiến bộ của khoa học kỹ thuật,nguồn lực tạo ra sức mạnh tham chiến cũng đã thay đổi

Ví dụ sự phân phối nguồn lực tạo quyền lực trong thời đại thông tin ngày nay biến đổi rấtnhiều tuỳ theo từng vấn đề Chúng ta thường nghe nói là Hoa Kỳ là siêu cường duy nhấttrong một thế giới “đơn cực” Nhưng bối cảnh ngày nay phức tạp hơn ta tưởng nhiều Nghịtrình trên chính trường quốc tế trở nên giống như ván cờ vua ba chiều; để thắng được ván cờnày phải đi quân trên cả hàng dọc và hàng ngang Trên bàn cờ thứ nhất là các vấn đề quân sựkinh điển giữa các quốc gia ; Hoa Kỳ quả thực vẫn là siêu cường duy nhất với tầm hoạt độngquân sự toàn cầu, và trên bình diện này ta có thể dùng những khái niệm truyền thống như đơncực và bá chủ Họ vẫn chỉ là những đấu thủ một chiều trong cuộc chơi ba chiều Xét về lâu

dài, đó là con đường dẫn đến thất bại, vì để đạt được thắng lợi trên bàn cờ liên quốc gia thứ

ba đòi hỏi phải dùng đến quyền lực mềm

Quyền lực mềm

Ai cũng đã quen thuộc với quyền lực cứng Chúng ta hiểu rằng sức mạnh về kinh tế và quân

sự có thể khiến đối tác thay đổi lập trường của họ Quyền lực cứng dựa trên sự khuyến dụ(“củ cà rốt”) hay đe dọa (“cây gậy”) Nhưng đôi khi bạn có thể đạt được ước nguyện màkhông cần đe doạ hay dụ dỗ Cách gián tiếp để để đạt được ước nguyện có khi còn được gọi

là “bộ mặt thứ hai của quyền lực.” Một quốc gia có thể đạt được ước nguyện của mình trêntrường quốc tế bởi vì các quốc gia khác – vốn ngưỡng mộ các giá trị của nó, noi theo tấmgương của quốc gia này, ước muốn có được sự phồn vinh và cởi mở như vậy – muốn đi theobước chân của quốc gia đó Hiểu theo nghĩa này, chúng ta thấy được tầm quan trọng về việcsắp đặt các nghị trình và thuyết phục các quốc gia khác trên chính trường quốc tế, chứ khôngphải buộc họ phải thay đổi bằng cách đe dọa sử dụng sức mạnh quân sự hoặc cấm vận kinh

tế Quyền lực mềm, vốn lôi cuốn các đối tác mong muốn đạt được điều mà bạn cũng muốn,tạo điều kiện để hợp tác hơn là cưỡng chế.5

Nền tảng của quyền lực mềm là khả năng định hình ý muốn của đối tác Ở mức độ cá nhân,chúng ta ai cũng quen thuộc với sức mạnh của sự quyến rũ và cám dỗ Trong quan hệ lứa đôihay hôn nhân, quyền lực không nhất thiết nằm trong tay người có sức mạnh hơn, mà trái lạiphụ thuộc vào sự quyến rũ huyền bí

Các lãnh đạo chính trị từ lâu đã hiểu được sức mạnh phát xuất từ sự quyến rũ Nếu tôi có thểkhiến bạn muốn làm điều tôi muốn, tôi không cần dùng đến củ cà rốt hay cây gậy để bạn phảilàm theo ý tôi Trong khi lãnh đạo tại các quốc gia theo chính thể độc đoán thường hay cưỡngchế hay phát hành mệnh lệnh, chính trị gia tại các quốc gia dân chủ phải dựa vào sự kết hợpgiữa khích lệ và thu hút Quyền lực mềm là thành tố không thể thiếu được trong chính trịthường ngày trong xã hội dân chủ

Quyền lực mềm không đơn thuần đồng nghĩa với ảnh hưởng Bởi vì dù sao ảnh hưởng cũng

có thể xuất phát từ quyền lực cứng bằng răn đe hay mua chuộc Quyền lực mềm cũng hàmchứa nhiều hơn là tính thuyết phục hay khả năng tranh biện, mặc dù đây là một trong nhữngthành tố quan trọng Nó cũng là năng lực thu hút, và sự thu hút thường dẫn đến chấp thuận.Nói một cách đơn giản, xét về ứng xử, quyền lực mềm là quyền lực quyến rũ Xét về nguồnlực thì nguồn lực tạo ra quyền lực mềm là những tài sản giúp gây được sự quyến rũ nói trên Một cách hiểu khác về sự khác biệt giữa quyền lực cứng và quyền lực mềm là xem xét tất cảcác phương cách được dùng để đạt được kết quả mong muốn Quyền lực cứng và quyền lựcmềm liên hệ với nhau vì đấy là hai khiá cạnh của cùng một năng lực nhằm đạt được mục tiêuqua ảnh hưởng lên hành vi ngưởi khác Hai dạng quyền lực chỉ khác nhau về mức độ, xét vềbản chất hành vi và tính hữu hình của nguồn lực Quyền năng chỉ huy – khả năng thay đổinhững điều người khác làm được – dựa vào cưỡng chế hay dụ dỗ Quyền năng thu phục – khảnăng định hình những điều người khác muốn có – dựa vào tính thu hút về văn hoá và các giátrị, hay năng lực thao túng nghị trình các chọn lựa chính trị một cách khéo léo khiến cho cácđối tác tự từ bỏ một số chọn lựa của mình vì chúng không tỏ ra thực tế

Trên chính trường quốc tế, nguồn lực sản sinh ra quyền lực mềm thường xuất phát từ các giátrị mà một tổ chức hoặc quốc gia thể hiện qua nền văn hoá, qua những ví dụ đưa ra quaphương thức hoạt động và chính sách trong nước cũng như phương pháp xử lý các mối quan

hệ bên ngoài Đôi khi nhà nước gặp khó khăn khi muốn kiểm soát và vận dụng quyền lựcmềm

Như đã đề cập ở trên, cũng cùng một nguồn lực có thể ảnh hưởng cả chuỗi hành vi đi từcưỡng chế đến quyến rũ Một quốc gia đang trải qua giai đoạn suy thoái về quân sự lẫn kinh

tế không những đánh mất nguồn lực tạo nên quyền lực cứng mà cả một phần năng lực địnhhình các lịch trình quốc tế cũng như tính quyến rũ của họ Một số quốc gia bị thu hút bởi cácquốc gia có quyền lực cứng qua huyền thoại bất khả chiến bại và tính thiên định

Quyền lực mềm không phụ thuộc vào quyền lực cứng Toà thánh Vatican đương nhiên cóquyền lực mềm cho dù Stalin đã từng mỉa mai với câu hỏi, “Đức Giáo Hoàng có được mấy sưđoàn trong tay?” Đã có một thời Liên Xô có rất nhiều quyền lực mềm, nhưng nó đã đánh mất

ít nhiều quyền lực này sau khi xâm lăng Hungary và Tiệp Khắc Quyền lực mềm của chínhquyền Liên Xô tiếp tục suy giảm mặc dù nguồn lực cứng về kinh tế và quân sự ngày càng giatăng

Đôi khi các quốc gia có được thế lực chính trị rộng lớn hơn cả sức mạnh kinh tế và quân sự

mà họ sở hữu; điều đó ngụ ý là các quốc gia này đã xác định lợi ích quốc gia của họ phải baogồm những mục đích thu hút như viện trợ kinh tế và giữ gìn hoà bình

Các thể chế cũng có thể nâng cao quyền lực mềm của một quốc gia Ví dụ như Anh Quốctrong thế kỷ 19 và Hoa Kỳ vào thời kỳ nửa sau thế kỷ 20 đã triển khai các giá trị của họ thôngqua xây dựng các luật lệ và thể chế quốc tế phản ánh bản chất dân chủ tự do của nền kinh tếHoa Kỳ và Anh Quốc: trong trường hợp Anh Quốc là sự tự do mậu dịch và nền kim bản vị;trong trường hợp Hoa Kỳ là các thể chế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Tổ chức Mậu dịch Thếgiới, và Liên Hiệp Quốc

Nguồn lực của quyền lực mềm

Quyền lực mềm của một quốc gia dựa trên ba nguồn lực chính: nền văn hoá (ở những điểmthu hút), giá trị về chính trị (áp dụng trong và ngoài nước), và chính sách đối ngoại (khi đượccho là hợp pháp và phù hợp đạo đức)

Chúng ta hãy bắt đầu với văn hoá Văn hoá bao gồm các giá trị và tập tục vốn đem lại ý nghĩatrong một xã hội Văn hoá có nhiều biểu hiện khác nhau Thường người ta hay phân biệt giữavăn hoá cao cấp như văn chương, nghệ thuật, và giáo dục, vốn rất thu hút giới trí thức, và vănhóa đại chúng vốn nhằm giải trí đại đa số quần chúng

Một số nhà phân tích cho rằng quyền lực mềm chỉ đơn thuần là sức mạnh văn hóa đại chúng.Sai lầm của quan điểm này là đồng hoá quyền lực mềm với các nguồn lực văn hoá được dùng

để tạo ra quyền lực này Họ nhầm lẫn nguồn lực văn hoá với hành vi thu hút Ví dụ, nhà sửhọc Niall Ferguson mô tả quyền lực mềm là “những sức mạnh phi truyền thống như các sảnphẩm văn hoá và thương mại” và rồi ông phủ nhận nó vì lý do “thực ra, nó rất mềm.”18 Dĩnhiên, nước ngọt của hãng Coke và bánh mì Big Macs không nhất thiết cuốn hút nhân dâncác nước đạo Hồi khiến họ yêu mến nước Mỹ

Điều này không có nghĩa phủ nhận văn hóa đại chúng vốn thường là nguồn lực tạo ra quyềnlực mềm Nhưng như chúng ta đã thấy ở trên, hiệu quả của bất kỳ nguồn lực sức mạnh nàocũng phụ thuộc vào bối cảnh Xe tăng không còn là sức mạnh quân sự khi dùng nó trongvùng đầm lầy hay rừng rú Than và sắt không hề là nguồn lực lớn lao khi một quốc gia không

có cơ sở công nghiệp hạ tầng Có những người Serb đi ăn tại nhà hàng McDonald’s nhưngvẫn ủng hộ Milosevic.

Như chúng ta sẽ thấy trong chương tiếp theo, sự hấp dẫn (hay phản cảm) của văn hoá đạichúng Mỹ tại các khu vực khác nhau và đối với các nhóm khác nhau tạo điều kiện thuận lợihay bất lợi cho các viên chức Hoa Kỳ quảng bá chính sách của họ Trong một số trường hợp,

ví dụ như Iran, cũng cùng thứ phim ảnh từ Hollywood trong khi gây khó chịu cho giới giáo sĩhồi giáo lãnh đạo lại rất thu hút giới trẻ Tại Trung Quốc, văn hoá Mỹ vừa cuốn hút lại vừa bịtẩy chay trong những nhóm người khác nhau

Thương mại chỉ là một trong những phương cách trao đổi văn hoá Sự trao đổi văn hoá cũngxảy ra qua liên hệ cá nhân, thăm viếng, và trao đổi Ý tưởng và giá trị mà Hoa Kỳ xuất khẩutồn tại trong đầu óc của hơn nửa triệu du học sinh hàng năm học tập tại các trường đại họcHoa Kỳ và sau này trở về quê hương, hay trong đầu óc của những nhà kinh doanh châu Á hồihương sau khi họ thành đạt tại Thung lũng Silicon – chúng đều dễ dàng thẩm thấu trong tầnglớp ưu tú nắm trong tay quyền lực

Chính sách đối nội và đối ngoại của chính phủ cũng là một nguồn lực khác nữa Ví dụ, vàothập niên 1950, sự phân biệt chủng tộc trong nước làm suy giảm quyền lực mềm của Hoa Kỳtại châu Phi, và ngày nay án tử hình cũng như luật lệ kiểm soát vũ khí lỏng lẻo làm suy yếuquyền lực mềm của Hoa Kỳ tại châu Âu Tương tự, chính sách đối ngoại cũng ảnh hưởngmạnh đến quyền lực mềm Trường hợp điển hình là chính sách về nhân quyền của Tổngthống Jimmy Carter cũng như các nỗ lực của chính phủ nhằm quảng bá dân chủ dưới thờiTổng thống Reagan và Clinton Tại Argentina vào thập niên 1970, chính phủ quân sự bác bỏcác chính sách nhân quyền của Mỹ; hai mươi năm sau, những chính sách này đã đem lại chochính phủ Hoa Kỳ quyền lực mềm đáng kể khi những người theo Tổng thống Peron vốn bị tùđày trước đây lên nắm chính quyền

Chính sách nhà nước có thể tăng cường hoặc phí hoài quyền lực mềm của một quốc gia.Chính sách đối nội lẫn đối ngoại nào tỏ ra đạo đức giả, ngạo mạn, hay dửng dưng với côngluận, hoặc dựa trên quan điểm thiển cận phục vụ cho quyền lợi quốc gia, đều có thể hủy hoạiquyền lực mềm

Cuộc chiến tranh Iraq năm 2003 không phải là chính sách đầu tiên làm cho Hoa Kỳ khôngđược ưa chuộng Như chúng ta sẽ thấy trong chương tiếp theo, ba mươi năm trước, nhân dântrên toàn thế giới phản đối cuộc chiến tranh của Mỹ tại Việt Nam, và vị thế của Hoa Kỳ phảnảnh tính bất cập của các chính sách thời bấy giờ Sau này, khi Hoa Kỳ thay đổi chính sáchcủa họ và ký ức cuộc chiến tranh đã đi vào quá khứ, Hoa Kỳ thu hồi lại được đa phần quyềnlực mềm đã bị đánh mất trước đây

Những giá trị mà một chính phủ đấu tranh để bảo vệ trong nước (ví dụ như dân chủ), trongcác thể chế quốc tế (qua hợp tác với các quốc gia khác), và chính sách đối ngoại (thúc đẩyhoà bình và nhân quyền) đều ảnh hưởng mạnh mẽ đến ước nguyện của người khác Nhà nước

có thể thu hút hoặc xô đẩy người ta thông qua ảnh hưởng những hành động của họ Nhưngnhà nước không có khả năng sở hữu quyền lực mềm như họ sở hữu quyền lực cứng Nhữngtài sản trong quyền lực cứng như quân đội hoàn toàn thuộc về nhà nước; những tài sản kháchiển nhiên là thuộc về quốc gia, ví dụ như dầu khí và các khoáng sản; và một số tài sản kháclại có thể được chuyển giao dưới quyền kiểm soát tập thể, như hãng hàng không dân dụng cóthể được huy động trong tình hình khẩn cấp Trái lại, nhiều nguồn lực của quyền lực mềm

hoàn toàn tách riêng khỏi nhà nước và chỉ đóng góp một phần khi nhà nước huy động Ví dụnhư trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam, văn hoá đại chúng Mỹ thường đối đầu với các chínhsách nhà nước Ngày nay, phim ảnh Hollywood với các diễn viên nữ ăn mặc hở hang và lốisống phóng túng, hoặc những nhóm Cơ Đốc Giáo cấp tiến lên tiếng chỉ trích Hồi Giáo là mộttôn giáo độc ác, đều đứng ngoài sự kiểm soát của chính phủ trong một xã hội tự do, nhưng dùsao cũng ảnh hưởng xấu đến các nỗ lực của chính quyền nhằm cải thiện quan hệ với các quốcgia Hồi Giáo

Quyền lực mềm và ảnh hưởng tới chính sách đối ngoại của

Mỹ dưới chính quyền Obama

-Nguyễn Vũ

Tùng-Khái niệm quyền lực mềm lần đầu tiên được Nye xây dựng trong cuốn sách xuất bản năm

1990 có nhan đề “Bound to Lead: The Changing Nature of American Power” Quyền lựcmềm được định nghĩa là khả năng có được thứ mình muốn thông qua sự hấp dẫn

Thay vì ép buộc bằng vũ lực Nguồn của quyền lực mềm là bất cứ tài sản nào của quốc giagiúp sản sinh ra khả năng hấp dẫn đó

Mục tiêu lãnh đạo thế giới, lợi ích quốc gia có phạm vi toàn cầu, và theo đó là sự bác bỏ chủnghĩa biệt lập, đó là những yếu tố tương đối bất biến trong chính sách đối ngoại của Mỹ từgiữa thế kỷ XX tới nay Quá trình hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại của Mỹ đang

có những biến số mới: tình hình thế giới đã có những thay đổi lớn, phản ánh tương quan lựclượng đang thay đổi giữa các nước lớn dưới tác động của các xu thế vận động trong quan hệquốc tế và sự phát triển của cuộc khủng hoảng tài chính – kinh tế đang diễn ra theo hướng bấtlợi hơn đối với Mỹ; Tổng thống Mỹ Obama là người có ít kinh nghiệm đối ngoại; và nước

Mỹ dưới thời Obama phải chú trọng hơn vào các vấn đề đối nội Đó là những xuất phát điểmmới của chính sách đối ngoại Mỹ sau khi Obama bước vào Nhà Trắng

Câu hỏi đặt ra là trong giai đoạn hiện nay, chính sách đối ngoại của Mỹ được dựa trên nềntảng lý luận nào Và những thay đổi và điều chỉnh trên thực tế trong chính sách đối ngoại của

Mỹ từ khi Obama lên cầm quyền tới nay có nhất quán với cơ sở lý luận đó không Đây lànhững điểm chính mà bài viết này cố gắng trả lời

1 Sức mạnh khôn ngoan: Từ Nossel tới Nye

Để bổ khuyết cho sự thiếu kinh nghiệm về chính sách đối ngoại và ngoại giao, Tổng thốngObama đã nhanh chóng đạt được thoả thuận với Thượng nghị sĩ Hillary Clinton và cử bà vàochức Bộ trưởng Ngoại giao Điều đáng nói là Ngoại trưởng Clinton đã nhanh chóng làm sáng

tỏ các cơ sở lý luận của chính sách đối ngoại mà Mỹ sẽ theo đuổi Trong cuộc điều trần trước

Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ trước khi được bổ nhiệm chính thức, bà Clinton phátbiểu: “Chúng ta phải sử dụng điều đã được gọi là sức mạnh khôn ngoan– tức là một loạt cáccông cụ mà ta có trong tay.” Như vậy, sức mạnh khôn ngoan, một thuật ngữ khoa học do họcgiả Joseph Nye sử dụng, đã tìm được đường vào trong ngôn ngữ chính sách đối ngoại của

Mỹ

Bài báo của Nossel đã nêu lên một số điểm đáng lưu tâm Thứ nhất, đây là sự phê phán mạnh

mẽ yếu tố vũ lực trong chính sách đối ngoại của Bush, nhất là khi vũ lực lại được sử dụngmột cách đơn phương và quá mức Điều đó cũng có nghĩa rằng Nossel về nguyên tắc đồng ývới chính sách của Bush, vì chính sách đó vẫn có các mục tiêu mang hơi hướng của chủnghĩa Tự do – phát triển dân chủ trong nước và củng cố các thể chế kinh tế và chính trị quốc

tế trong quan hệ quốc tế, và qua đó khẳng định vị trí lãnh đạo của Mỹ trên thế giới Và điềunày liên quan tới điểm thứ ba, đó là sức mạnh khôn ngoan, tức là việc sử dụng tất cả các công

cụ của chính sách để đạt được mục tiêu

Đặt trong bối cảnh của cuộc thảo luận chính sách, nhất là khi chính sách đối ngoại của Bush

đã tỏ rõ sự kém hiệu quả, khái niệm sức mạnh khôn ngoan đã đưa ra một cách tiếp cận mớitạo đà cho sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của chính quyền mới Tuy nhiên, điều đócũng không có nghĩa là khái niệm này hoàn toàn rõ ràng và sáng sủa về mặt lý luận cũng nhưgợi ý chính sách Đầu tiên, dường như vẫn có sự lẫn lộn về định nghĩa Thực ra, Nosselkhông đưa ra định nghĩa về “sức mạnh khôn ngoan”, mà chỉ nhấn mạnh tới việc sử dụng sứcmạnh Mỹ “một cách khôn ngoan.” Điều đó có nghĩa là sức mạnh Mỹ vẫn có, nhưng cách sửdụng chúng để đạt được mục đích một cách có hiệu quả hơn mới là điều đáng bàn Ngoài ra,Nossel cũng dường như có sự lẫn lộn về lý luận Một mặt, Nossel khẳng định sức mạnh khônngoan là “sản phẩm” của những người thuộc phái tiến bộ, có cội nguồn lý luận từ trường pháiquốc tế tự do Tuy nhiên, chính Nossel cũng nhấn mạnh rằng việc “nắm tất cả các nguồn sứcmạnh hiện có và sau đó sử dụng chúng một cách mạnh dạn nhưng thực tế” là bản chất củaviệc sử dụng sức mạnh một cách khôn ngoan Điều đó lại làm lập luận của Nossel nói riêng

và những người thuộc trường phái Tự do nói chung “hở sườn” trước lập luận của phái Hiệnthực: xét cho cùng, những người theo phái Hiện thực luôn nhấn mạnh việc sử dụng sức mạnhmột cách khôn ngoan, thực tế, và hiệu quả Như vậy, khái niệm sức mạnh khôn ngoan màNossel đưa ra dường như đã không gây được tiếng vang trong cả giới học giả và những nhàhoạch định chính sách khi bài báo xuất hiện

Nhưng khi Joseph Nye sử dụng đúng thuật ngữ này thì đa số lại coi đó là “sáng kiến lớn”, vànhư trên đã nêu, sức mạnh khôn ngoan đã phát huy tác động trực tiếp với tư cách là một cơ sở

lý luận mới của chính sách đối ngoại Mỹ dưới thời Obama Lý do chính để giải thích hiệntượng này là Nye đã đặt cuộc thảo luận về sức mạnh khôn ngoan vào mạch thảo luận về

“Quyền lực mềm” do chính ông khởi xướng và duy trì từ đầu những năm 1990 của thế kỷtrước đến tận gần đây Quả thật, nếu thảo luận về Quyền lực mềm của Nossel dựa trên sự phêphán Chính quyền Bush đã thiên về sử dụng sức mạnh quân sự, thì không thể không nhắc tớiQuyền lực mềm và mối quan hệ giữa chúng với nhau

Quyền lực cứng, Quyền lực mềm

Theo Nye, quyền lực cứng là khả năng thay đổi hành vi hay lợi ích của các thực thể chính trịkhác thông qua sự lôi kéo hay đe dọa Quyền lực cứng là sức mạnh vật chất, bao gồm sứcmạnh kinh tế, quân sự, khoa học – công nghệ

Quyền lực mềm được định nghĩa là khả năng có được thứ mình muốn thông qua sự hấp dẫnthay vì ép buộc bằng vũ lực Theo Nye, nguồn chủ yếu của Quyền lực mềm xuất phát từ: vănhóa; tư tưởng chính trị; chính sách đối nội và đối ngoại Cụ thể, Nye phân tích:

– Nguồn lực văn hóa được chia ra làm hai loại: văn hóa dành cho tầng lớp tinh hoa và vănhóa phổ thông Nye khẳng định: thương mại là kênh hiệu quả giúp truyền bá văn hóa ra bênngoài bên cạnh các kênh khác như du lịch, giao lưu quốc tế, giáo dục.

– Chính sách đối nội và đối ngoại cũng là nguồn tạo ra Quyền lực mềm Chính sách đúng đắnhoặc sai lầm có thể củng cố hoặc làm suy yếu Quyền lực mềm

Theo Nye, quyền lực cứng và quyền lực mềm đều liên quan đến nhau vì đó là hai mặt củakhả năng đạt được mục đích bằng cách tác động lên hành vi của đối tượng khác Sự khácnhau có chăng chỉ là về mức độ, cả về bản chất hành vi và sự hữu hình của các nguồn lực sửdụng Quyền lực sai khiến – tức khả năng thay đổi hành động của người khác – dựa vào sựcưỡng chế hoặc lôi kéo Quyền lực định hướng – tức khả năng điều chỉnh lợi ích của ngườikhác – lại dựa trên sự hấp dẫn về văn hóa, tư tưởng chính trị hoặc khả năng đặt ra chươngtrình nghị sự cho những quốc gia khác Theo đó, các dạng hành vi cũng thay đổi từ sai khiếncho đến định hướng, từ ép buộc cho đến đơn thuần là sự hấp dẫn Như vậy, các nguồn lực củasức mạnh mềm sẽ được sử dụng cho các dạnh hành vi về phía “định hướng”, và các nguồnlực của quyền lực cứng được triển khai cho các hành vi “sai khiến” Tuy nhiên, mối quan hệnày không phải lúc nào cũng phân định rạch ròi Nhiều quốc gia trở nên hấp dẫn nhờ sự “bấtkhả chiến bại”, và quyền lực “sai khiến” có thể sử dụng để hình thành nên các thể chế sau nàyđược coi là hợp lý Tương tự, một nền kinh tế mạnh không những tạo ra nguồn lực cho sứcmạnh cứng như các khoản tiền và lệnh cấm vận mà còn có thể tạo sự thu hút đối với các quốcgia khác

Sức mạnh khôn ngoan

Như đã phân tích ở trên, mối quan hệ quyền lực rất phức tạp, do không có mối tương quanvững chắc giữa tiềm lực và kết quả Như vậy, việc chuyển hoá tiềm lực thành việc hoàn thànhcác mục tiêu mong muốn phải thông qua sự hình thành một chính sách hợp lý Về điểm này,Richard N Haass trong cuốn The Politics of Power viết, “Không được nhầm lẫn các kháiniệm sức mạnh với khả năng ảnh hưởng (influence) Chính sách đối ngoại là năng lực chuyểnhóa những sức mạnh này thành ảnh hưởng hoặc thành tựu (accomplishments).” Như vậy,theo Haass, “Không thể xem xét khái niệm sức mạnh quốc gia ở dạng tĩnh mà cần đặt trongmột bối cảnh nhất định (context) Điều quan trọng trong chính trị quốc tế không chỉ dừng lại

ở việc một quốc gia có bao nhiêu sức mạnh, mà còn phải tính đến sức mạnh của các quốc giakhác và cách họ sử dụng nó Bản thân sức mạnh quốc gia không phải là mục đích cuối cùng,

mà chính khả năng chuyển hóa những sức mạnh ấy thành ảnh hưởng mới thật sự quantrọng.”12

Lasswel và Kaplan đi sâu vào xem xét hoàn cảnh và khả năng chuyển hóa của sức mạnh vàkết luận rằng: cần tránh việc khái quát hóa sức mạnh quốc gia, mà thay vào đó nên xem xéttương quan lực lượng giữa quốc gia với các quốc gia khác trong một “khuôn khổ tình huốngchính sách” (policy contingency framework) Nói cách khác, sở dĩ có việc sức mạnh quốc giakhông thể chuyển hóa thành kết quả chính sách là do vấn đề phương pháp (chứ không phảivấn đề thực chất sức mạnh), vì xưa nay các nhà lãnh đạo vẫn xem sức mạnh có tính “khảdụng” như tiền tệ mà không tính việc liệu sử dụng loại nguồn lực ấy trong một hoàn cảnhnhất định có đủ hiệu quả để tạo ra lợi thế như ý cho mình hay không Chính vì vậy, Lasswell

và Kaplan đã nhấn mạnh: bất kỳ phân tích chính sách nào cũng phải được đặt trong bối cảnh

và phải tính đến ứng xử của các quốc gia trong từng tình huống cụ thể.13

Trong khi đó, Baldwin cho rằng muốn biến khả năng thành hiện thực, phải điều hoà ít nhất 5yếu tố cùng một lúc trong một công thức tổng hợp PDDFO, với:

P (power): có hay không sức mạnh để sử dụng

D (domain): lĩnh vực sử dụng (kinh tế, quân sự…)

D (dose): liều lượng sử dụng

F (fungibility): mức độ chuyển hoá sức mạnh của từng công cụ sức mạnh trong lĩnh vực vàhoàn cảnh cụ thể

O (object): phản ứng của đối tượng bị sử dụng sức mạnh

Tất cả các ý kiến trên đã được Nye phát triển thành khái niệm “sức mạnh khôn ngoan” (smartpower).14 Thực ra, đây có thể được coi là một cách chơi chữ, bởi vì power có thể hiểu theohai nghĩa, (i) nước – dùng trong ngữ cảnh nước lớn, nước nhỏ, và (ii) sức mạnh/quyền lực –dùng trong cuộc thảo luận về sức mạnh cứng, sức mạnh mềm Trong dự án nghiên cứu doCSIS có nhan đề Smart Power: A Smarter, More Secure America, nghĩa thứ nhất được sửdụng Nhóm tác giả đã đặt vấn đề là làm cách nào để Mỹ “trở thành một nhà lãnh đạo thế giớiđược hoan nghênh với một chương trình nghị sự quốc tế có tính xây dựng trong thế kỷ XXI?Làm sao Mỹ khôi phục toàn bộ sức mạnh quốc gia (national power)? Và làm sao Mỹ trởthành một nước khôn ngoan hơn (a smarter power)?”15 Như vậy, cuộc thảo luận về sức mạnhkhôn ngoan phần nhiều liên quan tới việc hoạch định chính sách quốc gia với mục tiêu khaithác hết sức mạnh vật chất (cứng) và phi vật chất (mềm) của một nước, sử dụng chúng đúngtheo công thức PDDFO để mục tiêu chính sách đạt được ở mức tối đa với chi phí tối thiểu.Chính vì thế, trước tiên cần khẳng định rằng sức mạnh khôn ngoan đã được những ngườisáng tạo ra tiếp cận như sau: “Sức mạnh khôn ngoan là sự sử dụng một cách thông thạo cả haidạng sức mạnh này Sức mạnh khôn ngoan là sự phát triển một chiến lược thống nhất, một cơ

sở nguồn lực, và một bộ công cụ để đạt được mục tiêu chính sách dựa trên cả sức mạnh cứng

và sức mạnh mềm.”16 Như vậy, giống như Nossel, sức mạnh khôn ngoan theo cách hiểu củaNye trước hết là việc sử dụng sức mạnh một cách khôn ngoan

Nhưng Nye rõ ràng hơn về mặt lý luận Khác với Nossel – người có xu hướng neo cơ sở lýluận của sức mạnh khôn ngoan vào chủ nghĩa Tự do – Nye (cũng là một người có thiênhướng Tự do) lại xây dựng lập luận trên cơ sở của chủ nghĩa Hiện thực Công việc trước hếtcủa người hoạch định chính sách, theo Nye, là việc bám sát các lợi ích quốc gia và các công

cụ chính sách mà một nước có, và trên cơ sở đó tìm ra các biện pháp chính sách thích hợp vàhiệu quả nhất Đây là tư tưởng Hiện thực trong việc hoạch định và triển khai chính sách, vìtheo Nye và nhiều người khác có lập trường phê phán Bush, yếu tố ý thức hệ và cũng nhưcông cụ quân sự đã được đặt quá cao Ngoài ra, tuy nhấn vào cách tiếp cận sức mạnh mềm,Nye cũng không quên sức mạnh cứng và mối quan hệ qua lại giữa hai dạng sức mạnh này.Trong bài báo “Think Again: Soft Power” đăng trên tạp chí Foreign Affairs (số tháng 3/2006)

đã chỉ ra một số hiểu lầm về sức mạnh cứng và mềm; đồng thời cập nhật khái niệm sức mạnhmềm khi thế giới đứng trước những diễn biến mới như chủ nghĩa khủng bố, xung đột sắc tộc.Ông không đồng ý với quan điểm cho rằng sức mạnh kinh tế là sức mạnh mềm, vì nếu tínhđến các biện pháp cấm vận thì hậu quả về phía người nhận không hề “mềm” chút nào Ngượclại, Nye cho rằng sức mạnh kinh tế có thể chuyển thành sức mạnh cứng hoặc sức mạnh mềm;

có thể ép buộc các nước bằng cấm vận hoặc dụ dỗ họ bằng sự thịnh vượng Tương tự, tiềmlực quân sự không chỉ tạo ra sức mạnh cứng mà còn tạo ra sức mạnh mềm qua ví dụ Hitler và

Stalin đã truyền bá về sự bất khả chiến bại của quân đội để gieo niềm tin và lôi kéo các nướctham gia vào liên minh của mình Điều đó cho thấy một quân đội được tổ chức tốt có thểkhiến các quốc gia khác ngưỡng mộ.

2 Ứng dụng sức mạnh khôn ngoan và những xu hướng mới trong chính sách đối ngoại Mỹ

Trên thực tế, có thể thấy rằng Obama đã bị ảnh hưởng bởi tinh thần Hiện thực trước khi trởthành tổng thống Trong một cuộc vận động tranh cử, Obama tuyên bố rằng ông ủng hộ chínhsách đối ngoại thực dụng của Bush (bố) Ngoại trưởng Clinton có nhiệm vụ phải thể hiệnđược tinh thần ấy bằng chính sách đối ngoại cụ thể dù có dựa vào sức mạnh khôn ngoan.Trong cuộc điều trần tại Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, bà tuyên bố Mỹ phải sử dụng sứcmạnh khôn ngoan và “với sức mạnh khôn ngoan, ngoại giao sẽ trở thành công cụ tiên phongcủa chính sách đối ngoại.”23 Và dưới đây là những xu hướng phát triển ban đầu của chínhsách đối ngoại mới của Mỹ qua cách tiếp cận “sức mạnh khôn ngoan.”

Về mặt phương châm, sức mạnh khôn ngoan thể hiện mối quan hệ cân bằng hơn giữa sửdụng sức mạnh quân sự và ngoại giao, theo hướng thiên về ưu tiên hơn cho các biện phápngoại giao Theo đó, mặc dù sức mạnh khôn ngoan được coi là sự pha trộn giữa ưu tiên đốivới sức mạnh mềm dưới thời Bill Clinton và sức mạnh cứng dưới thời Bush (con), công cụngoại giao sẽ được coi trọng hơn Mỹ sẽ chỉ sử dụng công cụ quân sự khi các biện pháp ngoạigiao không còn tác dụng Hơn nữa, khi sử dụng biện pháp ngoại giao, Mỹ sẽ tránh không sửdụng các biện pháp đơn phương, tức coi trọng cách tiếp cận đa phương hơn và quan tâm tới ýkiến và lợi ích của các nước khác hơn Và Mỹ cũng sẽ chọn lọc hơn trong việc can dự vàoquan hệ quốc tế: chỉ các vấn đề trực tiếp liên quan tới quyền lợi của Mỹ mới được ưu tiên vàcách tiếp cận sẽ giải quyết vấn đề (problem-solving) trên cơ sở thiên về cách tính toán cân đốilợi – hại, và ít nhấn mạnh về những lý tưởng Tự do như những người theo chủ nghĩa Quốc tếtheo đuổi

– Xây dựng liên minh, đối tác, và thể chế để tạo nền móng cho việc xử lý các vấn đề toàn cầu– Phát triển toàn cầu: xây dựng một cách tiếp cận thống nhất về phát triển, bắt đầu từ sứckhoẻ cộng đồng

– Phát triển ngoại giao công chúng (public diplomacy): nâng cao khả năng tiếp cận đối vớikiến thức và giảng dạy trên phạm vi quốc tế

– Nhất thể hoá kinh tế: tăng cường lợi ích thương mại cho mọi người

– Công nghệ và sáng chế để đối phó với thách thức về thay đổi khí hậu và an ninh nănglượng

Tuy nhiên, những người chỉ trích chính sách đối ngoại trên lập tức cho rằng theo cách này,

Mỹ sẽ đưa ra một hình ảnh về một siêu cường yếu kém và không quyết đoán, và ngoại giao

dù được ưu tiên cũng chỉ là một nền ngoại giao không làm ai sợ vì không được hỗ trợ bởi sứcmạnh cứng Christian Brose lập luận: “Ai cũng biết là Obama sẵn sàng đối thoại Vấn đề là ởchỗ ông ta có đòn bẩy gì để đối thoại thành công… Và đến nay có thể cho rằng chúng takhông có đòn bẩy, và do đó đối thoại mà không có đòn bẩy thì chỉ làm hại quyền lợi củaMỹ.”26 Ngoài ra, nhiều nhà quan sát khác đã cho rằng dưới Chính quyền Obama, xét về mặtthực chất, chính sách đối ngoại dựa trên sức mạnh khôn ngoan là sự thể hiện trở lại của chủnghĩa Hiện thực Nói cách khác, tiếp cận của Nye về sức mạnh khôn ngoan ít mang dấu ấn

của việc coi các giá trị Tự do là mục tiêu của chính sách đối ngoại của Mỹ Đa phương, ngoạigiao chỉ còn là phương tiện để Mỹ theo đuổi lợi ích quốc gia trong hoàn cảnh thế và lực đãsuy yếu.

Cách mạng thông tin, các chủ thể phi quốc gia và sự

phân tán quyền lực

-Lê Hồng Quyền lực và cuộc cách mạng thông tin

Điệp-Cách đây 4 thế kỷ, Francis Bacon đã viết rằng tri thức là quyền lực Vào đầu thế kỷ 21, phầnlớn của dân số thế giới đã có thể tiếp cận được loại quyền lực này Vào thế kỷ 15, việc pháthiện ra kỹ thuật in của Gutenberg, vốn đã tạo điều kiện cho việc in Kinh Thánh và sự truyền

bá của Kinh Thánh đến với phần lớn dân chúng Châu Âu lúc bấy giờ Các truyền đơn và ủyban trao đổi thông tin cũng đã tạo điều kiện giúp Cách mạng Mỹ thành công Như nhữngngười theo chủ nghĩa kiến tạo đã chỉ ra, những thay đổi nhanh chóng trong dòng chảy thôngtin có thể dẫn đến những thay đổi quan trọng về bản sắc và lợi ích

Cuộc cách mạng thông tin bắt nguồn từ những tiến bộ kỹ thuật nhanh chóng về máy tính,truyền thông và các phần mềm vốn giúp cho chi phí xử lý và truyền tải thông tin giảm xuốngmột cách đáng kể Trong suốt 30 năm qua, cứ một năm rưỡi năng lực tính toán lại tăng gấpđôi một lần, và đến đầu thế kỷ 21, chi phí giảm chỉ còn một phần nghìn so với những nămđầu thập kỷ 70 của thế kỷ trước

Vào năm 1993, có khoảng 50 trang web trên toàn thế giới Tính đến hết thập niên, con số này

đã vượt quá 5 triệu website Từ năm 2000 đến 2005, tỉ lệ sử dụng internet toàn cầu đã tăng170% Băng thông truyền thông cũng được mở rộng nhanh chóng, và chi phí thông tin liênlạc tiếp tục giảm với tốc độ còn nhanh hơn cả mức tăng sức mạnh tính toán Ngày nay, mộtsợi cáp quang mỏng manh có thể truyền được lượng thông tin của 90,000 tập sách trongkhoảng thời gian 1s Giờ đây với công nghệ truyền tải giọng nói qua internet, những cuộc gọinhư vậy hầu như trở thành miễn phí Còn webcam có thể cho phép chúng ta ngồi thoải mái ởnhà tham dự các hội nghị qua video Vào những năm 1980, một thiết bị lưu trữ được 1gigabyte thông tin phải to bằng cả một gian phòng; ngày nay một máy Apple iPod bỏ vừa túi

áo của bạn có dung lượng lưu trữ lên đến 60 gigabyte

Trong vòng hơn 130 năm, truyền thông nhanh chóng luôn diễn ra giữa Châu Âu và Bắc Mỹ.Thay đổi quan trọng nhất là việc chi phí truyền tải thông tin giảm đáng kể Vì những lý dothực tế, chi phí truyền thông nay đã trở nên không còn đáng kể, và cũng nhờ đó, lượng thôngtin được chuyển đi trên khắp thế giới là vô tận Kết quả là một sự bùng nổ về thông tin Theomột ước lượng, có khoảng 1,5 tỷ gigabyte thông tin lưu trữ dạng số và lượng trao đổi củanhững thông tin này được tăng gấp đôi mỗi năm Vào đầu thế kỷ 21, người sử dụng máy tínhtrên toàn thế giới gửi khoảng 4.000 tỷ thư điện tử một năm, và các trang web lưu trữ khoảng

170 terabyte thông tin theo một ước tính sơ lược Những thay đổi sâu sắc trong hai ngànhcông nghiệp có liên quan là máy tính và truyền thông, đôi khi được gọi là “cuộc Cách mạng

Công nghiệp lần thứ ba”, đang thay đổi bản chất của các chính phủ, chủ quyền quốc gia vàtạo ra một sự phân tán quyền lực.

Bài học từ quá khứ

Trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất vào đầu thế kỷ 19, việc sử dụng năng lượnghơi nước trong các nhà máy và các phương tiện giao thông đã tạo ra những thay đổi to lớn vềkinh tế, xã hội, và chính phủ Các mô hình sản xuất, lao động, điều kiện sống, các tầng lớp xãhội, và cả các quyền lực chính trị đều bị biến đổi Giáo dục công đã phát triển khi công nhânlao động được đòi hỏi phải biết chữ và lành nghề để có thể làm việc trong các nhà máy vớicông việc ngày càng nguy hiểm và phức tạp hơn Các lực lượng cảnh sát đặc thù đã xuất hiện

để đối phó với quá trình đô thị hóa, như trường hợp của Luân Đôn Tiền trợ cấp được đổ vàoxây dựng các công trình cơ sở hạ tầng, kênh đào và đường tàu hỏa thiết yếu

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai, diễn ra vào đầu thế kỷ 20, với năng lượng điện, sợitổng hợp và động cơ đốt trong Nước Mỹ chuyển từ một nước nông nghiệp là chủ yếu thànhmột quốc gia cơ bản công nghiệp hóa và đô thị hóa Vào những năm 1890, hầu hết người Mỹvẫn còn là các nông dân hoặc người hầu Một vài thập niên sau đó, đại đa số dân Mỹ sốngtrong các thành phố lớn và làm việc trong các nhà máy Các phong trào tiến bộ của cả haiđảng đã dẫn tới sự ra đời các quy định pháp luật chống độc quyền, các điều luật đầu tiên vềbảo vệ người tiêu dùng do cơ quan tiền thân của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹđưa ra, và các quy định về bình ổn kinh tế do Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đề xuất Nước Mỹ đãnhanh chóng đạt tới vị trí siêu cường của nền chính trị thế giới

Các nền kinh tế và mạng lưới thông tin đã thay đổi nhanh hơn mức biến đổi của chính quyền.Nhà xã hội học Daniel Bell cho rằng “Nếu như có một vấn đề xã hội duy nhất và bao trùmxảy ra trong xã hội hậu công nghiệp – đặc biệt là trong việc quản lý giai đoạn chuyển tiếp,quá độ – thì đó chính là sự quản lý về quy mô.” Nói một cách đơn giản, những bộ phận cấuthành cơ bản của nền chính trị thế giới đang bị biến đổi bởi các công nghệ mới

Hiện tại, chúng ta vẫn còn đang trong giai đoạn đầu tiên của cuộc cách mạng thông tin, vànhững tác động của nó đến kinh tế và chính trị lúc này là không đồng đều Các thiết chế xãhội biến chuyển chậm hơn các thay đổi về công nghệ Ví dụ, động cơ điện được phát minhvào năm 1881 nhưng mãi tới 4 thập kỷ sau đó Henry Ford mới là người đầu tiên tổ chức mộtnhà máy sản xuất theo dây chuyền để tận dụng tối đa năng lượng điện Độ trễ tương tự cũngxảy ra với công nghệ thông tin và máy tính

Những tác động của truyền thông đại chúng và phát thanh truyền hình, không kể đến điệnthoại, có xu hướng đem đến tác động chính trị tập trung hóa Dù thông tin được lan tỏa rộngrãi nhưng lại bị ảnh hưởng bởi chính quyền trung ương nhiều hơn so với thời kỳ thịnh hànhcủa báo chí địa phương, và điều này đúng ngay cả ở các quốc gia dân chủ Những tác độngnày càng có mức độ ảnh hưởng lớn khi chúng được sử dụng bởi những chế độ độc tài vốn cóthể loại bỏ những nguồn thông tin đối lập

Các máy chủ dường như giúp tăng cường khả năng lên kế hoạch tập trung và giám sát củagiới lãnh đạo trung ương trong một mô hình kiểm soát hình kim tự tháp Những kênh truyềnhình của chính phủ thường là các kênh thống trị về nguồn tin tức Thông qua các trung tâmkiểm soát dữ liệu trung ương, máy tính giúp cho việc giám sát và nhận diện của chính phủ dễdàng hơn, và quá trình thương mại hóa cũng đã thay đổi thiên hướng tôn trọng tự do cũngnhư quy tắc phát triển của internet trước đây Tuy nhiên, công nghệ mã hoá vẫn đang phát

triển, và các chương trình như Gnutella hay Freenet đã cho phép người dùng có thể trao đổithông tin một cách ẩn danh.

Khi chi phí sử dụng máy tính giảm xuống và bản thân chiếc máy tính cũng nhỏ gọn lại thìchúng ngày càng được phổ biến rộng rãi, tác động theo hướng phi tập trung hóa của nó ngàycàng mạnh hơn so với khuynh hướng tập trung hóa trước đây Internet đã tạo ra một hệ thốnggiúp quyền lực của thông tin được phân tán rộng rãi Internet tạo ra sự trao đổi thông tinkhông giới hạn giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với cộng đồng, giữa cộng đồng với cánhân và quan trọng nhất là sự trao đổi thông tin giữa các nhóm nhiều người với nhau Nhàkhoa học chính trị Pippa Norris đã viết rằng “Các thông điệp trên internet đang được truyền

đi với tốc độ nhanh hơn, xa hơn và trực tiếp hơn.” Chính phủ vẫn có thể kiểm soát thông tin,nhưng điều này đòi hỏi chi phí cao và nhiều khi đưa lại những kết quả đáng thất vọng Nhưvậy, thay vì tăng cường tập trung hóa và sự quan liêu của các chính quyền, các công nghệthông tin mới có xu hướng tạo điều kiện hình thành những tổ chức dạng mạng lưới, nhữngloại cộng đồng mới, và từ đó đòi hỏi chính phủ phải đóng những vai trò mới

Cả các cá nhân và những tổ chức tư nhân, từ các công ty, các tổ chức phi chính phủ cho đếnnhững kẻ khủng bố đều được tăng cường sức mạnh để đóng một vai trò trực tiếp hơn trongnền chính trị thế giới Sự phổ biến của thông tin làm cho quyền lực được phân tán rộng rãihơn Tốc độ nhanh của internet cũng khiến cho tất cả mọi chính phủ sẽ có ít cơ hội kiểm soátcác chương trình nghị sự của họ hơn Các nhà lãnh đạo chính trị sẽ có ít thời gian tự do hơntrước khi phản ứng với các sự kiện, đồng thời họ cũng phải chia sẻ sân khấu với nhiều chủthể hơn Những người theo chủ nghĩa kiến tạo cảnh báo rằng chúng ta cũng nên tránh bị thôimiên bởi những thuật ngữ như “cân bằng quyền lực” hay “bá quyền”, cũng như những thông

số so sánh quyền lực cứng giữa các quốc gia Hình ảnh của chủ nghĩa hiện thực về việc cânbằng quyền lực giữa các quốc gia có chủ quyền khiến chúng ta không nhận thấy những sựphức tạp mới của chính trị thế giới

Các chủ thể liên quốc gia

Một trong những đặc tính của thời đại thông tin toàn cầu là vai trò ngày càng gia tăng củanhững chủ thể liên quốc gia – những chủ thể không phải là quốc gia hoạt động xuyên biêngiới quốc tế Nền chính trị quốc tế truyền thống chỉ bàn về các quốc gia Chúng ta thường sửdụng các dạng nói ngắn gọn như “Nước Đức muốn vùng Alsace” hay “Pháp e sợ Anh” Vàothế kỷ 18, các quốc vương sẽ là người đại diện cho một quốc gia Vào thế kỷ 19, một tầng lớptinh hoa lớn hơn kiểm soát các quyết định chính sách đối ngoại Tuy nhiên, ngay cả trước khicuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất nổ ra, ngoại giao Châu Âu vẫn tương đối bó hẹp trongquan hệ giữa các chính phủ với nhau Thêm vào đó, trong thời kỳ cổ điển của chính trị quốc

tế, chương trình nghị sự bị giới hạn Các vấn đề an ninh quân sự thường là đề tài chủ yếu củacác chương trình nghị sự này

Xét về chất, các chủ thể liên quốc gia đã đóng vai trò trong nhiều thế kỷ, tuy nhiên sự biếnđổi về lượng trong nửa sau của thế kỷ 20 đã đánh dấu một thay đổi quan trọng trong hệ thốngquốc tế Trong một thế giới phụ thuộc lẫn nhau ở cấp độ toàn cầu, chương trình nghị sự củanền chính trị quốc tế đang ngày càng được mở rộng Chẳng hạn như ở Mỹ, hầu hết tất cả các

cơ quan trong nước đều đóng một vai trò quốc tế nào đó Tất cả các cơ quan của chính phủ

Mỹ đều có bộ phận đối ngoại riêng của mình Thực tế, chúng ta sẽ thấy chỉ một nhóm nhỏtrong số nhân viên ở hầu hết các đại sứ quán Mỹ là người thuộc Bộ Ngoại giao.

Trong bối cảnh phụ thuộc lẫn nhau đầy phức tạp, các xã hội tương tác với nhau ở nhiều cấp

độ hơn Những mối tương giao xảy ra xuyên biên giới quốc gia và không nằm trong tầm kiểmsoát tập trung của các cơ quan phụ trách đối ngoại này được gọi là các mối quan hệ liên quốcgia Những mối quan hệ này bao gồm (không chỉ giới hạn ở) vấn đề nhập cư, sự lưu chuyểncủa các dòng vốn từ nước này sang nước khác xảy ra hàng ngày trên các thị trường chứngkhoán và tiền tệ thế giới, các hoạt động buôn bán vũ khí và thuốc phiện trái phép, cũng nhưmột số hoạt động khủng bố nhất định Các chính phủ trên thế giới có thể cố gắng kiểm soátnhững hoạt động này đặc biệt là đối với nạn khủng bố và buôn lậu, nhưng rất tốn kém Trongtrường hợp có sự phụ thuộc lẫn nhau cao độ và số lượng chủ thể liên quốc gia nhiều, chúng ta

có thể bị nhầm lẫn bởi những cách nói tắt vốn được sử dụng thông dụng trong giai đoạn chínhtrị quốc tế cổ điển trước đây Chúng ta thường nói “Nhật Bản đồng ý nhập khẩu nhiều hơn”hoặc “Mỹ phản đối những yêu sách mở rộng thềm lục địa dưới đáy đại dương,” nhưng nếuxem xét một cách kỹ lưỡng hơn chúng ta có thể thấy rằng các công ty Nhật Bản đã hoạt độngxuyên quốc gia nhằm tăng cường xuất khẩu hoặc vài công dân Mỹ đã vận động hành langquốc tế để có được một định nghĩa rộng hơn về thềm lục địa

Những lợi ích chồng chéo này luôn tồn tại, thường phổ biến trong lĩnh vực kinh tế và xã hộihơn là trong các vấn đề an ninh quân sự Vấn đề an ninh thường là một vấn đề có tính tập thểcao Sự an nguy của một dân tộc là một vấn đề mang lợi ích chung Trong khi đó các vấn đềkinh tế xã hội thường ít có điểm chung hơn và lợi ích trong các lĩnh vực này cũng thườngkhác biệt hơn Do đó khi sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế tăng lên cùng với sự xuất hiện củacác vấn đề về kinh tế trong các chương trình nghị sự chính trị quốc tế, chúng ta nhận ra rằngcác thuật ngữ ngắn gọn được sử dụng trước đây nay không còn mô tả được đầy đủ các tiếntrình chính trị

Tôi đã đề cập rằng vào năm 1973 các quốc gia tiêu thụ dầu mỏ muốn duy trì giá dầu thấptrong khi các quốc gia sản xuất muốn đẩy giá cao lên Các công ty sản xuất dầu thuộc cácquốc gia tiêu thụ cũng muốn đẩy giá dầu tăng lên Các nhà sản xuất dầu nhỏ lẻ ở Texas cũngmuốn tăng giá dầu vì họ có cùng lợi ích với các quốc gia Ảrập chứ không phải cùng lợi íchvới người tiêu dùng Các nhà sản xuất năng lượng hạt nhân cũng ủng hộ việc tăng giá dầu bởi

vì điều đó có thể giúp cho năng lượng hạt nhân trở nên cạnh tranh hơn Ngành công nghiệpkhai thác than và các công nhân mỏ đang thất nghiệp cũng không bất bình với sự tăng giá củadầu mỏ Các nhà sinh thái tin rằng giá dầu cao hơn sẽ giúp giảm lượng tiêu thụ dầu mỏ vàmức độ ô nhiễm môi trường Như vậy, ngay bên trong các quốc gia tiêu thụ dầu mỏ cũng đã

có sự phân hóa lớn về lợi ích xung quanh giá dầu Khi sự phụ thuộc lẫn nhau tăng lên, chínhtrị sẽ khác đi khi chúng ta vén lên tấm rèm của lợi ích quốc gia và an ninh quốc gia các quốcgia tiêu thụ dầu mỏ không muốn sử dụng các biện pháp cực đoan như bạo lực là bởi sự nhạycảm của mức độ phụ thuộc lẫn nhau khiến giá năng lượng cao được coi là tích cực bởi nhiềuchủ thể chính trị quan trọng trong nội bộ các quốc gia tiêu thụ dầu mỏ này Trên thực tế đãtồn tại một liên minh liên quốc gia không chính thức muốn đẩy giá dầu tăng cao

Sự tồn tại của những lợi ích trái chiều trong một quốc gia không phải là vấn đề mới Vào thế

kỷ 19 chính trị Mỹ có đặc điểm nổi bật là sự chia rẽ giữa giới nông dân ở các bang phía Namvới các nhà công nghiệp ở phía Bắc về vấn đề thuế quan Khi Tổng thống George W Bushtăng thuế đối với thép năm 2002, quyết định này đã làm hài lòng các công ty và tập đoàn sản

xuất thép, nhưng lại gây thiệt hại cho những đối tượng sử dụng thép Chính trị trong nướcđóng một vai trò quan trọng trong việc định hình chính sách đối ngoại, và với sự tham gia củacác chủ thể vào chính trị nội bộ ngày càng mở rộng, điều này càng trở nên chính xác hơn.Hơn nữa, khi một số nhóm lợi ích trong nước có được khả năng liên lạc và tương tác mộtcách trực tiếp với các nhóm lợi ích ở các quốc gia khác, chúng sẽ tạo ra một hình thái chínhtrị thế giới mới.

Nếu những người trong Xã hội 1 muốn gây áp lực với Chính phủ 2, họ sẽ phải yêu cầu ChínhPhủ 1 thảo luận với Chính Phủ 2 Tuy nhiên trong mô hình liên quốc gia, người dân trong Xãhội 1 có thể gây áp lực lên Chính phủ 2 hoặc lên người dân trong Xã hội 2 một cách trực tiếp.Khi nói về chính trị của sự phụ thuộc lẫn nhau chúng ta không nên cho rằng mọi thứ đềuđược định hình bởi mô hình truyền thống của mối quan hệ giữa các chính phủ với nhau Mộttrong những đặc điểm nổi bật của mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau phức tạp chính là vai tròquan trọng của các chủ thể khác bên cạnh các quốc gia

Cách diễn đạt ngắn gọn truyền thống vẫn là cách diễn đạt gần như chính xác nhất, ngay cảtrong bối cảnh chính trị của sự phụ thuộc lẫn nhau Các quốc gia thường vẫn là chủ thể chính.Nhưng nếu bạn chỉ tập trung vào các quốc gia mà thôi bạn sẽ có một cái nhìn sai lệch vềchính trị trong giai đoạn phụ thuộc lẫn nhau Các quốc gia có vẻ như bất khả xâm phạm nếunhìn tổng thể, nhưng nếu xem xét kỹ hơn ta sẽ thấy có những lĩnh vực của các quốc gia rất dễ

bị tổn thương hơn Những lĩnh vực dễ bị tổn thương này thường có xu hướng hoạt động liênquốc gia để cải thiện tình hình Nói tóm lại, các quốc gia vẫn là chủ thể quan trọng nhất củachính trị quốc tế, nhưng như những người theo chủ nghĩa kiến tạo đã cảnh báo, nếu nói nhưvậy nghĩa là bạn đã bỏ quên một số yếu tố quan trọng khác

Các tổ chức phi chính phủ (NGO)

Các tổ chức tư nhân cũng ngày càng tăng cường hoạt động liên quốc gia Các tổ chức tôngiáo liên quốc gia chống lại chế độ nô lệ đã xuất hiện từ năm 1775, trong khi đó thế kỷ 19chứng kiến sự ra đời của tổ chức Quốc tế Xã hội Chủ nghĩa, Hội Chữ Thập Đỏ,vv… TrướcChiến tranh thế giới thứ nhất có 176 tổ chức phi chính phủ quốc tế Đến năm 1956 con số nàytăng lên đến gần 1.000, và đến năm 1970 là gần 2.000 Gần đây, chúng ta chứng kiến sự bùng

nổ về số lượng của các tổ chức phi chính phủ Chỉ tính riêng trong thập niên 1990 con số này

đã tăng từ 6.000 lên xấp xỉ 26.000 tổ chức Và những số liệu này chỉ đại diện cho những tổchức được thành lập một cách chính thức Có rất nhiều tổ chức phi chính phủ tuyên bố hoạtđộng như một tổ chức vì “lương tâm toàn cầu”, đại diện cho lợi ích chung của nhân loại vượtqua khỏi giới hạn của các quốc gia cụ thể, hay các lợi ích mà các quốc gia không quan tâm.Xét về phương diện tài nguyên quyền lực, những tổ chức mới này hiếm khi sở hữu sức mạnhcứng nhưng cuộc cách mạng thông tin đã tăng cường đáng kể sức mạnh mềm cho họ

Các chính phủ ngày nay đang phải chia sẻ sân khấu chính trị của mình với những chủ thể cóthể sử dụng thông tin để tăng cường sức mạnh Nếu xét tới quyền lực của các nhà biên tập uytín hay những nhân vật có thể định hướng thông tin trong thời đại internet, chúng ta có thểthấy có một cách đơn giản để đánh giá tầm quan trọng ngày càng gia tăng của các tổ chứcliên quốc gia, đó là nhìn vào số lần được nhắc đến của các tổ chức này trên các phương tiệntruyền thông đại chúng chính thống Theo cách này, những tổ chức phi chính phủ lớn nhất

hiện nay đã trở thành những chủ thể thường xuyên tham gia vào cuộc chiến giành sự quantâm của những nhà biên tập có ảnh hưởng.

Thông tin và quyền lực giữa các quốc gia

Cuộc cách mạng thông tin đang làm cho chính trị thế giới trở nên phức tạp hơn Nó cũng làmthay đổi tương quan quyền lực giữa các quốc gia trên thế giới Mỹ là nước được lợi nhiềunhất, trong khi rất nhiều quốc gia nghèo hơn bị bỏ lại phía sau Trong thời đại thông tin, thếgiới vẫn bao gồm các nền kinh tế lấy nông nghiệp, công nghiệp hay dịch vụ làm chủ đạo.Những xã hội và chính quyền hậu công nghiệp vốn chịu ảnh hưởng nhiều bởi thời đại thôngtin sẽ tiếp tục tồn tại song song và tương tác với những quốc gia ít bị tác động hơn bởi cuộccách mạng thông tin này

Mức chi phí giảm có thể giúp các nước nghèo thực hiện các bước nhảy vọt hoặc bỏ qua vàigiai đoạn phát triển nhất định Ví dụ, các cách thức liên lạc vô tuyến đã và đang thay thế dạngtruyền thông hữu tuyến tốn kém Công nghệ nhận dạng giọng nói cũng có thể giúp nhiềungười mù chữ tiếp cận với phương thức liên lạc qua máy tính Kết nối internet và giáo dục từ

xa cũng có thể giúp cho các bác sĩ và các nhà nghiên cứu thiếu thông tin ở những nướcnghèo Tuy nhiên, điều các nước nghèo cần nhất hiện nay chính là nền giáo dục và cơ sở hạtầng cơ bản

Công nghệ lan rộng nhanh chóng khiến cho nhiều nước mong muốn xây dựng những Thunglũng Silicon riêng của mình Cơ sở hạ tầng thông tin phát triển, luật sở hữu trí tuệ được bảođảm, chính sách hợp lý, môi trường kinh doanh thuận lợi, thị trường vốn vững chắc, và mộtlực lượng lao động có kỹ năng với khả năng sử dụng tiếng Anh sẽ là những điều kiện mà cácnước nghèo đến một lúc nào đó sẽ đạt được, nhưng không thể trong một sáng một chiều.Thông qua việc giúp giảm bớt chi phí và tháo dỡ rào cản tham gia các thị trường, cuộc cáchmạng thông tin đáng lẽ cũng có thể giảm bớt quyền lực của các nước lớn trong khi tăngcường quyền lực cho các nước nhỏ và các chủ thể phi quốc gia Tuy nhiên trong thực tế, quan

hệ quốc tế phức tạp hơn câu chuyện công nghệ kia rất nhiều Xét ở một vài khía cạnh, cuộccách mạng thông tin đang giúp đỡ các quốc gia nhỏ, trong khi ở những góc độ khác, nó lạiđang trợ giúp cho các quốc gia vốn đã hùng mạnh và giàu có Có một vài lý do giải thích chothực tế này

Thứ nhất, quy mô vẫn là một vấn đề quan trọng Một số yếu tố mà các nhà kinh tế gọi là ràocản đối với việc gia nhập và tính hiệu quả của quy mô vẫn tiếp tục tồn tại trong một số khíacạnh quyền lực có liên quan tới thông tin Những nền công nghiệp giải trí lớn thường đượchưởng tính hiệu quả của quy mô trong việc sản xuất và phân phối các nội dung Thị phầnthống trị của Mỹ trong lĩnh vực phim ảnh và chương trình truyền hình là một ví dụ điển hìnhcho điều này Những công ty mới gia nhập thị trường sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việccạnh tranh với Hollywood Hơn thế nữa, trong nền kinh tế thông tin tồn tại “tác động mạnglưới” ảnh hưởng trở lại đối với quy mô Như chúng ta đã biết, một chiếc điện thoại thì hoàntoàn vô dụng Khi có hai chiếc, giá trị của chúng sẽ được tăng lên, và cứ như vậy, giá trị củachiếc điện thoại ngày càng gia tăng khi mạng lưới được mở rộng

Thứ hai, việc thu thập và sản xuất các thông tin mới vẫn cần những nguồn vốn đầu tư lớn.Trong rất nhiều trường hợp cạnh tranh, thông tin mới chính là yếu tố đóng vai trò quan trọng

nhất Ở một vài khía cạnh nào đó, thông tin là một loại hàng hóa công không gây nên tìnhtrạng cạnh tranh: mức tiêu thụ của người này không làm suy giảm mức tiêu thụ của ngườikhác Mỹ, Nga, Anh và Pháp là những quốc gia có năng lực thu thập thông tin tình báo vượttrội so với các quốc gia khác Trong một vài trường hợp mang tính thương mại, người đi theosau nhưng nhanh chân có thể đạt được nhiều thành công hơn so với người đi tiên phong,nhưng khi nói về quyền lực giữa các quốc gia, thường người đi tiên phong có lợi hơn so vớingười đi sau Thật đáng ngạc nhiên nhưng không có gì khó hiểu khi cho dù người ta đã thảoluận rất nhiều về việc Internet thu hẹp khoảng cách không gian nhưng các công ty vẫn tậptrung ở Thung lũng Silicon, vì cái mà người ta gọi là “hiệu ứng tiệc cocktail.” Điều đem lạithành công chính là cách có được thông tin mới một cách không chính thức trước khi nhữngthông tin đó được công khai Quy mô của thị trường và việc ở gần các đối thủ cạnh tranh, cácnhà cung ứng và các khách hàng vẫn là những vấn đề quan trọng trong nền kinh tế thông tin.Thứ ba, những người tiên phong thường là những người tạo ra các chuẩn mực và kiến trúccủa các hệ thống thông tin Đôi khi, những công nghệ thô với chi phí thấp sẽ mở ra nhữngcon đường tắt giúp những kẻ đi sau vượt qua người tiên phong Nhưng trong nhiều trườnghợp, cách phát triển theo trình tự của hệ thống thông tin khiến cho người đi đầu vẫn có đượcnhiều thuận lợi nhất Việc sử dụng tiếng Anh và hình thức các tên miền hàng đầu hiện naytrên internet là một ví dụ tiêu biểu Một phần do sự biến chuyển của nền kinh tế Mỹ trongthập niên 1980, một phần khác do đầu tư vào việc chạy đua vũ trang thời kỳ Chiến tranh lạnh,nước Mỹ thường xuyên là người đi tiên phong và tiếp tục là quốc gia đứng đầu trong việcứng dụng các công nghệ thông tin đa dạng.

Thứ tư, sức mạnh quân sự vẫn đóng vai trò quan trọng trong các lĩnh vực của quan hệ quốc

tế Tuy nhiên, công nghệ thông tin cũng có những tác động có lợi cho các nước nhỏ, trong khimột số tác động khác lại có lợi cho các cường quốc Nhiều kỹ thuật quân sự tốn kém trướcđây giờ được đưa ra khỏi kho và trở thành hàng hóa thương mại, điều này đem lại lợi ích chocác quốc gia nhỏ hơn, các chủ thể phi chính phủ, cũng như gia tăng mức độ dễ bị tổn thươngcủa các nước lớn

Các thiết bị định vị toàn cầu giúp cung cấp một cách chính xác các vị trí một thời vốn là tàisản của quân đội thì nay đã trở thành hàng hóa phổ biến tại các cửa hàng như hệ thống Wal-Mart Hơn nữa, hệ thống thông tin cũng khiến cho các nước lớn bị đe dọa nhiều hơn khi bổsung thêm các mục tiêu tấn công hấp dẫn cho các nhóm khủng bố Chúng ta có thể hình dung

ra trong vòng 25 năm tới, một đối thủ nguy hiểm có thể quyết định tấn công nước Mỹ

Tuy nhiên, các xu hướng khác lại giúp củng cố quyền lực của những quốc gia vốn đã hùngmạnh Công nghệ thông tin đã tạo ra một cuộc cách mạng về quân sự Những bộ cảm biếnđược đặt trong không gian, các thiết bị thu phát trực tiếp, máy tính tốc độ cao, và các phầnmềm phức tạp cho phép thu thập, phân loại, xử lý, truyền tải và phổ biến thông tin về những

sự kiện phức tạp diễn ra trên một khu vực địa lý rộng lớn Sự am hiểu về không gian chiếntrường này kết hợp với việc định vị mục tiêu chính xác đang tạo ra một ưu thế vượt trội Haicuộc chiến tranh vùng Vịnh đã cho thấy những đánh giá truyền thống về cân bằng vũ khí như

xe tăng hay máy bay đang trở nên không thích hợp, trừ khi chúng bao gồm cả đánh giá vềkhả năng kết hợp công nghệ thông tin với những vũ khí trên Đó chính là sai lầm mà SaddamHussein (cũng như những thành viên Quốc hội Mỹ năm 1990 dự đoán về tổn thất nặng nề củaMỹ) đã mắc phải Rất nhiều công nghệ phù hợp đang được bày bán ở các thị trường thươngmại và những nước yếu hơn có thể hy vọng mua được nhiều công nghệ như vậy từ thị trường

đó Tuy nhiên, điều mấu chốt ở đây không phải là việc sở hữu được những vũ khí hạng nặnghoặc các hệ thống quân sự tiên tiến mà là khả năng kết hợp các hệ thống lại với nhau thànhmột hệ thống hoàn chỉnh Theo hướng này, nước Mỹ dường như vẫn đang duy trì vai trò dẫnđầu của mình Trong một cuộc chiến tranh thông tin, chỉ cần một lợi thế nhỏ cũng có thể tạo

ra những khác biệt lớn

Cách Mạng Thông Tin, Các Chủ Thể Phi Quốc Gia Và Sự Phân

Tán Quyền Lực (P2)

-Lê Hồng Các chủ thể liên quốc gia

Điệp-Một trong những đặc tính của thời đại thông tin toàn cầu là vai trò ngày càng gia tăng củanhững chủ thể liên quốc gia – những chủ thể không phải là quốc gia hoạt động xuyên biêngiới quốc tế Nền chính trị quốc tế truyền thống chỉ bàn về các quốc gia Chúng ta thường sửdụng các dạng nói ngắn gọn như “Nước Đức muốn vùng Alsace” hay “Pháp e sợ Anh” Vàothế kỷ 18, các quốc vương sẽ là người đại diện cho một quốc gia Vào thế kỷ 19, một tầng lớptinh hoa lớn hơn kiểm soát các quyết định chính sách đối ngoại Tuy nhiên, ngay cả trước khicuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất nổ ra, ngoại giao Châu Âu vẫn tương đối bó hẹp trongquan hệ giữa các chính phủ với nhau Thêm vào đó, trong thời kỳ cổ điển của chính trị quốc

tế, chương trình nghị sự bị giới hạn Các vấn đề an ninh quân sự thường là đề tài chủ yếu củacác chương trình nghị sự này

Xét về chất, các chủ thể liên quốc gia đã đóng vai trò trong nhiều thế kỷ, tuy nhiên sự biếnđổi về lượng trong nửa sau của thế kỷ 20 đã đánh dấu một thay đổi quan trọng trong hệ thốngquốc tế Trong một thế giới phụ thuộc lẫn nhau ở cấp độ toàn cầu, chương trình nghị sự củanền chính trị quốc tế đang ngày càng được mở rộng Chẳng hạn như ở Mỹ, hầu hết tất cả các

cơ quan trong nước đều đóng một vai trò quốc tế nào đó Tất cả các cơ quan của chính phủ

Mỹ đều có bộ phận đối ngoại riêng của mình Thực tế, chúng ta sẽ thấy chỉ một nhóm nhỏtrong số nhân viên ở hầu hết các đại sứ quán Mỹ là người thuộc Bộ Ngoại giao

Trong bối cảnh phụ thuộc lẫn nhau đầy phức tạp, các xã hội tương tác với nhau ở nhiều cấp

độ hơn Những mối tương giao xảy ra xuyên biên giới quốc gia và không nằm trong tầm kiểmsoát tập trung của các cơ quan phụ trách đối ngoại này được gọi là các mối quan hệ liên quốcgia Những mối quan hệ này bao gồm (không chỉ giới hạn ở) vấn đề nhập cư, sự lưu chuyểncủa các dòng vốn từ nước này sang nước khác xảy ra hàng ngày trên các thị trường chứngkhoán và tiền tệ thế giới, các hoạt động buôn bán vũ khí và thuốc phiện trái phép, cũng nhưmột số hoạt động khủng bố nhất định Các chính phủ trên thế giới có thể cố gắng kiểm soátnhững hoạt động này đặc biệt là đối với nạn khủng bố và buôn lậu, nhưng rất tốn kém Trongtrường hợp có sự phụ thuộc lẫn nhau cao độ và số lượng chủ thể liên quốc gia nhiều, chúng ta

có thể bị nhầm lẫn bởi những cách nói tắt vốn được sử dụng thông dụng trong giai đoạn chínhtrị quốc tế cổ điển trước đây Chúng ta thường nói “Nhật Bản đồng ý nhập khẩu nhiều hơn”hoặc “Mỹ phản đối những yêu sách mở rộng thềm lục địa dưới đáy đại dương,” nhưng nếuxem xét một cách kỹ lưỡng hơn chúng ta có thể thấy rằng các công ty Nhật Bản đã hoạt động

xuyên quốc gia nhằm tăng cường xuất khẩu hoặc vài công dân Mỹ đã vận động hành langquốc tế để có được một định nghĩa rộng hơn về thềm lục địa.

Những lợi ích chồng chéo này luôn tồn tại, thường phổ biến trong lĩnh vực kinh tế và xã hộihơn là trong các vấn đề an ninh quân sự Vấn đề an ninh thường là một vấn đề có tính tập thểcao Sự an nguy của một dân tộc là một vấn đề mang lợi ích chung Trong khi đó các vấn đềkinh tế xã hội thường ít có điểm chung hơn và lợi ích trong các lĩnh vực này cũng thườngkhác biệt hơn Do đó khi sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế tăng lên cùng với sự xuất hiện củacác vấn đề về kinh tế trong các chương trình nghị sự chính trị quốc tế, chúng ta nhận ra rằngcác thuật ngữ ngắn gọn được sử dụng trước đây nay không còn mô tả được đầy đủ các tiếntrình chính trị

Tôi đã đề cập rằng vào năm 1973 các quốc gia tiêu thụ dầu mỏ muốn duy trì giá dầu thấptrong khi các quốc gia sản xuất muốn đẩy giá cao lên Các công ty sản xuất dầu thuộc cácquốc gia tiêu thụ cũng muốn đẩy giá dầu tăng lên Các nhà sản xuất dầu nhỏ lẻ ở Texas cũngmuốn tăng giá dầu vì họ có cùng lợi ích với các quốc gia Ảrập chứ không phải cùng lợi íchvới người tiêu dùng Các nhà sản xuất năng lượng hạt nhân cũng ủng hộ việc tăng giá dầu bởi

vì điều đó có thể giúp cho năng lượng hạt nhân trở nên cạnh tranh hơn Ngành công nghiệpkhai thác than và các công nhân mỏ đang thất nghiệp cũng không bất bình với sự tăng giá củadầu mỏ Các nhà sinh thái tin rằng giá dầu cao hơn sẽ giúp giảm lượng tiêu thụ dầu mỏ vàmức độ ô nhiễm môi trường Như vậy, ngay bên trong các quốc gia tiêu thụ dầu mỏ cũng đã

có sự phân hóa lớn về lợi ích xung quanh giá dầu Khi sự phụ thuộc lẫn nhau tăng lên, chínhtrị sẽ khác đi khi chúng ta vén lên tấm rèm của lợi ích quốc gia và an ninh quốc gia các quốcgia tiêu thụ dầu mỏ không muốn sử dụng các biện pháp cực đoan như bạo lực là bởi sự nhạycảm của mức độ phụ thuộc lẫn nhau khiến giá năng lượng cao được coi là tích cực bởi nhiềuchủ thể chính trị quan trọng trong nội bộ các quốc gia tiêu thụ dầu mỏ này Trên thực tế đãtồn tại một liên minh liên quốc gia không chính thức muốn đẩy giá dầu tăng cao

Sự tồn tại của những lợi ích trái chiều trong một quốc gia không phải là vấn đề mới Vào thế

kỷ 19 chính trị Mỹ có đặc điểm nổi bật là sự chia rẽ giữa giới nông dân ở các bang phía Namvới các nhà công nghiệp ở phía Bắc về vấn đề thuế quan Khi Tổng thống George W Bushtăng thuế đối với thép năm 2002, quyết định này đã làm hài lòng các công ty và tập đoàn sảnxuất thép, nhưng lại gây thiệt hại cho những đối tượng sử dụng thép Chính trị trong nướcđóng một vai trò quan trọng trong việc định hình chính sách đối ngoại, và với sự tham gia củacác chủ thể vào chính trị nội bộ ngày càng mở rộng, điều này càng trở nên chính xác hơn.Hơn nữa, khi một số nhóm lợi ích trong nước có được khả năng liên lạc và tương tác mộtcách trực tiếp với các nhóm lợi ích ở các quốc gia khác, chúng sẽ tạo ra một hình thái chínhtrị thế giới mới

Nếu những người trong Xã hội 1 muốn gây áp lực với Chính phủ 2, họ sẽ phải yêu cầu ChínhPhủ 1 thảo luận với Chính Phủ 2 Tuy nhiên trong mô hình liên quốc gia, người dân trong Xãhội 1 có thể gây áp lực lên Chính phủ 2 hoặc lên người dân trong Xã hội 2 một cách trực tiếp.Khi nói về chính trị của sự phụ thuộc lẫn nhau chúng ta không nên cho rằng mọi thứ đềuđược định hình bởi mô hình truyền thống của mối quan hệ giữa các chính phủ với nhau Mộttrong những đặc điểm nổi bật của mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau phức tạp chính là vai tròquan trọng của các chủ thể khác bên cạnh các quốc gia

Cách diễn đạt ngắn gọn truyền thống vẫn là cách diễn đạt gần như chính xác nhất, ngay cảtrong bối cảnh chính trị của sự phụ thuộc lẫn nhau Các quốc gia thường vẫn là chủ thể chính