Sinh viện GVHD Tiếng Việt PHONG CÁCH NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT 1 MỤC TIÊU BÀI HỌC Giúp Học Sinh 1 Kiến thức Khái niệm ngôn ngữ nghệ thuật, các chức năng của ngôn ngữ nghệ thuật, các loại ngôn ngữ trong văn.
Trang 1Sinh viện:
GVHD:
Tiếng Việt :
PHONG CÁCH NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
Giúp Học Sinh :
1 Kiến thức
- Khái niệm ngôn ngữ nghệ thuật, các chức năng của ngôn ngữ nghệ thuật, các loại ngôn ngữ trong văn bản nghệ thuật
- Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật có ba đặc trưng cơ bản : tính hình tượng, tính truyền cảm, tính cá thể hóa
2 Kĩ năng
- Nhận diện, cảm thụ và phân tích ngôn ngữ nghệ thuật : các biện pháp nghệ thuật và hiệu quả nghệ thuật của chúng
- Kỹ năng làm việc nhóm
B PHƯƠNG TIỆN VÀ TÀI LIỆU THỰC HIỆN :
- SGK Ngữ văn 10 (tập 2, CB), NXB Giáo dục.
- SGV Ngữ văn 10 (tập 2, CB), NXB Giáo dục.
C PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN :
Trang 2- Vận dụng kết hợp các phương pháp :, gợi mở, diễn giảng, thảo luận nhóm, nêu vấn đề.
D CHUẨN BỊ :
1 Giáo viên :
- Soạn giáo án.
- Chuẩn bị các tài liệu có liên quan.
2 Học sinh :
- Đọc bài
- Sọan bài
E TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1.Ổn định lớp
2 Giới thiệu bài mới (`~3’)
3 Bài mới
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu phần ngôn ngữ nghệ thuật
(Sử dụng phương pháp phân tích ngôn ngữ )
-GV trình chiếu ngữ liệu, mời 1 HS đọc ngữ liệu, cả
lớp lắng nghe
*Ví dụ 1:
Theo từ điển tiếng Việt:
Dừa: là một loài cây trong họ Cau, một loại cây lớn,
I Ngôn ngữ nghệ thuật
1.Khái niệm:
-Là ngôn ngữ gợi hình, gợi cảm được
dùng chủ yếu trong văn bản nghệ thuật
Trang 3thân đơn trục (nhiều khi gọi là nhóm thân cau dừa)
có thể cao tới 30 m, thân dừa mọc thẳng, tròn, màu
bạc, chia thành từng đốt, nhẵn
Với các lá đơn dài và thằng, lá kèm thường biến
thành bẹ dạng lưới ôm lấy thân; các lá già khi rụng
để lại vết sẹo trên thân Cuống và gân chính dài 4–6
m các thùy với gân cấp 2 có thể dài 60–90 cm Dừa
có quả kết thành chùm, hình tròn, trong có cùi và có
nhiều nước rất ngon, ngọt
*Ví dụ 2:
“Cây dừa xanh toả nhiều tàu,
Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng.
Thân dừa bạc phếch tháng năm,
Quả dừa - đàn lợn con nằm trên cao.
Đêm hè hoa nở cùng sao,
Tàu dừa - chiếc lược chải vào mây xanh.
Ai mang nước ngọt, nước lành,
Ai đeo bao hũ rượu quanh cổ dừa.
Tiếng dừa làm dịu nắng trưa,
Gọi đàn gió đến cùng dừa múa reo.
Trời trong đầy tiếng rì rào,
Đàn cò đánh nhịp bay vào bay ra.
Đứng canh trời đất bao la
2 Phân loại: 3 loại
- Ngôn ngữ tự sự: truyện, tiểu thuyết, bút
kí, kí sự, phóng sự,…
- Ngôn ngữ thơ: ca dao, hò, vè…
- Ngôn ngữ sân khấu: kịch, chèo,
tuồng…
3 Chức năng
- Chức năng thông tin
- Chức năng thẩm mỹ (chủ yếu)
Trang 4Mà dừa đủng đỉnh như là đứng chơi.”
(Trần Đăng Khoa)
-HS đọc xong, GV hỏi:
+Em có nhận xét gì về 2 ví dụ trên? Nó giống và
khác nhau như thế nào?
-GV nhận xét, chốt ý:
Nhận xét :
+ Ngôn ngữ trong đoạn thơ ở Ví dụ 2 mang tính gọt giũa, bóng bẩy, gợi hình, gợi cảm cao, giàu giá trị nghệ thuật
+ Ngôn ngữ trong ví dụ 1 giàu tính chính xác, khoa học, giản dị, đời thường
Ngôn ngữ trong ví dụ 2 là ngôn ngữ nghệ thuật, ngôn ngữ trong ví dụ 1 là ngôn ngữ khoa học
-GV hỏi:
+Vậy, theo em, thế nào là ngôn ngữ nghệ thuật?
-HS trả lời, GV chốt ý
+Ngoài phạm vi sử dụng chủ yếu trong văn bản nghệ
thuật, theo em ngôn ngữ nghệ thuật còn được sử dụng ở loại văn bản nào nữa? Cho ví dụ?
-HS trả lời, GV chốt ý, bổ sung
-GV giảng thêm:
Ngoài ra, nó còn được dùng trong lời nói hàng ngày
Trang 5và các phong cách ngôn ngữ khác.
Ví dụ: Trong lời nói hằng ngày:
Có một chị nọ, chồng ngoại tình, chị ta gặp người phụ nữ mà chồng ngoại tình rồi nói:
“Của chua ai thấy chẳng thèm
Em cho chị mượn chồng em mấy ngày
Chồng em nào phải trâu cày
Mà cho chị mượn cả ngày lẫn đêm.”
Tác dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong đời sống
Ví dụ : Văn chính luận vẫn giàu tính hình tượng, gợi cảm: "chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong bể máu"
-GV hỏi:
+Theo em, ngôn ngữ trong các văn bản nghệ thuật được chia làm mấy loại? Cho ví dụ?
-GV cho HS thảo luận HS thảo luận 3 phút và phát
biểu ý kiến: ngôn ngữ nghệ thuật có những chức năng nào? Ví dụ (có phân tích )?
-HS trả lời, GV chốt ý
*Các chức năng trong Ví dụ 1 :
+Chức năng thông tin: hình dáng, cấu tạo, đặc điểm của cây dừa
+Chức năng thẩm mĩ: Cây dừa rất đẹp, giống như con người, gần gũi gắn bó với thiên nhiên
Trang 6Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu phần phong cách ngôn ngữ nghệ thuật.
- GV hỏi trình chiếu ngữ liệu mời 1 HS đọc:
*Ví dụ 3
- Mục bánh trôi nước: “Bánh có hình tròn lớn hơn
viên bi, màu trắng mịn, vị ngọt, làm bằng bột nếp, vê
tròn, cho đường phên chặt cục vào giữa làm nhân,
thả vào nồi nước sôi, khi bánh nổi vớt ra đĩa,…”
[Đại từ điển Tiếng Việt, tr105]
- Bài thơ:
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát thì mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son
(Bánh trôi nước – Hồ Xuân Hương)
- GV hỏi:
+ So sánh cách diễn đạt nào cụ thể, sinh động hơn?
Cách diễn đạt nào hàm súc hơn? Cách diễn đạt nào
gợi cảm hơn?
- HS trả lời, GV chốt ý:
(- Giống nhau: đều miêu tả về món ăn dân tộc
- Khác nhau:
+ Bài thơ “bánh trôi nước” có sử dụng biện pháp ẩn
dụ để nói đến thân phận của người phụ nữ trong xã
II Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật
1 Tính hình tượng
a Ngữ liệu
b Khái niệm
- Tính hình tượng của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật là khái niệm chỉ ra cách diễn đạt cụ thể, hàm súc, và gợi cảm trong một ngữ cảnh
- Dùng nhiều biện pháp tu từ như: so sánh,
ẩn dụ, hoán dụ, nói quá, nói giảm, nói tránh,…
Trang 7hội phong kiến.
+ Bài thơ diễn đạt sinh động, hàm súc và gợi cảm
hơn.)
+Theo em, tính hình tượng là gì?
+Để tạo ra tính hình tượng, người ta dùng cách nào?
-GV giảng thêm: Tính đa nghĩa của ngôn ngữ nghệ
thuật là kết quả tất yếu của tính hình tượng, đồng thời
ngôn ngữ nghệ thuật mang tính hàm súc cao
-GV hỏi:
+Theo em hiểu, “truyền cảm” nghĩa là gì?
+Tính truyền cảm thể hiện trong tác phẩm thế nào?
Tác động đến người đọc ra sao? Nêu ví dụ
VD:
Đau đớn thay phận đàn bà!
2 Tính truyền cảm
- Làm cho người nghe ( đọc ) cùng vui
buồn, yêu thích,…→ Tạo ra sự giao cảm,
hòa đồng, cuốn hút, gợi cảm xúc
Trang 8Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.
( Nguyễn Du, Truyện Kiều )
-GV diễn giảng: Mỗi bạn trong lớp ta có nét tính
cách khác nhau, không ai giống ai hoàn toàn Và văn
chương cũng vậy, mỗi nhà văn sẽ có một phong cách
khác nhau, mỗi nhân vật trong một tác phẩm luôn có
tính cách đối lập nhau hoặc trái ngước nhau, bổ sung
cho nhau tạo nên tư tưởng tác phẩm
VD: + Phong cách thơ Hồ Xuân Hương khác phong
cách thơ Nguyễn Du
+ Nhân vật Quan Công khác Trương Phi
-GV hỏi:
+ Tính cá thể là gì?
+Tính cá thể thể hiện trong tác phẩm được thể hiện
thế nào? Nêu ví dụ?
+Thế nào là phong cách ngôn ngữ nghệ thuật ?
3 Tính cá thể hóa
- Là khả năng sáng tạo những giọng điệu riêng, phong cách riêng của mỗi nhà văn, nhà thơ không dễ bắt chước
-Thể hiện ở giọng thơ, cách dùng từ, đặt câu, dùng hình ảnh riêng, lời nói từng nhân vật,…
=> Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật là kiểu diễn đạt trau chuốt, gọt giũa dùng trong các văn bản nghệ thuật, có 3 đặc
Trang 9trưng cơ bản là: tính hình tượng, tính truyền cảm và tính cá thể hóa.
Hoạt động 3: Tổng kết -GV mời 1 HS đọc phần tổng kết- SGK/ 98 và 101 III Tổng kết:
Ghi nhớ: SGK/ 98 và 101
Hoạt động 3: Hướng dẫn HS làm bài tập
-GV hỏi lại HS 1 lần nữa:
-Hãy chỉ ra những phép tu từ thường được sử dụng
để tạo ra tính hình tượng của ngôn ngữ nghệ thuật
-Trong 3 đặc trưng của phong cách ngôn ngữ nghệ
thuật, đặc trưng nào là cơ bản nhất?
IV.Luyện tập
1- Bài tập1
Những phép tu từ thường được sử dụng để tạo ra tính hình tượng của ngôn ngữ nghệ thuật:
→so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, nói quá, nói giảm, nói tránh,…
2- Bài tập 2
Trong 3 đặc trưng của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật thì tính hình tượng là cơ
Trang 10bản nhất ,vì nó tác động đến tình cảm người đọc, gợi cảm thu hút sự chú ý và để lại ấn tượng đối với họ
3-Bài tập 3
Điền từ thích hợp
a Canh cánh: nhằm tạo hình tượng khắc sâu Bác Hồ nhiều đêm nhớ nước không ngủ
b Rắc, triệt: sát với ngữ cảnh và âm điệu thơ
IV Củng cố, dặn dò:
1 Củng cố:
Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật là kiểu diễn đạt trau chuốt, gọt giũa dùng trong các văn bản nghệ thuật,
có 3 đặc trưng cơ bản là: tính hình tượng, tính truyền cảm và tính cá thể hóa
2 Dặn dò:
- Soạn bài “Chí khí anh hùng”