Bài giảng kháng sinh đại cương

Trình bày được 5 cơ chế tác dụng của KS, các kiểu kháng và 5 cơ chế đề kháng kháng sinh của vi khuẩn, 5 nguyên tắc sử dụng KS 2.. Giải thích được mối liên quan giữa đặc điểm dược động họ

KHÁNG SINH

Nguyễn Thùy Dương

BM Dược lý

Mục tiêu học tập

1 Trình bày được 5 cơ chế tác dụng của KS, các kiểu kháng và 5 cơ chế đề

kháng kháng sinh của vi khuẩn, 5 nguyên tắc sử dụng KS

2 Giải thích được mối liên quan giữa đặc điểm dược động học, dược lực học,

TDKMM với ứng dụng trong điều trị nhiễm khuẩn của các nhóm kháng sinh: b-lactam (penicilin, cephalosporin, carbapenem), macrolid, aminoglycosid, quinolon

3 So sánh được đặc điểm dược động học, dược lực học và áp dụng trong điều

trị nhiễm khuẩn của các kháng sinh trong:

• Phân nhóm penicilin (giữa peniclin tự nhiên, peniclin kháng penicilinase,

aminopenicilin, peniclin kháng Pseudomonas, penicilin phối hợp với chất

ức chế betalactamase)

• Phân nhóm cephalosporin (giữa các thế hệ 1, 2, 3, 4)

• Clarithromycin, azithromycin với erythromycin

• Amikacin với gentamicin

• Nhóm quinolon (giữa các thế hệ 1, 2, 3, 4)

so sánh các KS v ớ i nhau

levo và cipro

Tài liệu học tập và Tài liệu tham khảo chính

ĐẠI CƯƠNG

PAE: tác d ụ ng h ậ u KS - kh ả n ă ng làm ch ậ m s ự ptrien c ủ a VSV c ủ a KS đ ó khi

n ồ ng độ KS đ ã th ấ p xu ố ng d ướ i MIC, cái nào có, ko? dài, ng ắ n???

MIC > Cmax: resistant (R)

Ctrb < MIC < Cmax: intermediate (I)

Phổ tác dụng

- Điều trị kinh nghiệm

>< điều trị theo kết quả kháng sinh đồ

- “Xuống thang” giảm

áp lực kháng sinh

Làm chậm sự phát triển của VK

sau khi dừng kháng sinh

- Dài: aminosid, rifampicin, quinolon

- Ngắn (không có): β-lactam

Tác dụng hậu kháng sinh (Postantibiotic effect- PAE)

bình th ườ ng, khi C thu ố c d ướ i MIC thì

qu ầ n th ể ptrien nhanh tr ở l ạ i theo c ấ p

Tác dụng hậu kháng sinh

(Postantibiotic effect- PAE)

Joseph T DiPiro, 2008

Phân loại kháng sinh

1 ngày

Kháng sinh

Phân loại kháng sinh

9 Quinolon

10 Sulfamid (Co-trimoxazol)

Phân loại kháng sinh

Kháng sinh phụ thuộc nồng độ, Kháng sinh phụ thuộc thời gian,

Phân loại kháng sinh dựa trên DĐH - DLH (PK/PD)

Tỷ lệ làm sạch VK tăng khi nồng

độ KS vượt 4 đến 64 lần MIC

Tỷ lệ làm sạch VK không tăng đáng kể khi nồng độ KS vượt 4 đến 64 lần MIC

(aminosid)

khi ko có KS

C=MIC => có knang di ệ t khu ẩ n

t ă ng C => t ă ng l ượ ng VK b ị tiêu di ệ t

(beta - lactam)

Kháng sinh phụ thuộc thời gian,

không có PAE

Kháng sinh phụ thuộc nồng độ,

PAE kéo dài

Nguồn: Rybak MJ Am J Med, 2006; 119 (6A): S37-44

Phân loại kháng sinh dựa trên DĐH - DLH (PK/PD)

Phân loại kháng sinh dựa trên DĐH - DLH (PK/PD)

• Liều và chế độ liều

– AUC/MIC – Cmax/MIC – T > MIC (thời gian nồng độ thuốc ở trên MIC so với

khoảng cách đưa liều)

V ớ i beta - lactam (KS ph ụ thu ộ c time) thì th ờ i gian n ồ ng

độ KS > MIC ph ả i đủ dài = đư a thu ố c nhi ề u l ầ n trong ngày s ẽ t ố i ư u hóa đượ c hi ệ u qu ả đ tr ị

KS ph ụ thu ộ c n ồ ng độ và có PAE (VD aminosid) thì Cmax/MIC m ớ i là y ế u t ố quy ế t đị nh => dùng thu ố c 1 l ầ n

v ớ i li ề u cao s ẽ t ố t h ơ n chia ra nhi ề u l ầ n

Ức chế ADN gyrase

Quinolon Acid nalidixic

Cơ chế tác dụng của kháng sinh

Sự đề kháng kháng sinh

Thời hoàng kim

chấm dứt

• Thiếu kháng sinh có

cơ chế tác dụng

mới

Sự đề kháng kháng sinh

Sự đề kháng kháng sinh

• Thế kỷ 21: Thiếu kháng sinh điều trị vi khuẩn đa kháng thuốc

Pen Amox-Clav Cefuroxim Ceftriaxon Ery

Nguồn: Song JH et al Antimicrob Agents Chemother 2004; 48 (6): 2101

Phế cầu kháng β-lactam và erythromycin tại 12 nước châu Á

Sự đề kháng kháng sinh

Các kiểu đề kháng kháng sinh của VK

t ầ n su ấ t l ớ n, không di truy ề n

Chọn lọc ® tối ưu hóa đề kháng

Các kiểu đề kháng kháng sinh của VK

Cơ chế đề kháng kháng sinh của vi khuẩn

• Tạo enzym phân hủy hoặc biến đổi KS

nzym t ấ n công KS

tr ướ c khi KS k ị p

g ắ n vào đ ích

Cơ chế đề kháng kháng sinh của vi khuẩn

• Thay đổi đích tác dụng KS không nh ậ n di ệ n và

g ắ n đượ c

Cơ chế đề kháng kháng sinh của vi khuẩn

• Thay đổi tính thấm của màng tế bào

=> khi kháng thu ố c, con gram (-) thu kích

th ướ c kênh porin =>

KS không chui qua

AG – 30S Macrolid – 50S Penicillin – PBP

FQ – AND gyrase

Tạo enzym phân hủy thuốc

β-lactam – β-lactamase (SA, ESBL: VK Gram -) Phenicol - acetyltransferase

(KS đ i qua các kênh oxy,

khi VK sang k ị khí thì các kênh

oxy ko còn

Tác dụng không mong muốn của kháng sinh

• Các phản ứng dị ứng

• Bội nhiễm

– Vi khuẩn: Clostridium difficile

– Vi nấm: Candida albican

• Các tác dụng không mong muốn trực tiếp trên cơ quan

S Ẽ NH Ấ N M Ạ NH Ở T Ừ NG NHÓM

Nguyên tắc sử dụng kháng sinh

– Dấu hiệu lâm sàng

Lựa chọn kháng sinh hợp lý

Người bệnh

Vi khuẩn

Kháng sinh

•Mức độ nặng

Sử dụng KS đúng liều, đúng cách và đủ thời gian

dùng cách quãng

Phối hợp kháng sinh- khi nào?

não mô cầu hoặc

lao với người phải

tiếp xúc nhiều với

bệnh nhân

Dự phòng nhiễm HIV từ mẹ sang con bằng AZT

Dự phòng kháng sinh trong ngoại khoa

"HIT HARD & HIT FAST“: nguyên tắc 4D

Denny KJ et al Expert Opin Drug Saf 2016; 15: 667-678.