CƠ SỞ PHÂN TỬ CỦA PHÁT TRIỂN PHÔI ppt

Hai giai đoạn phát triển: • Giai đoạn phôi: Tất cả các cơ quan chính được xác lập • Giai đoạn sau phôi: Các cơ quan tăng trưởng và hoàn thiện.. Các hiện tượng tế bào trong quá trình phát

CƠ SỞ PHÂN TỬ CỦA

PHÁT TRIỂN PHÔI

TS.BS Hoàng Anh Vũ

Hai giai đoạn phát triển:

• Giai đoạn phôi: Tất cả các cơ quan chính được xác lập

• Giai đoạn sau phôi: Các cơ quan tăng trưởng và hoàn thiện

Các hiện tượng tế bào trong quá trình phát triển cá thể:

• Tăng sinh (proliferation): Có sự cân bằng giữa phân chia tế bào và sự chết của tế bào

• Tăng trưởng (growth)

• Biệt hóa (differentiation)

• Tạo khung (pattern formation)

• Sự tạo hình (morphogenesis): Tăng sinh tế bào, kết dính tế bào – tế bào, kết dính tế bào – chất ngoại bào, sự di cư của tế bào, thay đổi hình dạng và kích thước tế bào, sự chết tế bào theo lập trình

SỰ PHÁT TRIỂN CÁ THỂ

• Các phân tử tín hiệu: TGF-β (yếu tố tăng trưởng chuyển dạng beta), FGF

(yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi), WNT, Hedgehog

• Các thụ thể

• Các yếu tố phiên mã: Gen HOX, PAX, SOX, POU,…

CHÍNH CÁC GEN KIỂM SOÁT MỌI QUÁ TRÌNH

CỦA SỰ PHÁT TRIỂN

• Southern blot (DNA)

• Northern blot (RNA)

TẾ BÀO TỒN TẠI ĐƢỢC

NHỜ TÍN HIỆU NGOẠI BÀO

6

MÔ HÌNH ĐƠN GIẢN

VỀ TRUYỀN TÍN HIỆU TẾ BÀO

CÁC KIỂU TƯƠNG TÁC

GIỮA LIGAND VÀ THỤ THỂ

ĐƯỜNG DẪN TRUYỀN TÍN HIỆU

VÀ YẾU TỐ PHIÊN MÃ

Sự tăng sinh tế bào đƣợc kiểm soát chính bởi 2 nhóm gen:

1 Nhóm proto-oncogene: EGFR (epidermal growth factor receptor), CKIT,…

2 Nhóm anti-oncogene (tumor-suppressor): RB, P53,…

SỰ TĂNG SINH TẾ BÀO

• Mọi tế bào của cùng một cá thể mang thông tin di truyền giống nhau

• Sự biệt hóa tế bào đƣợc đặc trƣng bởi sự hoạt hóa một số gen trong khi có

sự ức chế biểu hiện của các gen khác

BIỆT HÓA TẾ BÀO

• Apoptosis giúp cân bằng sự tăng sinh tế bào

• Apoptosis giúp tạo ra các khe ngón ở bàn tay và bàn

chân (bắt đầu từ ngày 45 của phôi), loại bỏ các neuron

không cần thiết trong quá trình phát triển của hệ thần

Trong quá trình phát triển phôi, một lƣợng lớn tế bào và mô cuối cùng sẽ đƣợc tiêu đi nhờ apoptosis (đã đƣợc lập trình, tế bào co nhỏ, khung tế bào sụp đổ, nhiễm sắc chất cô đặc, DNA nhân bị gãy vụn, không gây tổn hại xung quanh)

SỰ CHẾT TẾ BÀO THEO LẬP TRÌNH

(APOPTOSIS)

SỰ CHẾT TẾ BÀO THEO LẬP TRÌNH

CASPASE: Protease có cysteine tại điểm hoạt động và ly giải protein đích tại vị trí aspartic acid

HOẠT HÓA CASPASE

• Các tế bào được tổ chức thành mô nhờ biểu hiện của các phân tử kết dính

• Các phân tử kết dính hoạt động tương tự như kiểu tương tác chất truyền tín hiệu

- thụ thể nhưng các phân tử vẫn còn bám trên bề mặt tế bào

• Trong quá trình phát triển phôi, sự thay đổi biểu hiện của các phân tử kết dính cho phép tế bào thiết lập và phá vỡ mối liên kết với các tế bào khác, thúc đẩy sự

di cư của tế bào

• Các loại phân tử kết dính chính của tế bào: Cadherin (E-cadherin và cadherin), Ig-CAM (NCAM: neural cell adhesion molecule), integrin, selectin

N-SỰ KẾT DÍNH TẾ BÀO

(Micalizzi DS, J Mammary Gland Biol Neoplasia 2010)

CÁC THAY ĐỔI CHÍNH TRONG EMT

(Epithelial to mesenchymal transition)

CƠ CHẾ PHÂN TỬ CỦA EMT

CADHERIN TRONG KẾT DÍNH TẾ BÀO

EMT trong quá trình phát triển phôi 3 lá

EMT trong quá trình phát triển phôi thần kinh

EMT TRONG PHÁT TRIỂN PHÔI

Đột biến gen VSX2 gây dị tật mắt hẹp (Reis ML, 2011)

PHÁT TRIỂN BẤT THƯỜNG

PHÁT TRIỂN BẤT THƯỜNG