Chuyên đề DẠY HỌC THEO TRẠM Chuyên đề DẠY HỌC THEO TRẠM MÔN HÓA THCS A ĐẶT VẤN ĐỀ Văn Kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII tiếp tục khẳng định “giáo dục là quốc sách hàng đầu, phát triển giáo dục[.]
Trang 1Chuyên đề : DẠY HỌC THEO TRẠM MÔN HÓA THCS
A ĐẶT VẤN ĐỀ
Văn Kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII tiếp tục khẳng định “giáo dục là quốc sách hàng đầu, phát triển giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội” Trọng tâm là “ đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đạo tạo phát triển nguồn nhân lực, phấn đấu trong những năm tới, tạo ra chuyển biến căn bản, mạnh mẽ chất lượng, hiệu quả giáo dục đào tạo làm cho giáo dục đào tạo thật sự là quốc sách hàng đầu, đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân, là yêu cầu bức thiết của toàn xã hội, yêu cầu của hội nhập quốc tế trong kỷ nguyên toàn cầu hóa
Nâng cao chất lượng đào tạo là một nhu cầu bức thiết của xã hội ngày nay đối với các cơ sở đào tạo, là sự sống còn có tác động mạnh mẽ đến chất lượng đào tạo nguồn lực cho sự phát triển xã hội Trong rất nhiều các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo thì giải pháp đổi mới phương pháp dạy học được xem là khâu
vô cùng quan trọng hiện nay ở tất cả các cơ sở giáo dục
Xuất phát từ thực tế giảng dạy, tự tìm tòi, tham khảo và học tập của bản thân thông qua việc dự giờ đồng nghiệp và qua các buổi tập huấn về phương pháp dạy học tôi nhận thấy: Việc thay đổi phương pháp dạy học là điều quan trọng nó giúp học sinh chủ động, tích cực và sáng tạo hơn trong học tập Từ đó nâng cao đáng kể chất lượng học tập
Hiện nay có rất nhiều phương pháp dạy học khác nhau áp dụng cho từng đối tượng học sinh và từng bài giảng Bản thân tôi thông qua quá trình dạy học đã áp dụng nhiều phương pháp thậm chí là lồng ghép các phương pháp Nhưng khi dạy các ôn tập, luyện tập củng cố kiến thức,… lại thực sự tâm đắc với phương pháp dạy học có áp dụng “Dạy học theo trạm”
I Cơ sở lí luận.
Nâng cao chất lượng đào tạo là một nhu cầu bức thiết của xã hội ngày nay đối với các cơ sở đào tạo, là sự sống còn có tác động mạnh mẽ đến chất lượng đào tạo nguồn lực cho sự phát triển xã hội Trong rất nhiều các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo thì giải pháp đổi mới phương pháp dạy học được xem là khâu
vô cùng quan trọng hiện nay ở tất cả các cơ sở giáo dục Thực trạng phương pháp dạy học ngày nay vẫn là phương pháp thuyết trình Phương pháp thuyết trình lấy
Trang 2công nghệ dạy học gắn với quan điểm: “Lấy người dạy làm trung tâm” không còn phù hợp với phương pháp dạy học mới ngày nay Hệ lụy của phương pháp này là:
- Thầy thuyết giảng theo kiểu đọc chép, học trò nghe, ghi theo khuynh hướng chung là thầy giảng bài chậm, nói chậm, học trò nghe, nhìn, chép nhờ vào sự trợ giúp của các công cụ như: Laptop, projector hoặc phần mềm Power Point Công cụ này cũng rất tiện ích, giúp thầy đọc, chép nhiều môn học khác nhau mà không cần phải chuẩn bị bài giảng kỹ càng
- Kiến thức đóng khung, áp đặt: Chương trình đào tạo, các môn học, các phần học được chuẩn hóa bởi các cơ quan quản lý giáo dục và được các cơ sở giáo dục thực hiện như là “pháp luật” đào tạo không được thay đổi, không được tùy tiện cắt xén Người dạy quyết định vận mệnh của người học thông qua các môn học, phần học mang tính áp đặt, bài giảng của người dạy, đề thi, đề kiểm tra cũng của thầy, thầy
ra, thầy chấm, thầy quyết định điểm của môn học, phần học Do người học tiếp thu một chiều, làm bài theo quy định chung, theo quy định của thầy dẫn tới khuynh hướng tư duy đóng, thiếu tính sáng tạo
- Học nhiều nhưng thực hành quá ít Học ở trường, học ở trên lớp vẫn là phương pháp học chủ đạo của các cơ sở đào tạo ngày nay Thực hành quá ít, chủ yếu vẫn là nghiên cứu xuông
Nói tóm lại, phương pháp dạy học truyền thống “lấy người dạy làm trung tâm” dựa trên quá trình tích lũy kiến thức từ sách vở và bài giảng của người thầy được áp dụng phổ biến ở nhiều trường học Học sinh được học từng phần kiến thức, học hết phần này rồi chuyển sang học phần khác Trong suốt quá trình học, cố gắng nhớ được nhiều kiến thức càng tốt, vì bài kiểm tra, bài thi đánh giá bằng khả năng “ghi nhớ” chứ không chú trọng đến khả năng “vận dụng kiến thức vào thực tế” Cách học này được dùng trong suốt một thời gian dài Thực tiễn cho thấy đây không phải
là phương pháp dạy học thích hợp và hiệu quả ngày nay
Giờ dạy – học trên lớp hiện nay được xác định là thành công chỉ khi nào giờ học
đó phát huy được tính năng động, chủ động, tích cực của người học Người học phải được hoạt động Giờ học không nhồi nhét kiến thức Giờ học phải cung cấp kiến thức, rèn luyện kỹ năng, giáo dục thái độ và hình thành ở học sinh cách học Muốn vậy, giáo viên phải xây dựng chiến lược dạy học, con đường tất yếu phải là thiết kế hoạt động của thầy và trò trên lớp Các hoạt động phải được tính toán kỹ về thời gian và điều kiện thực tế của trường, lớp
II CƠ SỞ THỰC TIỄN
Trang 3- Khi chuẩn bị thực hiện đề tài này, học sinh còn khá bỡ ngỡ và chưa có tinh thần hay hiểu biết nhiều về phương pháp này
- Các bài học của các em vẫn đang được dạy học phần lớn theo các phương pháp truyền thống
- Bản thân chính các em cũng đang định hướng sai lầm rằng thầy cô là trung tâm của tiết học và mọi lời thầy cô giảng đều đúng
- Các em chưa tự mình chủ động tìm ra vấn đề và đánh giá chính vấn đề đấy một cách khách quan nhất
- Việc học tập của học sinh là thụ động, chưa có tư duy, chưa làm chủ được kiến thức
- Từ đó thái độ của học sinh hào hứng và tinh thần sôi nổi trong học tập chưa cao
III NỘI DUNG THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ
Trong quá trình thực hiện áp dụng phương pháp này rộng rãi với toàn bộ học sinh các
khối lớp tại bộ môn tôi được phân công giảng dạy nhận thấy khi áp dụng “Dạy học theo trạm” trong dạy học môn Hóa Các vấn đề còn tồn tại ở trên đã được giải
quyết rất nhiều và thu lại được kết quả tích cực
Sau đây tôi xin trình bày cụ thể về phương pháp này:
1 Khái niệm.
a) Trạm, theo nghĩa tiếng Việt?
Là một địa điểm không gian cố định, tại đó con người giải quyết một vấn đề
chuyên biệt nào đó
b) Trong học tập, trạm được hiểu?
Là đơn vị kiến thức trong bài học mà học sinh có thể tổ chức các hoạt động học tập (làm thí nghiệm, giải bài tập, hay giải quyết một vấn đề nào đó trong học tập) dưới
sự định hướng, hỗ trợ của giáo viên
c) Dạy học theo trạm là gì?
GV có thể tổ chức cho HS hoạt động học tập tự lực tại các vị trí không gian lớp học để giải quyết các vấn đề trong học tập Hệ thống các trạm thường được thiết kế,
bố trí theo hình thức các vòng tròn khép kín trong không gian lớp học
Hoạt động của HS tại các trạm là hoàn toàn tự do, dưới sự định hướng của GV,
HS phải tự xoay xở để vượt qua các trạm Do đó, dạy học theo trạm tập trung vào
"tự chủ và tự học", rèn luyện thói quen tự lực giải quyết vấn đề cho HS
Dạy học theo trạm là một phương pháp tổ chức dạy học dựa trên hình thức làm việc tại các trạm
d) Dạy học theo trạm có thể tổ chức ở đâu?
Có thể tổ chức trong lớp học hay trong khu vực hành lang trước lớp, trên bàn, tại phòng máy, tại thư viện hay tại xưởng tùy thuộc vào yêu cầu của nhiệm vụ Tại mỗi vị trí đó có các bài tập cung cấp cho HS, có các nguyên vật liệu cần thiết,
Trang 4có các tài liệu giáo khoa, các điều kiện để cho người học có thể giải quyết được vấn đề đặt ra tại vị trí đó
e) Đặc trưng:
Phải đảm bảo sự linh hoạt, các nhiệm vụ phải có tính độc lập với nhau
Trong trường hợp dạy học các bài học có các đơn vị kiến thức có liên hệ logic chặt chẽ ta có thể tổ chức bài học thành nhiều hệ thống trạm(vòng tròn học tập) khác nhau, sao cho các nhiệm vụ trong mỗi hệ thống trạm là độc lập
2 Vai trò của giáo viên trong dạy học theo trạm
GV giới thiệu các trạm và cung cấp đầy đủ tài liệu học tập cho các trạm
GV sẽ là người theo dõi hoạt động của toàn lớp, bổ sung các tài liệu cần thiết cho
HS cho phù hợp để HS có thể thực hiện được nhiệm vụ một cách hoàn toàn độc lập
GV giải quyết kịp thời những vấn đề nảy sinh trong khi học, hỗ trợ đúng lúc, đúng mức và đúng đối tượng HS
HS sẽ hoạt động một cách độc lập, cho ra sáng kiến riêng, cách làm riêng
3 Phân loại hệ thống trạm học tập
Xét về mặt hình thức, người ta chia thành một số hình thức học tập vòng tròn như sau:
Vòng tròn học tập đóng:
- Định trước chuỗi các trạm học tập
- Thứ tự hoạt động tại các trạm đã được sắp xếp cố định
- Luôn bắt đầu từ một trạm và kết thúc tại một trạm định trước (H1)
Vòng tròn học tập mở
- Tự do lựa chọn thứ tự hoạt động tại các trạm
- Có thể bắt đầu hay kết thúc tại một trạm bất kì nào đó (H2)
Trang 5
Vòng tròn học tập kép:
- Có hai vòng tròn học tập được bố trí song song với nhau
- Các trạm bắt buộc được bố trí ở vòng ngoài
- Các trạm bổ sung cho trạm bắt buộc, được bố trí ở vòng trong (H3)
Vòng tròn học tập với các trạm tùy chọn:
- Các chất liệu, thiết bị, tài liệu được lựa chọn để phát triển các khả năng khác nhau của người học
- Có thể lựa chọn được các hình thức làm việc khác nhau: Cá nhân, nhóm
- Có thể chọn tùy ý các chủ đề khác nhau trên vòng tròn học tập (H4)
a) Phân loại theo vị trí các trạm.
Trạm đệm:
Trạm đệm là trạm hỗ trợ làm việc cho một trạm chính nào đó Trạm đệm thường được bố trí sát ngay trạm chính Mỗi HS có thể thực hiện nhiệm vụ ở trạm đệm trước, sau đó thực hiện nhiệm vụ ở trạm chính
Các nội dung học tập phức tạp, nhiều nội dung thì người ta có thể bố trí thêm các trạm đệm hỗ trợ Trạm này là bước đệm để cho HS thực hiện nhiệm vụ ở trạm chính Nhờ có trạm đệm mà nhiệm vụ ở các trạm chính được thực hiện đúng tiến
độ, tránh tắc nghẽn ở một trạm nào đó trên vòng tròn học tập
Trang 6Trạm giám sát - dịch vụ:
Trạm này được đặt tại một ví trí trung tâm của vòng tròn học tập nhằm cung cấp thông tin cho các trạm khác, cung cấp đáp án cho các trạm để so sánh kết quả sau khi HS hoàn thành nhiệm vụ
Trạm giám sát thường xuyên trao đổi các thông tin phản hồi cho các trạm khác một cách trực tiếp, liên tục.(H5)
b) Phân loại theo mức độ yêu cầu nhiệm vụ.
Các trạm tự chọn:
Các trạm tự chọn để HS tuỳ ý lựa chọn theo các trình độ khác nhau, các phong cách học tập khác nhau, học cá nhân hay theo nhóm Các trạm này vẫn có tính chất bắt buộc đối với HS, vẫn yêu cầu HS thực hiện nhưng có thể theo các cấp độ, hình thức khác nhau
Trạm tự chọn cũng có thể hiểu là các trạm có nội dung mở rộng, nội dung vui để tạo hứng thú cho người học Các trạm này HS có thể thực hiện hay bỏ qua cũng được, tuy nhiên cần phải quy định cho người học nhất thiết phải thực hiện đủ một
số lượng trạm có nội dung tự chọn nào đó, tùy theo từng chủ đề bài học
Trạm bắt buộc:
Trên trạm bắt buộc có các nội dung kiến thức, bắt buộc, trọng tâm của bài học Trạm bắt buộc sẽ hình thành cho người học các kiến thức và kĩ năng tối thiểu của bài
c) Phân loại các trạm theo phương tiện dạy học.
- Trạm có sử dụng máy tính: Các trạm này cần đến máy vi tính để hỗ trợ quá trình học tập, xem tranh, ảnh, video, tạo các thí nghiệm ảo, máy vi tính kết nối với các thí nghiệm,…
- Trạm thí nghiệm truyền thống: Đó là các trạm có sử dụng thí nghiệm thật, thường
là các trạm kiểm tra các giả thuyết
d) Phân loại theo vai trò của các trạm.
Trạm luyện tập, củng cố:
Trên các trạm này có các nhiệm vụ dạng các bài tập trắc nghiệm, HS chỉ cần dùng các kiến thức đã được học ở bài trước hoặc kiến thức thu được ở ngay các trạm khác để thực hiện
Trạm xây dựng kiến thức mới:
Trang 7Xây dựng kiến thức mới là việc rất khó thực hiện trong dạy học theo trạm Đây là một điểm hạn chế của hình thức dạy học này
e) Phân loại theo hình thức làm việc.
- Trạm làm việc cá nhân: Trong trạm này, học sinh thực hiện nhiệm vụ trong trạm một cách độc lập
- Trạm làm việc theo nhóm: Hình thức làm việc trên mỗi trạm thường là theo nhóm nhỏ, tuy nhiên có thể xây dựng các trạm dành riêng cho cá nhân nhằm kiểm tra, phát triển các kĩ năng cho từng cá nhân riêng biệt
4 Các bước xây dựng một vòng tròn học tâp.
TT Bước Các khía cạnh Các gợi ý thực hiện
1
2
3
4
Lựa chọn
các chủ đề
Xác định
chủ đề
Cấu trúc
nội dung
Cấu trúc
nội dung
Vẽ trạm
- Mục tiêu giáo dục chung
- Chủ đề nội khóa hoặc ngoại khóa, một môn, liên môn
- Một GV hay cần nhóm GV
- Nội dung trọng tâm của chủ đề là gì?
- Dựa trên sự nhận thức của HS
- Dựa theo các khía cạnh của chủ đề (tiểu chủ đề )
- Sự đa dạng của phương pháp
- Hình thức làm việc theo nhóm, cặp, cá nhân
- Sơ bộ quyết định về loại
- Phù hợp với sự phát triển của chương trình? Phù hợp với xu hướng làm việc tự lực không?
- Xác định phạm vi kiến thức của trạm: Các môn học liên quan, các GV hỗ trợ, tư vấn?
- Dự kiến việc xây dựng các trạm như thế nào cho phù hợp với chủ đề?
- Phương pháp làm việc tại các trạm là gì?
- Kiến thức HS cần có?
- Đánh giá khả năng của HS và
dự kiến mức độ hoàn thành công việc!
- Học bằng nhiều phương tiện, học đa kênh
- Nhiều hình thức học
- Sự khác biệt giữa các HS khác nhau?
- Đáp ứng được các mục tiêu học tập một cách phù hợp
- Trạm tùy chọn
Trang 85
6
7
8
9
10
Tìm kiếm
nguồn tài
liệu
Dự kiến
sản phẩm
hoạt động
của trạm
Hình dạng
và cấu
trúc của
vòng tròn
học tập
Tạo hình
ảnh của
các vòng
tròn học
tập
Xây dựng
nội quy và
quy tắc
học tập
Xây dựng
vòng tròn
học tập
hình trạm
- Dựa vào các hình thức hoạt động khác nhau của trạm
- Ngày thực hiện
- Thời gian thực hiện
- Hình thức vòng tròn học tập
- Số trạm
- Sơ đồ tổng quan của vòng tròn học tập
- Các phiếu học tập, bảng biểu mẫu,
- Quy tắc thực hiện
- Cách cho điểm
- Kiểm tra địa điểm lớp học, không gian phòng học
- Thành lập một môi trường học tập tích cực chủ động
- Trạm đệm
- Trạm giám sát, dịch vụ
- Internet
- Báo chí
- Sách giáo khoa
- Thư viện
- Video, DVD video
- CD cứng-Băng cát xét
- Sản phẩm thật
- Bộ sưu tập
- Kịch bản
- Bài báo cáo
- Vòng tròn đóng
- Vòng tròn mở
- Vòng tròn kép
- Vòng tròn có trạm tùy chọn
- Các trạm đệm
- Hình dạng vòng tròn học tập và cách bố trí các trạm trên vòng tròn
- Số trạm, màu sắc các trạm, hình dạng các trạm,… để thu hút sự chú ý của HS
- Chuẩn bị chia nhóm, nhận nhiệm vụ
Cách tiến hành làm việc trên các trạm
- Cách báo cáo kết quả sau tiết học
- Lịch trình tiến hành trên cách trạm như thế nào cho phù hợp?
- Bố trí vị trí các trạm phù hợp,
có không gian hoạt động riêng của trạm, có lối đi thuận tiện, tránh ùn tắc khi di chuyển từ
Trang 9trạm này sang trạm khác.
5 Các qui tắc xây dựng nội dung các trạm học tập vật lí
Để xây dựng các trạm học tập vật lí ta cần tuân theo các qui tắc sau:
- Sử dụng hình thức vòng tròn mở, trong đó có một số trạm với nội dung tùy chọn.
Như vậy các nhiệm vụ học tập phải độc lập tương đối sao cho HS có thể bắt đầu từ bất kì nhiệm vụ nào Nếu một bài học có nhiều nội dung ta có thể chia thành nhiều nhóm trạm học tập sao cho trong mỗi nhóm trạm đó, các nhiệm vụ học tập là độc lập với nhau
- Với các trạm có thí nghiệm, các nguyên vật liệu phải đơn giản, dễ thao tác, phù hợp với thí nghiệm HS
- Thời gian dành cho mỗi trạm tối đa không quá 15 phút Xây dựng nhóm trạm có nội dung tương đương với nhau thì thời gian hoạt động trên mỗi trạm phải như nhau Thời gian dành cho mỗi trạm tuỳ thuộc vào nội dung và nhiệm vụ của từng trạm nhưng phải phù hợp với thời gian của tiết học
- Số trạm trong một đơn vị kiến thức không quá 7 trạm, tránh trường hợp xây dựng nhiều trạm gây cảm giác mệt mỏi cho HS
- Ngoài các trạm với các nhiệm vụ bắt buộc, ta cần xây dựng các trạm với các nhiệm vụ tự chọn, với độ khó dễ khác nhau để cá biệt hóa năng lực HS Tránh được ùn tắc trong quá trình học tập, tạo hứng thú học tập
- GV nên cung cấp đáp án hoặc hệ thống trợ giúp tương ứng với các nhiệm vụ học tập để HS tự kiểm tra và đánh giá kết quả bản thân
- HS được phát phiếu học tập tương ứng với các trạm để tối ưu hóa thời gian làm việc Có thể gom các phiếu học tập của các trạm thành một tập để mỗi nhóm mang theo trên hành trình qua các trạm, hoặc các phiếu học tập riêng của trạm đặt tại mỗi trạm
- GV cần xây dựng và thống nhất với HS nội qui làm việc tại các trạm
6 Xây dựng nội dung các trạm.
Vật liệu đi kèm
Tiến hành thí nghiệm
và xử lí kết quả thí
nghiệm
Cần có ảnh chụp các thiết bị, ô dành cho việc vẽ bố trí thí nghiệm, các câu hỏi, câu định hướng việc tiến hành thí nghiệm
Các thiết bị thí nghiệm
Giải thích hiện tượng Có ảnh chụp hiện tượng, yêu cầu giải
thích hiện tượng, có thể sử dụng các
kĩ thuật ra bài tập dưới dạng điền khuyết
Có thể chuẩn bị dụng
cụ để tạo ra hiện tượng cần giải thích
Có thể chuẩn bị dụng
cụ để tạo ra hiện tượng cần giải thích
Trang 10Làm việc mới máy
tính: chạy phần mềm
mô phỏng, xem
clips, sử dụng phần
mềm
Làm việc mới máy
tính: chạy phần mềm
mô phỏng, xem
clips, sử dụng phần
mềm
Giải bài tập
Quan sát một thiết bị
kĩ thuật và mô tả lại
nguyên tắc cấu tạo
của nó
Cần có ảnh chụp màn hình, các hướng dẫn chi tiết cách sử dụng máy tính, nhiệm vụ cần thực hiện: quan sát, mô
tả, tóm tắt, ghi số liệu…
Cần có ảnh chụp màn hình, các hướng dẫn chi tiết cách sử dụng máy tính, nhiệm vụ cần thực hiện: quan sát, mô
tả, tóm tắt, ghi số liệu…
Cần có nội dung bài tập, yêu cầu Ảnh chụp thiết bị kĩ thuật,
Ô để vẽ nguyên tắc cấu tạo, khung để viết nguyên tắc hoạt động
Ảnh chụp thiết bị kĩ thuật,
Ô để vẽ nguyên tắc cấu tạo, khung để viết nguyên tắc hoạt động
Máy tính có chứa tư liệu dạy học kĩ thuật
số tương ứng
Thiết bị kĩ thuật
7 Các bước tổ chức dạy học dưới hình thức học tập theo trạm.
Bước 1: Chia nhóm, chuẩn bị dụng cụ.
Có thể cho HS tự chia nhóm ngay tại lớp, hoặc có thể cho HS chia nhóm trước và phân công chuẩn bị dụng cụ Cần chia nhóm ngay từ đầu để việc học được thuận lợi
Bước 2: Thống nhất nội qui học tập theo trạm.
GV giới thiệu nội dung học tập tại các trạm học tập, số lượng các trạm, các trạm bắt buộc và tự chọn Thông báo quy tắc cho điểm mỗi cá nhân, giới thiệu phiếu học tập và cách làm việc trên các phiếu học tập, yêu cầu trợ giúp,… Tất cả các nội quy đưa ra đảm bảo cho việc học tập tại các trạm được diễn ra một cách tự lực, chủ động, hạn chế mất trật tự, tối ưu hóa thời gian làm việc,
Bước 3: Thực hiện nhiệm vụ
Tuỳ theo yêu cầu nhiệm vụ học tập ở mỗi trạm, HS làm việc cá nhân, theo cặp hoặc theo nhóm tại các trạm học tập Giáo viên quan sát và có sự hỗ trợ kịp thời
Bước 4: Tổng kết kết quả học tập.
Sau mỗi buổi học cần dành ra một khoảng thời gian để tổng kết bài học Yêu cầu các nhóm, cá nhân trình bày tiến trình thực hiện nhiệm vụ ở một trạm nào đó, trình bày các kết quả thu được và tự đánh giá kết quả hoạt động của bản thân Các thành viên khác, nhóm khác đưa ra nhậnxét góp ý bổ sung và đánh giá.Giáo viên là người chỉ đạo Sau cùng là GV tổng kết bài học và nhấn mạnh lại các kiến thức quan
trọng của bài