15 VIẾNG LĂNG bác

Cảm xúc trước dòng người vào lăngNgày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuâ

-Viễn

Phương-C ó một vầng dương thao thức cả cuộc đời vẫn canh cánh, trăn trở bên mình hai chữ “Đất nước”, có cái chết đã hóa thành bất tử trong sâu thẳm mỗi con tim:

“Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưa

Đời tuôn nước mắt trời tuôn mưa…”

Người đã ra đi mãi mãi để lại bao niềm tiếc nuối cho dân tộc Việt Nam, trong cơn sụt sùi dầm dề chảy, trong dòng nước mắt nơi nhau lăn tròn cả cuộc đời Để rồi bằng tất cả lòng thành kính vô bờ, trong niềm xúc động thiêng liêng ấy, Viễn

Phương đã cho ra đời bài thơ “Viếng lăng Bác” Bài thơ giống như một nén nhang dâng lên Bác với một trái tim của người con miền Nam đong đầy nỗi thổn thức, nhớ mong dạt dào

-Viễn

II Tìm hiểu chi tiết

1 Cảm xúc khi đứng trước lăng

2 Cảm xúc trước dòng người vào lăng

3 Cảm xúc khi vào trong lăng

4 Cảm xúc khi rời lăng

III Tổng kết

1 Nội dung

2 Nghệ thuật

Ảnh hưởng sâu sắc tới tâm hồn thơ Viễn Phương

Gia đình gia giáo và làm cách mạng

 có cốt cách nho nhã, nhân ái.

Xã Tân Châu, tỉnh An Giang

“Nhớ lời di chúc”, “Viếng lăng Bác”,

“Như mây mùa xuân”, “Lòng mẹ”…

I.TÌM HIỂU CHUNG

2 TÁC PHẨM

- Hoàn cảnh sáng tác: Sáng tác tháng 4/1976

- Xuất xứ: In trong tập “Như mây mùa xuân”- 1978

- Thể loại: trữ tình, viết theo thể thơ 8 chữ (có đôi chỗ biến

thể).

- Bố cục: Gồm 4 phần

+ Khổ 1: Cảm xúc khi đứng trước lăng

+ Khổ 2: Cảm xúc trước đoàn người vào viếng lăng Bác

+ Khổ 3: Cảm xúc khi vào trong lăng

+ Khổ 4: Ước nguyện chân thành của nhà thơ

I.TÌM HIỂU CHUNG

2 TÁC PHẨM

VIẾNG LĂNG BÁC

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Cảm xúc khi đứng trước lăng

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam

+ Thăm  chỉ sự gặp gỡ, gặp mặt là cách nói giảm, nói tránh

cho sự ra đi vĩnh viễn của Bác Hồ.

+ Cảm thán: ôi!  nhấn mạnh sự ngỡ ngàng, cảm xúc

Tình cảm của người dân miền Nam đối với Bác Hồ.

Là nơi gắn bó, nơi nỗi nhớ da diết trong lòng Người.

1 Cảm xúc khi đứng trước lăng

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa xa đứng thẳng hàng

Hình ảnh

“Hàng tre”

Trong sương Bát ngát

Xanh xanh Đứng thẳng hàng

Ý nghĩa tả thực

Ý nghĩa ẩn dụ

Sức sống kiên cường, bền bỉ của dân tộc Việt

Nam

Tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường của con

người Việt Nam

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Cảm xúc khi đứng trước lăng

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa xa đứng thẳng hàng

Giọng điệu

Nhẹ nhàng

Tình cảm Sâu lắng

Sự tiếc thương của người con đối với cha

Thể hiện tình cảm chân thành của tác giả cũng như

tình cảm của nhân dân đối với vị cha già của dân tộc.

“Viếng lăng Bác” là trở về với nguồn cội, trở về với

những giá trị cao quý của ngàn xưa.

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Cảm xúc trước dòng người vào lăng

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân.

Hình ảnh

+ “Mặt trời”

+ “Tràng hoa”

+ “Bảy mươi chín mùa xuân”

 Hình ảnh ẩn dụ độc đáo, mỗi người dân vào viếng Bác

là một bông hoa, cả dòng người như kết thành tràng hoa

dâng lên Bác lòng biết ơn và thành kính sâu sắc.

Tự nhiên

Ý nghĩa ẩn dụ

 Sự tỏa sáng và mang sự sống đến cho mọi người.

 Nói lên tầm vóc vĩ đại và công lao to lớn cuả Bác.

 Thể hiện sự tôn kính và biết ơn Bác

Mang nét tương đồng

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Cảm xúc trước dòng người vào lăng

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân.

Từ ngữ

+ “Ngày ngày”  từ láy, chỉ sự lặp lại

+ “Dòng người”  chỉ sự tiếp nối vô tận, không ngắt quãng

Giọng điệu: chậm rãi, đặc biệt dòng cuối giọng điệu kéo dài

như dòng người và lòng kính yêu Bác dài vô tận.

Bộc lộ niềm vui, niềm tự hào khi được vào thăm viếng Bác, lòng thành kính và biết ơn sâu nặng với Bác Đó cũng là tình cảm chung của nhân dân miền Nam và cả dân

tộc đối với Người.

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Cảm xúc khi vào lăng

Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi

Mà sao nghe nhói ở trong timHình ảnh

“Bác”

“Trời xanh”

Vầng trăng dịu hiền

Ngủ bình yên

Niềm đau thương mến và sự xót xa vô hạn về sự ra

đi của Bác.

Giấc ngủ thanh bình, yên tĩnh của một người

cha vĩ đại

Tình cảm: Bác đã ra đi mãi mãi (nhói trong tim)  nỗi đau khi mất Bác

Lí trí: Bác luôn trường tồn, bất tử cùng non song, đất nước (trời xanh mãi mãi)

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Cảm xúc khi vào lăng

Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi

Mà sao nghe nhói ở trong tim

Từ ngữ

“Mãi mãi”

“Nhói”

Sự trường tồn, bất tận Nỗi đau quặn thắt

Bác Hồ đã ra đi, đó là niềm đau của cả dân tộc Việt Nam, là mất mát, đau thương của cả dân tộc Việt Nam, nhưng trong lòng mỗi con dân nước

Việt, Bác của chúng ta luôn sống mãi.

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT

4 Cảm xúc khi rời lăng

Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này

Tác giả lưu luyến, không muốn rời xa Bác

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT

4 Cảm xúc khi rời lăng

Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này

Con chi

tiếng hót

4 Cảm xúc khi rời lăng

Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn nàyHình ảnh: “cây tre”

Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này

Tạo kết cấu đầu cuối tương ứng phẩm chất trung hiếu là tấm lòng, lời thề của nhân dân miền Nam nguyện mãi mãi là

người con trung hiếu của Bác.

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT

III.TỔNG KẾT

1 Nội dung

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa xa đứng thẳng hàng

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân.

Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi

Mà sao nghe nhói ở trong tim Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này

- Viễn

Phương-III.TỔNG KẾT

2 Nghệ thuật

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa xa đứng thẳng hàng

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân.

Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi

Mà sao nghe nhói ở trong tim Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này

- Viễn

Phương-5.Cách x ng hô con với Bác thể hiện tình

4.Biện pháp nghệ thuật đ ợc tác giả sử

dụng nhiều nhất và thành công nhất

trong bài?

2.Bài thơ đ ợc viết theo thể thơ này ?

1.Họ tên khai sinh của nhà thơ Viễn Ph

ơng?

3.Hình ảnh đầu tiên mà tác giả bắt gặp

khi mới đến lăng?

* Là từ chỉ tấm lòng của nhà thơ và của nhân dân đối với Bác đ

ợc thể hiện trọng bài thơ?

LUYỆN TẬP

ĐỀ ĐỌC- HIỂU SỐ 1:

Mở đầu bài thơ, tác giả Viễn Phương với giọng tâm tình:

“Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác”.

Câu 1: Hãy chép chính xác 3 câu thơ tiếp theo để hoàn chỉnh khổ thơ.

Câu 2: Nêu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ, hoàn cảnh đó có liên quan gì tới nhà thơ.

Câu 3: Em hãy trình bày ngắn gọn mạch cảm xúc của bài thơ Từ những hiểu biết của em về bài thơ, hãy giải thích tác dụng của từ “thăm” trong câu thơ và cụm từ “giấc ngủ bình yên”.

Câu 4: Hãy tìm tên tác phẩm và tác giả cũng có nhà thơ mượn hình ảnh cây tre để nói tới tình yêu thương, sự đoàn kết gắn bó của người Việt Nam.

Câu 5: Cho câu chủ đề sau: “Khổ thơ đầu tiên của bài Viếng lăng Bác diễn tả những cảm xúc chân thành, xúc động của nhà thơ khi đến thăm lăng Bác”.

Hãy viết đoạn văn từ 10 – 12 câu theo phương thức tổng - phân - hợp để làm sáng tỏ ý kiến

đó Đoạn văn có sử dụng phép thế và câu có thành phần phụ chú.

Hướng dẫn làm bài:

Câu 1:

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát

Ôi hàng tre xanh xanh Việt Nam

+ Tiếp đó là cảm xúc trước hình ảnh dòng người như bất tận ngày ngày vào lăng viếng Bác

+ Cuối cùng là niềm mong ước thiết tha khi sắp phải trở về quê hương miền Nam, muốn tấm lòng mình vẫn được mãi mãi ở lại bên lăng Bác

- Tác giả sử dụng từ “thăm” để thay cho từ viếng dù tiêu đề “Viếng lăng Bác” Từ “thăm” là từ nói giảm nói tránh của tác giả

để giảm đi nỗi đau thương mất mát Qua đây cũng gợi lên sự yêu thương, kính mến của tác giả dành cho Bác

Câu 4:

Hình ảnh cây tre cũng nói về sự yêu thương, đoàn kết của người Việt Nam: bài thơ "Tre Việt Nam" của Nguyễn Duy

Tác giả nhắc tới hình ảnh cây tre, mượn hình ảnh cây tre để nói tới tình yêu thương và sự đoàn kết gắn bó của người Việt Nam

Câu 5:

* Yêu cầu:

- HS biết cách làm một đoạn văn nghị luận văn học

- Trình bày mạch lạc, rõ ràng, lập luận chặt chẽ, có cảm xúc

* Đoạn văn tham khảo:

(1) Khổ thơ đầu tiên của bài Viếng lăng Bác diễn tả những cảm xúc chân thành, xúc động của nhà thơ khi đến thăm lăng Bác (2) Câu thơ có tính thông báo: “Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác” là lời nói chân thành, xúc động của một người con khi từ miền Nam ra thăm lăng Bác

(3) Tác giả dùng từ “thăm” để giảm nhẹ nỗi đau mất mát và như để khẳng định Người còn mãi

(4) Cách xưng hô thân mật( xưng “con”) thể hiện được lòng tôn kính và tình cảm yêu thương ruột thịt

(5) Đồng thời cách xưng hô còn dợi một liên tưởng, đó là Viễn Phương như một đứa con xa nay mới được trở về bên vị cha già của dân tộc

(6) Nỗi đau như cố giấu mà giọng thơ vẫn có những điều đau xót, ngậm ngùi

(7) Hình ảnh gây ấn tượng đầu tiên với tác giả chính là hình ảnh hàng tre “xanh xanh”

( 8) Từ cảm thán "Ôi!" biểu thị niềm xúc động, tự hào trước hình ảnh hàng tre quanh lăng Bác

(8) Trong góc nhìn xúc động của nhà thơ, hàng tre vừa có cái nhìn thực, vừa là hình ảnh ẩn dụ biểu tượng cho sức sống kiên định, dũng cảm của dân tộc

(9) Hình ảnh "hàng tre bát ngát" là một hình ảnh tả thực về quang cảnh quanh lăng Bác; đồng thời gợi sự gần gũi, thân thương của những xóm làng Việt Nam

(10) Hình ảnh hàng tre “bão táp mưa sa đứng thẳng hàng” giàu ý nghĩa liên tưởng, mang biểu tượng của tâm hồn thanh cao,

sự quật cường của người Việt

(11) Có thể nói, khổ thơ là niềm xúc động sâu sắc, niềm thành kính của Viễn Phương khi đến thăm và đứng trước lăng Bác

- Phép thế: nhà thơ- tác giả

- Thành phần phụ chú: ( xưng “con”).

ĐỀ ĐỌC- HIỂU SỐ 2:

Cho hai câu thơ sau:

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ

Câu 1: Hai câu thơ trên trích trong văn bản nào? Tác giả?

Câu 2: Thể thơ?

Câu 3: Hình ảnh mặt trời nào là ẩn dụ? Hãy phân tích ý nghĩa hình ảnh đó

trong việc thể hiện lòng tình cảm gì của tác giả.

Câu 4: Viết đoạn văn khoảng 6- 8 câu, phân tích hai câu thơ sau, trong đoạn

sử dụng 1 phép liên kết:

Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân

Hướng dẫn làm bài:

Câu 1: “ Viếng lăng Bác”- Viễn Phương

Câu 2: 8 chữ

Câu 3:

Hình ảnh “ mặt trời” ở câu thơ thứ hai là hình ảnh ẩn dụ (tượng trưng cho

Bác Hồ) Bác như mặt trời đem tới nguồn sáng, soi đường cho toàn dân tộc Màu sắc “rất đỏ” làm cho câu thơ trở nên thật đẹp, tạo ấn tượng sâu sắc, nói lên tư tưởng cách mạng, lòng yêu nước nồng nàn của Bác.

Tác giả xây dựng hình ảnh ẩn dụ để nói lên sự vĩ đại của Bác, thể hiện được

sự tôn trọng, kính mến của tác giả và toàn dân đối với Bác - vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc ta.

Câu 4:

* Đoạn văn tham khảo:

(1) Đứng trước lăng, sau ấn tượng về "hàng tre xanh xanh" là hình ảnh của dòng người vào lăng viếng Bác với nỗi tiếc thương và lòng biết ơn sâu nặng:

Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ

Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân

(2) Hình ảnh "dòng người" đi liền với điệp từ "ngày ngày" gợi một dòng thời gian vô tận, từ ngày này sang ngày khác, biết bao dòng người với nỗi tiếc thương vô hạn thành kính vào lăng viếng Bác.

(3) Câu thơ mang giá trị tạo hình, gợi quang cảnh những đoàn người nối hàng dài vào lăng để viếng Bác.

(4) Hình ảnh "tràng hoa" là hình ảnh ẩn dụ gợi liên tưởng đến dòng người vào lăng viếng Bác với tấm lòng thành kính, dâng trào như được kết từ hàng vạn trái tim, tấm lòng con người Việt Nam.

(5) “Bảy mươi chín mùa xuân” là hình ảnh hoán dụ mang ý nghĩa tượng trưng cho số tuổi của Bác, hình ảnh về cuộc đời đẹp như những mùa xuân đã hòa nhập vào mùa xuân độc lập, tự do của dân tộc.

(6) Hai câu thơ đã diễn tả được một cách sâu sắc tấm lòng của nhân dân cả nước dành cho vị cha già kính yêu của dân tộc

(7) Người sẽ luôn sống và sáng mãi trong lòng dân tộc Việt Nam.

- Phép liên kết(phép thế): Bác- vị cha già kính yêu của dân tộc- Người

ĐỀ ĐỌC- HIỂU SỐ 3:

Cho đoạn thơ sau:

Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này

Câu 1: Hình ảnh cây tre trong khổ thơ cuối cùng của bài là sự lặp lại hình ảnh cây tre trong khổ thơ đầu, em hãy cho biết sự lặp lại như vậy có ý nghĩa gì?

Câu 2: Có một tác phẩm cũng nhắc tới khát vọng muốn trở thành con chim, trở thành

nhành hoa, em hãy chép lại khổ thơ đó, nêu tên tác giả và nhan đề.

Câu 3: Nhận xét về giọng điệu của bài thơ và cho biết giọng điệu đó được tạo nên từ

những yếu tố nào và có quan hệ như thế nào với cảm xúc của tác giả?

Câu 4: Viết đoạn văn 12 câu theo phương thức quy nạp làm rõ cảm xúc lưu luyến không muốn rời của tác giả đối với Bác Đoạn văn có sử dụng lời dẫn trực tiếp và thành phần biệt lập.

Hướng dẫn làm bài:

Câu 1:

Ở đây, hình ảnh cây tre đã mang nét nghĩa mới so với hình ảnh cây tre ở khổ thơ thứ nhất Trong phần mở đầu, hình ảnh hàng tre xuất hiện với dáng đứng thẳng cho dù phải đương đầu với bão táp mưa sa Thì tới cuối bài thơ tác giả lại khao khát trở thành cây tre trung hiếu để có thể được đứng canh gác cho Người, đây chính là ước nguyện chân thành, tha thiết của tác giả Viễn Phương

Những vần bằng liên tiếp diễn tả dòng cảm xúc dâng trào, các vần trắc thể hiện nỗi tiếc thương, đau xót

Nhịp các khổ thơ nhìn chung là nhịp chậm, diễn tả sự trang nghiêm, thành kính

Riêng khổ cuối nhịp thơ nhanh hơn với điệp từ muốn làm được lặp lại ba lần, thể hiện mong ước thiết tha và nỗi lòng lưu

luyến của tác giả

(4) Ước nguyện thành kính của nhà thơ được giãi bày qua khao khát:

Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác

Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây

Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này

(5) Điệp từ “muốn làm” nhấn mạnh khao khát tới cháy bỏng, được ở cạnh, được đứng canh giấc ngủ yên bình cho Bác đã thôi thúc nhà thơ muốn hóa thân thành cảnh vật, sự sống xung quanh lăng Người

(6) Tác giả vừa bộc lộ trực tiếp, vừa bộc lộ gián tiếp tình cảm chân thành dành cho Bác

(7) Điều đặc biệt là hình ảnh cây tre được lặp lại trong khổ thơ cuối có nhiều nét mới (8) Hình ảnh cây tre lúc này ẩn dụ cho lòng thành kính, sự trung thành với lý tưởng cách mạng và Bác

(9) Bài thơ khép lại bằng hình ảnh "cây tre trung hiếu", tạo nên một kết cấu đầu cuối tương ứng, nhằm bày tỏ khát vọng và tấm lòng nhà thơ dành cho Bác

(10) “Cây tre trung hiếu” phải chăng cũng chính là phẩm chất của con người Việt Nam, mãi mãi kiên trung với Bác và lý tưởng cách mạng

(11) Khổ thơ đã diễn tả tâm trạng lưu luyến của nhà thơ muốn được ở mãi bên lăng Bác, đó cũng là tình cảm chung của nhân dân Việt Nam dành cho Bác

- Thành phần biệt lập( tình thái): phải chăng

- Lời dẫn trực tiếp: "mai", iền Nam", hương trào nước mắt”, “muốn làm”, "cây tre trung hiếu"

BÀI 1 TÓM TẮT KIẾN THỨC CƠ BẢN

ở miền Nam thời kì chống Mĩ cứu nước

–Thơ ông thường nhỏ nhẹ, giàu tình cảm, giàu chất mộng mơ ngay trong hoàn cảnh khốc liệt của chiến trường

–Tác phẩm tiêu biểu: Mắt sáng học trò (1970); Như mây mùa xuân (1978); Phù sa quê mẹ (1991);…

2.Tác phẩm:

a Hoàn cảnh sáng tác:

– Bài thơ được viết vào tháng 4 năm 1976, một năm sau ngày giải phóng miền Nam, đất

nước vừa được thống nhất Đó cũng là khi lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa

được khánh thành, đáp ứng nguyện vọng tha thiết của nhân dân cả nước là được đến viếng lăng Bác

Tác giả là một người con của miền Nam, suốt ba mươi năm hoạt động và chiến đấu ở chiến

trường Nam Bộ xa xôi Cũng như đồng bào và chiến sĩ miền Nam, nhà thơ mong mỏi được ra thăm Bác và chỉ đến lúc này, khi đất nước đã thống nhất, ông mới có thể thực hiện được ước nguyện ấy Tình cảm đối với Bác trở thành nguồn cảm hứng để ông sáng tác bài thơ này.

– In trong tập thơ “Như mây mùa xuân” (1978)

b Bố cục: 4 phần, tương ứng với bốn khổ thơ

–Khổ 1: Cảm xúc của nhà thơ khi đến lăng Bác

–Khổ 2: Cảm xúc của nhà thơ khi đứng trước lăng Bác

–Khổ 3: Cảm xúc của nhà thơ khi vào trong lăng

–Khổ 4: Tâm trạng lưu luyến của nhà thơ khi rời xa lăng Bác

=> Mạch vận động của cảm xúc trong bài theo trình tự của một cuộc viếng

thăm, thời gian kết hợp với không gian

c Cảm xúc bao trùm: Niềm xúc động thiêng liêng, thành kính, niềm tự hào, đau xót của

nhà thơ từ miền Nam vừa được giải phóng ra thăm lăng Bác

B CÁC KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1 Cảm xúc của nhà thơ khi đến lăng Bác: Cảm xúc của một người con đã đi

từ một nơi rất xa cả về không gian và thời gian, giờ đây giờ phút được trở về bên Bác đã được diễn tả

sâu sắc trong khổ thơ này:

–Nhà thơ kể: “Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác” Câu thơ mở đầu như một lời thông báo ngắn gọn, lời lẽ giản dị nhưng chứa đựng trong nó biết bao điều sâu xa, Nhà thơ nói mình ở miền Nam, ở tuyến đầu của Tổ quốc, ở nơi máu đổ suốt mấy chục năm trời Như vậy, không đơn giản là chuyên đi thăm công trình kiến trúc, không chỉ chiêm ngưỡng trước di hài một vĩ nhân mà đó là cây tìm về cội, lá tìm về cành, máu chảy về tim, sông trở về nguồn Đó là cuộc trở

về để báo công với Bác, để được Bác ôm vào lòng và ngợi khen

–Nhà thơ xưng “con” và chữ “con” ở đầu dòng thơ, đầu bài thơ Trong ngôn từ của nhân

loại không có một chữ nào lại xúc động và sâu nặng bằng tiếng “con” Cách xưng hô này thật gần gũi, thật thân thiết, ấm áp tình thân thương mà vẫn rất mực thành kính, thiêng liêng Đồng thời, cũng diễn tả tâm trạng xúc động của người con ra thăm cha sau bao nhiêu năm xa cách

–Nhà thơ sử dụng từ “thăm” thay cho từ “viếng”:

+ “Viếng”: là đến chia buồn với thân nhân người chết

+ “Thăm”: là gặp gỡ, trò chuyện với người đang sống.

 Cách nói giảm, nói tránh  giảm nhẹ nỗi đau thương mất mát  khẳng định Bác vẫn còn mãi trong trái tim nhân dân miền Nam, trong lòng dân tộc Đồng thời gợi sự thân mật,

gần gũi: Con về thăm cha – thăm người thân ruột thịt, thăm chỗ Bác nằm, thăm nơi Bác ở để thỏa lòng khát khao mong nhớ bấy lâu

=> Câu thơ không có một dụng công nghệ thuật nào nhưng lại vô cùng gợi

cảm, dồn nén biết bao cảm xúc Cách xưng hô và cách dùng từ của Viễn

Phương giúp cho người đọc cảm

nhận được tình cảm xúc động, nhớ thương của một người con đối với cha Đó không chỉ là tình cảm

riêng của nhà thơ mà còn là tình cảm chung của dân tộc Việt Nam Thế hệ này tiếp nối thế hệ khác song tất cả đều có chung một tình cảm như thế với Bác Hồ kính yêu

* Ý nghĩa của hàng tre

– Đến lăng Bác, hình ảnh đầu tiên mà tác giả quan sát được, cảm nhận được,

và có ấn tượng đậm nét là hình ảnh hàng tre Khi xây dựng lăng Bác, các nhà thiết kế đã đưa về từ mọi

miền đất nước các loài cây, loài hoa, tiêu biểu cho mọi miền quê hương đất nước để trồng ở lăng Bác bởi Bác là một tâm hồn rộng mở trước thiên nhiên

và Bác cũng là biểu tượng

cho tinh hoa, cho đất nước, cho dân tộc Việt Nam Và ai đã từng đến lăng Bác đều có thể

nhận thấy hình ảnh đầu tiên về cảnh vật hai bên lăng là những hàng tre đằng ngà bát ngát Nhà thơ Viễn Phương cũng vậy!

+ Sự xuất hiện của hàng tre trong thơ Viễn Phương không chỉ có ý tả thực, nhà thơ đã viết

hình ảnh hàng tre với bút pháp tượng trưng, biểu tượng (gợi ra một điều gì đó

+ “Đứng thẳng hàng” là tinh thần đoàn kết đấu tranh, chiến đấu anh hùng, không bao giờ khuất phục, tất cả vì độc lập tự do của nhân dân Việt Nam dưới

gặp bão táp mưa sa – gặp những thăng trầm trong cuộc kháng chiến cứu nước

và giữ nước, vẫn “đứng thẳng hàng”, vẫn đoàn kết đấu tranh, chiến đấu anh hùng, không bao giờ khuất phục Niềm xúc động và tự hào về đất nước, về dân tộc, về những con người Nam Bộ đã được nhà thơ bộc lộ trực tiếp qua từ cảm thán “Ôi” đứng ở đầu câu

 Hàng tre ấy như những đội quân danh dự cùng với những loài cây khác đại diện cho những con người ở mọi miền quê trên đất nước Việt Nam tụ họp về đây sum vầy với Bác, trò chuyện và bảo vệ giấc ngủ cho Người Nơi Bác nghỉ vẫn luôn xanh mát bóng tre xanh

=> Chỉ một khổ thơ ngắn thôi nhưng cũng đủ để thể hiện những cảm xúc chân thành, thiêng liêng của nhà thơ và cũng là của nhân dân đối với Bác kính yêu

2 Cảm xúc của nhà thơ khi đứng trước lăng Bác:

– Nhà thơ đã sử dụng một ẩn dụ nghệ thuật tuyệt đẹp để nói lên cảm nhận của mình khi đứng trước lăng Bác:

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.

+ Hình ảnh “mặt trời đi qua trên lăng” là hình ảnh thực Đó là mặt trời thiên tạo, là hành tinh quan trọng nhất của vũ trụ, nó gợi ra sự kì vĩ, sự bất tử, vĩnh hằng Mặt trời là nguồn cội của sự sống, ánh sáng.

+ Hình ảnh “mặt trời trong lăng” là một ẩn dụ đầy sáng tạo, độc đáo – đó là hình ảnh của Bác Hồ Giống như “mặt trời”, Bác Hồ cũng là nguồn ánh sáng, nguồn sức mạnh “Mặt trời” – Bác Hồ soi đường dẫn lối cho sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, giành độc lập tự do, thống nhất đất nước Bác đã cùng nhân dân vượt qua trăm ngàn gian khổ, hi sinh để đi tới chiến thắng quang vinh, trọn vẹn “Mặt trời” – Bác Hồ tỏa hơi ấm tình thương bao la trong lòng mỗi con người Việt Nam Nhà thơ Tố Hữu đã so sánh Bác như: “Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ” Cái nghĩa, cái nhân lớn lao của Bác đã tác động mạnh mẽ, sâu xa tới mỗi số phận con người

+ Thật ra so sánh Bác Hồ với mặt trời đã được các nhà thơ sử dụng từ rất lâu:

Người rực rỡ một mặt trời cách mạng Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng

Đêm tàn bay chập choạng dưới chân người.

(Tố Hữu – “Sáng tháng năm”)

Nhưng cái so sánh ngầm Bác Hồ nằm trong lăng rất đỏ trong cái nhìn chiêm ngưỡng hàng ngày của mặt trời tự nhiên (biện pháp nhân hóa “thấy”) là một sáng tạo độc đáo và mới mẻ của Viễn Phương Cách ví đó một mặt ca ngợi sự

vĩ đại, công lao trời biển của Người đối với các thế hệ con người Việt Nam Mặt khác bộc lộ rõ niềm tự hào của dân tộc Việt Nam khi có Bác Hồ – có được mặt trời của cách mạng soi đường chỉ lối cũng như ánh sáng của mặt trời thiên nhiên

+ Từ láy “ngày ngày” đứng ở đầu câu vừa diễn tả sự liên tục bất biến của tự nhiên vừa góp

phần vĩnh viễn hóa, bất tử hóa hình ảnh Bác Hồ trong lòng mọi người và giữa thiên nhiên vũ trụ

– Hình ảnh dòng người vào thăm lăng Bác đã được nhà thơ miêu tả một cách độc đáo và để lại nhiều ấn tượng:

Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân.

+ Từ láy “ngày ngày” có nghĩa tương tự như câu thơ cầu đầu trong khổ thơ -> diễn tả cảnh

tượng có thực đang diễn ra hàng ngày, đều đặn trong cuộc sống của con người Việt Nam: Những dòng người nặng trĩu nhớ thương từ khắp mọi miền đất

nước đã về đây xếp hàng,

lặng lẽ theo nhau vào lăng viếng Bác –“Dòng người đi trong thương nhớ”