Chăm sóc giảm nhẹ cho bệnh nhân HIV/AIDS pot

Mục tiêu của chăm sóc giảm nhẹ• Giảm thiểu sự khổ ải của bệnh nhân, gồm đau và các triệu chứng khó chịu khác • Cải thiện tối đa chất l ợng cuộc sống • Duy trì sự thoải mái và phẩm giá c

Ch¨m sãc gi¶m nhÑ cho bÖnh

nh©n HIV/AIDS

VCHAP

Vietnam CDC Harvard Medical

School AIDS Partnership

thÇn cã ý nghÜa hÕt søc quan träng.”

WHO, 1990

các n ớc đang phát triển, giai đoạn

ở các nước đang phát triển, giai đoạn

nhiễm trùng HIV th ờng không đ ợc chẩn

đoán cho đến khi bệnh nhân đ ở vào giai ã

đoạn AIDS

Vì thế, nên bắt đầu chăm sóc giảm nhẹ

vào lúc chẩn đoán nhiễm HIV

Mục tiêu của chăm sóc giảm nhẹ

• Giảm thiểu sự khổ ải của bệnh nhân, gồm đau và các

triệu chứng khó chịu khác

• Cải thiện tối đa chất l ợng cuộc sống

• Duy trì sự thoải mái và phẩm giá của bệnh nhân

• Giúp bệnh nhân sống tích cực nhất có thể đ ợc cho đến

khi chết

• Đáp ứng các nhu cầu về tâm lý và tinh thần của bệnh

nhân

Mục tiêu của chăm sóc giảm nhẹ (tiếp)

• Không thúc đẩy hoặc trì hoãn cái chết

• Hỗ trợ cho gia đình và ng ời thân của bệnh nhân khi

bệnh nhân bị ốm

• Chuẩn bị cho ng ời sống chung với HIV/AIDS và gia

đình họ về cái chết, những điều gì có thể xảy ra và

cách hỗ trợ tốt nhất cho ng ời thân đang đến gần cái chết

• An ủi gia đình ng ời bệnh sau khi bệnh nhân tử vong

Các ch ơng trình điều trị HIV không đ ợc coi chăm sóc giảm nhẹ và điều trị đặc hiệu (ARV) nh hai mặt loại trừ nhau.

Chăm súc giảm nhẹ và ARV phải cựng

đồng thời tiến hành trong chăm súc………

Chăm sóc giảm nhẹ đòi hỏi sự tham gia của tất

cả các thành viên của đội đi u tr ều trị ị

bao gồm các bác sỹ, các điều d ỡng viên, các t vấn viên, các nhân viên y tế cộng đồng và các tình nguyện viên ph i h p h tr b nh nhân ối hợp hỗ trợ bệnh nhân ợp hỗ trợ bệnh nhân ỗ trợ bệnh nhân ợp hỗ trợ bệnh nhân ệnh nhân.

Thành viờn trong gia đỡnh là những người quan trọng nhất trong đội tiếp

cận chăm súc giảm nhẹ.

Gia đình là thành phần chủ chốt trong cuộc

đời của ng ời bệnh và th ờng là những ng ời trực

tiếp chăm sóc bệnh nhân lúc cuối đời.

H íng dÉn cña WHO vÒ chÝnh s¸ch quèc gia

Những thách thức trong chăm sóc giảm nhẹ

bệnh nhân HIV

• Nhiễm trựng cơ hội thường gõy phiền toỏi và khú điều trị

• Sự kỳ thị và nỗi sợ hãi HIV th ờng làm cản trở sự bàn bạc

về cái chết đang đến và sự chuẩn bị đầy đủ cho cái chết

• Sự xa lánh của gia đình và bè bạn dẫn đến việc bệnh nhân

không đ ợc hỗ trợ đầy đủ và bị cô đơn.

• Việc chăm sóc bệnh nhân sắp chết th ờng phó mặc cho gia

đình, những ng ời không đ ợc chuẩn bị và không đ ợc đào tạo về việc này

(WHO 2000)

• Gánh nặng tâm lý mà ng ời chăm sóc phải chịu

đựng khi ng ời thân của mình chết

WHO (2000)

Điều trị đau đối với bệnh nhân HIV/AIDS

• Bệnh nhân HIV/AIDS có đau đáng kể (80%

bệnh nhân HIV/AIDS có đau - theo kết quả một nghiên cứu)

• Đau ở bệnh nhân AIDS đánh giá không đúng

mức và điều trị không đúng mức

• Điều trị đau cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm nhẹ nỗi khổ

• Điều trị đau có thể cải thiện tuân thủ điều trị HIV

vì vậy cải thiện kết quả điều trị

Đặc điểm của đau

L à kích thích các thụ cảm đau (nociceptor) gây đau thắt,

đau dai dẳng hoặc đau như bị đè nén.

Đau bệnh lý thần kinh :

Là sự kích thích các mô thần kinh bị tổn thương hoặc

không còn bình thường gây ra đau rát, kiểu kim đâm, nhói đâm, điện giật hoặc như đầu kim đâm Có thể xuất hiện khi có kích thích rất nhỏ (chạm nhẹ)

• Khó định vị hoặc “lan toả”

• Tác động vào các cơ quan và tạng

rỗng

Điều trị đau theo đặc điểm

Tiến hành đánh giá đau….

• Đánh giá đau thường xuyên và hệ thống bằng cách sử dụng thang 0- 10 (0= không đau; 10=đau tồi tệ nhất)

• Tin vào báo cáo đau của bệnh nhân và

người nhà và cách làm giảm nhẹ

• Chọn cách điều trị đau phù hợp với mức

độ đau, bệnh nhân và thực hiện

Tiến hành đánh giá đau….

• Thực hiện các can thiệp giảm đau theo thời

gian, điều phối và theo cách logic

• Sau khi đã điều trị đau, đánh giá mức hiệu quả của các can thiệp, nếu không có tác dụng thì

liệu pháp khác có thể điều trị thử

• Đánh giá đau và hiệu quả can thiệp cần phải

được ghi biểu đồ trong hồ sơ bệnh nhân để các bác sĩ khác biết liệu trình nào hiệu quả, liệu trình nào không

Câu hỏi để đánh giá đau…….

• Bạn có đau không, nếu có bạn có thể chỉ chỗ đau?

• Bạn có thể mô tả đau, đau nhói, đau nhức,

đau liên tục, đau thành cơn?

• Bạn có thể cho điểm đau theo thang điểm

0-10, 0 là không đau và 10 là đau nhất?

C âu hỏi để đánh giá đau……

• Đêm qua bạn ngủ thế nào?

– Ngủ là thuốc đo tốt nhất đo mức độ dễ chịu

• Bạn ăn có bình thường không, bạn có bị đau khi nhai hoặc nuốt?

– Nếu bệnh nhân bị đau trong miệng, thì bệnh nhân

có thể có loét hoặc nấm miệng

• Bạn có thể đi bộ mà không cần người giúp đỡ không?

C¸c biÓu hiÖn kh«ng sinh lý cña ®au

C¸c thuèc gi¶m ®au trong

điÒu trÞ ®au

• C¸c thuèc kh«ng ph¶i thuèc g©y nghiÖn:

Acetaminophen, Aspirin, nhãm thuèc gi¶m ®au chèng viªm kh«ng ph¶i steroid

• C¸c thuèc g©y nghiÖn yÕu: Codeine, Hydrocodone

• C¸c thuèc g©y nghiÖn m¹nh: Morphine, miÕng d¸n

Fentanyl, Hydromorphone, Methadone

• C¸c thuèc kÕt hîp: thuèc chèng trÇm c¶m, chèng co giËt, thuèc h ng thÇn, c¸c steroid

H×nh 2 Thang gi¶m ®au ba bËc cña WHO

2

®au võa

Thuèc g©y nghiÖn lo¹i yÕu+/- thuèc gi¶m ®au kh«ng g©y nghiÖn +/- Thuèc kÕt hîp

Thuèc gi¶m

®au kh«ng g©y nghiÖn +/- Thuèc kÕt hîp

1

§au nhÑ

Theo Tæ chøc Y tÕ ThÕ giíi Cancer Pain Relief Geneva: WHO, 1990.

Thuốc và Liều dùng đối với Acetaminophen, các thuốc Kháng viêm không phải steroid (NSAID s), và Các thuốc Kết hợp dùng trong Đau ’s), và Các thuốc Kết hợp dùng trong Đau

25-100 mg 20-100 mg 75-225 mg 1.5-6 mg

LiÒu gi¶m ®au t ¬ng ® ¬ng vµ liÒu khëi ®Çu cña nhãm

thuèc g©y nghiÖn

Thuèc LiÒu gi¶m ®au t ¬ng ® ¬ng LiÒu khëi ®Çu th«ng th êng

cho ®au võa tíi ®au nÆng

C¸c thuèc nhãm thuèc phiÖn

Morphine 30mg, 3-4 h/lÇn 10mg, 3-4 h/lÇn 30mg, 3-4 h/lÇn 10mg, 3-4 h/lÇn Hydromorphone 7.5mg, 3-4 h lÇn 1.5mg, 3-4 h/lÇn 6mg, 3-4 h/lÇn 1.5mg, 3-4 h/lÇn Methadone 15mg, 6-8 h/lÇn 10mg, 6-8 h/lÇn 15mg, 6-8 h/lÇn 10mg, 6-8 h/lÇn Hydrocodone * 30mg, 3-4 h/lÇn Kh«ng cã 10mg, 3-4 h/lÇn Kh«ng cã

Dïng thuèc

• Đường uống, tác dụng ngắn

– Ưu tiên cho c ác thuốc opioid (cũng là rẻ nhất)

– Có thể được sử dụng tác các thuốc tác dụng kéo dài để có “khoảng nghỉ giữa các cơn”

• Đường tĩnh mạch (IV)

– Dùng để giảm nhanh các cơn đau nặng

• Các thuốc uống giải phóng chậm

– Dùng 12 -24 giờ một lần, giữ cho nồng độ thuốc ổn định trong máu

– Giảm số lượng viên thuốc

• Miếng dán

– Dán trên da 48 – 72 giờ một lần

– Tốt cho những bệnh nhân đau mạn, đau nặng (giảm số thuốc uống)

– Tốt cho bệnh nhân khó nuốt, nuốt đau

T¸c dông phô cña c¸c thuèc nhãm g©y

nghiÖn vµ ®iÒu trÞ

T¸c dông phô th êng gÆp

G©y ngñ (gi¶m theo thêi gian)

Khã chÞu

T¸o bãn

Buån n«n-N«n

§iÒu trÞ Kh«ng cÇn thiÕt (trõ khi nÆng) Haloperidol, benzodiazepines NhuËn trµng (senna, docusate, chÊt s¬)

Chèng n«n (prochlorperazine, metaclopramide, haloperidol)

TriÖu chøng gîi ý khi qu¸ liÒu:

Buån ngñ bÊt th êng

liÒu (kh¸ng g©y nghiÖn nÕu nÆng)

 liÒu hoÆc thay thuèc nhãm g©y nghiÖn

 liÒu hoÆc thay thuèc nhãm g©y nghiÖn

NghiÖn thuèc th êng lµ mèi lo ng¹i cña NVYT khi cho c¸c thuèc g©y nghiÖn.

NghiÖn thuèc x¶y ra < 1% tæng sè bÖnh nh©n ® îc dïng thuèc g©y nghiÖn trong

®iÒu kiÖn cã kiÓm so¸t.

Kh«ng nªn sî g©y nghiÖn thuèc khi ®iÒu trÞ ®au cho mét bÖnh nh©n giai ®o¹n

cuèi.

Các can thiệp không dùng thuốc

• Cảm giác tội lỗi và hối hận đã gây ra vết nhơ cho

gia đình và làm gia đình có nguy cơ phơi nhiễm với HIV

• Nhu cầu hỗ trợ về tinh thần

Mất mát và tang th ơng

• Khi bệnh nhân tử vong, điều quan trọng là phải hỗ

trợ cho gia đình trong lúc mất mát và tang th ơng

• Gánh nặng cái chết của bệnh nhân lên gia đình có

thể rất lớn do AIDS ảnh h ởng đến ng ời trẻ tuổi và trẻ

em Nhu cầu của trẻ bị mồ côi có thể rất lớn

• Các nguồn lực của cộng đồng có thể giúp theo dõi

và cung cấp các dịch vụ cần thiết cho các gia đình bị

ảnh h ởng bởi AIDS

Mất mát và tang th ơng

• Nhiều thành viên trong gia đình cũng có thể bị nhiễm

HIV; họ dự đoán tr ớc đ ợc cái chết của chính mình trong khi khóc th ơng cho ng ời thân của mình vừa mới chết.

• Sự kỳ thị và cô lập về mặt xã hội bao quanh AIDS có thể

làm cho cái chết của ng ời thân càng nặng nề và tăng

thêm sự cô lập cho gia đình.

• Các thầy thuốc có thể giúp đỡ bằng cách chia buồn với

gia đình.

• Việc các NVYT cộng đồng tiếp tục liên lạc với gia đình

có thể cũng rất có ích trong giai đoạn mất mát.

Tư vấn ở giai đoạn tang, mất người thân

Tuỳ thuộc vào cái chết của bệnh nhân, đội điều trị

nên nói chuyện với gia đình về:

– Cho phép gia đình cơ hội nói về các sự kiện dẫn đến cái chết và bản thân cái chết

– Cho phép gia đình cơ hội nói về thủ tục và nghi

lễ xung quanh cái chết

– Cho phép gia đình nói về nỗi lo của họ trong

tương lai (tài chính, sức khoẻ, nuôi dạy con)

Tư vấn ở giai đoạn tang, mất người thân

Tuỳ thuộc vào cái chết của bệnh nhân, đội điều trị nên nói chuyện với gia đình về:

– An ủi gia đình các cảm xúc mất lòng tin, chối

bỏ, buồn, giận dữ là bình thường

Tư vấn này an ủi gia đình chấp nhận sự mất mát và chuẩn bị cho tương lai

“Không bao giờ chữa khỏi đ ợc,

đôi khi điều trị đ ợc,

còn an ủi thì bao giờ cũng làm đ ợc.”

Châm ngôn của BS Edward Trudeau, ng ời sáng lập ch ơng

Cảm ơn!