Cách làm câu đọc hiểu văn 9

PowerPoint Presentation NỘI DUNG BÀI HỌC Hệ thống kiến thức Tiếng Việt Hướng dẫn tự học Thực hành Luyện tập Các dạng câu hỏi Đọc hiểu kiến thức Tiếng Việt Đề thi vào lớp 10 năm 2019 môn Ngữ văn Câu 1[.]

NỘI DUNG BÀI HỌC

Hệ

Các

Hướng

Đề thi vào lớp 10 năm 2019 môn Ngữ văn

Câu 1: 

Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi: 

“Mặt trời xuống biển như hòn lửa Sóng đã cài then, đêm sập cửa Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi Câu hát căng buồm cùng gió khơi”

(Ngữ văn 9 tập một, NXB giáo dục Việt Nam)

A Đoạn thơ trên trích trong văn bản nào? Tác giả là ai?

B Từ “lại” trong câu thơ thứ 3 được tác giả sử dụng chủ yếu để diễn tả điều gì.

C Xác định và chỉ rõ các biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ đầu.

D Khái quát đoạn thơ bằng một câu văn

Câu 2: (3.0 điểm)

Ngày 18/03/2019, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã tổ chức gặp mặt và trao bằng khen cho các nhóm học sinh Ngô Anh Tài, Nguyễn Đức Hoàn (trường Trung học cơ sở Tân An, thị xã Quảng Yên) vừa đoạt giải nhất cuộc thi khoa học kỹ thuận cấp quốc gia dành cho học sinh trung học khu vực Phía Bắc năm học 2018 - 2019, với đề tài “Máy làm sạch mặt bạt đáy ao nuôi tôm” Đề tài đã được Bộ giáo dục và đào tạo đánh giá cao về tinh thần sáng tạo và khả năng ứng dụng thực tiễn Đây chính là kết quả miệt mài học tập, không ngừng sáng tạo vào đam

mê khoa học cháy bỏng của hai em.

(Theo báo giáo dục ngày 19/03/2019)

Từ tấm gương của học sinh trên, em hãy viết một đoạn văn ngắn khoảng 10-15 câu trình bày suy nghĩ về vai trò của sáng tạo trong đời sống Đoạn văn sử dụng thành phần biệt lập tình thái, gạch chân thành phần tình thái

Câu 3: ( 5 điểm)

Cảm nhận của em về nhân vật ông Sáu trong đoạn trích Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng Qua đó em hiểu

gì về ý nghĩa gia đình đối với mỗi con người.

-HẾT -HỆ THỐNG KIẾN THỨC TIẾNG VIỆT

- Cấu tạo từ và cách phân loại từ - Từ loại Tiếng Việt

- Nghĩa của từ - Các thành phần câu

- Các biện pháp tu từ từ vựng - Câu chia theo mục đích nói

- Biến đổi câu

- Xét kiểu câu theo cấu tạo ngữ pháp

- Một số biện pháp tu từ cú pháp

- Các phương châm hội thoại

CÁC DẠNG CÂU HỎI THƯỜNG GẶP HỌC SINH CẦN

- Xác định/Chỉ ra/Nêu/Tìm ?

- Hiểu như thế nào?

- Nhận xét/Nêu/Phân tích tác dụng ?

- Sử dụng một số đơn vị kiến thức Tiếng Việt

trong khi viết đoạn văn.

- Nắm chắc kiến thức Tiếng Việt.

- Rèn kỹ năng: giải thích từ ngữ, khái niệm, kỹ năng sử dụng ngôn ngữ…

I NHẬN DIỆN, NÊU TÁC DỤNG CỦA CÁC BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT

B I Ệ N

P H Á P

T U

T Ừ

T h ể

T á c

T ê n

“Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.”

Cho con trèo hái mỗi ngày.”

       ( Quê hương - Đỗ Trung Quân).

- Phân loại: So sánh ngang bằng và so sánh không ngang bằng.

- Khái niệm: Là cách gọi hay tả sự vật, đồ vật… bằng những từ ngữ vốn dùng cho con người làm cho thế giới vật, đồ vật… trở nên gần gũi biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người

- Phân loại: Dùng những từ vốn gọi người để gọi vật; Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của con người để chỉ hoạt động, tính chất của sự vật; Trò chuyện, tâm sự với vật như với người

“Mặt trời xuống biển như hòn lửa

Sóng đã cài then đêm sập cửa ”

(Đoàn thuyền đánh cá – Huy Cận)

“Từ hồi về thành phố

quen ánh điện, cửa gương

vầng trăng đi qua ngõ

như người dưng qua đường”

(Ánh trăng - Nguyễn Duy)

CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ VỰNG

- Khái niệm: Đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật sự việc khác có nét tương đồng nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

- Mô hình: Vế A (sự vật được so sánh) - Từ so sánh - Phương diện so sánh - Vế B (sự vật dùng so sánh)

- Phân loại: So sánh ngang bằng và so sánh không ngang bằng.

- Khái niệm: Là cách gọi hay tả sự vật, đồ vật… bằng những từ ngữ vốn dùng cho con người làm cho thế giới vật, đồ vật… trở nên gần gũi biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người.

- Phân loại: Dùng những từ vốn gọi người để gọi vật; Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của con người để chỉ hoạt động, tính chất của sự vật; Trò chuyện, tâm sự với vật như với người.

Cách xác định phép tu từ ẩn dụ:

- Cần nắm thật chắc khái niệm

- Có thể dựa vào mô tip, đặc điểm của thể loại (vd VH dân gian)

- Dựa vào sự chuyển đổi của cảm giác

“Ngoài thềm rơi chiếc lá đa,

Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng”

       (Đêm Côn Sơn - Trần

Đăng Khoa)

“Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.”

(Viếng lăng Bác - Viễn

Phương)

CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ VỰNG

- Khái niệm: Đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật sự việc khác có nét tương đồng nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

- Mô hình: Vế A (sự vật được so sánh) - Từ so sánh - Phương diện so sánh - Vế B (sự vật dùng so sánh)

- Phân loại: So sánh ngang bằng và so sánh không ngang bằng.

- Khái niệm: Là cách gọi hay tả sự vật, đồ vật… bằng những từ ngữ vốn dùng cho con người làm cho thế giới vật, đồ vật… trở nên gần gũi biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người.

- Phân loại: Dùng những từ vốn gọi người để gọi vật; Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của con người để chỉ hoạt động, tính chất của sự vật; Trò chuyện, tâm sự với vật như với người.

- Phân loại: Ẩn dụ hình thức; Ẩn dụ cách thức; Ẩn dụ phẩm chất; Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

- Khái niệm: Gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan

hệ gần gũi với nó, nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho diễn đạt.

- Phân loại: Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật; Lấy một bộ phận để chỉ toàn thể; Lấy vật chứa đựng

để gọi vật bị chứa đựng; Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng.

ẨN

DỤ

HOÁN

DỤ

Cách tìm biện pháp hoán dụ:

- Tìm hoán dụ dựa vào sự xuất hiện của các bộ phận trên cơ thể người

.“Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước

Chỉ cần trong trong xe có một trái tim.”

       (Bài thơ về tiểu đội xe không kính

- Phạm Tiến Duật)

- Tìm hoán dụ dựa vào sự xuất hiện của trang phục hay những vật dụng của con người

.“Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.”

      (Việt Bắc - Tố Hữu)

Dựa vào sự xuất hiện của số đếm, vật chứa đựng và vật bị chứa đựng để xác định phép hoán dụ

“Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.”

(Tục ngữ)

“Bác nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà

Miền Nam mong Bác nỗi mong cha.

      (Bác ơi - Tố Hữu).

VD: … “Buồn trông cửa bể chiều hôm

Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?

Buồn trông ngọn nước mới sa

Hoa trôi man mác biết là về đâu?

Buồn trông nội cỏ rầu rầu

Chân mây mặt đất một màu xanh xanh

Buồn trông gió cuốn mặt duềnh

Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi…”

(Truyện Kiều - Nguyễn Du)

CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ VỰNG

- Khái niệm: Là biện pháp lặp lại từ ngữ hoặc cả câu nhằm mục đích mở rộng, nhấn mạnh ý nghĩa hoặc gợi ra những cảm xúc trong lòng người đọc

- Phân loại: Điệp ngữ nối tiếp, điệp ngữ cách quãng, điệp ngữ vòng

- Là sử dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước, hóm hỉnh…làm câu văn thêm phần thú vị và hấp dẫn

ĐIỆP

NGỮ

CHƠI

CHỮ

VD: “Bà già đi chợ Cầu Đông

Xem bói một quẻ lấy chồng lợi chăng?

Thầy bói gieo quẻ nói rằng

Lợi thì có lợi nhưng răng không còn.”

(Ca dao)

CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ VỰNG

- Khái niệm: Là biện pháp lặp lại từ ngữ hoặc cả câu nhằm mục đích mở rộng, nhấn mạnh ý nghĩa hoặc gợi ra những cảm xúc trong lòng người đọc

- Phân loại: Điệp ngữ nối tiếp, điệp ngữ cách quãng, điệp ngữ vòng

- Là sử dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước, hóm hỉnh…làm câu văn thêm phần thú vị và hấp dẫn

VD: “Bác Dương thôi đã thôi rồi,

Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta”

(Khóc Dương Khuê - Nguyễn Khuyến)

CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ VỰNG

- Khái niệm: Là biện pháp lặp lại từ ngữ hoặc cả câu nhằm mục đích mở rộng, nhấn mạnh ý nghĩa hoặc gợi ra những cảm xúc trong lòng người đọc

- Phân loại: Điệp ngữ nối tiếp, điệp ngữ cách quãng, điệp ngữ vòng

- Là sử dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước, hóm hỉnh…làm câu văn thêm phần thú vị và hấp dẫn

VD: “Ước gì sông rộng một gang

Bắc cầu dải yếm đón chàng sang chơi”

(Ca dao)

“Ngẩng đầu mái tóc mẹ rung

Gió lay như sóng biển tung trắng bờ”

(Tố Hữu)

CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ CÚ PHÁP

- Là biện pháp tu từ sắp xếp nối tiếp những đơn vị cú pháp cùng loại (từ, cụm từ, thành phần câu…) với mục đích nhấn mạnh, khẳng định…

- VD: “Cá nhụ cá chim cùng cá đé

Cá song lấp lánh đuốc đen hồng”

(Đoàn thuyền đánh cá – Huy Cận)

-Là biện pháp tu từ thay đổi trật tự cú pháp thông thường của từ ngữ, của câu nhằm nhấn mạnh tính chất, đặc điểm của đối tượng cần miêu tả

- VD: “Lom khom dưới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông chợ mấy nhà.”

Qua đèo Ngang - Bà Huyện Thanh Quan)

“Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc”

(Mùa xuân nho nhỏ - Thanh Hải)

(Người con gái Việt Nam - Tố

Hữu)

CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ CÚ PHÁP

- Là biện pháp tu từ sắp xếp nối tiếp những đơn vị cú pháp cùng loại (từ, cụm từ, thành phần câu…) với mục đích nhấn mạnh, khẳng định…

- VD: “Cá nhụ cá chim cùng cá đé

Cá song lấp lánh đước đen hồng”

(Đoàn thuyền đánh cá – Huy Cận)

-Là biện pháp tu từ thay đổi trật tự cú pháp thông thường của từ ngữ, của câu nhằm nhấn mạnh tính chất, đặc điểm của đối tượng cần miêu tả

- VD: “Lom khom dưới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông chợ mấy nhà.”

Qua đèo Ngang - Bà Huyện Thanh Quan)

-VD: “Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối

Ta say mồi đứng uống ánh trang tan?”

CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ CÚ PHÁP

- Là biện pháp tu từ tạo ra những câu văn đi liền nhau trong văn bản với cùng một kết cấu nhằm nhấn mạnh ý và tạo sự nhịp nhàng, cân đối cho văn bản

- Ví dụ: “Nước Việt Nam là một Dân tộc Việt Nam là một.”

(Hồ Chí Minh)

=> khẳng định hùng hồn, đanh thép về sự đoàn kết, thống nhất ý chí của nhân dân ta

      “Trời xanh đây là của chúng ta

        Núi rừng đây là của chúng ta”

              (Đất nước – Nguyễn Đình Thi) => Khẳng định chủ quyền dân tộc, bộc lộ niềm tự hào, vui sướng,

…

LẶP

CÚ

PHÁP

      “Trời xanh đây là của chúng ta

        Núi rừng đây là của chúng ta.”

               (Đất nước – Nguyễn Đình Thi) => Khẳng định chủ quyền dân tộc, bộc lộ niềm tự hào, vui sướng,…

- Là cách sử dụng từ ngữ, hình ảnh, các thành phần câu, vế câu song song, cân đối trong lời nói nhằm tạo hiệu quả diễn đạt: nhấn mạnh, gợi liên tưởng, gợi hình ảnh sinh động, tạo nhịp điệu cho lời nói

- Có 2 kiểu: đối tương phản (ý trái ngược nhau); đối tương hỗ (bổ sung ý cho nhau)

       “Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ

       Người khôn người đến chốn lao xao.”

(Nhàn – Nguyễn Bỉnh Khiêm)

                “Chim có tổ, người có tông.”

CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ CÚ PHÁP

- Là chêm vào câu một cụm từ không trực tiếp có quan hệ đến quan hệ ngữ pháp trong câu, nhưng có tác dụng rõ rệt để bổ sung thông tin cần thiết hay bộc lộ cảm xúc Thường đứng ở cuối câu hoặc giữa câu, sau dấu gạch nối, dấu phẩy hoặc trong ngoặc đơn

VD2: “Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh – và cũng là đứa con duy nhất

của anh, chưa đầy một tuổi.” (Nguyễn Quang Sáng – Chiếc lược ngà)

 Bổ sung thông tin

CHÊM

XEN

Đọc kĩ phần văn bản sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

       “Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa

Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ

Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm

Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm

Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi

Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui

Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ

Ôi kỳ lạ và thiêng liêng - bếp lửa!”

       (Bếp lửa - Bằng Việt)

Câu 1: Em hiểu như thế nào về cụm từ “biết mấy nắng mưa”

trong câu thơ đầu đoạn? Hãy tìm một câu thành ngữ có chứa hai

từ “nắng”, “mưa” và giải thích ngắn gọn ý nghĩa câu thành ngữ

em vừa tìm được.

Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:

“Tưởng người dưới nguyệt chén đồng

     Tin sương luống những rày trông mai chờ

     Chân trời góc bể bơ vơ

     Tấm son gột rửa bao giờ cho phai

     Xót người tựa cửa hôm mai,

     Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?

     Sân Lai cách mấy nắng mưa,

     Có khi gốc tử đã vừa người ôm.”

(Ngữ văn 9, tập 1, NXB Giáo dục)

1 Đoạn thơ nằm trong tác phẩm nào? Của ai?

2 Tìm hai điển cố trong đoạn thơ và nêu hiệu quả nghệ thuật của cách sử dụng điển cố đó?

Đọc đoạn trích sau:

“Cần tạo cho trẻ em cơ hội tìm biết đựợc nguồn gốc lai lịch của

mình và nhận thức được giá trị của bản thân trong một môi trường

mà các em cảm thấy là nơi nương tựa an toàn, gia đình hoặc những người khác trông nom các em tạo ra Phải chuẩn bị để các em có thể sống một cuộc sống có trách nhiệm trong một xã hội tự do

Cần khuyến khích trẻ em ngay từ lúc còn nhỏ tham gia vào sinh

hoạt văn hóa xã hội…”

(Trích: Tuyên bố thế giới về sự sống

còn, quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em)

1 Hãy cho biết nội dung của đoạn trích trên? (1điểm)

2 Tìm ít nhất 4 từ mượn của tiếng Hán được sử dụng trong đoạn

trích trên? (0,5điểm)

CÁCH LÀM DẠNG CÂU HỎI NHẬN DIỆN, NÊU TÁC DỤNG CỦA

CÁC BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT

Đọc kĩ, xác định

đúng yêu cầu đề bài. Nêu/Kể tênLệnh đề Gọi tên biện pháp NT được sử dụng trong văn bản.Cách làm Kiểm tra lại bài làm

Chỉ rõ/Xác định Gọi tên, chỉ rõ những từ ngữ thể hiện biện pháp tu từ

Vắt nửa mình sang thu”

(Sang thu – Hữu Thỉnh)

Nêu các biện pháp nghệ thuật/ Xác định

các biện pháp nghệ thuật được sử dụng

trong khổ thơ trên?

Kể tên/Nêu: Phép đối, nhân hóa

Đọc kĩ, xác định đúng

yêu cầu đề bài

Lệnh đề Cách làm Kiểm tra lại bài làm

Các Liệt kê hết các biện pháp tu từ được sử dụng

trong văn bảnMột Chọn bất kì một biện pháp tu từ nào có trong văn

bản

Ví dụ Cho khổ thơ sau:

“Mặt trời xuống biển như hòn lửa

Sóng đã cài then đêm sập cửa

Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi

Câu hát căng buồm cùng gió khơi.”

(Đoàn thuyền đánh cá - Huy Cận)

Đọc kĩ, xác định đúng

bài làm

Nêu Trình bày ngắn gọn, xúc tích, đúng trọng tâm yêu cầu của đề bài Phân tích Chỉ rõ tác dụng, nét đặc sắc, giá trị của biện pháp nghệ thuật đó

Nhóm nồi xôi gạo mới sẽ chung vui

Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi

nhỏ ”

(Ngữ văn 9 Tập một, NXB Giáo

dục Việt Nam, 2015, tr143)

Nêu/Phân tích hiệu quả nghệ thuật

của điệp từ nhóm trong đoạn thơ

II NHẬN DIỆN KIỂU CÂU VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG

1 Phân loại câu theo cấu trúc ngữ pháp: câu đơn, câu ghép, câu đặc biệt

2 Phân loại câu theo mục đích nói: Câu nghi vấn, câu trần thuật, câu cảm thán…

2 Các thành phần câu: chủ ngữ, vị ngữ, trạng ngữ…

3 Biến đổi câu: câu rút gọn, câu bị động, tách thành câu riêng…

CÁC DẠNG CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Xác định kiểu câu?

Nhận xét về cách đặt câu?

Tác dụng của các kiểu câu?

Viết đoạn văn có sử dụng các kiểu câu…?

VD: Viết một đoạn văn khoảng 12- 15 câu theo phép lập luận quy nạp làm rõ những phẩm chất của Kiều được thể hiện ở đoạn thơ trên Trong đoạn văn có sử dụng câu bị động (gạch dưới câu bị động)

Phần I: Đọc – hiểu (4,0 điểm)

Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi 1 đến 3:

“Tôi dùng xẻng nhỏ đào đất dưới quả bom Đất rắn Những hòn sỏi theo tay tôi bay ra hai bên Thỉnh thoảng lưỡi xẻng chạm vào quả bom Một tiếng động sắc đến gai người, cứa vào da thịt tôi Tôi rùng mình và bỗng thấy tại sao mình làm quá chậm Nhanh lên một tí! Vỏ quả bom nóng Một dấu hiệu chẳng lành Hoặc là nóng từ bên trong quả bom Hoặc là mặt trời nung nóng.”

(Ngữ văn 9, tập hai)

Câu 1: (0,5 điểm) Đoạn văn trên trích trong tác phẩm nào? Tác giả là

ai?

Câu 2: (0,5 điểm) Nêu nội dung chính của đoạn văn trên?

Câu 3: (1 điểm) Em có nhận xét gì về cách đặt câu và tác dụng của

cách đặt câu ấy?