7 Ngày soạn 26/1/2023 Ngày giảng 1/ 2/2023 Lớp 7A Ngày giảng 30/1/2023 Lớp 7B Ngày giảng 3/ 2/2023 Lớp 7C Ngày giảng 30/1/2023 Lớp 7D Ngày giảng 30/1/2023 Lớp 7E CHỦ ĐỀ VĂN HÓA LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG BÀ[.]
Trang 1Ngày soạn: 26/1/2023 Ngày giảng: 1/ 2/2023 Lớp: 7A
Ngày giảng: 30/1/2023 Lớp: 7B Ngày giảng: 3/ 2/2023 Lớp: 7C Ngày giảng: 30/1/2023 Lớp: 7D Ngày giảng: 30/1/2023 Lớp: 7E
CHỦ ĐỀ : VĂN HÓA LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG
BÀI 1 - Tiết: 1,2
ÂM NHẠC DÂN TỘC SƠN LA
I MỤC TIÊU
1 Năng lực
a Năng lực chung: Góp phần hình thành năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tổ chức sự kiện
b Năng lực riêng biệt:
Mô tả được những nét cơ bản về một số nhạc cụ, làn điệu dân ca của các dân tộc Sơn La Nêu được ý nghĩa của các nhạc cụ, làn điệu dân ca ở Sơn La
Thực hiện được những việc làm phù hợp góp phần bảo tồn và phát huy những nhạc cụ, làn điệu truyền thống của địa phương
2 Phẩm chất: Bồi dưỡng tinh thần dân tộc, ý thức bảo vệ các di sản văn hoá tinh thần
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1 Giáo viên: Giáo án Word, PowerPoint; Các tài liệu tham khảo có liên quan (video; phiếu học tập, padlet; Quizz)
2 Học sinh: Soạn bài theo hướng dẫn của GV
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU
a Mục tiêu: Giúp HS nắm được vị trí của bài học; hứng thú với bài học
b Nhiệm vụ: Trả lời câu hỏi của giáo viên
c Phương thức thực hiện: HS hoạt động cá nhân/ nhóm
d Tiến trình thực hiện hoạt động:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vu
GV cho HS quan sát hình ảnh và cho biết người đang
chơi nhạc cụ gì? Nhạc đó thường chơi trong dịp nào?
Đã từng được trải nghiệm chưa? Em thích nhạc cụ
nào ?
Trang 2Bước 2: Hs thực hiện nhiệm vụ.
Bước 3: Giáo viên đánh giá/giới thiệu bài học
GV: SL của chúng ta, không chỉ là mảnh đất có thiên
nhiên hùng vĩ thơ mộng, mà còn là nơi có những
phong tục tập toán quán, những nhạc cụ đậm bản sắc…
Nương tựa vào thiên nhiên, mỗi dân tộc trên mảnh đất
Sơn La đã kiến tạo, tổ chức những phong tục, nghi lễ,
nhạc cụ riêng vào mùa xuân độc đáo, làm nên sức hấp
đẫn đặc biệt của mảnh đất Tây bắc
- Học sinh có thể chia sẻ về các nhạc cụ qua các bức ảnh Bức ảnh 1: Khèn người Hmông,
Bức ảnh 2, Pí Pặc dân tộc Thái– dựa vào trang phục, địa điểm
- Học sinh chia sẻ những trải nghiệm đã có:
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: 1 Âm nhạc truyền thống của các dân tộc Sơn La
a Mục tiêu: HS nhận thức được khái niệm âm nhạc dân gian, ý nghĩa nói chung của âm nhạc dân gian trong văn hoá cộng đồng.
b Nhiệm vụ: HS nghiên cứu ở nhà, trả lời câu hỏi theo phiếu học tập được giao
c Phương thức thực hiện: Vấn đáp/ trao đổi cá nhân.
d Tiến trình thực hiện hoạt động:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV: Đặt câu hỏi
1 Thế nào là âm nhạc truyền thống địa phương? Kể tên
một số nhạc cụ và làn điệu dân ca truyền thống của các
dân tộc Sơn La?
1 Âm nhạc truyền thống của các dân tộc Sơn La 1.1 Các nhạc cụ và làn điệu dân ca
+ Âm nhạc tiêu biểu ở Sơn La: tiếng đàn, tiếng hát, khèn, sáo hát đồng dao, hát giao duyên, hát mừng nhà mới, mừng mùa màng bội thu, Các dân tộc có nhạc cụ tiêu biểu như Thái, Mông, Dao
1.2 Vai trò, ý nghĩa
Trang 32 Theo em âm nhạc truyền thống có vai trò, ý nghĩa gì
trong đời sống con người?
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ, điền vào phiếu
Bước 3: HS trả lời
Bước 4: GV nhận xét và chốt kiến thức
Âm nhạc là những sinh hoạt văn hoá (Lễ + Hội)
Nó không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, hội hè vui chơi,
mà còn thể hiện tín ngưỡng, bản sắc văn hoá, phản chiếu
thế giới tinh thần của con người
* Vai trò
- Âm nhạc dân gian là một phần không thể thiếu đối với đời sống của đồng bào dân tộc ở Sơn La
- Được hình thành dựa trên những đặc điểm sinh hoạt đời sống, thiên nhiên… mà mỗi dân tộc đó gắn
* Ý nghĩa:
- Âm nhạc gắn bó với đời sống con người từ khi sinh ra đến khi về với đất mẹ
- Phản chiếu tâm hồn, tín ngưỡng văn hoá của mỗi dân tộc Qua đó người dân gửi gắm niềm vui nỗi buồn trong cuộc sống
- Là yếu tố quyết định nên sự phong phú cho nghệ thuật âm nhạc truyền thống của Sơn La
Hoạt động 2: 2 Tìm hiểu một số làn điệu dân ca truyền thống ở Sơn La
Nhiệm vụ 1: Dân ca dân tộc Mông.
a Mục tiêu: Học sinh hiểu được dân ca của đồng bào dân tộc Mông.
b Nhiệm vụ: Thực hiện lệnh trong phiếu học tập; Điền các thông tin vào phiếu học tập, hình thành các tri thức về dân ca của đồng
bào dân tộc Mông
c Phương thức thực hiện: Thảo luận nhóm.
d Tiến trình thực hiện hoạt động:
GV: Chuyển giao nhiệm vụ:
Học sinh xem video, kết hợp với nghiên cứu văn bản ở nhà
Giao phiếu học tập
PHIẾU HỌC TẬP 1
Tên nhóm
Em hãy chọn lựa thông tin, hoàn thành vào phiếu sau
2 Một số làn điệu dân ca truyền thống ở Sơn La
2.1 Dân ca dân tộc Mông.
Vai trò/ đặc điểm
Các loại/ tiếng Nội dung
Dân ca dân tộc Mông rất phong phú, đa dạng,
Dân ca Mông được chia thành 5 tiếng hát: tiếng hát tình yêu “gầu plềnh”,
các lời hát dân ca luôn được lấy từ chính cuộc sống thường ngày, phản
Trang 4Vai trò/đặc điểm Các loại/ tiếng Nội dung
ý nghĩa
Chia sẻ cảm nhận cá nhân của em về các làn điệu dân ca này
( Hãy thử so sánh với những làn điệu dân ca khác của miền
xuôi mà em biết để thấy được nét đặc trưng của làn điệu này)
………
………
Hs thực hiện nhiệm vụ: Thảo luận nhóm, điền thông tin, trình
bày sản phẩm
GV: Đánh giá, nhận xét sản phẩm
GV mở rộng: Trong số đó “gầu ua nhéng” có lẽ là làn điệu được
biết đến nhiều hơn cả gắn với tác phẩm văn học dân gian “Tiếng
hát làm dâu”, với những câu hát rất chân thật: hướng đến thị hiếu
nghệ thuật hiện đại của người nghe và giúp những làn điệu dân
tộc ấy còn mãi với thời gian
mang đến cho
những cảm nhận đặc biệt về thanh
âm, luyến láy cùng nội dung phong phú, gửi gắm trong đó bao xúc cảm, tâm tình, là tiếng lòng của người hát
tiếng hát cưới xin
“gầu xống”, tiếng hát làm dâu “gầu ua nhéng”, tiếng hát mồ côi “gầu tú giua”, tiếng hát cúng “gầu tùa”
ánh chân thực về con người, công việc, về tình yêu, tình thân, về đời sống, những lời răn dạy con cháu
Ý nghĩa
+ Những làn điệu dân ca của dân tộc Mông trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần;
+ Là nguồn cảm hứng vô tận để các nghệ sĩ sáng tác mang âm hưởng dân gian dân tộc; giàu cảm xúc
Ngày giảng: 3/2/2023 Lớp: 7B Ngày giảng: 4/ 2/2023 Lớp: 7C Ngày giảng: 1/2/2023 Lớp: 7D Ngày giảng: 3/2/2023 Lớp: 7E
Tiết 2:
Hoạt động 3: Hát Páo dung của dân tộc Dao
a Mục tiêu: Học sinh nắm đặc trưng Hát Páo dung còn của người Dao.
b Nhiệm vụ: Đọc tài liệu; học sinh chuẩn bị bài thuyết trình.
c Phương thức thực hiện: Mô hình lớp học đảo ngược, học sinh lên trình bày sản phẩm.
d Tiến trình thực hiện hoạt động:
Trang 5Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
PHIẾU HỌC TẬP 3
Tên nhóm
Em hãy chọn lựa thông tin, hoàn thành vào phiếu sau
Vai trò/đặc điểm Nội dung/ các tiếng Nội dung
ý nghĩa
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ GV theo dõi.
Bước 3: HS trả lời
Bước 4: GV nhận xét, đánh giá và chốt kiến thức
GV vừa đánh giá, nhận xét vừa kết hợp bình giảng thêm
một số chi tiết, hình ảnh đặc sắc:
2.2 Hát Páo dung của dân tộc Dao
Vai trò/đặc điểm Nội dung Các loại Páo
là hình thức hát đối đáp giữa nam
và nữ hát trong dịp đám cưới, vào nhà mới, các ngày
lễ, ngay cả lúc lao động sản xuất
Nội dung của bài hát Páo dung thường ngợi ca cuộc sống lao động, đạo đức, lẽ sống, cách ứng xử, tình yêu thiên nhiên và tình yêu đôi lứa
Páo dung có hai nhóm chính: Páo dung trong nghi lễ tín ngưỡng và páo dung trong đời sống sinh hoạt
Ý nghĩa: + Những làn điệu Páo dung của người Dao chứa
đựng giá trị văn hoá riêng, định hướng giáo dục con người hiểu biết cội nguồn, gìn giữ và phát huy những truyền thống tốt đẹp
+ Việc duy trì những làn điệu Páo dung góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của đồng bào Dao Tiền
Hoạt động 3: 3 Tìm hiểu một số nhạc cụ truyền thống ở Sơn La
a Mục tiêu: Học sinh hiểu được nhạc cụ Pí pặp dân tộc Thái, đàn môi dân tộc Mông.
b Nội dung: Thực hiện lệnh trong phiếu học tập; Điền các thông tin vào phiếu học tập, hình thành các tri thức về nhạc cụ Pí pặp dân
tộc Thái
c Sản phẩm học tập: Thảo luận nhóm.
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
PHIẾU HỌC TẬP 3
Tên nhóm
Em hãy chọn lựa thông tin, hoàn thành vào phiếu sau
Pí Pặp
Tên nhóm
Em hãy chọn lựa thông tin, hoàn thành vào phiếu sau
Pí Pặp
là một loại sáo, Pí là một ống nứa tép dài chừng 30cm, đường kính chừng Pí pặp có 6 lỗ bấmnhưng chỉ dùng 5 lỗ
Trang 6Đàn môi
Ý nghĩa
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ GV theo dõi.
Bước 3: HS trả lời
Bước 4: GV nhận xét, đánh giá và chốt kiến thức
GV vừa đánh giá, nhận xét vừa kết hợp bình giảng thêm một số
chi tiết, hình ảnh đặc sắc:
0,8cm, một đầu có mấu kín Ngay sát mấu, người ta trổ thủng thân ống một
lỗ hình chữ nhật có kích thước 0,4 x 1,5cm Lỗ thủng này được bịt kín bằng một mảnh đồng hoặc bạc trong
đó chứa lưỡi gà hình tam giác cân
Trên thân ống, có khoét 6 lỗ bấm
trên để tạo âm, cho ta 6
âm Khi thổi, người chơi phải ngậm lút phần ống có lưỡi gà pha chất âm bồi
Ý nghĩa: là thứ nhạc cụ không thể thiếu khi mùa xuân về.
Đàn môi
Đàn được làm bằng lá đồng đã được đúc sẵn Người ta cắt một miếng tán mỏng vừa phải, rộng
từ 1cm, dài 10cm trở lên Người Mông cũng thường trang trí bằng cách buộc thêm tua chỉ, len màu vào cây đàn môi
Đàn được đưa lên môi, kẹp bằng hai mép môi trên và dưới Hai mép môi cạnh cho
hở để thoát hơi phát ra âm thanh Khi gảy lấy ngón cái hoặc ngón trỏ bật ra, vào
Âm đàn môi cộng hưởng với vòm miệng để tạo ra âm thanh cao thấp tuỳ theo người sử dụng
Ý nghĩa: Tiếng đàn trầm bổng, réo rắt, là lời tự sự, tâm tình
lột tả nỗi buồn vui của những chàng trai cô gái trong tình yêu
C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a Mục tiêu: Củng cố và kiểm tra sự nắm bắt kiến thức của HS qua bài học.
b Nội dung: HS trả lời câu hỏi của GV.
c Sản phẩm: trình diễn một làn điệu dân ca hoặc một nhạc cụ của dân tộc ở Sơn La.
d Tiến trình thực hiện
1 Thực hành trình diễn một làn điệu dân ca hoặc một nhạc cụ của dân tộc ở Sơn La
2 Nêu những việc em nên làm và không nên làm để bảo tồn và phát triển âm nhạc
truyền thống ở Sơn La
3 Có ý kiến cho rằng: trong xã hội hiện đại, cùng với sự phát triển của công nghệ và các
loại hình giải trí khác, âm nhạc truyền thống của dân tộc không còn phù hợp nữa Em có
đồng tình với ý kiến đó không? Vì sao?
D HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG (Có thể giao về nhà)
Trang 7a Mục tiêu: Giúp học sinh hiểu sâu hơn về phong tục trong đời sống
b Nhiệm vụ: HS đóng vai hướng dẫn viên du lịch nhí
c Phương thức thực hiện: Hs đóng vai giới thiệu đối thoại với du khách
Phương án kiểm tra, đánh giá: GV nhận xét, đánh giá câu trả lời của HS
Đóng vai hướng dẫn viên, em hãy giới thiệu về một nhạc cụ hoặc một làn điệu dân ca của Sơn La với du khách