1 BI U CHÁNH (H V n Trung) Ng c Phan Ông là m t nhà ti u thuy t ã n i ti ng m t th i v y mà g n ây ngoài c không còn m y ng i nh n n a Cái ó ch vì m t l nh ng ti u thuy t a ông ã m i n m nay không còn[.]
Trang 1BI U CHÁNH
(H V n Trung)
Ng c Phan
Ông là m t nhà ti u thuy t ã n i ti ng m t th i v y mà g n ây ngoài
c không còn m y ng i nh n n a Cái ó ch vì m t l nh ng ti u thuy t
a ông ã m i n m nay không còn l u hành ngoài B c n a H i tr c, ng i ta
c c ti u thuy t c a ông là vì ông ng trong Ph N tân v n, m t t p chí
mà s c truy n bá ã r t m nh trong ám ng i trí th c ng th i ó là nh ng
truy n: Vì ngh a vì tình ( ng trong P.N.T.V t s 1, ngày 2-5-1929); Cha con ngh a n ng (P.N.T.V t s 23, ngày 3-10-1929); Khóc th m (P.N.T.V t s 46, ngày 3-4-1930); Con nhà giàu (P.N.T.V t s 85, ngày 4-5-1931) vân vân.
Theo Thi u S n trong cu n Phê bình và c o lu n, H Bi u Chánh còn là tác gi
nh ng t p ti u thuy t: Cay ng mùi i, Chút ph n linh inh, Ai làm c? Th y thông ngôn, K làm ng i ch u và T nh m ng, nh ng nh ng ti u thuy t này t
lâu không th y có m t hi u sách nào ngo i B c c
ng lý t ng, ti u thuy t H Bi u Chánh c ng gi ng nh ti u thuy t
a Hoàng Ng c Phách, ngh a là c hai nhà v n u l y luân lý làm g c, l y c gia ình làm khuôn m u, l y s trung h u làm u c t y u trong m i vi c i
Nh ng ti u thuy t c a h H l i khác ti u thuy t h Hoàng v m y ph ng di n
Ti u thuy t c a h Hoàng thiên v t tình và gi ng v n nhi u ch y m c u k , không t nhiên, còn ti u thuy t c a h H thiên v t vi c và l i v n m nh m , nhi u ch nh l i nói th ng
Th t th , ti u thuy t c a H Bi u Chánh là nh ng ti u thuy t y ng tác, vi c n vi c kia d n d p, gây cho ng i c nh ng c m t ng k thú N u
c ti u thuy t c a H Bi u Chánh mà l i chê là kém m t t tình và v t ng
ng không c d i dào, thì th t không bi t xét nh n Tính tình c a ng i ta
bi u l ra l i nói ã ành, nh ng nó còn bi u l ra c m i s hành ng n a,
mà bi u l ra hành ng m i th t y , m i th t là nh ng tính tình ã tr i qua th i k tranh u và ch n l c trong tâm trí V ng tâm lý, n u tính tình cùng t t ng ch trong tâm trí và ch di n ra c n l i nói là cùng, t c là có
nh v ng ý chí B i v y, qua m t th i k d nh, ph i n m t th i k quy t nh và hành ng m i c M t thiên ti u thuy t mà ng tácd n d p bao gi c ng là m t thiên ti u thuy t k thú Ch khó m t u là tác gi ph i
bi t "khi n vi c", c ng nh m t viên t ng ph i bi t c m quân trong khi s quân hàng v n hàng tri u, ng n n i có s r i lo n
Mu n có nhi u ng tác mà v n gi c tr t t , u c t y u là tác gi
n ph i là m t nhà v n r t giàu t ng t ng V y m t nhà v n ngh ra c nhi u ng tác không bao gi l i có th là m t nhà v n nghèo v t ng t ng
c Nh ng ti u thuy t c a Alexandre Dumas là nh ng ti u thuy t r t nhi u
ng tác mà ai c nhà v n Pháp này c ng ph i khen là ông r t giàu t ng ng
Ti u thuy t c a H Bi u Chánh l i là nh ng ti u thuy t có tính ch t bình dân, bình dân c t nh ng nhân v t ông ch n n nh ng l i v n ông vi t n a
Trang 2ng ng i ông t là h ng ti u công ch c, ti u phú hào hay h ng th thuy n,
ng dân quê Nh ng h ng ng i y không ph i nh ng h ng ng i s ng v t
ng, m i cách hành vi c a h không có gì là sâu s c, nên có ng i ã chê s quan sát c a H Bi u Chánh là c n h p
ây tôi c ra m t truy n dài c a H Bi u Chánh, m t truy n có th tiêu
bi u cho các truy n khác c a ông, xét v v n, v cách d ng vi c, v s quan
sát và v l i k t c u ó là truy n Cha con ngh a n ng.
Truy n r t gi n d , t m t gia ình dân quê nghèo kh mà ng i ch ng tuy
ch t phác th c, nh ng hi u r t rõ ngh a v c a mình Có th tóm t t nh sau
này:
Tr n V n S u là m t anh dân quê th t thà, nh ng ph i v là m t m có tính trai l , l i m m
canh ru ng cho h ng hào H i, và anh này dan díu v i v S u, làm cho dân làng d ngh
i; còn H ng hào H i nh s lo ch y, nên thoát tù t i Trong cái th i gian S u tr n y,
gái ã có ch ng, còn ng i con trai là ba Giai ham ch i b i, b nhà i t lâu Bà H ng
qu n t n r t th ng yêu Tý và Quyên vì chúng u là nh ng thi u niên ch m làm và có n t,
n, v i ông ngo i, còn Quyên bà gi l i cho h c ch , h c n công và coi nh con n
i m t ng i con gái nhà giàu cho Tý n a Gi a lúc y thì S u vì nh con quá, nên t giã x
ng v th m nhà trong m t êm t i B v S u th y r , v i vàng xua i chàng i, s dân làng b t chàng thì làm l c cu c hôn nhân c a hai tr , nh ng Tý c gi cha l i và sau nh
v n ng c a c u Giai, mà tòa án thôi không truy t S u n a, nh th , có s sum h p c a
Th t là m t truy n có "h u", m t truy n h p v i luân lý ông Ph ng
Nh ng cái thú v nh t trong t p ti u thuy t này không ph i ó, mà
cu c i ng i dân trong Nam n i ng ru ng, cái i c c nh c mà tác gi ã t
t khéo và r t úng N u có c s an i trong gia ình thì s c c nh c y
ng không n n i gây nên au n, nh ng vào cái "ca" anh S u, v v a dâm ãng v a l ng loàn, thì thân anh th t là thân trâu ng a Tr n V n S u ng i ch t trân, tay níu b i c , m t ngó mông trong ng, không nói c n a"
Nh ng "xen" v ch ng S u cãi nhau là nh ng "xen" tuy t khéo (trang 31
và 28) - P.N.T.V s 24 và 25 - 10 và 17-10-1929) T t c s thô l c a anh nhà quê phác th c và kh kh o, t t c nh ng cái già m m và tinh rang c a m t cô gái u di n ra trong m y xen y r i tác gi em m t c nh hòa h p trong êm
i " óng" xen y l i:
Cách m t h i lâu, Th L u trong bu ng c t ti ng kêu r ng:
- Cha th ng Sung, a.
- Gi ng gì?
- Vô bi u m t chút.
Trang 3Tr n V n S u l m c m ng i d y i gài c a, b ng èn em trên bàn th mà t t, r i mon
S u quên h t nh ng l i ng i ta nói v v mình, cho mãi n khi chàng gây nên án m ng Cái án m ng gi a m t êm t i, di n ra tr c m t m y a tr th ây là th ng Tý và con
"Khi Tr n V n S u d c a ch y m t r i, th ng Tý s lén b c ra và l i ng g n m nó mà
m im lìm thì l y làm l , không dè ã ch t r i Con Quyên n m tay m nó và lúc l c kêu ng: "Má i, má! Sao má n m hoài ó, má? D y vô bu ng mà ng v i em ch Cha i n a i: Th L u n m tr tr Th ng Tý b ng èn l i coi, th y máu ch y d i c d m d , nó r
t m nó thì l nh ng t, nó nh l i h i nãy cha nó có nói m nó ã ch t r i, nên nó s , l t t
èn ra gh , kéo tay em nó mà d t ra c a và nói r ng:
"Má ch t r i, i kêu ông ngo i i em!"
con Quyên ch y không mau c nên nó ph i ch m mà d t "
(P.N.T.V s 26, trang 30) Trong "Cha con ngh a n ng", cái l i t linh ng nh th r t nhi u Tr
n Tr n V n S u ng i than thân trách ph n trong khi i tr n, còn t t c các vai
u di n tính tình c a mình b ng nh ng c ch và hành vi Di n c cái tính tình
tr con th ngây tr c m t c nh thê th m nh trên này vào m t th i mà l i t chân n c ta ch a có, tôi cho là c n ph i có cây bút tài tình và có con m t quan sát tinh vi
c nh, H Bi u Chán c ng ch dùng vài nét bút Nh t c nh làm l ng ngoài ng ru ng:
"M t b a n , nh m ti t tháng b y, tr i m a lu m, lu Ngoài ng nông phu làm l ng x ng,
ng i thì lo phát c , k thì lo tr c t M y ám m gió th i d n sóng vàng vàng; trong hào
u, trái già cu n "
(P.N.T.V s 32, trang 31)
Còn ây là m t c nh chi u ngoài ng:
"M t tr i chen l n, ch u ch o c kêu vang mé hào, trâu na n n i l n v xóm Lúa c y ã giáp ng h t r i, ám nào ch a bén thì coi vàng khè, ám nào ã n , thì coi xanh m t "
(P.N.T.V s 32 trang 30)
c nh, bao gi H Bi u Chánh c ng t n s nh th V n ông không bao gi r m rà ôi khi l i khí v n t t quá Cái v n t t y là m t u hay
nh ng ch c n ph i linh ho t nh ng không ph i ch nào c ng u hay c :
Nh ng n th ng Tý và con Quyên n làm nhà bà H ng qu n T n, tác gi t r t k ; trái l i, t n Tr n V n S u tr v làng, tác gi cho vi c trôi i mau quá, làm cho truy n hóa ra khô khan, m t c h ng thú Cái n ba Giai b t g p Quyên và Tý ang nói chuy n v S u chòi ru ng c a Tý và b t
u nh n b v là m t n r t v ng K n n lo ch y cho S u, tác gi c ng dàn c nh m t cách s sài, ch ng khác nào m t phim ch p bóng, nên truy n kém
n ph n thi t th c
Trang 4Tuy truy n "Cha con ngh a n ng" ã ti n b v m t t chân khi ta em so
i nh ng truy n ng n, truy n dài c a Nguy n Bá H c, Ph m Duy T n, Nguy n
Tr ng Thu t hay Phan Khôi, nh ng k t c u v n còn ch a c khéo
Song trong s phê bình ti u thuy t c a H Bi u Chánh, ta không th nào
em so sánh v i ti u thuy t c a nh ng nhà v n có ti ng nh t, và m i xu t b n
n ây Ta nên nh r ng nh ng ti u thuy t c a H Bi u Chánh, nh truy n
"Cha con ngh a n ng" trên này ã ra i t tr c “ n b m m tiên” c a Khái
ng ba n m, mà t “ n b n m tiên” n “ nh”, ngh thu t và t t ng
a Khái H ng c ng ã thay i khá nhi u Và ã thay i nh th trong kh ang bao nhiêu n m? Trong kho ng có tám n m! V y không th nào em m t truy n
vi t cách ây m i ba n m, nh truy n “Cha con ngh a n ng”, so sánh v i nh ng
ti u thuy t vi t trong m t b u không khí khác
Tôi ã nói trên: s ti n hóa v ng v n h c n c ta hi n nay ang
t mau, vài m i n m n c ta có th coi nh m t th h nh ng n c mà s
ti n hóa v ng y ã c y
Dù sao, n u ã c nh ng ti u thuy t c a các nhà v n i tiên phong, t Nguy n Bá H c tr l i, ai c ng ph i nh n r ng t Hoàng Ng c Phách và H Bi u Chánh, ti u thuy t n c ta m i b t u n b c v ng vàng, d n d n i t i ngày nay là lúc ã có th chia ra nhi u ng , phân ra nhi u lo i
-Trích t “Nhà v n hi n i”, t p I, c a V Ng c Phan- NXB Khoa h c xã h i-1989
©2006 hobieuchanh.com