Kĩ thuật chăn nuôi Dê

Mọi người cần tài liệu có thể vào thêm link web của mình để tải nhéhttps://sites.google.com/site/thachvanmanh/Cần hỗ trợ gì thêm liên hệ Mạnh Tel : 0983.912.823Cảm ơn mọi người

Chương 4

kỸ THUẬTch¨n nu«I CÁC LOẠI dª

NỘI DUNG

I CHĂN NUÔI DÊ CÁI SINH SẢN

II CHĂN NUÔI DÊ ĐỰC GIỐNG III NUÔI DƯỠNG VÀ CHĂM SÓC

DÊ CON

IV CHĂN NUÔI DÊ THỊT

V CHĂN NUÔI DÊ SỮA

VI MỘT SỐ KỸ THUẬT ĐẶC BIỆT TRONG CHĂM SÓC DÊ

Hoạt động sinh dục và sinh sản của dê cái:

- Tuổi động dục lần đầu: 6-8 tháng

- Tuổi phối giống lần đầu: 8-10 tháng

- Tuổi đẻ lứa đầu: 12-14 tháng

I CHĂN NUÔI DÊ CÁI SINH SẢN

Một số đặc điểm sinh sản của dê Bách thảo, dê Cỏ và dê lai F1

Loại dê Dê Cỏ (BTxCỏ) Dê lai Bách Thảo Dê Dê lai (Ân Độ

xCỏ)

Tuổi động dục lần đầu (ngày)

Chu kỳ động dục (ngày)

Tuổi đẻ lứa đầu (ngày)

Động dục lại sau đẻ (ngày)

Khoảng cách lứa đẻ (ngày)

Thời gian mang thai (ngày)

Số con đẻ ra/lứa (con)

Số con đẻ ra/cái/năm (con)

184,7 22,15 344,0 93,0 275,6 150,1 1,51 1,97

187,8 21,4 362,4 75,1 260,0 150,4 1,64 2,27

232,5 20,20 395,5 67,00 253,2 155,0 1,58 2,27

255,7 19,9 416,7 75,8 260,0 153,0 1,56 2,16

Động dục

• Chu kỳ động dục: 19-21 ngày

• Thời gian biểu hiện động dục: 1-3 ngày

• Biểu hiện động dục: âm hộ hơi sưng đỏ

hồng, chảy dịch nhờn, dê kêu la, bỏ ăn,

nhảy lên lưng con khác, nếu đang tiết sữa

thì giảm sữa đột ngột

• Dê thường động dục quanh năm.

• Cho phối giống lần đầu khi dê đạt được độ tuổi và

khối lượng tối thiểu cần thiết

• Dê Bách Thảo thường phải 7-9 tháng tuổi và khối

lượng phải đạt 19-20kg

• Trong thực tế sản xuất bỏ qua 2 lần dộng dục đầu

tiên của dê cái sau đó mới phối giống

• Đối với dê cái sinh sản, sau khi đẻ 1,5-2 tháng cho

phối giống lại

Phối giống

• Giao phối xảy ra trước khi trứng rụng.

• Tinh trùng đến 1/3 phía trên ống dẫn trứng

để thụ tinh cho trứng.

• Một số có thể được dự trữ ở cổ tử cung tới 3

ngày và tiếp tục được phóng thích vào tử

cung Tại đây chúng có thể sống được 30

giờ

• Sau khi thụ tinh, hợp tử đi đến tử cung mất

72 giờ

Thụ tinh

• Nếu nhốt chung dê đực với dê cái thì dê đực dễ

dàng phát hiện ra những con dê cái động dục

• Để phát hiện dê cái động dục người ta có thể quan

sát theo dõi các dấu hiệu động dục của dê cái hay

sử dụng một vài con đực “thí tình”

• Đối với dê có thể dùng phương pháp đeo bao

dương vật cho con đực

• Buổi sáng thả dê cái và dê đực ra sân chơi, theo dõi

đàn dê, nếu thấy con đực đuổi theo con dê cái nào

mà con cái đó đứng im cho con đực nhảy thì nhanh chóng bắt nhốt riêng con dê cái đó vào chuồng, kiểm tra nếu thấy âm hộ hơi sưng và ướt thì chọn con

đực theo sơ đồ phối giống để cho phối

Phát hiện động dục

Thời gian phối giống thích hợp

• TTNT: Phát hiện dê động dục hôm nay thì hôm sau

cho giao phối vào buổi sáng và phối lặp lại vào buổi chiều

• Phối giống tự nhiên: Nuôi chung đực cái với tỷ lệ

1/30.

Tổ chức phối giống

- Tách riêng đực cái (phù hợp trong điều kiện nuôi

• Thời gian mang thai 150 ngày (biến động

• Lông mượt và dê tăng cân

• Đối với dê đang cho sữa, thì tuổi thai càng lớn,

lượng sữa của dê mẹ khai thác càng giảm

Đặc điểm của dê cái mang thai

• Không nuôi dê béo quá hay gầy quá trong thời gian

mang thai

• Cung cấp đầy đủ thức ăn và nước uống có chất

lượng tốt, đặc biệt là giai đoạn 2 tháng cuối của thời

kỳ chửa.

• Trước khi đẻ 5-10 ngày nên giảm bớt thức ăn tinh ở

những dê cái có năng suất sữa cao để tránh viêm

vú, sốt sữa

Nuôi dưỡng chăm sóc dê mang thai

• Hàng ngày cho dê chửa vận động ngoài sân chơi ít

nhất 1-2 giờ.

• Không chăn dê quá xa chuồng và tránh dồn đuổi,

đánh đập dê.

• Không nhốt dê đực giống trong đàn cái đang chửa

• Đối với dê sữa chửa lần đầu cần xoa bóp nhẹ bầu vú

để kích thích tuyến sữa phát triển và tập cho dê

quen dần với việc vắt sữa sau này

• Trước khi dê đẻ khoảng 50 ngày tiến hành cạn sữa

• Dự tính ngày dê đẻ để chuẩn bị trực, chủ động đỡ đẻ

và chăm sóc dê con sơ sinh được chu đáo

Chăm sóc dê mang thai

• Biểu hiện khó chịu, đi đái luôn,

bầu vú và âm hộ sưng đỏ, bụng

sa, bầu vú căng, chân cào đất

• Từ âm hộ có dịch đặc chảy

thành dòng

• Xuất hiện bọc nước ối (sắp đẻ)

• Thai sẽ được đẩy ra từ từ theo

nhịp rặn của dê mẹ

• Thường dê đẻ trong 1-4 giờ tuỳ

theo số lượng thai và vị trí thai.

Hiện tượng dê sắp đẻ

• Giaiđoạn 1 (mở cổ tử cung): Thân tử

cung được giãn nở, cổ tử cung bắt

đầu mở rộng làm cho đường sinh

dục rộng ra Kéo dài hơn một ngày,

kết thúc khi bọc ối bị vỡ ra.

• Giaiđoạn 2 (sổ thai): Dê mẹ đẩy thai

qua cổ tử cung vào âm đạo Thường

không quá 1 giờ

• Giaiđoạn 3 (sổ nhau): Thường thai

ra sau khi đẻ 4-6 giờ, tối đa là 12 giờ.

Quá trình đẻ của dê

Các tư thế bình thường của thai dê trước khi đẻ

• Chuẩn bị ngăn lồng chuồng sạch sẽ, rải lớp đồ lót như

cỏ, rơm khô vào đáy chuồng để thấm sản dịch khi

dê đẻ

• Dê sắp đẻ nên nhốt riêng từng con ở chuồng đã được

vệ sinh tiêu độc khô, sạch, kín ấm và yên tĩnh

• Có người trực dê đẻ, chuẩn bị cũi, lót ổ nằm cho dê

con sau khi sinh và các loại dụng cụ như cồn iốt, giẻ lau, kéo, chỉ để cắt rốn cho dê sơ sinh.

• Trước khi dê đẻ cần vệ sinh cho dê mẹ.

• Nếu ngôi thai bình thường thì để dê tự đẻ, không cần

can thiệp.

• Nếu dê con đang ra mà bị kẹt, khó đẻ, dê mẹ thường

kêu la cần hỗ trợ bằng cách đưa tay đã sát trùng vào đẩy thai theo chiều thuận Khi lôi thai ra cần cẩn thận, hai tay nắm phần thân phía ngoài kéo nhẹ ra theo nhịp rặn của dê mẹ

Hộ lý dê đẻ

Nguyên nhân:

- dê con không nằm đúng như vị trí bình thường

- dê mẹ có khung xương chậu nhỏ

- do dê con quá to

- thai chết trước khi đẻ

- do đầu dê con bị chúi xuống hay lệch sang một bên

Đẻ khó

Một số trường hợp ngôi thai không thuận

1 Rửa sạch vùng âm đạo và vùng mông con

mẹ bằng nước sạch và ấm.

2 Rửa sạch tay và cánh tay một cách cẩn thận.

3 Xoa vào tay một lớp xà phòng cho trơn, nhẹ nhàng đưa vào âm đạo.

4 Xác định tư thế cũng như các phần cơ thể

dê con trong tử cung

5 Chỉnh lại chân, đầu và các phần khác của

Chỉnh ngôi thai khi dê đẻ không thuận

• Lấy khăn sạch, mềm, khô lau hết nhớt từ miệng, mũi, tai, mình,

4 chân của dê

• Cắt rốn: vuốt sạch máu từ cuống rốn trở ra phía ngoài, dùng

dây chỉ chắc thắt chặt cuống rốn cách bụng khoảng 3-4cm,

dùng dao sắc hay kéo cắt cuống rốn phía ngoài 1-1,5 cm rồi sát trùng bằng cồn iốt 5% hoặc dung dịch ôxy già

• Để dê mẹ tự liếm con

• Rửa sạch bầu vú và âm hộ, vệ sinh khô sạch nơi dê vừa đẻ

Sau khi đẻ hết con (khoảng 30 phút đến 4 giờ) thì nhau ra

Không để dê mẹ ăn nhau

• Cho dê mẹ uống nước ấm có pha muối 0,5% hoặc nước đường

5-10%

• Trường hợp nếu dê mẹ sưng nầm sữa thì chườm nước nóng

và vắt sữa cho khỏi tắc các tia sữa

• Hàng ngày cho dê mẹ ăn thức ăn thô, xanh non, thức ăn tinh

Hộ lý sau khi dê đẻ

2.1 Hoạt động sinh dục của dê đực

2.2 Nuôi dưỡng dê đực giống

2.3 Chăm sóc dê đực giống

II CHĂN NUÔI DÊ ĐỰC GIỐNG

• Dê hoạt động sinh dục quanh năm có khả

năng phối giống rất mạnh

• Dê có tính hay ghen nếu có một dê đực khác

đến gần một dê cái thì nó húc đầu đánh đuổi.

• Một đực giống có thể giao phối 20 lần trong

một ngày

• Dê đực có thể nhảy 2-3 lần trong ít phút

• Chúng có thể phối nhiều lần trên nhiều dê

cái động dục

Hoạt động sinh dục của dê đực

• Dê đực giống cần được nuôi dưỡng đầy đủ

và cân đối để không quá gầy hay quá béo,

đảm bảo duy trì tốt tính hăng sinh dục, hiệu quả phối giống cao

• Thông thường một dê đực nặng 50kg 1 ngày

cho ăn 4kg cỏ xanh 1,5kg lá cây giàu protein, 0,4kg thức ăn tinh

• Nếu phối giống 2 lần/ngày cho ăn thêm 0,3kg

rau rá hoặc 1-2 quả trứng gà

• Chú ý bổ sung đủ khoáng đa và vi lượng cho

dê bằng cách làm tảng đá liếm cho dê ăn

thường xuyên

Nuôi dưỡng dê đực giống

• Nuôi nhốt tách riêng khu dê cái hoặc vào ô phía cuối

chuồng

• Thường xuyên cho vận động 2 lần/tuần cùng với

việc tắm chải khô

• Có sổ theo dõi hiệu quả phối giống của từng đực

giống để quản lý giống và tránh quá sức

• Khi tỷ lệ phối giống thụ thai của dê đạt <60% và tuổi

quá 6 năm thì nên thải loại.

Chăm sóc dê đực giống

3.1 Nuôi dê con giai đoạn bú sữa

3.2 Cai sữa

3.3 Nuôi dê hậu bị sau cai sữa

III CHĂM SÓC NUÔI DƯỠNG DÊ CON

• Dê con sau khi đẻ được lau khô, cắt rốn, cần

đưa vào nằm ở ổ lót rơm rạ cho khô, ấm bên

cạnh mẹ

• Sau khi đẻ 20-30 phút cho bú sữa đầu Nếu dê

con yếu cần giúp dê con tập bú, hoặc vắt sữa

đầu cho con bú bằng bình 3-4 lần/ngày

• Nếu dê mẹ không cho con bú thì phải ép cho bú

bằng cách giữ chặt dê mẹ vắt bỏ tia sữa đầu rồi

vắt ít sữa vào miệng dê con cho quen dần, sau

đó giữ nguyên cho con bú no

• Chú ý trong 3-4 ngày đầu phải hướng dẫn cho

dê con bú đều cả hai vú dê mẹ

• Nếu dê mẹ chết thì có thể cho dê con bú sữa

của những con dê khác đẻ cùng ngày hoặc có

thể cho dê uống sữa thay thế

Nuôi dê sơ sinh

• Tách dê con khỏi dê mẹ để vắt sữa dê mẹ (dê sữa) Vắt

sữa 2 lần/ngày đối với dê có trên 1 lít sữa/ngày Dê con

được cho vào bú dê mẹ ngay sau khi vắt sữa Đảm bảo

lượng sữa bú được 450-600ml/con/ng (Có thể xác định lượng sữa bú được bằng cách cân dê con trước và sau khi bú mẹ)

• Đối với chăn nuôi gia đình và với dê cho sữa dưới

1lít/ngày áp dụng phương thức tách dê con khỏi dê mẹ

ban đêm, vắt sữa ngày 1 lần vào buổi sáng, sữa thu được

là sữa hàng hoá, sau đó cho dê con theo bú mẹ cả ngày không cần cho bú thêm sữa mẹ bằng bình nữa.

• Từ ngày tuổi 15 trở đi tập cho dê con ăn các loại thức ăn

dễ tiêu như bột cám, bột ngô, bột đỗ tương rang, đặc biệt

là các loại cỏ lá non, khô sạch

• Từ ngày 24 đến 45 ngày tuổi cho ăn 30-35g thức ăn

Nuôi dê con trước 45 ngày tuổi

• Cho dê con uống 600ml rồi giảm dần xuống 400

ml sữa/con/ngày, chia 2 lần/ngày

• Sữa dê hay sữa thay thế cần được hâm nóng

sữa phải rửa sạch tiệt trùng trước và sau khi cho

dê bú

• Vệ sinh sạch nền chuồng sau khi dê con bú.

• Cho ăn dê ăn 50-100g tinh/con/ngày Lượng thức

ăn tăng dần đến khi dê con tự ăn không cần đến sữa mẹ

• Cung cấp thoả mãn nước uống sạch cho dê con

Nuôi dê con sau 45 ngày tuổi

• Có thể tiến hành khi dê con được 3 tháng tuổi

• Không cho dê con ở cùng dê mẹ để nó không bú

được nữa.

• Nước uống sạch phải luôn luôn có sẵn cho bê con

uống trong thời gian cai sữa

• Đối với dê sữa thì cai sữa sớm sẽ có ý nghĩa kinh

tế quan trọng vì sẽ dành được nhiều sữa hơn cho người

• Đối với dê thịt thì tốc độ tăng trọng của dê con lại

quan trọng hơn nên có thể cai sữa muộn hơn,

nhưng không muộn hơn 2 tháng trước khi dê dê

• Chon những dê cái, dê đực sinh trưởng phát dục tốt, có

ngoại hình đẹp sau cai sữa để chuyển sang nuôi hậu bị

giống.

• Nuôi dê hậu bị theo khẩu phần qui định để tăng khả năng

sinh trưởng phát triển cơ thể hợp lý Không nên vỗ béo bằng thức ăn giàu năng lượng như ngô, sắn, gạo, tinh hỗn hợp

• Cho ăn đầy đủ thức ăn thô xanh (2-5kg/ngày) bằng 65-75%

VCK tổng khẩu phần ăn hàng ngày, phần còn lại bổ xung

bằng thức ăn tinh và phụ phẩm nông nghiệp.

• Đối với các loại thức ăn mới, các phụ phẩm nông công

nghiệp cần tập ăn và tăng dần từ ít đến nhiều để phù hợp với khả năng tiêu hoá của dê

• Cung cấp đủ nước sạch.

• Cho vận động 3-4 giờ/ngày

• Vệ sinh khô sạch nền chuồng sàn chuồng sân chơi, máng ăn,

mámg uống hàng ngày

• Riêng dê đực con để làm giống cần chăm sóc riêng, sau 3

tháng phải nuôi tách riêng và chỉ cho giao phối khi dê đạt

11-12 tháng tuổi.

Nuôi dê hậu bị sau cai sữa

• Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của dê

• Tuân theo qui luật giai đoạn

• Chịu ảnh hưởng của giống, tính biệt, điều kiện nuôi

dưỡng chăm sóc quản lý và môi trường

• Giai đoạn sơ sinh đến 3 tháng tuổi cường độ sinh

trưởng tuyệt đối và tương đối là cao nhất (90-120

g/con/ngày và 95-130%), rồi tiếp theo là giai đoạn 3-6

và 6-12 tháng (70-110 g/ngày và 30-50%), giai đoạn 12-18 tháng cường độ sinh trưởng giảm đi dần dần (20-45 g/con/ngày và 10-20%), giai đoạn 18-24 tháng cường độ sinh trưởng của dê thấp xuống (20-

30g/con/ngày) và đến giai đoạn trưởng thành, cường

độ sinh trưởng thấp dần và thay đổi không rõ rệt

Đặc điểm sinh trưởng và phát triển

Dê Cỏ Dê lai

(BT x Cỏ) Bách Thảo Dê lai (Ân Độ x Cỏ)

7,8 6,7

12,8 10,6

16,5 13,1

19,7 15,2

24,0 19,3

2,45 2,10

10,95 9,1

19,5 17,6

26,6 22,8

32,7 28,4

36,6 30,8

2,8 2,5

14,5 11,6

24,6 21,6

29,0 25,0

35,6 26,4

39,7 32,1

2,60 2,08

10,3 8,87

17,6 15,4

25,4 21,9

29,9 26,8 35,2 29,8

• Phải xác định rõ mục đích là lấy thịt nhiều nạc hay

nhiều mỡ Tăng trọng của dê non chủ yếu là thịt nạc, ngược lại tăng trọng của dê lớn chủ yếu là ở dê lớn

Do đó, khi muốn thu được thịt nhiều mỡ cần bán (giết dê) lấy thịt ở độ tuổi lớn hơn hay tìm cách nuôi vỗ béo

dê trước khi giết thịt.

• Để chọn lọc bê nuôi thịt, tiến hành cân dê non ở ở các

độ tuổi khác nhau để biết được tốc độ sinh trưởng

của dê

• Nếu thức ăn để nuôi dê bị hạn chế thì nên chọn nuôi

những dê có tốc độ sinh trưởng nhanh

• Nếu thức ăn không hạn chế thì có thể có hiệu quả hơn

nếu chọn những loại dê có khả năng đạt được khối

lượng tối đa

• Nên chọn những anh chị em gái của những con dê có

kết quả vỗ béo tốt (đã giết thịt) để giữ lại làm giống

Chọn dê nuôi thịt

• Người chăn nuôi dê thích thiến dê không chọn làm

giống để dưa vào nuôi lấy thịt Tuy nhiên không nhất thiết phải thiến dê và thiến sẽ có nguy cơ gây nhiễm trùng Nếu muốn thiến thì nên thiến trước 3 tháng

tuổi, càng sớm càng tốt, để giảm bớt sốc cho con

vật Có thể thiến dê con ngay lúc 2-3 ngày tuổi.

• Sau cai sữa dê cần có thức ăn chất lượng tốt để tiếp

tục sinh trưởng tốt Những khu chăn thả tốt nhất cần dành cho dê sau cai sữa Có thể cho dê sau cai sữa

ăn thêm thức ăn bổ sung chất lượng cao.

• Thức ăn nuôi dê giai đoạn sinh trưởng về sau là tất

cả các loại thức ăn thô có sẵn và nên cho dê ăn với

Nuôi dê sinh trưởng

5.1 Đặc điểm tiết sữa của dê

5.2 Nuôi dưỡng dê vắt sữa

5.3 Chăm sóc dê vắt sữa

5.4 Kỹ thuật vắt sữa

5.5 Cạn sữa

• Bầu vú của dê gồm hai tuyến sữa

• Giữa hai tuyến sữa có một vách ngăn

• Đơn vị cơ bản của tuyến sữa là tuyến

bào được cấu tạo từ một tầng tế bào

thường bì đơn có nhiệm vụ tạo sữa

• Các tuyến bào của tuyến sữa tập

trung thành chùm tuyến bào, các

chùm tuyến bào lại tập hợp thành các

tiểu thùy và thuỳ tuyến

• Sữa từ các tuyến bào đổ tập trung

vào những ống dẫn sữa, các ống này

chảy dồn vào nhau và cuối cùng đổ

ống dẫn sữa lớn

Bể sữa bầu vú

Bể sữa đầu vú

Cơ trơn đầu vú

Lỗ đầu vú

• Một chu kỳ sữa được tính từ khi dê đẻ cho đến khi dê cạn sữa

• Sản lượng sữa của dê là khối lượng sữa (kg hoặc lít) sản xuất

ra trong một chu kỳ cho sữa

• Năng suất sữa là khối lượng sữa tính theo ngày Năng suất sữa

của các giống dê trung bình 300-3000 ml/con/ngày, tuỳ thuộc vào giống, lứa đẻ, thức ăn

• Ở nước ta, dê Cỏ có năng suất sữa trung bình là 350

ml/con/ngày và thời gian cho sữa là 90-100 ngày/chu kỳ

• Dê Bách Thảo cho 1,3 lít/con/ngày với chu kỳ cho sữa là 150

ngày và một năm cho 1,7 chu kỳ

• Dê Barbari cho 1,0- 1,5 lít/con/ngày với 148-150 ngày cho

sữa/chu kỳ, là giống dê có sản lượng sữa cao nhất: 3,8-3,9

Thành phần sữa

Thành phần sữa dê phụ thuộc vào giống, tháng cho sữa, thức ăn Sữa dê có hàm lượng vitamin, khoáng, protein, đường cao hơn, kích thước hạt mỡ sữa dê lại nhỏ hơn nhiều so với bò và trâu nên

Giống dê VCK Protein Mỡ sữa Khoáng Đường Bách Thảo 15,04 4,34 5,45 0,96 4,60 Barbari 14,93 4,05 5,60 0,85 4,31 Jumnapari 14,69 3,85 5,50 0,88 4,40