VIẾNG LĂNG BÁC (Viễn Phương) ĐỀ SỐ 1 Cảm nhận về bài Viếng lăng Bác của Viễn Phương I Mở bài Cách 1 Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ vĩ đại, người cha già muôn vàn kính yêu của dân tộc Việt Nam Người ra đi đ[.]
Trang 1VIẾNG LĂNG BÁC
(Viễn Phương)
ĐỀ SỐ 1
Cảm nhận về bài Viếng lăng Bác của Viễn Phương
I Mở bài
Cách 1 : Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ vĩ đại, người cha già muôn vàn kính yêu của dân tộc
Việt Nam Người ra đi để lại niềm tiếc thương vô hạn cho toàn thể nhân dân Để rồi 7 năm sau - tháng 4 năm 1976, nhà thơ Viễn Phương bồi hồi thương nhớ Người và sáng tác lên bài
thơ “Viếng lăng Bác” Bài thơ thể hiện niềm kính yêu, sự xót thương và lòng biết ơn sâu sắc
của tác giả nói riêng, của toàn thể đồng bào Việt nói chung với vị lãnh tụ của dân tộc
Cách 2 : Bác Hồ-Người là nguồn cảm hứng bất tận trong thơ ca Việt Nam Nếu “Sáng
tháng năm” của Tố Hữu là tình cảm tha thiết, sôi nổi của nhà thơ với Bác khi ở chiến khu, hay “Đêm nay Bác không ngủ” của nhà thơ Minh Huệ là niềm xúc động của Bác trước tình thương bao la của nguồn sáng dân tộc với mọi người thì “Viếng lăng Bác” của Viễn Phương
lại là bài ca chân thành, cảm động của nhà thơ đối với người Và có lẽ đây chính là một trong những bài hay nhất viết về Người
II Thân bài
1.Khái quát chung
Bài thơ được viết vào tháng 4 năm 1976, một năm sau ngày giải phóng miền Nam, Bài
thơ Viếng lăng Bác được viết vào tháng 4 năm 1976 khi đất nước vừa thống nhất được một
năm, lăng Bác vừa khánh thành, nhà thơ Viễn Phương vinh dự có mặt trong đoàn cán bộ chiến sĩ miền nam ra bắc viếng Bác Xúc động, nghẹn ngào, hạnh phúc trào dâng ông đã viết
bài thơ trong những giây phút lịch sử đó Bài thơ được in trong tập thơ “Như mây mùa xuân”
(1978) Bố cục bài thơ có 4 phần, tương ứng với bốn khổ thơ Mạch vận động của cảm xúc trong bài theo trình tự của một cuộc viếng thăm
2.Phân tích, cảm nhận
Luận điểm 1: Cảm xúc của nhà thơ khi đến lăng Bác (Khổ 1)
Mở đầu bài thơ, người đọc cảm nhận được niềm xúc động và tự hào của nhà thơ khi được đến thăm lăng Bác sau 7 năm kể từ ngày Người ra đi:
“Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng”
- Câu thơ mở đầu như một lời thông báo ngắn gọn, lời lẽ giản dị nhưng chứa đựng trong nó biết bao điều sâu xa, Nhà thơ nói mình ở miền Nam, ở tuyến đầu của Tổ quốc, ở nơi máu đổ suốt mấy chục năm trời Như vậy, không đơn giản là chuyên đi thăm công trình kiến trúc, không chỉ chiêm ngưỡng trước di hài một vĩ nhân mà đó là cây tìm về cội, lá tìm về cành, máu chảy về tim, sông trở về nguồn Đó là cuộc trở về để báo công với Bác, để được Bác ôm vào lòng và ngợi khen
- Viễn Phương xưng hô “con -Bác” gợi cảm giác gần gũi thân thương, gợi mối quan hệ gắn
bó như cha con ruột thịt Nhà thơ trong đó giống như một người con xa nhà, lâu ngày mới có dịp trở về thăm hỏi người cha già kính yêu Đồng thời, động từ “thăm” được sử dụng như cách nói giảm nói tránh cho sự ra đi của Bác để nén lại bớt cảm xúc mất mát đau thương chưa thể nguôi ngoai của cả dân tộc
Trang 2- Câu thơ không có một dụng công nghệ thuật nào nhưng lại vô cùng gợi cảm, dồn nén biết bao cảm xúc Cách xưng hô và cách dùng từ của Viễn Phương giúp cho người đọc cảm nhận được tình cảm xúc động, nhớ thương của một người con đối với cha Đó không chỉ là tình cảm riêng của nhà thơ mà còn là tình cảm chung của dân tộc Việt Nam Thế hệ này tiếp nối thế hệ khác song tất cả đều có chung một tình cảm như thế với Bác Hồ kính yêu
- Đến lăng Bác, hình ảnh đầu tiên mà tác giả quan sát được, cảm nhận được, và có ấn tượng đậm nét là hình ảnh hàng tre Khi xây dựng lăng Bác, các nhà thiết kế đã đưa về từ mọi miền đất nước các loài cây, loài hoa, tiêu biểu cho mọi miền quê hương đất nước để trồng ở lăng Bác bởi Bác là một tâm hồn rộng mở trước thiên nhiên và Bác cũng là biểu tượng cho tinh hoa, chođất nước, cho dân tộc Việt Nam Và ai đã từng đến lăng Bác đều có thể nhận thấy hình ảnh đầu tiên về cảnh vật hai bên lăng là những hàng tre đằng ngà bát ngát
- Nhà thơ Viễn Phương cũng vậy! Hình ảnh “hàng tre bát ngát” ẩn hiện trong làn sương sớm
mờ ảo trên đường đến thăm Bác chính là hình ảnh tả thực mang dáng hình quê hương đất nước thân yêu, bình dị Nó cũng là biểu tượng cho con người Việt Nam kiên cường bất khuất,
vượt qua “bão táp mưa sa” muôn vàn gian khổ để thống nhất đất nước theo di ngôn của
Người, rồi trở về nghiêng mình kính cẩn trước anh linh của Người
- Những hình ảnh gợi tả gợi cảm kết hợp với nhau đã tạo nên một trường liên tưởng độc đáo,
thú vị Lăng Bác hiện lên dưới ngòi bút nhà thơ như một làng quê yên bình.=> Chỉ một khổ
thơ ngắn thôi nhưng cũng đủ để thể hiện những cảm xúc chân thành, thiêng liêng của nhà thơ
và cũng là của nhân dân đối với Bác kính yêu
Luận điểm 2: Cảm xúc của nhà thơ khi đứng trước lăng Bác (Khổ 2)
- Tác giả bước theo dòng người chầm chậm vào lăng, tâm hồn trào dâng niềm thành kính, biết ơn và ngưỡng mộ sâu sắc:
“Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một Mặt Trời trong lăng rất đỏ Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân”
- Đến đây, nhà thơ tiếp tục sáng tạo những hình ảnh thơ vô cùng độc đáo Hình ảnh “mặt trời
đi qua trên lăng” là hình ảnh thực Đó là mặt trời thiên tạo, là hành tinh quan trọng nhất của
vũ trụ, nó gợi ra sự kì vĩ, sự bất tử, vĩnh hằng Mặt trời là nguồn cội của sự sống, ánh sáng
- Hình ảnh “mặt trời trong lăng” là một ẩn dụ đầy sáng tạo, độc đáo – đó là hình ảnh của
Bác Hồ Giống như “mặt trời”, Bác Hồ cũng là nguồn ánh sáng, nguồn sức mạnh
- “Mặt trời” Bác Hồ soi đường dẫn lối cho sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, giành
độc lập tự do, thống nhất đất nước Bác đã cùng nhân dân vượt qua trăm ngàn gian khổ, hi sinh để đi tới chiến thắng quanh vinh, trọn vẹn
- “Mặt trời” – Bác Hồ tỏa hơi ấm tình thương bao la trong lòng mỗi con người Việt Nam Nhà thơ Tố Hữu đã so sánh Bác như: “Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ” Cái nghĩa, cái
nhân lớn lao của Bác đã tác động mạnh mẽ, sâu xa tới mỗi số phận con người
Liên hệ=>Thật ra so sánh Bác Hồ với mặt trời đã được các nhà thơ sử dụng từ rất lâu:
Người rực rỡ một mặt trời cách mạng
Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng Đêm tàn bay chập chạng dưới chân người.
(Tố Hữu – “Sáng tháng năm”)
- Nhưng cái so sánh ngầm Bác Hồ nằm trong lăng rất đỏ trong cái nhìn chiêm ngưỡng hàng ngày của mặt trời tự nhiên là một sáng tạo độc đáo và mới mẻ của Viễn Phương Cách ví đó
Trang 3một mặt ca ngợi sự vĩ đại, công lao trời biển của Người đối với các thế hệ con người Việt Nam Mặt khác bộc lộ rõ niềm tự hào của dân tộc Việt Nam khi có Bác Hồ - có được mặt trời của cách mạng soi đường chỉ lối cũng như ánh sáng của mặt trời thiên nhiên
- Từ “ngày ngày” khẳng định quy luật thời gian bất biến của tự nhiên lẫn con người, diễn tả
hiện thực dòng người nối dài vô tận, lặng lẽ trang nghiêm mỗi ngày tiến vào lăng Bác để bày
tỏ tình cảm với người cha già muôn vàn kính yêu Họ là đại diện cho người Việt Nam từ ba miền Bắc Trung Nam, từ 54 dân tộc anh em trên khắp mọi miền Tổ Quốc
- Họ kết thành hình ảnh ẩn dụ “tràng hoa” biểu tượng cho những gì tinh túy, đẹp đẽ nhất
của đất nước và con người Việt Nam kính dâng lên Bác
- Ngoài ra, tác giả cũng sáng tạo hình ảnh hoán dụ “bảy mươi chín mùa xuân” diễn tả bảy
mươi chín năm tuổi đời của Bác là bảy mươi chín mùa xuân tươi đẹp, tràn đầy ý nghĩa 79 mùa xuân ấy đã hy sinh để đem đến cho dân tộc ta một mùa xuân độc lập, tự do và hạnh phúc vĩnh hằng
Luận điểm 3: Cảm xúc của nhà thơ khi vào trong lăng (Khổ 3)
- Để rồi khi đứng trước di hài của Bác, trái tim nhà thơ trào dâng cảm xúc nghẹn ngào không thể kìm nén, lay động trái tim của hàng triệu người:
“Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim”
- Viễn Phương vẫn tiếp tục dùng phép nói giảm, nói tránh “giấc ngủ bình yên” như muốn cố gắng giảm bớt sự thật đau đớn về sự ra đi của Bác Chỉ là mệt nên Bác ngủ thôi bởi “Suốt cuộc đời Bác có ngủ yên đâu/ Nay Bác ngủ chúng con canh giấc ngủ” (Chúng con canh giấc
Bác ngủ, Bác Hồ ơi- Hải Như)
- Hình ảnh “vầng trăng sáng dịu hiền” gợi cho chúng ta nghĩ đến tâm hồn, cách sống cao
đẹp, thanh cao, sáng trong của Bác và những vần thơ tràn ngập ánh trăng của Người Trăng với Bác đã từng vào thơ Bác trong nhà lao, trên chiến trận, giờ đây trăng cũng đến để giữ giấc ngủ ngàn thu cho Người
- Chỉ có thể bằng trí tưởng tượng, sự thấu hiểu và yêu quí những vẻ đẹp trong nhân cách của
Hồ Chí Minh thì nhà thơ mới sáng tạo nên được những ảnh thơ đẹp như vậy! Hình ảnh “trời xanh” được hiểu theo nghĩa tả thực đó là thiên nhiên mà chúng ta hằng ngày vẫn đang chiêm
ngưỡng, nó tồn tại mãi mãi và vĩnh hằng
- Mặt khác, “trời xanh” còn là một hình ảnh ẩn dụ sâu xa: Bác vẫn còn mãi với non sông đất nước, như “trời xanh” vĩnh hằng Nhà thơ Tố Hữu đã viết: “Bác sống như trời đất của ta”,
bởi Bác đã hóa thân thành thiên nhiên, đất nước và dân tộc
- Cặp quan hệ từ “vẫn biết – mà sao” diễn tả cảm xúc nghẹn ngào trào dâng Biết rằng Người
sẽ luôn sống mãi trong lòng dân tộc nhưng sự thật Bác đã ra đi mãi mãi vẫn khiến nhà thơ
cũng như mấy chục triệu người dân Việt Nam “nghe nhói ở trong tim”
- Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “nghe nhói” nhấn mạnh niềm đau xót tột cùng của
nhà thơ trước thực tại Bác không còn nữa (Liên hệ)=>Cảm xúc đau đớn này, vô vọng này đã từng xuất hiện trong bài thơ của Tố Hữu:
Trái bưởi kia vàng ngọt với ai Thơm cho ai nữa hỡi hoa nhài Còn đâu bóng Bác đi hôm sớm…
Trang 4- Cảm xúc này là đỉnh điểm của nỗi nhớ thương, của niềm đau xót Nó chính là nguyên nhân dẫn đến những khát vọng ở khổ cuối bài thơ
Luận điểm 4: Tâm trạng lưu luyến của nhà thơ khi rời xa lăng Bác (khổ 4)
- Khép lại nỗi đau mất mát ấy là những giọt nước mắt luyến tiếc, bịn rịn, không muốn rời xa Bác Khổ thơ thứ tư đã diễn tả tâm trạng lưu luyến của nhà thơ muốn được ở mãi bên lăng Bác
“Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đoá hoa toả hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này”
- Những giọt nước mắt tiếc thương, nhung nhớ Bác đến giây phút này đã không thể kìm nén Lời thơ vang lên đầy nức nở, nghẹn ngào Niềm khát khao chân thành muốn ở gần Bác của
ông được bộc lộ mãnh liệt bằng một loạt động từ “muốn làm”
- Điệp ngữ “muốn làm” cùng các hình ảnh đẹp của thiên nhiên “con chim”, “đóa hoa”, “cây tre” đã thể hiện ước muốn tha thiết, mãnh liệt của tác giả Nhà thơ ao ước được hóa thân
thành con chim nhỏ cất tiếng hót làm vui lăng Bác, thành đóa hoa đem sắc hương, điểm tô cho vườn hoa quanh lăng
- Đặc biệt là ước nguyện “Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này” để nhập vào hàng tre bát
ngát, canh giữ giấc ngủ thiên thu của Người Hình ảnh cây tre có tính chất tượng trưng một
lần nữa nhắc lại khiến bài thơ có kết cấu đầu cuối tương ứng
- Hình ảnh hàng tre quanh lăng Bác được lặp ở câu thơ cuối như mang thêm nghĩa mới, tạo
ấn tượng sâu sắc, làm dòng cảm xúc được trọn vẹn “Cây tre trung hiếu” là hình ảnh ẩn dụ
thể hiện lòng kính yêu, sự trung thành vô hạn với Bác, nguyện mãi mãi đi theo con đường
cách mạng mà Người đã đưa đường chỉ lối “Ta bên Người, Người tỏa sáng trong ta/ Ta bỗng lớn ở bên Người một chút” Đó là lời hứa thủy chung của riêng nhà thơ và cũng là ý
nguyện của đồng miền Nam, của mỗi chúng ta nói chung với Bác
3 Đánh giá
Trải qua bao dòng chảy thời gian, bài thơ vẫn chạm đến trái tim người đọc bởi nội dung và nghệ thuật đặc sắc Bài thơ được viết theo thể tám chữ sáng tạo, kết hợp khéo léo chất tự sự và trữ tình Ngôn ngữ thơ giản dị, mộc mạc, đậm chất Nam Bộ đồng thời sử dụng những hình ảnh thơ chân thực gợi nhiều trường liên tưởng Đặc biệt, sử dụng thành công các biện pháp nói giảm, nói tránh, ẩn dụ, hoán dụ, điệp từ Từ đó thể hiện cảm xúc đau đớn xót thương, nỗi nhớ và tình cảm thiết tha, sự biết ơn thành kính với Bác Hồ kính yêu Bài thơ dễ
dàng khơi gợi cảm xúc trong lòng độc giả, là nén tâm hương kính dâng lên Người
III Kết bài
Với bài thơ “Viếng lăng Bác” Viễn Phương đã đóng góp không nhỏ cho thi ca đề tài về
Bác Dù bao năm qua đi, bài thơ mãi mãi là tác phẩm đầy xúc cảm gửi gắm những giá trị tốt đẹp vĩnh cửu mà nhà thơ và toàn thể dân tộc dành cho Bác Cảm ơn Viễn Phương đã để lại cho đời một bài thơ hay như thế để em biết mình phải làm gì? Phải sống ra sao để xứng đáng với công lao trời biển ấy
Trang 5ĐỀ SỐ 2
Cảm nhận của em về đoạn thơ sau:
“Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!”
(Trích “Viếng lăng Bác”-Viễn Phương, Ngữ Văn 9, Tập 2)
I Mở bài
Bác Hồ-Người là nguồn cảm hứng bất tận trong thơ ca Việt Nam Nếu “ Sáng tháng năm” của Tố Hữu là tình cảm tha thiết, sôi nổi của nhà thơ với Bác khi ở chiến khu, hay
“Đêm nay Bác không ngủ” của nhà thơ Minh Huệ là niềm xúc động của Bác trước tình thương bao la của nguồn sáng dân tộc với mọi người thì “Viếng lăng Bác” của Viễn Phương
lại là bài ca chân thành, cảm động của nhà thơ đối với người Và có lẽ đây chính là một trong những bài hay nhất viết về Người Bài thơ có bốn khổ nhưng em ấn tượng nhất là hai khổ thơ trên vì thông qua hai khổ thơ đó tác giả thể hiện tình cảm thành kính, thiêng liêng, sâu sắc mà nhân dân dành cho Người cũng như khẳng định Bác bất tử, trường tồn cùng núi sông, dân tộc Việt Nam
II Thân bài
1.Khái quát chung
Bài thơ được viết vào tháng 4 năm 1976, một năm sau ngày giải phóng miền Nam,
thống nhất đất nước Bài thơ được in trong tập thơ “Như mây mùa xuân” (1978) Bài thơ
được xem như là cuộc hành hương của Viễn Phương sau bao năm chờ đợi để được trở về bên cha già kính yêu Bố cục bài thơ có 4 phần, tương ứng với bốn khổ thơ Mạch vận động của cảm xúc trong bài theo trình tự của một cuộc viếng thăm Hai khổ thơ trên nằm ở phần 2 và 3 của bài Nếu khổ thơ đầu của bài thơ là cảm xúc của tác giả khi viếng lăng Bác thì đến hai khổ thơ này là cảm xúc của tác giả khi đứng trước lăng Bác và khi vào trong lăng viếng Bác
2.Cảm nhận hai khổ thơ
Luận điểm 1: Những cảm xúc, suy ngẫm của nhà thơ khi đứng trước lăng viếng Bác (Khổ 2)
- Tác giả bước theo dòng người chầm chậm vào lăng, tâm hồn trào dâng niềm thành kính, biết ơn và ngưỡng mộ sâu sắc:
“Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một Mặt Trời trong lăng rất đỏ Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân”
- Đến đây, nhà thơ tiếp tục sáng tạo những hình ảnh thơ vô cùng độc đáo Hình ảnh “mặt trời
đi qua trên lăng” là hình ảnh thực Đó là mặt trời thiên tạo, là hành tinh quan trọng nhất của
vũ trụ, nó gợi ra sự kì vĩ, sự bất tử, vĩnh hằng Mặt trời là nguồn cội của sự sống, ánh sáng
- Hình ảnh “mặt trời trong lăng” là một ẩn dụ đầy sáng tạo, độc đáo – đó là hình ảnh của
Bác Hồ Giống như “mặt trời”, Bác Hồ cũng là nguồn ánh sáng, nguồn sức mạnh “Mặt
Trang 6trời” – Bác Hồ soi đường dẫn lối cho sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, giành độc lập
tự do, thống nhất đất nước Bác đã cùng nhân dân vượt qua trăm ngàn gian khổ, hi sinh để đi tới chiến thắng quanh vinh, trọn vẹn
- “Mặt trời” – Bác Hồ tỏa hơi ấm tình thương bao la trong lòng mỗi con người Việt Nam Nhà thơ Tố Hữu đã so sánh Bác như: “Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ” Cái nghĩa, cái
nhân lớn lao của Bác đã tác động mạnh mẽ, sâu xa tới mỗi số phận con người Liên hệ=>Thật ra so sánh Bác Hồ với mặt trời đã được các nhà thơ sử dụng từ rất lâu:
Người rực rỡ một mặt trời cách mạng
Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng Đêm tàn bay chập chạng dưới chân người.
(Tố Hữu – “Sáng tháng năm”)
- Nhưng cái so sánh ngầm Bác Hồ nằm trong lăng rất đỏ trong cái nhìn chiêm ngưỡng hàng ngày của mặt trời tự nhiên là một sáng tạo độc đáo và mới mẻ của Viễn Phương Cách ví đó một mặt ca ngợi sự vĩ đại, công lao trời biển của Người đối với các thế hệ con người Việt Nam Mặt khác bộc lộ rõ niềm tự hào của dân tộc Việt Nam khi có Bác Hồ - có được mặt trời của cách mạng soi đường chỉ lối cũng như ánh sáng của mặt trời thiên nhiên
- Hình ảnh “dòng người” đi liền với điệp từ “ngày ngày” gợi dòng thời gian vô tận và sự
sống vĩnh cữu; mang giá trị tạo hình, vẽ lên quang cảnh những đoàn người nối tiếp nhau
không dứt, lặng lẽ và thành kính vào viếng Bác Lối nói “đi trong thương nhớ” thể hiện nỗi
tiếc thương, nhớ nhung lớn lao của bao thế hệ người dân Việt Nam trong giây phút vào lăng viếng Bác Họ là đại diện cho người Việt Nam từ ba miền Bắc Trung Nam, từ 54 dân tộc anh
em trên khắp mọi miền Tổ Quốc Hình ảnh ẩn dụ “tràng hoa” biểu tượng cho những gì tinh
túy, đẹp đẽ nhất của đất nước và con người Việt Nam kính dâng lên Bác “Tràng hoa” ấy
được kết từ hàng ngàn, hàng vạn trái tim của dân tộc Việt Nam Ngoài ra, tác giả cũng sáng
tạo hình ảnh hoán dụ “bảy mươi chín mùa xuân” diễn tả bảy mươi chín năm tuổi đời của
Bác là bảy mươi chín mùa xuân tươi đẹp, tràn đầy ý nghĩa 79 mùa xuân, 79 năm cuộc đời ấy Người đã hiến dâng trọn vẹn để đem đến cho dân tộc ta một mùa xuân độc lập, tự do và hạnh phúc vĩnh hằng
Luận điểm 2: Cảm xúc của nhà thơ khi vào trong lăng (Khổ 3)
- Để rồi khi đứng trước di hài của Bác, trái tim nhà thơ trào dâng cảm xúc nghẹn ngào không thể kìm nén, lay động trái tim của hàng triệu người:
“Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim”
- Viễn Phương vẫn tiếp tục dùng phép nói giảm, nói tránh “giấc ngủ bình yên” như muốn cố
gắng giảm bớt sự thật đau đớn về sự ra đi của Bác Chỉ là mệt nên Bác ngủ thôi bởi
“Suốt cuộc đời Bác có ngủ yên đâu/
Nay Bác ngủ chúng con canh giấc ngủ”
(Chúng con canh giấc Bác ngủ, Bác Hồ ơi- Hải Như)
- Hình ảnh “vầng trăng sáng dịu hiền” gợi cho chúng ta nghĩ đến tâm hồn, cách sống cao
đẹp, thanh cao, sáng trong của Bác và những vần thơ tràn ngập ánh trăng của Người Trăng với Bác đã từng vào thơ Bác trong nhà lao, trên chiến trận, giờ đây trăng cũng đến để giữ giấc ngủ ngàn thu cho Người Chỉ có thể bằng trí tưởng tượng, sự thấu hiểu và yêu quí những
Trang 7vẻ đẹp trong nhân cách của Hồ Chí Minh thì nhà thơ mới sáng tạo nên được những ảnh thơ đẹp như vậy!
- Hình ảnh “trời xanh” được hiểu theo nghĩa tả thực đó là thiên nhiên mà chúng ta hằng ngày vẫn đang chiêm ngưỡng, nó tồn tại mãi mãi và vĩnh hằng Mặt khác, “trời xanh” còn là một hình ảnh ẩn dụ sâu xa: Bác vẫn còn mãi với non sông đất nước, như “trời xanh” vĩnh hằng
- Nhà thơ Tố Hữu đã viết: “Bác sống như trời đất của ta”, bởi Bác đã hóa thân thành thiên
nhiên, đất nước và dân tộc
- Cặp quan hệ từ “vẫn biết – mà sao” diễn tả cảm xúc nghẹn ngào trào dâng Biết rằng Người
sẽ luôn sống mãi trong lòng dân tộc nhưng sự thật Bác đã ra đi mãi mãi vẫn khiến nhà thơ
cũng như mấy chục triệu người dân Việt Nam “nghe nhói ở trong tim”.
- Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “nghe nhói” nhấn mạnh niềm đau xót tột cùng của
nhà thơ trước thực tại Bác không còn nữa (Liên hệ)=>Cảm xúc đau đớn, vô vọng này đã từng xuất hiện trong bài thơ của Tố Hữu:
Trái bưởi kia vàng ngọt với ai Thơm cho ai nữa hỡi hoa nhài Còn đâu bóng Bác đi hôm sớm…
- Cảm xúc này là đỉnh điểm của nỗi nhớ thương, của niềm đau xót Nó chính là nguyên nhân dẫn đến những khát vọng ở khổ cuối bài thơ
3 Đánh giá
Với lời thơ cô đọng, giọng thơ trang nghiêm thành kính, tha thiết và rất giàu cảm xúc, đoạn thơ đã để lại ấn tượng rất sâu đậm trong lòng người đọc Bởi lẽ, đoạn thơ không những chỉ bộc lộ tình cảm sâu sắc của tác giả đối với Bác Hồ mà còn nói lên tình cảm chân thành tha thiết của hàng triệu con người Việt Nam đối với vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc
III Kết bài
Mỗi lần có dịp đi qua Quảng trường Ba Đình lịch sử, ta vẫn sẽ thấy dòng người như
bất tận vào lăng viếng Bác Ta chợt nhớ tới bài thơ của Viễn Phương mà đặc biệt là hai đoạn thơ trên với những tình cảm ấm áp, thiết tha Giờ đây, Bác đã đi xa và Viễn Phương cũng đã
trở thành người thiên cổ nhưng dư âm của “Viếng lăng Bác”nói chung và hai đoạn thơ trên
nói riêng sẽ còn mãi ngân vang trong lòng của mỗi người dân đất Việt
-ĐỀ SỐ 3
( ) " Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!
Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này "
(Trích "Viếng lăng Bác" (Viễn Phương), Ngữ văn 9, tập hai, NXB Giáo dục, 2018)
Trình bày cảm nhận cả em về hai khổ thơ trên Em cần làm gì để xứng đáng với những công lao to lớn của Bác
I Mở bài
Trang 8Viễn Phương là một trong những cây bút có mặt sớm nhất của lực lượng văn nghệ giải phóng miền Nam thời chống Mỹ cứu nước Thơ Viễn Phương bình dị, đằm thắm mang đậm tính chất Nam Bộ Đến sau trong đề tài thơ về Bác do điều kiện, hoàn cảnh: là người con
miền Nam, cầm súng ở ngoài tiền tuyến… nhà thơ Viễn Phương đã để lại bài thơ “Viếng lăng Bác” (1976) độc đáo, có sức cảm hóa sâu sắc bởi tình ý đẹp, lời thơ hay Đặc biệt ở hai thơ
cuối thể hiện sâu sắc và cảm động tinh thần kính yêu lãnh tụ và ước nguyện muốn được ở mãi bên Người:
“Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!
Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này”.
II Thân bài
1.Khái quát chung
Bài thơ được viết vào tháng 4 năm 1976, một năm sau ngày giải phóng miền Nam,
thống nhất đất nước Bài thơ được in trong tập thơ “Như mây mùa xuân” (1978) Bài thơ
được xem như là cuộc hành hương của Viễn Phương sau bao năm chờ đợi để được trở về bên
cha già kính yêu Bố cục bài thơ có 4 phần, tương ứng với bốn khổ thơ Mạch cảm xúc của
bài thơ sắp xếp theo trình tự thời gian – không gian hợp lý, mở đầu bài thơ là cảm xúc của tác giả khi đứng trước lăng Bác - chiếm trọn nội dung của hai khổ thơ đầu Hai khổ thơ tiếp theo – khổ 3 và 4 là điểm nhấn chủ đạo giúp nhà thơ bộc lộ được những suy nghĩ xúc cảm mãnh liệt dành cho Bác
2.Cảm nhận hai khổ thơ
Khổ 3=>Hòa theo dòng người vào lăng viếng Bác, đứng trước di hài Người, Viễn Phương
xúc cảm nghẹn ngào:
“Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim.”
- Thời điểm Viễn Phương tới viếng, Bác đã mất được 7 năm nhưng nỗi đau mất Bác vẫn chưa thể nguôi ngoai
- Tác giả đã sử dụng lối nói giảm nói tránh cái chết của Bác thành "giấc ngủ bình yên" trong
"vầng trăng sáng dịu hiền" như một liều thuốc để giảm bớt nỗi đau trong tâm hồn mình Chỉ
là mệt nên Bác ngủ thôi bởi
“Suốt cuộc đời Bác có ngủ yên đâu
Nay Bác ngủ chúng con canh giấc ngủ”
(Chúng con canh giấc Bác ngủ, Bác Hồ ơi- Hải Như)
- Hình ảnh “vầng trăng sáng dịu hiền” gợi cho chúng ta nghĩ đến tâm hồn, cách sống cao
đẹp, thanh cao, sáng trong của Bác và những vần thơ tràn ngập ánh trăng của Người Trăng với Bác đã từng vào thơ Bác trong nhà lao, trên chiến trận, giờ đây trăng cũng đến để giữ giấc ngủ ngàn thu cho Người
Trang 9- Mong muốn suốt cả cuộc đời của Bác là được nhìn thấy nhân dân hai miền sum vầy trong độc lập, tự do Và giờ thì mong muốn của Người đã trở thành hiện thực, Bác đã có thể ngủ yên trong giấc ngủ vĩnh hằng của mình
- Biện pháp đối lập "Vẫn biết" - "Mà sao" đã dựng nên một nghịch lý giữa cảm xúc và lý trí Lý trí đã nhắc nhở Viễn Phương rằng “Trời xanh là mãi mãi”
- Hình ảnh trời xanh là hình ảnh ẩn dụ cho những quy luật vốn dĩ của cuộc đời, luôn tồn tại khách quan mặc kệ con người có muốn hay không, mây vẫn trôi lững lờ và trời vẫn xanh ngắt một màu bình yên Ở đây, Viễn Phương biết quy luật của đời người mà ai cũng phải trải qua
là sinh - lão - bệnh - tử và cái chết là điều không thể tránh khỏi, ai rồi cũng sẽ phải chết
- Bác cũng không thể là một ngoại lệ Nên việc Bác mất đi là điều hết sức bình thường, đúng theo cái vốn có của đời sống mà thôi Lý trí đã nhận ra quy luật ấy, đã nhắc nhở Viễn Phương
về điều ấy nhưng cảm xúc của ông lại không thể tuân theo sự điều khiển của lý trí
- Bởi trong tim ông vẫn "nhói" lên một cái khi nghĩ tới Bác đã không còn Nỗi đau quá lớn của
dân tộc Việt Nam là mất đi một con người vĩ đại, một người cha nhân hậu như Bác
- Vẫn biết cái chết của Bác sẽ là điều tất yếu nhưng trái tim vẫn đau đớn, đôi mắt vẫn đỏ hoe mỗi khi nhắc đến Người
- Con người là vậy, cảm xúc nơi trái tim là thứ không thể điều khiển được, dù lý trí có mạnh
mẽ đến đâu Đây cũng là cảm xúc chung của biết bao người con khi Bác đã về với thế giới
người hiền năm xưa
Mở rộng=>Trước sự ra đi của Bác, nhà thơ Tố Hữu cũng đã nghẹn ngào viết nên những
dòng thơ thấm đẫm nước mắt:
“Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời Miền Nam đang thắng, mơ ngày hội Rước Bác vào thăm, thấy Bác cười!”
(Bác ơi!)
Lý tưởng của Người như mặt trời tỏa sáng trên bầu trời cao, tấm lòng của người dành cho nhân dân như vầng trăng hiền diệu lung linh trong đêm tối của dân tộc, trái tim ấm áp tình yêu thương của Người dành trọn cho dân tộc, cả cuộc đời chưa từng mong cầu cho bản thân
Sự ra đi của bác bởi thế, là sự mất mát lớn lao, không gì bù đắp nổi của cả dân tộc Lời thơ của Tố Hữu vang vọng như là tiếng khóc tiễn biệt, mang ý nghĩa như một bài điếu văn rất cảm động, vừa ca ngợi lòng yêu nước thương dân bao la của Bác Hồ, vừa biểu lộ lòng tiếc thương, ghi nhớ công ơn to lớn của lãnh tụ
- Cảm xúc này là đỉnh điểm của nỗi nhớ thương, của niềm đau xót Nó chính là nguyên nhân dẫn đến những khát vọng ở khổ cuối bài thơ
Khổ 4=> Khép lại nỗi đau mất mát ấy là những giọt nước mắt luyến tiếc, bịn rịn, không
muốn rời xa Bác Khổ thơ thứ tư đã diễn tả tâm trạng lưu luyến của nhà thơ muốn được ở mãi bên lăng Bác
“Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đoá hoa toả hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này”
- Nghĩ tới lúc phải tạm chia xa Bác, Viễn Phương không thể kìm giữ được lòng mình Lời thơ rất giản dị, mộc mạc, chân thành, tha thiết thể hiện niềm lưu luyến, chẳng muốn chia xa:
“Mai về miền Nam dâng trào nước mắt”
Trang 10- Bốn tiếng “mai về miền Nam” vang lên nghẹn ngào, tha thiết như một lời giã biệt “Thương trào nước mắt” thể hiện tình yêu thương bao la dành cho lãnh tụ kính yêu Đó là không chỉ là
tâm trạng của tác giả mà còn là của muôn triệu trái tim khác trên khắp mọi miền đất nước Được gần Bác dù chỉ trong giây phút nhưng không bao giờ ta muốn xa Bác bởi Người ấm áp quá, rộng lớn quá
Từ nỗi xúc động ngẹn ngào đó, nhà thơ cũng bộc lộ niềm ước nguyện cháy bỏng của mình:
“Muốn là con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre chung hiếu chốn này.”
- Ba câu thơ cất lên với hình thức điệp từ, điệp ngữ “muốn làm” (3 lần) khiến cho nhịp thơ
trở nên nhanh, dồn dập có tác dụng diễn tả niềm khao khát mãnh liệt, chân thành của nhà thơ
- Những ước nguyện đã được nhà thơ liệt kê ra bằng một loạt các hình ảnh rất đẹp, rất cụ thể:
muốn làm con chim để cất cao tiếng hót, muốn làm đóa hoa để đem lại hương sắc cho nơi Bác nằm, cũng như muốn dâng lên Bác tất cả nhưng gì tinh hoa nhất của mình để Bác bình yên, thanh thản trong giấc ngủ ngàn thu
- Đặc biệt là ước nguyện “Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này” để nhập vào hàng tre bát
ngát, canh giữ giấc ngủ thiên thu của Người Hình ảnh cây tre có tính chất tượng trưng một
lần nữa nhắc lại khiến bài thơ có kết cấu đầu cuối tương ứng
- Hình ảnh hàng tre quanh lăng Bác được lặp ở câu thơ cuối như mang thêm nghĩa mới, tạo
ấn tượng sâu sắc, làm dòng cảm xúc được trọn vẹn “Cây tre trung hiếu” là hình ảnh ẩn dụ
thể hiện lòng kính yêu, sự trung thành vô hạn với Bác, nguyện mãi mãi đi theo con đường
cách mạng mà Người đã đưa đường chỉ lối “Ta bên Người, Người tỏa sáng trong ta/ Ta bỗng lớn ở bên Người một chút”
- Đó là lời hứa thủy chung của riêng nhà thơ và cũng là ý nguyện của đồng miền Nam, của mỗi chúng ta nói chung với Bác
*Liên hệ bản thân =>Tình yêu tác giả giành cho Bác thiêng liêng và thành kính đến vậy
càng làm cho em suy nghĩ nhiều hơn về trách nhiệm của thế hệ trẻ hiện nay trước lời dạy bảo
của bác: "Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không dân tộc Việt Nam có sánh vai được với các cường quốc nam châu hay không một phần lớn là nhờ vào công lao học tập của các cháu " Viễn Phương yêu kính Bác thể hiện bằng ước nguyện hóa thân, thế hệ trẻ
tương lai – người nắm giữ vận mệnh của đất nước, yên kính Bác là phải thể hiện được bằng hành động ra sức học tập, rèn luyện, tu dưỡng đạo đức để trở thành con ngoan trò giỏi, cháu ngoan Bác Hồ, để sau này có thể góp một phần trí tuệ, sức lực của mình vào công cuộc xây dựng bảo vệ quê hương, đất nước và đền đáp phần nào công lao vĩ đại của Bác
3.Đánh giá, mở rộng
Đánh giá=>Với giọng điệu thơ phù hợp với nội dung tình cảm, cảm xúc: vừa trang
nghiêm, sâu lắng, vừa tha thiết, đau xót, tự hào, thể thơ 8 chữ, xen lẫn những dòng thơ 7 hoặc
9 chữ linh hoạt, nhịp thơ chậm rãi, diễn tả sự trang nghiêm, thành kính và những cảm xúc sâu lắng, hình ảnh thơ sáng tạo, kết hợp hình ảnh thực với hình ảnh ẩn dụ, biểu tượng, khổ thơ 3
và 4 của bài thơ “Viếng lăng Bác” đã thể hiện sâu sắc tình cảm thiết tha của nhà thơ đối với
Bác cũng như ước nguyện muốn được ở mãi bên Người
Mở rộng=> Biết lặng lẽ dâng đời, biết sống vì mọi người cũng là cách sống mà nhà thơ Tố
Hữu từng viết:
"Nếu là con chim chiếc lá
Thì con chim phải hót, chiếc là phải xanh,