Giáo trình hình họa học phần 1 pot

TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ ĐIỀU KIỆN HỖ TRỢ Các tư liệu về bài vẽ hình họa của các họa sỹ nổi tiếng trên các tài liệu mỹ thuật các sách dạy vẽ hình họa; bài nghiên cứu hình họa; tư liệu về cá

MỤC LỤC

HỌC PHẦN 1 1

NHÓM TƯỢNG XƯƠNG SỌ, TƯỢNG PHÁC MẢNG, TƯỢNG LỘT DA VÀ TƯỢNG CHÂN DUNG 1

MỞ ĐẦU 1

MỤC TIÊU 1

TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ ĐIỀU KIỆN HỖ TRỢ 1

NỘI DUNG BÀI HỌC 1

1 Những kiến thức chung về Hình hoạ 1

1.1 Khái niệm 1

1.2 Nguồn gốc hình hoạ 3

1.3 Vai trò của hình họa với học tập và sáng tác mỹ thuật 16

2 Đặc tính của chất liệu vẽ chì đen trắng với các bài vẽ khối cơ bản 33

2.1 Các yếu tố biểu đạt 33

2.2 Khả năng biểu đạt của chất liệu chì đen 35

2.3 Đặc điểm tâm lý thị giác trong bài vẽ hình hoạ đen trắng 36

3 Hướng dẫn tự học 37

3.1 Tìm hiểu thêm để củng cố kiến thức chung 37

3.2 Phân tích khả năng biểu đạt của chất liệu chì trong các bài hình hoạ và tranh vẽ đen trắng 37

4 Yêu cầu cần đạt 38

5 Câu hỏi ôn tập 39

Bài 1: TƯỢNG XƯƠNG ĐẦU 40

MỤC TIÊU 40

ĐIỀU CẦN BIẾT TRƯỚC 40

TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ ĐIỀU KIỆN HỖ TRỢ 40

GIỚI THIỆU CHUNG 41

NỘI DUNG BÀI THỰC HÀNH 45

1 Đặt mẫu: 45

2 Thực hành bài vẽ 45

2.1 Chuẩn bị 45

2.2 Các bước tiến hành 45

3 Yêu cầu cần đạt 49

MỤC TIÊU CỦA BÀI HỌC : 50

ĐIỀU CẦN BIẾT TRƯỚC 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ ĐIỀU KIỆN HỖ TRỢ 50

GIỚI THIỆU CHUNG 50

NỘI DUNG BÀI THỰC HÀNH 51

1 Đặt mẫu: 51

2 Thực hành bài vẽ 51

2.1 Chuẩn bị 51

2.2 Các bước tiến hành 51

3 Yêu cầu cần đạt của bài vẽ 55

Bài 3: TƯỢNG LỘT DA 56

MỤC TIÊU 56

ĐIỀU CẦN BIẾT TRƯỚC 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ ĐIỀU KIỆN HỖ TRỢ 56

GIỚI THIỆU CHUNG 56

NỘI DUNG 58

1 Đặt mẫu: 58

2 Thực hành bài vẽ 58

2.1 Chuẩn bị 58

2.2 Các bước tiến hành 58

3 Yêu cầu cần đạt của bài vẽ 61

Bài 4, 5, 6 CÁC TƯỢNG CHÂN DUNG NAM, NỮ, GIÀ, TRẺ (CHẤT LIỆU CHÌ ĐEN) 62

MỞ ĐẦU 62

MỤC TIÊU 62

NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT TRƯỚC 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ ĐIỀU KIỆN HỖ TRỢ 62

NỘI DUNG BÀI THỰC HÀNH 62

1 Những vấn đề chung 62

1.1 Đặc điểm cấu tạo đầu người 62

1.2 Vai trò của vẽ đầu tượng người trong hình hoạ 66

2 Thực hành bài vẽ 67

2.1 Chuẩn bị 67

2.2 Các bước tiến hành 67

4 Hướng dẫn tự học 75

4.1 Tìm hiểu thêm để củng cố kiến thức chung 75

4.2 Hướng dẫn tiến hành các bài vẽ thêm để rèn luyện kỹ năng 75

5 Câu hỏi ôn tập 77

HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN 81

BÀI 7, 8: TƯỢNG BÁN THÂN NAM, NỮ 83

MỤC TIÊU CỦA BÀI HỌC: 83

ĐIỀU CẦN BIẾT TRƯỚC 83

NỘI DUNG BÀI THỰC HÀNH 83

1 Đặt mẫu: 83

2 Thực hành bài vẽ 84

2.1 Chuẩn bị 84

2.2 Các bước tiến hành 84

3 Yêu cầu cần đạt của bài vẽ 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

HỌC PHẦN 1 NHÓM TƯỢNG XƯƠNG SỌ, TƯỢNG PHÁC MẢNG, TƯỢNG LỘT DA

VÀ TƯỢNG CHÂN DUNG

(2 tiết lý thuyết)

MỞ ĐẦU

Tái tạo không gian ba chiều trên mặt phẳng hai chiều là công việc của người học

và sáng tạo nghệ thuật hội hoạ (trong đó có hình hoạ) Sử dụng các thủ pháp diễn tảthông qua đường nét, hình mảng, đậm nhạt, màu sắc để tạo không gian cho bài vẽđòi hỏi một quá trình nghiên cứu, vừa có kiến thức tổng thể, vừa có kỹ năng thực hành

cơ bản và sáng tạo

Máy ảnh chỉ ghi lại một khoảng khắc nhất định của thực tiễn do máy móc thựchiện Do vậy, máy ảnh có thể giúp ích rất nhiều cho hoạ sỹ trong lấy tài liệu và sángtạo nghệ thuật, nhưng không thể thay thế được vẽ nghiên cứu bởi vẽ nghiên cứu là cảmột quá trình phân tích, tìm tòi của người vẽ trước đối tượng; khám phá và thể hiệncái đẹp của đối tượng thông qua cảm xúc và khả năng của người vẽ

MỤC TIÊU

- Hiểu được khái niệm, nguồn gốc của hình họa; vai trò của môn hình họa đốivới sáng tác và học tập các môn học khác, nắm được khái lược chương trình giảng dạyhình họa ở hệ đại học

- Hiểu được đặc tính, các yếu tố và khả năng biểu đạt của chất liệu vẽ chì trắngđen

TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ ĐIỀU KIỆN HỖ TRỢ

Các tư liệu về bài vẽ hình họa của các họa sỹ nổi tiếng trên các tài liệu

mỹ thuật các sách dạy vẽ hình họa; bài nghiên cứu hình họa; tư liệu về các bứchọa trên các tài liệu khảo cổ, các hiện vật

NỘI DUNG BÀI HỌC

1 Những kiến thức chung về Hình hoạ

1.1 Khái niệm

Nhu cầu vẽ là một hiện tượng tự nhiên mang tính bản năng của con người Trẻ

em biết vẽ trước khi biết viết, biết đọc Một đứa trẻ mới hai hoặc ba tuổi, nếu có mộtvật trong tay như bút, phấn hoặc chỉ là một mẩu gạch cũng có thể gạch và vẽ những

hình, nét trên mặt phẳng trong khi chưa biết viết, biết đọc Lịch sử văn minh nhân loạicũng ghi nhận nhiều hiện tượng tương tự như vậy, các hình vẽ và hình hoạ đã có từ rấtlâu trước khi phát minh ra chữ viết Khoảng 20.000 nghìn năm trước đây, ngườinguyên thuỷ đã biết vẽ lên vách hang đá nơi họ sinh sống những hình người, hình thúvật Và thật kỳ diệu, những bức vẽ ấy sống động và rất gần với hiện thực, với đối t-ượng được miêu tả.

Hiện thực của tự nhiên và xã hội luôn là đối tượng trung thành cho con người đitìm cái đẹp Sự tìm tòi và khám phá vốn là thuộc tính của nghệ sỹ Vì vậy, nghiên cứuthực tế, vẽ lại thiên nhiên một cách trung thực là yêu cầu rất cần thiết đối với ngườimới học mỹ thuật

Theo “Từ điển thuật ngữ Mỹ thuật phổ thông”, hình hoạ là môn vẽ người hoặc

vật (mẫu) tương đối kỹ và chính xác, được thể hiện bằng nhiều kỹ thuật và chất liệukhác nhau như chì đen, than, bột màu, sơn dầu Từ trước tới nay, nghiên cứu và thểhiện vẻ đẹp của con người luôn được đề cao, là đối tượng để hoạ sỹ khám phá, sángtạo Con người là sản phẩm cao quý nhất, đẹp nhất của tự nhiên Việc nghiên cứu ng-ười mẫu (nhất là người mẫu khoả thân) luôn là mục tiêu của người học và sáng tác mỹthuật Bởi con người là một hình mẫu đẹp nhất về cấu trúc, tỷ lệ Những hình tượngnghệ thuật thể hiện trên người khoả thân khác hẳn về chất, nội dung và hình thức nghệthuật với những loại tranh ảnh thiếu lành mạnh Tuy nhiên, để vẽ được người mẫu, cần

có những luyện tập từ thấp tới cao, từng bước một với những kiến thức và kỹ năng cơbản của vẽ hình hoạ

Những pho tượng lý tưởng về tỷ lệ, cấu trúc và vẻ đẹp của cơ thể con người đãđược các nhà điêu khắc cổ đại Hy Lạp như Pô-li-clét, Mi-rông, Phi-đi-át thể hiện mãimãi là những chuẩn mực tuyệt tác của nhân loại Vì thế người ta đã mệnh danh cho đấtnước Hy lạp là “Vương quốc của cái đẹp” Không thoả mãn với những gì đã có, cáchoạ sĩ thời Phục Hưng Ý, mà tiêu biểu là Lê-ô-na đờ Vanh-xi, Mi-ken-lăng-giơ, Ra-pha-en đã vẽ nên những bức hình hoạ tuyệt đẹp về vẻ đẹp con người Lịch sử mỹthuật đã cho thấy, hầu hết các hoạ sỹ nổi tiếng đều có trình độ rất cao về hình họa Đóchính là cái gốc giúp họa sĩ thành công trong xây dựng tác phẩm

Hình hoạ có vai trò rất lớn trong học tập và sáng tác mỹ thuật Hoạ sỹ người

Pháp Anh-gơ-rơ cho rằng: “đường nét là hình hoạ hay đúng ra nó là tất cả ” Trong

thiên nhiên, mọi vật đều tồn tại có dạng hình thể, vẽ trước hết là ghi lại các hình thể đótrên mặt phẳng của không gian 2 chiều

Vậy hình hoạ là gì?

“Hình hoạ là phương pháp xây dựng hình thể để mô tả đối tượng khách

để tạo không gian trên mặt phẳng” Không gian trong hình hoạ có thể là một màu

hoặc nhiều màu

Có nhiều cách gọi khác nhau về hình hoạ nhưng nói chung có những cách gọichính là: hình họa, vẽ theo mẫu, vẽ tả thực, vẽ nghiên cứu

1.2 Nguồn gốc hình hoạ

1.2.1 Hình vẽ có từ thời nguyên thuỷ

Sự phát hiện ra những bức vẽ trong hang động Altamira (Tây Ban Nha) năm

1875 thực sự đã gây sửng sốt và tạo nên một cuộc tranh luận sôi nổi trong giới khảo cổhọc, sử học Ban đầu, người ta đã không thể tin rằng tranh vẽ những con bò rừng, trangtrí tuyệt đẹp và sinh động, tưởng như còn rất mới kia không thể có cách đây trên mộtvạn năm Bởi lúc đó, người tiền sử với công cụ thô sơ, trình độ thấp kém không thể vẽđược những con vật hoàn hảo như vậy

Nhưng sau nhiều năm nghiên cứu, các nhà nghiên cứu đã khẳng định các tranh

vẽ ở hang Altamira là nghệ thuật Tiền sử Cái đặc sắc của các bức vẽ này là đàn bòrừng được diễn tả rất thực với nhiều tư thế rất sống động, chứng tỏ khả năng quan sát

và thể hiện rất cao Ngoài những kỹ thuật khắc chìm, dùng nét đen rồi bôi màu lên;trong các hình vẽ ở hang động này có những chỗ đã được vờn bóng khối, diễn tả ánhsáng và các sắc thái tương phản khá công phu

Sau Altamira người ta còn tìm thấy nhiều bức vẽ trong các hang động ở TâyBan Nha, Pháp, Đức, Nga và Châu Phi Điểm nổi bật trong các bức vẽ này là ngườinguyên thuỷ đã biết loại trừ những chi tiết nhỏ nhặt, chắt lọc lại những điểm rất cơbản, đặc trưng và tinh tế Từ cái vỏ giống nhau được lặp đi lặp lại của sự việc, ngườinguyên thủy đã đơn giản để diễn tả bản chất của đối tượng bằng lối hình học hoá và đồhọa hoá

Những bức họa đặc sắc trên các vách đá, những dấu chân rõ nét của người vàđộng vật, những vết khói ám từ những ngọn đuốc Tất cả là những kho báu vô giácủa loài người được thời gian lưu giữ và bảo tồn cho đến ngày nay Được mệnh danh

là “nhà nguyện thời tiền sử"

Động Lascaux - một quần thể hang động thuộc miền tây nam nước Pháp sở hữu

một trong số những bức họa trên vách đá quý giá nhất trên thế giới Những kiệt tácnghệ thuật trên các vách đá trong hang động này có tuổi thọ ít nhất là 15.000 năm

Hang động này được phát hiện vào ngày 12/9/1940 bởi 4 thanh niên có tênMarcel Ravidat, Jacques Marsal, Georges Agnel, Simon Coencas, và chú chó Robotcủa Ravidat Sau Thế chiến thứ 2, công chúng mới có cơ hội dễ dàng tham quan khuhang động này

Hình 1- Đàn bò - nghệ thuật tiền sử

Hình 2 - Đàn ngựa trên vách động Lascaux

Hình 3- Bò rừng trên vách động Lascaux

Đến năm 1955, Lascaux thu hút trung bình 1.200 du khách đến tham quan mỗingày khiến cho các tác phẩm hội họa bị hủy hoại khá nhiều bởi khí hecarbon dioxide.Cuối cùng, vào năm 1963, người ta quyết định đóng cửa hang động, không cho phépkhách du lịch vào thưởng lãm nhằm bảo tồn các bức họa này

Động Altamira độc đáo nhờ những bức họa trên vách đá Altamira tọa lạc gần

Santilliana del Mar ở Cantabria, phía Bắc Tây Ban Nha, cách Santander 30 km về phíaTây Cũng giống như những hang động khác, Altamira cũng tình cờ được phát hiện ra

Vào năm 1868, một thợ săn có tên Modesto Cubillas bị trượt ngã khi đi ngangqua khu hang động này nhưng mãi 7 năm sau, một nhà quý tộc từ Santander có tênMarcellino Sanz de Santuola mới chính thức khám phá ra Altamira

Hình 4- Bò rừng trên vách động Altamira

Vào khoảng năm 1879, người phát hiện ra những bức họa trên vách đá tronghang động này lại là cô con gái của nhà quý tộc tên Maria de Santuola Hai cha con họquyết định giữ bí mật nhằm bảo tồn và gìn giữ những bức tranh đá đẹp tuyệt vời, mãicho đến khi họ qua đời, các chuyên gia vẫn còn nghi ngờ về tính xác thực của khuđộng này

Đến đầu thế kỷ XX, các nhà khoa học và các chuyên gia khảo cổ học mới pháthiện ra khu hang động nhờ vào những vết tích từ thời kỳ đồ đá còn sót lại xung quanhkhu vực đó Những bức họa của Altamira là bằng chứng rõ nét về nền văn hóa củangười Magdaléni (cách đây gần 16.000 năm) sinh sống tại phía Nam châu Âu

Hình 5 - Một bức họa trên vách động Altamira

Động Chauvet nằm ở phía Nam nước Pháp cũng sở hữu rất nhiều tác phẩm

nghệ thuật đặc biệt Hang động này trở nên nổi tiếng vào năm 1994 sau khi một nhómgồm 3 nhà nghiên cứu hang động phát hiện ra những vách đá của hang động này đượctrang trí bằng những bức họa mô phỏng cuộc sống của con người vào thời kỳ đồ đá cũ

Hơn thế nữa, những bức tường trong hang động vẫn còn lưu giữ những phầnhóa thạch còn sót lại của rất nhiều loài động vật trong đó có những loài ngày nay đãtuyệt chủng Trên sàn động cũng còn lưu lại khá nhiều dấu chân của động vật và conngười từ thời tiền sử Động Chauvet nhanh chóng được xem là một trong những bảotàng tự nhiên về nghệ thuật thời tiền sử quan trọng nhất thế giới Hang động này lànơi cư ngụ của con người trong suốt 2 thời kỳ: Aurignacian (cách đây khoảng 32.000đến 30.000 năm trước Công nguyên) và thời kì Gravettian (cách đây khoảng 28.000đến 22.000 năm trước Công nguyên).

Hình 6 - Bức họa trên vách động Chauvet

Hầu hết các tác phẩm nghệ thuật thuộc thời kỳ Aurignacian đều nguyên vẹn chođến tận ngày nay trong khi đó vết tích của thời Gravettian còn sót lại chỉ là một dấuchân trẻ con, một khoảng hang đá nhuốm khói carbon từ những cây đuốc mà họ đốtcháy trong hang động

Động Magura nằm ở phía Tây Bắc Bulgary, cách thủ đô Sofia 180 km.

Điểm có một không hai của hang động này là những bức tranh trên đá được hình thành

từ phân Dơi Những bức tranh này bao gồm rất nhiều lớp, hình thành từ nhiều thời kỳkhác nhau: Epupaleolith, Neolith, Eneolith, giai đoạn đầu của thời kỳ Đồ đồng Nhữngbức họa trong hang động Magura miêu tả cảnh nhảy múa của những cô gái, cảnh sănbắn của những người đàn ông, cảnh hóa trang

Hình 7 - Các hình vẽ trên vách động Magura

trong các lễ hội và rất nhiều hình ảnh động vật, mặt trời, các ngôi sao, nông cụ vànhững cây cối Rất nhiều các sự kiện và lễ hội tôn giáo qua các thời kỳ được phản ánhbằng những biểu tượng, những nhân vật quan trọng trên nền vách đá Một số hình ảnhmiêu tả rõ nét và phong phú các mặt đời sống tinh thần, vật chất của con người thời kỳ

tiền sử Độc đáo nhất trong số tất cả các hang động được nhắc đến có lẽ là động Cosquer bởi đây là một hang động dưới nước, cách đây 27.000 năm Cosquer thuộc

vùng Calanque de Morgiou gần Marseille, Pháp, cách Cap Morgiou không quá xa.Cửa vào hang động này đến nay vẫn ngập trong nước, dưới mực nước biển 37m Năm

1991, Henri Cosquer đã khám phá ra chiếc hang đặc biệt này và vì vậy mà tên của ôngđược đặt cho địa danh này

Hình 8- Các hình vẽ trên vách động Magura

Hình 9 - Hình vẽ trên vách động Cosquer

Du khách có thể vào tham quan khu hang động thông qua một đường ống dài175m nối thẳng vào cửa hang Động có rất nhiều tác phẩm hội họa và điêu khắc có từthời kỳ tiền Paleolithic: những khuôn vẽ có cách đây 27.000 năm; những dấu vết củađộng vật và con người cách đây 19.000 năm (thời kỳ Solutrean); những bức vẽ các loàiđộng vật từ bò rừng Bizon, dê rừng núi An-pơ, ngựa đến những sinh vật biển như Hảicẩu, chim Anca và Sứa

Động Font de Gaume là nơi cư ngụ của con người sinh sống quanh khu vực

thung lũng Dordogne cách nay khoảng 25.000 năm trước Công nguyên Miệng hang lànơi định cư của con người trong khoảng vài nghìn năm sau đó Tuy nhiên, sau đó thìhang động này bị lãng quên mãi cho đến thế kỷ thứ XIX, người dân địa phương mớibắt đầu phát hiện ra Font de Gaume Năm 1901, Denis Peyrony, một giáo viên đến từLes Eyzies, khám phá ra những bức họa bên trong Font de Gaume, có niên đại khoảng17.000 năm, thuộc thời kỳ Magdaléni Font de Gaume gìn giữ hơn 200 bức họa đa sắcmiêu tả rất nhiều

Hình 10 - Một bức họa trong động Font de Gaume

loài động vật như bò rừng Bizon, Ngựa và Voi Ma-mút

Ngành khảo cổ học nước ta cũng đã tìm thấy những hình vẽ được khắc trênvách đá ở động người xưa (Hoà Bình) Đó là những hình mặt người và thú được khắcmột cách đơn giản, khái quát, góc nhìn chính diện với đầy đủ mắt mũi, miệng rất sinhđộng Những viên đá sỏi có khắc hình nét mặt người ở Na Ca (Thái Nguyên) với tránnhẵn, cằm rộng, mũi dài, mắt nheo và miệng cười tiêu biểu cho nghệ thuật của ngư-

ời nguyên thuỷ Việt Nam

Những trống đồng cổ được phát hiện ở Đông Sơn (Thanh Hoá) vào năm 1924không chỉ đạt đỉnh cao về kỹ thuật chế tác mà còn là tinh hoa, biểu tượng tiêu biểu củavăn minh người Việt Cổ Đặc điểm quan trọng của nghệ thuật tạo hình trên trống đồng

là con người; con người chiếm vị trí chủ đạo trong thế giới muôn loài Đó là hình cácchiến binh, vũ đạo và con người trong sinh hoạt đời thường như chèo thuyền, giã gạo hình vẽ người được đơn giản và cách điệu khá cao theo hướng đồ hoạ hoá, kỷ hà hoámột cách khúc triết, sinh động

Hình 11 - Hình khắc ở hang Đồng nội- Hòa bình

Hình 12 - Hình mặt trống đồng

Hình 13 - Hoa văn trên trống đồng Ngọc Lũ Hình 14 -Di tích bãi đá có hình khắc vẽ thời tiền sử xã Nấm Dẩn,

huyện Xín Mần - Lào Cai.

Như vậy, có thể nói nghệ thuật ra đời do nhu cầu của con người Trong lao độngsăn bắn và hái lượm, trong đấu tranh với thiên nhiên nghiệt ngã để bảo tồn và pháttriển, người nguyên thuỷ đã sáng tạo ra ngôn ngữ nghệ thuật cho mình Những tácphẩm hội hoạ đầu tiên trong buổi bình minh của loại người đều mang nặng dấu ấn củahình hoạ Đó là những hình vẽ các con vật, hình người với các động tác đa dạng, sốngđộng Với cách vẽ đường viền chu vi hay những mảng màu đậm đặc, hình ảnh đượcmiêu tả chứng tỏ khả năng quan sát và rất thuộc mẫu của người vẽ Dù đơn giản haytinh tế, vụng về hay trau chuốt, chất liệu thực vẫn là phẩm chất đầu tiên của bức vẽ

1.2.2 Hình vẽ có trước chữ viết

Trước khi dùng những ký hiệu đơn giản để nói lên tư tuởng của mình, tức chữviết, con người đã biết vẽ Những hình vẽ trên hang động của người nguyên thuỷkhông chỉ để trang trí, mà còn là ký hiệu thông tin để ghi nhớ và báo cho cộng đồngnhững con thú cần săn bắt Qua những bức tranh ở Sa-ha-ra (châu Phi) có thể nhận biếthai giống bò thông qua cấu tạo của sừng người Et-ki-mô có những ký hiệu bằnghình vẽ rất cô đọng để chuyển tải thông tin cho nhau một cách nhanh chóng nhất

Chữ tượng hình của người Ai cập, Trung quốc là loại chữ được biểu hiện trên

cơ sở hình tượng sự vật Mặc dầu đã được đổi thay theo tiến trình tiến hoá lịch sử songnhiều chữ vẫn còn mang nặng dấu ấn đó cho đến ngày nay; minh chứng khả năng hình

vẽ làm biểu tượng và là phương tiện truyền tải thông tin nhanh nhất, đơn giản nhất

Lịch sử Trung quốc ghi nhận, có chữ ban đầu dựa vào một nguyên mẫu cụ thể,thông qua hình vẽ làm biểu tượng cho ngôn ngữ Qua quá trình vận động, ký hiệu đódần được chuyển hoá, đôi khi không còn hình dáng nguyên mẫu của ban đầu Chữquân trong tiếng Hán cổ là một ví dụ Khởi đầu là một bức chân dung vẽ người cầmđầu bộ lạc với mặt, mồm và hai tay Song từng bước, thời gian đã làm cho thay đổi, đidần đến đơn giản và thuận tiện hơn

Tuy không hoàn toàn là chữ tượng hình, nhưng ở tấm đá của Pha-ra-ông- me-rơ (Ai cập cổ đại) với những hình khắc nổi và những dòng chữ ngắn đã kể lại mộtcách đầy đủ, trọn vẹn chiến thắng của Nác-me-rơ của Vua Ai cập và đã thống nhấtđồng bằng sông Nin thành một quốc gia hùng mạnh Tấm đá này giúp cho các nhà sửhọc, ngôn ngữ học ngày nay có thể đọc và nghiên cứu khá chính xác lịch sử thời kỳ đóthông qua các hình vẽ, hình tượng mà người Ai cập cổ đã ghi lại

1.3 Vai trò của hình họa với học tập và sáng tác mỹ thuật

1.3.1 Hình hoạ là môn học cơ bản

Trong thiên nhiên, mọi vật tồn tại đều có hình thể Đối với mỹ thuật, hình thể

có tiếng nói tạo hình nhất định Vẽ cũng có nghĩa là ghi lại hình dáng (hay hình thể củavật) đó bằng đường nét, đậm nhạt Thông qua các kỹ thuật và thủ pháp diễn tả về t-ương quan tỷ lệ, hình khối, sáng tối, màu sắc và chất cảm để tạo không gian ba chiềutrên mặt phẳng hai chiều Vị trí của các hình trong tác phẩm tạo hình nói lên sự vữngchãi, chặt chẽ cho bố cục, các nhân vật và các chi tiết theo ý đồ của tác giả Hình hoạtham gia vào tất cả quá trình học tập, nghiên cứu và sáng tạo nghệ thuật của hoạ sỹ.

Từ cổ tới kim, không có hoạ sỹ nào lại coi thường việc nghiên cứu hình họa.Quan niệm của người Ai cập cổ đại tin rằng việc bảo tồn thân xác và chân dung nhữngngười quá cố, nhất là các Pha-ra-ông sẽ làm cho họ trường tồn Ngôn ngữ Ai cập, từ

“thợ điêu khắc” có nghĩa là “người giữ cho sống mã”, Vì thế, nhờ sự tập trung hoàn

toàn vào vào cấu trúc hình dáng cơ bản của đầu người mà những bức tượng chân dunggây được nhiều ấn tượng sống động Còn người Hy lạp La mã lại tin rằng khi tạo ra cáiđẹp bằng cách làm cho một hình tượng được xây dựng thông qua một cơ thể đẹp cụthể Những pho tượng như người ném đĩa của Mi-rông, vệ nữ Mi-lô đã đạt được hiệuquả cao về chuẩn cấu tạo của cơ thể người và vị thế kỳ lạ của chuyển động, tạo được

vẻ đẹp và sự duyên dáng trong diễn tả, nét quyến rũ của cuộc sống bình dị Đến cáchoạ sỹ thời Phục Hưng, nghiên cứu hình hoạ là niềm say mê trong khám phá, sáng tạo,nhất là nghiên cứu cơ thể con người Hoạ sỹ Lê-ô-na đờ Vanh-xi ngay từ thời trẻ đãhọc vẽ mẫu người khoả thân và các đường lượn trên mẫu quần áo Ông học vẽ pháchình vào các quyển sổ tay mà ngày nay còn lưu giữ được với hàng nghìn bức vẽ vàtrang viết Khi đã thành danh, ông vẫn dò dẫm nghiên cứu bí mật về cơ thể người bằngcách mổ xẻ hơn 30 tử thi Nhờ đó hoạ sĩ đã xây dựng nên những bức tranh bất tử,trong đó con người là trung tâm của tác phẩm với các trạng thái tâm lý khác nhau Nhàhọa sĩ, điêu khắc Mi-ken-lăng-giơ lại cố thâm nhập, tìm hiểu về cách miêu tả cơ thểđẹp của con người khi chuyển động với tất cả các cơ bắp và gân cốt Ông thích vẽ cácnhân vật khoả thân ở tư thế phức tạp Bức tranh sự phán xét cuối cùng được vẽ trêntường nhà thờ Xích-xtin là một tác phẩm hoàn hảo về ý tưởng, bố cục và nhất là vẻđẹp của các mẫu người khoả thân

Hình 18 - Vẽ nghiên cứu hình họa của Lê-ô-na-đờ Vanh-xi

Để xây dựng tác phẩm diễn tả cái chết của Ma-ra, một trong những lãnh tụ củacách mạng Pháp, hoạ sỹ Đa-vít đã học được cách tạo hình bắp thịt và cơ gân của thânthể, đồng thời tạo cho nó vẻ đẹp quí phái để đặc tả Ma-ra, người đã tự nhận sẽ manglấy định mệnh tuần giáo khi đang làm việc cho hạnh phúc của cộng đồng bị kẻ thù sáthại ngay trong bồn tắm Còn hoạ sỹ Anh-gơ-rơ thường nhấn mạnh vào qui luật về độchính xác tuyệt đối trong giờ vẽ hình hoạ khi dạy học Anh-gơ-rơ có kỹ thuật diễn tả

hình thể con người một cách vững chãi, cặn kẽ với vẻ trong sáng đến lạnh lùng của cáiđẹp.

Hình 19 – Picasso - Những cô nàng ở Avignon

Các họa sỹ nổi tiếng cận hiện đại sau này trước khi trở thành danh hoạ với cáctrào lưu nghệ thuật hiện đại nổi tiếng, họ đều là những người vẽ nghiên cứu hiện thực,nghiên cứu mẫu người rất nghiêm túc và cơ bản Hoạ sỹ vĩ đại bậc nhất của thế kỷ 20Pi-cát-xô đã từng nói đại ý rằng: năm mười ba tuổi tôi vẽ được như Mi-ken-lăng-giơnhưng đến năm 30 tuổi tôi vẽ được như trẻ con Điều ấy nói lên rằng trước khi sángtạo ra những trường phái tân kỳ cho hội hoạ thế kỷ XX, Pi-cát-xô đã từng nghiên cứuhội hoạ rất kinh điển, bài bản và có kết quả cao Chính sự vững vàng về nghiên cứuhình hoạ đã giúp ông đi sâu vào tìm tòi, khám phá, tạo nên những khuynh hướng hộihoạ mới Đây cũng là điểm chung của các hoạ sỹ hiện đại thời trẻ Khi còn học vẽ tạiMa-đơ-rít, hoạ sỹ nổi tiếng Đa-li đã nắm rất vững hình hoạ kinh viện để sau này khitham gia phong trào Siêu thực (từ năm 1928) ông đã có thể thể hiện trên tranh nhữngtương phản thực và ảo cùng với những ác mộng căng thẳng về các mâu thuẫn xã hội,các nghịch lý trong cuộc sống

Hình 20 - Đôi giày - tranh của Van Gốc Hình 21 - “Người đàn bà tắm” của Anh-gơ-giơ

Năm 1925 trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương được thành lập Cùng vớicác môn học tạo hình khác, Hình họa được đề cao với quỹ thời gian được đào tạonhiều, trong thi tuyển thường được chú trọng và nhân hệ số Một loạt các hoạ sỹ tàidanh của đất nước ta đã trưởng thành từ mái trường này và tác phẩm của họ đã để lạidấu ấn đậm nét trong nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam Đó là các hoạ sỹ Tô Ngọc Vân,Nguyễn Phan Chánh, Nguyễn Gia Trí, Trần Văn Cẩn, Nguyễn Đỗ Cung, NguyễnSáng, Nguyễn Tư Nghiêm, Bùi Xuân Phái

Hình 23 - La Vie - Picasso

Như vậy, Hình hoạ nói chung hay vẽ người nói riêng luôn là mục tiêu, là đối ượng để người học vẽ nghiên cứu, tìm hiểu và phát hiện Hình hoạ có vai trò quantrọng giúp cho người học có thể đi sâu hơn, phát triển bền vững trên con đường sáng