Giáo trình luật so sánh pot

Khái niệm luật so sánh Luật so sánh là một ngành khoa học luật mà chức năng chủ yếu của nó là so sánh các hệ thống pháp luật khác nhau nhằm tìm ra sự tương đồng và khác biệt; sử dụng nh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO TỪ XA

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN HỌC TẬP

LUẬT SO SÁNH

Biên soạn: Ths Tăng Thanh Phương

Lưu hành nội bộ Năm 2010

PHẦN I: PHẦN CHUNG

Chương 1

Tổng quan về so sánh luật

1 Khái niệm luật so sánh

Luật so sánh là một ngành khoa học luật mà chức năng chủ yếu của nó là so sánh các hệ thống pháp luật khác nhau nhằm tìm ra sự tương đồng và khác biệt; sử dụng những sự tương đồng và khác biệt đã tìm ra nhằm giải thích nguồn gốc, đánh giá cách giải quyết trong các hệ thống pháp luật, phân nhóm các hệ thống pháp luật hoặc tìm ra những vấn đề cốt lõi, cơ bản của các hệ thống pháp luật và xử lý những vấn đề mang tính chất phương pháp nảy sinh trong quá trình so sánh luật, bao gồm cả những vấn đề khi nghiên cứu luật nước ngoài

2 Đối tượng của luật so sánh

- Đối tượng vĩ mô: các hệ thống pháp lý (theo nghĩa tương đối, hệ thống pháp

lý là luật được áp dụng ở 1 nước) Ví dụ: tìm hiểu sự khác biệt của hệ thống pháp lý của Pháp và Anh Sự khác biệt có thể do mỗi hệ thống pháp lý chịu ảnh hưởng từ các yếu tố văn hóa, kinh tế, chính trị, tôn giáo, khác nhau

- Đối tượng vi mô: giải pháp của mỗi hệ thống luật đối với từng vấn đề pháp

lý đặc thù Ví dụ: tìm hiểu các giải pháp khác biệt của luật Pháp và luật Đức đối với

khái niệm chiếm hữu Sự khác biệt có thể do quan điểm về vấn đề (ảnh hưởng từ các yếu tố văn hóa, kinh tế, chính trị, tôn giáo, ), cách nhìn nhận vấn đề, cách sử dụng công cụ kỹ thuật tư duy được dùng để phân tích vấn đề không giống nhau trong các

hệ thống luật

3 Phương pháp

- So sánh bằng khái niệm:

+ Dùng chính khái niệm của luật được so sánh để mô tả luật đó

+ Dùng khái niệm luật trong nước để mô tả luật nước ngoài

- So sánh từ các căn cứ lịch sử: tìm hiểu nguồn gốc của giải pháp đặc thù đối với một vấn đề pháp lý

- So sánh dựa vào các yếu tố văn hóa, xã hội: nhằm xem xét sự tác động của các yếu tố này đến văn hoá pháp lý của mỗi hệ thống luật

- Hiểu rõ hơn về luật trong nước: Việc nhìn nhận phân tích luật trong nước trong mối quan hệ so sánh với luật nước ngoài cho phép hiểu rõ hơn về nguồn gốc,

bản chất của những giải pháp lớn tạo thành nét đặc thù của luật trong nước

- Giúp hoàn thiện hệ thống luật trong nước:Việc hiểu biết luật nước ngoài cho phép người nghiên cứu luật trong nước có điều kiện cân nhắc, lựa chọn các phương

án thúc đẩy sự hoàn thiện của luật trong nước, các phương án được xây dựng từ các kết quả vận dụng các thành tựu của luật nước ngoài

- Tạo điều kiện phát triển quan hệ quốc tế: Việc so sánh luật cho phép hoàn thiện sự hiểu biết về luật nước ngoài và điều đó đặc biệt có ích trong các quan hệ pháp luật có yếu tố nước ngoài và trong việc giải quyết các xung đột pháp lý cả về lĩnh vực tư pháp và công pháp quốc tế

- Hình thành một lý luận chung về pháp luật: Việc so sánh luật thúc đẩy sự phát triển một hệ thống pháp luật chung trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, đặc biệt là trong lĩnh vực luật thương mại

5 Phân loại các nền luật học

5.1 Lợi ích và tiêu chí phân loại

Việc phân loại các nền luật học cho phép hình dung sự tồn tại của những nhóm

hệ thống pháp lý có những điểm tương đồng cơ bản, tạo thành một trường phái phân biệt với các trường phái khác Sự khác biệt giữa các hệ thống luật không mang ý nghĩa đối lập mà chủ yếu thể hiện tính đa dạng của văn hoá pháp lý và của văn hoá nói chung

Việc phân loại các nền luật học thường dựa vào các nhóm tiêu chí chủ yếu sau đây:

- Nhóm tiêu chí gắn liền với quan niệm về trật tự xã hội

- Nhóm tiêu chí gắn liền với quan niệm về vai trò của luật

- Nhóm tiêu chí gắn liền với quan niệm về các nguồn của luật

- Nhóm tiêu chí gắn liền với cách cấu trúc quy phạm pháp luật

5.2 Cách phân loại truyền thống: luật phương Tây và luật phương Đông

5.2.1 Luật phương Tây

- Sự thống nhất của luật phương Tây: luật phương Tây bao gồm các nền luật

pháp dựa trên một quan niệm đặc thù về trật tự xã hội và một số nguyên tắc đặc thù thiết lập trên cơ sở quan niệm đó như: nguyên tắc tôn vinh vai trò của cá nhân trong

đời sống pháp lý, nguyên tắc về tính thế tục của đời sống pháp lý, nguyên tắc tôn trọng tự do cá nhân

- Sự phân cực của luật phương Tây: Sự phân cực của luật phương Tây thành

hai hệ thống lớn – luật la tinh và luật Anh-Mỹ - có nguồn gốc từ sự khác biệt trong việc xây dựng và sử dụng các công cụ kỹ thuật để phân tích, mô tả đối tượng của luật

+ Luật la tinh, được hiểu là luật của các nước Châu Âu và Châu Mỹ la tinh Các nước theo luật la tinh chịu ảnh hưởng sâu sắc của luật La Mã Luật của các nước này đặc trưng bởi các khái niệm trừu tượng và việc xây dựng các quy tắc tổng quát, bởi việc coi trọng luật viết so với các nguồn khác của luật cũng như bởi việc phân biệt luật nội dung và luật tố tụng Trong các nước theo luật la tinh, người ta thường thừa nhận sự tồn tại của luật tự nhiên, tức là các quy tắc có giá trị phổ quát, gọi là lẽ phải, lẽ công bằng Về hình thức, luật la tinh thường được chứa đựng trong các bộ luật

+ Luật Anh-Mỹ, là luật của Anh, Ireland, Mỹ, Canada và New Zealand Luật ở các nước này dựa chủ yếu vào các quy tắc được rút ra từ quá trình xét xử các vụ án Các quy tắc này có tính cụ thể rất cao và, trong nhiều trường hợp, là sự pha trộn giữa luật nội dung và luật tố tụng Có thể nhận thấy rằng các nước theo trường phái Anh-

Mỹ là các nước nói tiếng Anh

- Sự tương đồng giữa luật la tinh và luật Anh-Mỹ: Hai hệ thống luật này

ngày càng có những điểm tương đồng do sự gặp gỡ và giao thoa văn hoá

+ Về nguồn của luật, các nước theo văn hoá pháp lý la tinh dành cho án lệ một

vị trí ngày càng quan trọng Trong khi đó, các nước theo văn hoá pháp lý Anh-Mỹ ngày càng có xu hướng pháp điển hoá pháp luật của mình

+ Về nội dung, các nước theo văn hoá pháp lý Anh-Mỹ bắt đầu dung nạp các khái niệm của luật la tinh, nhất là trong lĩnh vực sở hữu và hợp đồng Vầ phần mình, các nước theo văn hoá pháp lý la tinh có xu hướng vận dụng các thành tựu của luật Anh-Mỹ trong lĩnh vực thương mại để hoàn thiện hệ thống pháp luật thương mại của mình

5.2.1 Luật phương Đông

Gọi chung là luật phương Đông các nền luật pháp không được xếp vào nhóm luật phương Tây, bao gồm luật châu Phi và luật châu Á

a Các luật truyền thống:

Luật châu Phi, luật Hồi giáo, luật Hindou, luật của các nước châu Á Viễn

*Luật của các nước châu Á Viễn Đông (dựa trên tư tưởng Khổng- Mạnh)

- Nguyên tắc tôn vinh vai trò của gia đình: trong quan niệm truyền thống, gia đình, chứ không phải cá nhân, là chủ thể của luật Gia đình trong luật cổ là chủ sở hữu các tài sản tư và là người có các quyền và nghĩa vụ tài sản trong quan hệ với Nhà nước và với các gia đình khác

- Nguyên tắc trung dung: chủ trương rằng sự cân bằng là mục tiêu cao nhất của

xã hội Chủ nghĩa trung dung lên án các hành động cực đoan, thái quá, đề cao vai trò của việc hoà giải, thừa nhận quyền hạn rộng rãi của chủ gia đình và tôn ti trật tự gia đình, xã hội

b Các luật hiện đại:

Trong thế kỷ 20, Châu Phi và Châu Á chịu tác động rất mạnh của các trào lưu

tư tưởng có nguồn gốc từ phương Tây và đã thay đổi một cách sâu sắc Luật phương Tây tác động vào có thể là luật latinh hoặc luật Anh-Mỹ tuỳ theo nước hữu quan từng

là thuộc địa của một nước châu Âu đại lục hay của Anh

Các nước theo chế độ XHCN, như Trung Quốc, Việt Nam còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của luật xô viết trong thời kỳ đầu sau chiến tranh thế giới lần thứ II Đến thời kỳ hội nhập, mở cửa, các nước này tiếp nhận luật phương Tây, đặc biệt trong

việc hiện đại hoá pháp luật dân sự và thương mại

Chương 2

Các hệ thống pháp luật tiêu biểu trên thế giới

I Hệ thống tiêu biểu do tầm ảnh hưởng đối với luật của các nước khác trên thế giới

1 Luật của Pháp

1.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Luật của Pháp là sự kết hợp giữa luật La mã, luật germanique, luật giáo hội và

sự sáng tạo của các nhà luật học Cách mạng tư sản (1789) đã thủ tiêu hệ thống pháp luật phong kiến, đồng thời thiết lập nền pháp luật mới.Các bộ luật lần lượt ra đời, nổi tiếng nhất là Bộ luật dân sự Napoléon 1804

1.2 Luật tư

- Luật dân sự: Luật dân sự Pháp giải quyết bốn vấn đề lớn: 1 Các chủ thể của

luật là ai? 2 Các chủ thể của luật có những quyền gì? 3 Các quyền chủ thể được xác lập và thực hiện như thế nào? 4 Các biện pháp bảo đảm đối với việc thực hiện quyền

chủ thể là những biện pháp gì? Luật dân sự còn được gọi là luật chung của hệ thống luật tư, nghĩa là luật được áp dụng trong tất cả các trường hợp không có quy định ngược lại trong các luật riêng

+ Luật tài sản của Pháp chịu ảnh hưởng của luật La mã: chấp nhận quyền sở hữu là tuyệt đối và độc quyền, các quan niệm về quyền đối vật và quyền đối nhân

+ Luật nghĩa vụ của Pháp bao gồm hai phần: phần lý thuyết chung và luật về các hợp đồng thông dụng Lý thuyết chung lại được chia thành hai phần lớn: luật hợp đồng và luật trách nhiệm dân sự Luật hợp đồng cũng chịu ảnh hưởng luật La mã, đồng thời có những nét đặc trưng riêng; một trong những nét đặc trưng đáng chú ý là

lý thuyết về nguyên nhân của nghĩa vụ kết ước Trách nhiệm dân sự được quy kết, trên nguyên tắc, do lỗi (BLDS Điều 1382); nhưng trách nhiệm dân sự không do lỗi

cũng được thừa nhận

- Luật thương mại bao gồm các quy tắc chi phối hoạt động nghề nghiệp của

thương nhân, có những khái niệm rất đặc thù như hành vi thương mại, sản nghiệp thương mại Các công ty ở Pháp đều có tư cách pháp nhân trừ loại công ty dự phần

1.3 Luật công

Hệ thống luật công được hoàn thiện trên cơ sở Hiến pháp (Hiến pháp có hiệu

lực hiện nay ở Pháp là Hiến pháp 1958)

- Luật hiến pháp: Nhà nước Pháp theo chế độ cộng hoà, được tổ chức theo

các nguyên tắc của lý thuyết phân quyền

+ Cơ quan lập pháp bao gồm Quốc hội và Thượng viện

- Luật hành chính: Hệ thống hành chính được tổ chức và vận hành theo

nguyên tắc phi tập trung hoá và tản quyền Các thiết chế địa phương, bao gồm vùng, tỉnh, quận (ở các thành phố lớn) và xã được trao các quyền hạn rộng rãi để quản lý

dân cư theo lãnh thổ

- Hệ thống tư pháp:

+ Toà án tư pháp được phân thành nhóm: toà án xét xử về nội dung và toà phá

án Toà án xét xử về nội dung lại phân thành các toà án hình sự và toà án dân sự Toà

án hình sự bao gồm toà vi cảnh, toà tiểu hình, toà đại hình, toà án quân sự Toà án dân

sự bao gồm các toà đệ nhất cấp và toà phúc thẩm Toà phá án không phải là là cấp xét

xử về nội dung mà chỉ đánh giá chất lượng áp dụng pháp luật của các bản án của toà cấp dưới

+ Toà án hành chính có ba cấp: sơ thẩm, phúc thẩm và hội đồng nhà nước

Toà án hành chính có thẩm quyền xét xử các vụ án hành chính và thẩm tra tính hợp pháp của các văn bản lập quy

2 Luật của Đức

2.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Luật của Đức theo truyền thống la tinh Việc tiếp nhận luật La mã diễn ra từ thế kỷ XIV thông qua việc giảng dạy luật tại các trường đại học Đến thời kỳ của các nhà nước liên bang, xuất hiện học thuyết về luật tự nhiên, đặc trưng bởi tính duy lý và tính cá nhân chủ nghĩa Dưới ảnh hưởng của học thuyết này, Đức tiến hành xây dựng các bộ luật

2.2 Luật tư

- Luật dân sự : Bộ luật dân sự Đức được ban hành vào năm 1896, có hiệu lực

vào năm 1900, có ảnh hưởng lớn đến luật dân sự Trung Quốc và Nhật Bản

+ Luật tài sản của Đức chịu ảnh hưởng của luật La mã: chấp nhận quyền sở hữu là tuyệt đối và độc quyền, các quan niệm về quyền đối vật và quyền đối nhân Chế độ đăng ký bất động sản được tổ chức rất chặt chẽ Việc đăng ký một quyền đối vật bất động sản vào sổ địa bộ có tác dụng thiết lập bằng chứng chính thức về sự tồn tại của quyền đó

+ Luật hợp đồng cũng chịu ảnh hưởng của luật La mã Luật cấm một số điều khoản có tác dụng tạo ra tình trạng mất cân đối nghiêm trọng về quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng, đặc biệt trong trường hợp người ở vị trí bất lợi là người tiêu dùng

+ Luật về trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng thừa nhận ba nhóm trách nhiệm: trách nhiệm do hành vi của con người; trách nhiệm do lỗi được suy đoán và trách nhiệm do rủi ro

-Luật thương mại : Luật thương mại, được hiểu là luật tư dành cho thương

nhân, được quy định chủ yếu trong Bộ luật thương mại năm 1897 Các công ty được

thừa nhận tương tự như luật của Pháp Người Đức là tác giả của mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn

2.3 Luật công

- Bảo vệ các quyền cơ bản : Các quyền cơ bản của công dân được ghi nhận

trong hiến pháp và được bảo đảm bằng một hệ thống tư pháp rất hữu hiệu Đặc biệt, luật của Đức cho phép công dân kiện ra toà án để vô hiệu hoá một đạo luật được cho

là vi phạm các quy định của hiến pháp liên quan đến các quyền của công dân

- Bảo vệ công dân : Chế độ bảo vệ công dân trong mối quan hệ với quyền lực

công được xây dựng rất chặt chẽ Nó cho phép công dân tiến hành các vụ án nhằm vô hiệu hoá các quyết định hành chính bất hợp lệ của chính quyền (khởi kiện trước toà

án hành chính), cũng như yêu cầu bồi thường thiệt hại do hoạt động của chính quyền

gây ra (khởi kiện trước toà án dân sự)

3 Luật của Anh

3.1 Lịch sử phát triển

3.1.1 Common law

Luật chung của vương quốc Các vua Anh giao cho các thẩm phán quyền

thay mặt mình xét xử các vụ tranh chấp xảy ra trên lãnh thổ Trong quá trình giải quyết các tranh chấp ấy, các thẩm phán xây dựng hệ thống án lệ thống nhất trên toàn lãnh thổ Anh bao gồm các quy tắc pha trộn luật nội dung và luật thủ tục Đến thế kỷ XIII, các án lệ trở nên ổn định và tạo thành khuôn mẫu mà các thẩm phán phải dựa

vào để xét xử các vụ việc tương tự

3.1.2 Equity

Luật đối trọng của common law Trong trường hợp xét thấy các phán quyết

của toà án common law là không thoả đáng, người dân có quyền kêu nài đến tận nhà vua Nhà vua hoặc Chưởng Ấn (được nhà vua Anh uỷ quyền) trực tiếp thụ lý và giải quyết các khiếu nại đó Trong quá trình giải quyết các khiếu nại, Chưởng Ấn, xây dựng các quy tắc có tính chất khắc phục các nhược điểm của common law Tập hợp các quy tắc này tạo thành một hệ thống luật gọi là Equity

Sự tồn tại song song của common law và equity Equity dần dần trở thành

một hệ thống luật độc lập bổ sung cho common law, thậm chí trở thành đối trọng của common law

3.1.3 Luật viết

Các đạo luật có nguồn gốc từ nghị viện Luật viết có giá trị cao hơn common

law và equity; tuy nhiên, người làm luật thường chỉ dừng lại ở việc củng cố, hoàn

thiện common law và equity, thay vì chống lại các hệ thống luật này

Các văn bản quy phạm khác Nghị viện có thể uỷ thác quyền lập pháp cho các

bộ trưởng Nghị viện cũng có thể đưa vào luật quốc gia các quy tắc trong các công ước quốc tế hoặc trong luật Châu Âu

3.2 Luật tư

3.2.1 Luật dân sự

- Luật về hành vi trái pháp luật và luật hợp đồng

+ Luật về hành vi trái pháp luật (tort law) là cơ sở của trách nhiệm pháp lý

trong cuộc sống dân sự ngoài hợp đồng Tư tưởng chủ đạo theo truyền thống là người nào có hành vi xâm phạm một quyền hoặc trái với đạo đức thì phải chịu trách nhiệm; tuy nhiên, hệ thống trách nhiệm dân sự hiện đại lại dựa vào khái niệm tắc trách, được hiểu là sự vi phạm đối với nghĩa vụ cư xử thận trọng, đúng mực trong xã hội công dân

+ Luật hợp đồng gồm các quy tắc phi phối quan hệ kết ước Một trong những điều kiện cơ bản để hợp đồng đơn giản có giá trị là sự tồn tại của vật đánh đổi (consideration) Trong trường hợp một bên vi phạm hợp đồng, bên kia có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc yêu cầu thực hiện đúng hợp đồng

- Luật tài sản Người Anh không phân biệt giữa quyền đối vật và quyền đối

nhân Thừa nhận sự tồn tại của quyền sở hữu theo nghĩa của luật la tinh, người Anh đồng thời cũng thừa nhận sự tồn tại cùng một lúc của nhiều quyền khác đối với cùng một tài sản Đặc biệt, trust, một chế định có nguồn gốc từ equity, có thể được coi là biểu tượng của luật tài sản của Anh

án hành chính.Việc kiểm tra tư pháp đối với hoạt động của chính quyền cũng do toà

án thường luật thực hiện

+ Toà án cấp dưới bao gồm toà hoà giải và toà quận

+ Toà án cấp trên bao gồm toà cấp cao, toà của vương quyền và toà phúc thẩm

II Hệ thống tiêu biểu do sức mạnh kinh tế của nước đại diện

1 Luật của Mỹ

1.1 Lịch sử hình thành

Thời kỳ đầu Vốn là thuộc địa của Anh, luật của Mỹ thực sự là một dòng của

trường phái anglo-saxon.Việc Mỹ giành độc lập không hề có ảnh hưởng đối với việc

tiếp tục duy trì và phát triển common law, trừ trường hợp của Bang Louisiana Tuy nhiên, từ năm 1820, nhiều tiểu bang của Mỹ có xu hướng ghi nhận các quy tắc của

common law thành các bộ luật

Thời kỳ hiện đại Các tiểu bang có quyền hạn rộng rãi trong việc xây dựng hệ

thống pháp luật riêng của bang mình, bên cạnh hệ thống pháp luật liên bang Tuy nhiên, các tiểu bang cũng cố gắng làm thế nào để tránh sự xung đột luật lệ giữa các tiểu bang với nhau

1.2 Luật tư

- Luật dân sự:

+ Luật về hành vi trái pháp luật (tort law): Các hành vi trái pháp luật, trong

quan niệm truyền thống, được xếp thành hai nhóm lớn: hành vi trái pháp luật của bản thân và hành vi trái pháp luật thông qua vai trò của người khác

+ Luật hợp đồng: chịu ảnh hưởng luật của Anh, nhưng được hiện đại hoá

+ Luật sở hữu bất động sản: cũng theo truyền thống Anh, nghĩa là đặc trưng bằng sự thừa nhận nhiều quyền cùng một lúc cho nhiều người khác nhau đối với cùng một bất động sản

- Luật tố tụng dân sự: Hệ thống tố tụng có nguồn gốc từ Anh, nhưng được

hoàn thiện ở trình độ rất cao và đặc trưng bởi hai yếu tố: thủ tục nguyên cáo và hệ thống bồi thẩm dân sự

1 3 Luật công

- Tổ chức bộ máy nhà nước và hệ thống bảo hiến Mỹ là một nước liên bang

Thẩm quyền nhà nước được phân bổ giữa các tiểu bang và liên bang tại hiến pháp liên bang Cả liên bang và mỗi tiểu bang đều có bộ máy lập pháp, hành pháp và tư pháp của mình Về phương diện lập pháp, nhà nước liên bang có quyền thiết lập hệ thống thuế thống nhất, quy định hoạt động thương mại giữa các tiểu bang, quy định các quyền tự do cá nhân quan trọng nhất và nói chung ban hành các luật có tác dụng

Chức năng bảo hiến do Tối cao pháp viện đảm nhận Tối cao pháp viện thực

sự trở thành cơ quan có thẩm quyền giải thích hiến pháp Bên cạnh đó, các toà án, trong quá trình xét xử, có bổn phận từ chối áp dụng một đạo luật, dù là của liên bang hay của tiểu bang, một khi đạo luật ấy bị cho là trái với hiến pháp, đặc biệt là hiến pháp liên bang

- Tổ chức tư pháp Hệ thống tư pháp độc lập với bộ máy hành pháp và bộ máy

lập pháp Quy chế pháp lý của các thẩm phán cũng không giống nhau: thẩm phán liên bang do cơ quan hành pháp bổ nhiệm; thẩm phán tiểu bang do nghị viện tiểu bang hoặc thậm chí do nhân dân bầu ra

+ Ở cấp tiểu bang có thẩm phán hoà giải, toà án quận và tối cao pháp viện tiểu bang

+ Ở cấp liên bang có các toà án liên bang đặc khu, toà phúc thẩm liên bang và các toà án đặc biệt

2 Luật của Trung Quốc

2.2.1 Lịch sử hình thành

- Trung Quốc cổ đại và phong kiến Trong quan niệm cổ xưa, luật được hiểu

là các quy tắc dùng để xử phạt, để trấn áp Cuộc sống bình thường của con người không dựa vào luật mà dựa vào các nghi lễ hình thành trong khuôn khổ các học thuyết của Khổng tử và Mạnh tử Trung Quốc xây dựng khá nhiều bộ luật cổ, nổi tiếng nhất có lẽ là bộ luật nhà Đường (624), có ảnh hưởng đối với nhiều nước phương Đông, trong đó có Việt Nam

Thời cận đại, dưới sức ép của giai cấp tư sản và tầng lớp trí thức, Trung Quốc

đã bắt đầu xây dựng hệ thống luật pháp theo mô hình phương Tây Năm 1911, Trung Quốc chuyển sang chế độ Cộng hoà và xây dựng các thiết chế chính trị đặc trưng của Nhà nước tư sản; hệ thống pháp luật cũng được quan tâm hoàn thiện mà đỉnh cao là việc ban hành Bộ luật dân sự năm 1930 Nội dung của bộ luật này chịu ảnh hưởng nhiều từ luật của Đức

- Kỹ nguyên xã hội chủ nghĩa Năm 1949 chế độ XHCN được xây dựng trên

lãnh thổ Trung hoa lục địa Mô hình Nhà nước XHCN thuần tuý không tương thích với ý tưởng cai trị bằng pháp luật; bởi vậy, hệ thống pháp luật không phát triển Tuy nhiên, sau khi có chính sách đổi mới, những người lãnh đạo Trung Quốc đã đưa ra học thuyết Nhà nước pháp quyền XHCN Việc xây dựng pháp luật đã được quan tâm thực hiện và hệ thống pháp luật phát triển trên cơ sở vận dụng các thành tựu của luật

phương Tây vào hoàn cảnh của Trung Quốc

hoàn thiện, trở thành cơ sở của chế độ sở hữu tư nhân về bất động sản

+ Luật hợp đồng: chịu ảnh hưởng luật của Đức Trong một số trường hợp, luật cho phép thẩm phán sửa đổi nội dung hợp đồng thay vì tuyên bố hợp đồng vô hiệu (ví

dụ, khi hợp đồng gây thiệt hại cho một bên một cách phi đạo đức)

+ Luật trách nhiệm dân sự cũng chịu ảnh hưởng luật của Đức Trách nhiệm chỉ được quy kết khi có một hành vi gây phương hại đến một quyền Trên nguyên tắc, tác giả của hành vi chịu trách nhiệm khi có lỗi; tuy nhiên, trong một số trường hợp, trách nhiệm có thể được quy kết mà không cần lỗi

- Luật kinh doanh Luật kinh doanh của Trung Quốc vừa chịu ảnh hưởng của

luật phương Tây, vừa mang tính đặc thù Trung hoa

2.2.3 Luật công

- Tổ chức nhà nước Nhà nước Trung Quốc là Nhà nước XHCN, đặc trưng

bởi vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản đối với toàn bộ hệ thống chính trị Từ khi áp dụng chính sách đổi mới, Nhà nước Trung Quốc cũng là một nhà nước pháp quyền,

có chọn lọc các yếu tố của học thuyết phân quyền phù hợp với đặc điểm của Trung Quốc

+ Cơ cấu hành chính của lãnh thổ quốc gia được xây dựng theo mô hình Nhà nước đơn nhất phi tập trung hoá

+ Các thiết chế quyền lực đáng chú ý nhất bao gồm: Quốc hội nhân dân, Quốc

vụ viện, Uỷ ban quân sự trung ương và Chủ tịch nước

- Tổ chức tư pháp Hệ thống Toà án được tổ chức theo 4 cấp: Toà án nhân dân

tối cao, toà án tỉnh và cấp tương đương, toà án trung gian và toà án địa phương Mỗi toà án có một viện công tố, có quyền điều tra và truy tố và kiểm sát đối với lực lượng cảnh sát tư pháp cũng như các trại giam

3 Luật của Nhật Bản

3.1 Lịch sử hình thành và phát triển

- Phật giáo và các tín điều của Thần đạo truyền thống đã đặt cơ sở cho việc xây dựng các quy tắc ứng xử trong cuộc sống xã hội Chế độ quân chủ cổ xưa được xây dựng theo mô hình Trung Quốc, cho phép việc ban hành các bộ luật theo khuôn mẫu Trung hoa, nghĩa là bao gồm các quy tắc hà khắc, mang tính trấn áp, bên cạnh các điều răn đối với quan lại trong quá trình thực hiện chức năng xã hội của mình

- Từ thế kỷ XII, xã hội phong kiến được tổ chức lại theo một hệ thống đẳng cấp chặt chẽ, mà đứng đầu là các võ sĩ đạo Với hệ thống đẳng cấp đó, người thuộc tầng lớp dưới phục tùng tuyệt đối người thuộc tầng lớp trên Xã hội này không có chỗ cho luật pháp

- Đến khi Minh Trị lên ngôi, Nhật mới bắt đầu cải tổ xã hội theo mô hình phương Tây và điều đó cho phép xây dựng một hệ thống pháp luật đặt cơ sở cho việc quản lý xã hội Lúc đầu, luật của Nhật Bản chịu ảnh hưởng luật của Pháp, nhưng sau

đó người Nhật đã hoàn thiện hệ thống pháp luật của mình theo mô hình của Đức

- Sau chiến tranh thế giới thứ II, một cuộc cách mạng chính trị-xã hội được tiến hành dưới sự bảo trợ của Mỹ: cuộc sống xã hội được thế tục hoá, các quyền cơ bản của cá nhân được thừa nhận, luật gia đình truyền thống được thay thế bằng hệ thống pháp lý về gia đình dựa trên nguyên tắc bình đẳng,…

3.2 Luật tư

- Luật tài sản của Nhật được xây dựng theo mô hình la tinh Các quyền đối vật

được thừa nhận; khái niệm chiếm hữu hình thành theo quan niệm của Savigny nghĩa

là theo cùng một trường phái với người Pháp; việc xác lập quyền sở hữu cũng chịu ảnh hưởng luật của Pháp