Facebook @ThiNganHang www facebook com/ThiNganHang www ThiNganHang com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 1 Báo cáo ngân lưu (Lưu chuyển tiền tệ) Tìm hiểu về Báo cáo ngân lưu của doanh nghi[.]
Trang 1www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 1
Báo cáo ngân lưu (Lưu chuyển tiền tệ)
Tìm hiểu về Báo cáo ngân lưu của doanh nghiệp
Báo cáo ngân lưu
Với các kế toán viên có thể dùng “ngôn ngữ chuyên nghiệp” mà nói rằng, báo cáo ngân lưu (báo cáo lưu chuyển tiền tệ) là sử trả trở về kế toán theo tiền mặt (cash accounting) từ kế toán theo thực thể phát sinh (accrual accounting)
Bằng ngôn ngữ “bình dân”, ta sẽ đặt vấn đề theo một cách trực diện đơn giản rằng, báo cáo ngân lưu là bảng trả lời tóm tắt cho các câu hỏi: tiền từ đâu mang lại và nó đã được chi ra cho những mục tiêu nào? Hay một câu hỏi khác thường gặp: tại sao công ty đang có lãi mà vẫn đi vay tiền
để nộp thuế hay vẫn phá sản vì không có tiền để trả nợ và để tái sản xuất? Tiền đang nằm ở đâu?
I Giới thiệu báo cáo ngân lưu:
Không có gì phải vội, một nghiên cứu về dòng ngân lưu (CF: cash flow) trước khi tìm hiểu báo cáo ngân lưu (CFS: cash flow statement) là một phương cách hữu hiệu, một lối đi từ suối về song trước khi căng buồm ra biển rộng
1.1 Khái niệm về dòng ngân lưu:
Chúng ta sẽ cố gắng giải thích – bằng ngôn ngữ đơn giản, về một vấn đề được sử dụng nhiều nhất và cũng gây nhiều bối rối nhất trong lĩnh vực tài chính: dòng ngân lưu (dòng lưu chuyển tiền tệ)
Vòng lưu chuyển tiền tệ - sản xuất trong sơ đồ dưới đây minh họa mối quan hệ qua lại giữa hoạt động kinh doanh và hoạt động tài chính của doanh nghiệp
Một cách nôm na, giả sử một công ty mới thành lập dùng nguồn tiền từ vốn chủ sở hữu và từ các nhà cho vay để mua sắm tài sản máy móc thiết bị và nay đã chuẩn bị sẵn sang hoạt động Đẻ có thể hoạt động được, công ty dùng tiền mua nguyên liệu và thuê mướn công nhân; với những yếu
tố nhập lượng (input – đầu vào), công ty tiến hành sản xuất ra sản phẩm và được tạm thời lưu giữ trong kho, Như vậy, khi bắt đầu là tài sản tiền tệ (vốn bằng tiền ở trong tủ sắt), giờ đây trở thành tài sản vật chất (hàng hóa) ở trong kho
Khi công ty bán sản phẩm, tài sản vật chất lúc bấy giờ sẽ được chuyển trở lại thành tài sản tiền
tệ Nếu bán hàng thu bằng tiền mặt, thì điều này xảy ra ngay lập tức; ngước lại, nếu chưa thu được tiền ngay (do bán chịu) thì nó sẽ được thu sau đó – khi tiền trong tài khoản phải thu được thanh toán Đây chỉ là sự vận động đơn giản từ tiền sang hàng,tới khoản phải thu và quay trở lại thành tiền trong một chu kỳ hoạt động kinh doanh của công ty (operating cycle), hay còn gọi là một vòng chu chuyển vốn lưu động (working capital cycle)
* Kế toán theo thực thẻ phát sinh (Accrual Accounting)
Đây không phải là bài viết để thảo luận chi tiết về nghiệp vụ kế toán (Những Nợ - Debit, cùng
Có – Credit) – những thứ mà “dân kỹ thuật” rất là dị ứng Nhưng sở dĩ có chuyện thực tế như
Trang 2www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 2
vậy không phải vì nó khó mà chỉ bởi vì các nhà kế toán chuyên nghiệp đã cố tình làm phức tạp hóa vấn đề vô cùng đơn giản Dùng “ngôn ngữ kế toán” không đúng chỗ, dùng “Nợ” và “Có” (thực ra đó chỉ là những ký hiệu mang tính quy ước, dịch sát nghĩa từ “Debit” và “Credit”) để nói chuyện với những người không phải chuyên môn chính thì chẳng khác nào dủng những “cận lâm sảng” hay “bị vong lục” Kế toán không khó hiểu mà điều khó hiểu là ở chỗ, một kỹ sư giám đốc nhà máy tốt nghiệp đại học kỹ thuật, một bác sĩ giám đốc bệnh viện tốt nghiệp đại học y dược – những trưởng đại học khó thi đậu hơn các trường đại học khối kinh tế, lại chẳng thể nào hiểu được những vụn vặt của kế toán
Nhưng do lợi nhuận, hoặc các khoản mục tương tự, là những chỉ tiêu chủ yếu đánh giá sức khỏe tài chính doanh nghiệp, một vài chi tiết kỹ thuật để đo lường lợi nhuận vì thế cần phải được đề cập đến
Sự xác định lợi nhuận kế toán bao gồm hai bước: (1) xác định doanh thu trong kỳ và (2) xác định các chi phí tương ứng với doanh thu Hãy xem xét bước đầu tiên – rất quan trọng, để nhận ra rằng doanh thu không đồng nhất với số tiền mặt thu được Theo nguyên tắc ghi nhận doanh thu
và chi phí tương ứng – còn gọi là nguyên tắc phù hợp (Matching concept), trong hạch toán kế toán, doanh thu được ghi nhận nay lúc “các nỗ lực để bán hàng về cơ bản đã được hoàn tất và công ty chắc chắn - ở một mức độ nào đó, sẽ nhận được khoản tiền bán hàng” Kế toán xem việc thu tiền cho các khoản bán hàng chỉ còn là vấn đề về thời gian Đối với bán hàng trả chậm, “kế toán theo thực thể phát sinh” cho rằng doanh thu được ghi nhận ngay tại thời điểm bán hàng, chứ không phải là khi khách hàng trả tiền Điều này có thể dẫn đến kết quả là có một khoảng thời gian chậm trễ giữa thời điểm phát sinh doanh thu và thời điểm thu tiền
Vì vậy, có lãi mà không có tiền, doanh nghiệp có lợi nhuận liên tục trong nhiều năm liền vẫn cứ
bị phá sản, là điều không khó hiểu
Sơ đồ: Chu kỳ sản xuất và dòng ngân lưu
Tiền mặt (Cash) Khoản phải thu (Accounts Receivable)
Hàng tồn kho (Inventory) Tài sản cố định (Fixed Assets)
Trang 3www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 3
Một hoạt khác được thể hiện trong sơ đồ trên là hoạt động đầu tư Tham gia trong hơn một chu
kỳ kinh doanh, tài sản cố định của công ty được sử dụng và bị hao mòn trong quá trình sản xuất
ra sản phẩm Theo đó, các sản phẩm sau mỗi chu kỳ hoạt động đều có một phần đóng góp về giá trị trên sổ sách kế toán (accounting value) của tài sản cố định và ghi tăng giá trị tương ứng trong giá trị hàng hóa và gọi bằng một khái niệm là khấu hao (depreciation) Để duy trì công việc sản xuất, công ty phải đầu tư một phần tiền mặt thu được vào việc mua sắm mới tài sản cố định Mục tiêu của hoạt động đầu tư này, cuối cùng và tất nhiên, là nhằm đảm bảo cho tiền mặt thu được trong vòng chu chuyển vốn lưu động và hoạt động đầu tư phải lớn hơn so với tiền bỏ ra ban đầu
Chúng ta có thể làm phức tạp hơn sơ đồ “Chu kỳ sản xuất và dòng ngân lưu” trên bằng cách
thêm vào sơ đồ trên khoản phải trả và mở rộng việc sử dụng nợ và vốn chủ sở hữu để tạo ra nguồn tiền mặt Tuy nhiên, qua sơ đồ trên cũng đã chứng minh được 2 nguyên tắc vơ bản Thứ nhất, các báo cáo tài chính là cách cửa quan trọng để nhận biết tình hình thực tế Các chính sách kinh doanh, kỹ thuật sản xuất, hệ thống quản lý kho hàng tồn kho và chính sách bán hàng tín dụng (bán chịu) của một công ty có ảnh hưởng quyết định tới tình hình tài chính của doanh nghiệp Chẳng hạn như, nếu công ty yêu cầu thanh toán nhanh hơn đối với các khoản bán chịu, các báo cáo tài chính của doanh nghiệp sẽ chỉ ra việc giảm số nợ trong khoản phải thu và có thể
từ chính sách kinh doanh như vậy sẽ gây ảnh hưởng đến doanh thu là lợi nhuận của doanh nghiệp (mất khách hàng)
Mối liên hệ giữa hoạt động kinh doanh và hoạt động tài chính của một doanh nghiệp là lý do để chúng ta nghiên cứu các báo cáo tài chính Chúng ta sẽ tìm hiểu hoạt động kinh doanh của công
ty và dự báo vể hoạt động tài chính do các thay đổi trong chính sách kinh doanh nêu trên
Nguyên tắc thứ hai được minh họa trong sơ đồ trên là: Lợi nhuận không đồng nhất với dòng tiền Tiền mặt – các hình thức biến đổi theo thời gian của tiền như hàng tồn kho, khoản phải thu và quay trở lại thành tiền mặt – là mạch máu của công ty Nếu mạch máu – dòng tiền bị tắt nghẽn nghiêm trọng hay dù chỉ là thiếu hụt tạm thời thôi cũng có thể dẫn công ty tới việc phá sản
Có một chân lý là một công ty đang làm ăn có lãi, thì sẽ không có gì đảm bảo rằng dòng tiền của
nó đủ để duy trì các hoạt động mà phải cần đến sự thanh toán bằng tiền mặt Để minh họa điều này, giả sử công ty nới rộng việc quản lý khoản phải thu bằng việc cho phép khách hàng mua chịu nhiều hơn, thời gian thanh toán dài hơn, và giả sử công ty sản xuất nhiều sản phẩm hơn số
có thể bán được, buộc phải để tồn kho Điều này dẫn đến một hệ lụy là, mặc dù công ty đang hoạt động kinh doanh ở mức có lợi nhuận – theo quan điểm đánh giá của nhà kế toán, nhưng doanh thu của nó không tạo đủ tiền mặt ngay để trang trải cho dòng tiền cần chi ra trước mắt, phục vụ cho quá trình tái sản xuất và đẩu tư Khi công ty không có đủ tiền mặt để thanh toán các nghĩa vụ tài chính đáo hạn, nó sẽ bị phá sản
Một hình ảnh khác, giả sử công ty quản lý hàng tồn kho và khoản phải thu một cách nghiêm ngặt, nhưng sự gia tăng trong doanh thu chỉ đáp ứng cho việc đầu tư lớn hơn vào các tài sản lưu động này Khi đó, mặc dù công ty đang hoạt động có lãi nhưng nó vẫn không đủ tiền mặt để thanh toán các nghĩa vụ tài chính Nói một cách hoa mỹ hơn là công ty đang ở tình trạng “tăng trưởng phá sản” (growing broken) hoặc tăng trưởng không bền vững
Các ví dụ nhỏ này minh họa lý do tại sao các nhà quản trị phải lưu tâm tới dòng tiền mặt, chí ít cũng phải bằng với sự quan tâm tới lợi nhuận
Trang 4www.ThiNganHang.com S Á C H – T À I L I Ệ U T H I T U Y Ể N Trang 4
1.2 Báo cáo nguồn tiền và sử dụng tiền
Là tiền thân của báo cáo ngân lưu, báo cáo nguồn tiền và cách sử dụng tiền (sources and uses statement) là bảng báo cáo liệt kê tất cả các nguồn tạo ra và tất cả các khoản chi tiêu tiền trong một kỳ kinh doanh Nhưng báo cáo này có nhiều nhược điểm hơn so với báo cáo ngân lưu ở chỗ,
nó không phân biệt các nguồn thu chi từ các hoạt động khác nhau: hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư, hoạt động tài chính
Việc xác định các nguồn tạo ra tiền và cách sử dụng tiền của một doanh nghiệp là kỹ năng hữu dụng cần phải có của chính doanh nghiệp Nó cũng là khởi điểm tuyệt vời cho việc xem xét báo cáo ngân lưu, một báo cáo thứ ba của hệ thống báo cáo tài chính, bổ sung cho bảng cân đối kế toán và báo cáo thu nhập
Để minh họa cho nội dung nghiên cứu của phần này, ta sẽ sử dụng bảng cân đối kế toán và báo cáo thu nhập của công ty Vaco như sau:
Bảng cân đối kế toán: Công ty Vaco ngày 31/12
Đơn vị tính: triệu đồng
lưu 2010 2011
Thay đổi Tài sản 663 772
-15 -22
88
120
103
142
15
22