AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG? Hoàng Phủ Ngọc Tường I GIỚI THIỆU 1 Tác giả, hoàn cảnh sáng tác Hoàng Phủ Ngọc Tường là một trí thức yêu nước, là người có vốn hiểu biết sâu rộng trên nhiều hình vực Ông l[.]
Trang 1AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?
Hoàng Phủ Ngọc Tường
I GIỚI THIỆU:
1.Tác giả, hoàn cảnh sáng tác:
Hoàng Phủ Ngọc Tường là một trí thức yêu nước, là người có vốn hiểu biết sâu rộng trên nhiều hình vực Ông là nhà văn chuyên về thể loại bút kí Nét đặc sắc trong sáng tác của ông là ở sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức sâu rộng về triết học, văn hoá, lịch sử, địa lí, lối hành văn hướng nội súc tích, mê đắm và tài hoa Ai đã đặt tên cho dòng sông? là bài bút kí xuất sắc, viết tại Huế 1981, in trong tập sách cùng tên của ông (trích yêu cầu đề)
2 Ýnghĩa nhan đề:
- Bài bút kí có nhan đề là một câu hỏi và kết thúc bài kí cũng là một câu hỏi là cách để người đọc lưu ý về tên gọi của một dòng sông Cách lí giải tên dòng sông gây ấn tượng mạnh Sông Hương có tên là sông Thơm gắn với câu chuyện huyền thoại Người làng Thành Trung có nghề trồng rau thơm Vì yêu quý con sông xinh đẹp, nhân dân hai bờ đã nấu nước của trăm loài hoa đổ xuống dòng sông làm cho nước sông Hương thơm tho mãi mãi
- Câu hỏi đặt ra “với trời, với đất” đã đưa nhà văn làm cuộc hành trình lịch sử tìm
về cội nguồn của dòng sông nhằm mục đích tôn vinh, biết ơn những người đã khai phá, làm nên vẻ đẹp lịch sử, văn hóa xứ Huế
- Nhan đề còn có dụng ý tìm kiếm cái đẹp tiềm ẩn và gởi gắm ước vọng về một vùng đất đem cái đẹp để xây đắp nền văn hóa và lịch sử cho đất nước
II PHÂN TÍCH:
1 Vẻ đẹp của Sông Hương trong hành trình từ thượng nguồn về đến thành phố Huế:
a Khi ở thượng nguồn, Sông Hương đã bộc lộ vẻ đẹp hoang dại và đầy
cá tính:
Nhà văn sử dụng biện pháp so sánh, nhân hoá độc đáo, biến Sông Hương thành nhân vật trữ tình để trò chuyện, đối thoại Trong cảm nhận hướng nội tài hoa của tác giả, đời sông tựa như đời người nên Sông Hương vùng thượng nguồn mang vẻ đẹp của một sức sống mãnh liệt, hoang dại và đầy cá tính Trước khi trở thành người tình của cố đô Huế, Sông Hương đã trải qua một hành trình đầy gian truân và thử thách Toàn bộ cuộc thuỷ trình của Sông Hương tựa như cuộc tìm kiếm tình nhân của một cô gái trong câu chuyện tình yêu nhuốm màu cổ tích
Mở đầu đoạn trích tác giả khẳng định: “trong những dòng sông đẹp ở các nước mà tôi
thường nghe nói đến hình như chỉ Sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất”. Trong lời
mở đầu nồng nàn ấy, tác giả đã đặt vị trí của sông Hương ngang bằng với những “dòng sông
đẹp” của thế giới – nhưng trên hết tác giả khẳng định “chỉ Sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất” Lời khẳng định ấy cũng chính là niềm tự hào của tác giả về dòng sông quê
hương – dòng sông thi ca đất mẹ.
Trang 2Đằng sau lời khẳng định ấy, tác giả đã nhân cách hóa, sử dụng bút pháp miêu tả kết hợp nhiều động từ mạnh làm nổi bật vẻ đẹp của sông Hương ở đại ngàn. Nhìn từ cội nguồn, Sông Hương là dòng chảy có mối quan hệ sâu sắc với dãy Trường Sơn Nhà văn đã phát huy cao độ trí tưởng tượng của mình để so sánh, nhân hoá Sông Hương với
vẻ đẹp man dại, sức sống mãnh liệt và giàu cá tính Sông Hương tựa như “một bản trường ca của rừng già” nghĩa là sông Hương là một bài ca bất tận ngân vang giữa rừng đại ngàn với nhiều tiết tấu hùng tráng, dữ dội: “rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh liệt vượt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực sâu” Tác giả sử dụng một loạt động từ mạnh “rầm rộ, mãnh liệt, cuộn xoáy” kết hợp với những hình ảnh “đại ngàn, ghềnh thác, đáy vực” nhằm
nhấn mạnh dòng chảy mạnh mẽ của dòng sông nơi thượng nguồn Có lúc, sông
Hương “dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”, sông Hương không chỉ dữ dội mà nó cũng rất trữ tình, quyến rũ, với
mái tóc thướt tha, kiều diễm, điểm xuyết trên mái tóc ấy, là sự bung nở “giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng” làm say đắm lòng người biết bao!
Giữa lòng Trường Sơn, sông Hương được ví “như một cô gái Digan phóng
khoáng và man dại” Bằng sự liên tưởng hết sức thú vị, tác giả nhân hoá, so sánh
Sông Hương như cô gái của một tộc người sống cuộc đời du mục đầy tự do, gợi lên nét đẹp khoẻ khoắn, tràn đầy sức sống, sông Hương cũng vậy, ở thượng nguồn mang vẻ đẹp thuần khiết vẫn còn đôi chút hoang sơ nhưng vô cùng hấp
dẫn Không những thế tác giả còn nhân hoá dòng sông có đủ cá tính “rừng già đã hun đúc cho nó một bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng” Tác giả dùng từ “ hun đúc” đó là quá trình rừng già như người mẹ đã rèn luyện, nuôi nấng
sông Hương tạo cho nàng Hương có bản lĩnh, có tâm hồn tự do mà trong sáng Khi ra khỏi rừng, sông Hương mang vẻ đẹp dịu dàng và trí tuệ Rừng đại ngàn
đã biết cách chế ngự sức mạnh bản năng của nàng Hương, khiến cho nàng Hương
trở nên điềm đạm “trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hoá xứ sở”.
Dòng sông cũng như đời người chắt chiu những giọt phù sa màu mỡ để tắm mát cho vùng đồng bằng châu thổ mà nó sẽ đi qua Giống như người mẹ có tấm lòng cao cả, bao dung, cho đi mà chẳng cần nhận lại tình yêu thương với những đứa con của mình
Có đoạn, tác giả thêm cái tôi của mình vào để bàn luận: “nếu chỉ mải mê ngắm nhìn khuôn
mặt kinh thành của nó, tôi nghĩ rằng người ta sẽ không hiểu một cách đầy đủ bản chất của sông Hương với cuộc hành trình gian truân mà nó đã vượt qua”. Lời trữ tình ngoại đề của tác giả
như nhắc nhở những ai đến Huế nếu chỉ nhìn ngắm Sông Hương ở giữa lòng thành phố sẽ không bao giờ hiểu trọn vẹn phần đời của sông Hương Đó cũng là lời trần tình vì sao tác giả đã đưa chúng ta ngược dòng trở về cội nguồn của sông Hương Qua đó, ta cũng thấy được vốn am hiểu sâu sắc về mặt địa lý của dòng sông Hương.
Khi ra khỏi Trường Sơn, dòng sông đã “đóng kín lại ở cửa rừng và ném chìa khoá trong những hang đá dưới chân núi Kim Phụng” Từ đây nàng Hương khoá chặt tâm hồn thẳm sâu của mình “không muốn bộc lộ” và tiếp tục cuộc hải trình đi tìm “người tình mong đợi”
Sông Hương khi ở thượng nguồn toát lên vẻ đẹp và sức sống mãnh liệt, hoang dại và đầy cá tính Dòng sông ấy được tác giả chạm khắc bằng kiến thức địa lí, văn hóa và bút pháp lãng mạn với một tình yêu, gắn bó với con sông quê hương.
Trang 3
b Sông Hương khi chảy về đồng bằng và ngoại vi thành phố Huế mang hình dáng và một màu sắc mới.
Tác giả đã nhân hóa, so sánh sông Hương như người gái đẹp duyên dáng, gợi
cảm “nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng châu hóa đầy hoa dại” Câu văn đưa
người đọc đến với liên tưởng thú vị về câu chuyện nàng công chúa ngủ trong rừng được đánh thức bởi nụ hôn ngọt ngào của hoàng tử Khi ra khỏi vùng rừng núi hiểm trở, sông Hương như nàng tiên kiều diễm, bỗng bừng lên sức trẻ và niềm
khao khát tuổi thanh xuân, “nó chuyển dòng liên tục” với những khúc quanh đột ngột “vẽ một hình cung thật tròn”, “ôm lấy chân đồi Thiên Mụ” , “ vượt qua một lòng vực sâu”, “trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách” Các động từ mạnh được tác giả sử dụng như “vẽ, ôm, vượt, trôi” và liệt kê các địa danh ở
ngoại vi thành phố Huế như Hòn Chén, Lương Quán, Thiên Mụ,… có tác dụng nhấn mạnh thủy trình đi vào thành phố của sông Hương vô cùng vất vả, gian truân Thủy trình ấy qua cái nhìn đắm say của tác giả cũng ví như hành trình vô cùng
khó khăn, thử thách đến với “người tình mong đợi” của người gái đẹp bừng tỉnh đi
tìm hoàng tử của đời mình Phải là người am hiểu về địa lí, có tình yêu với dòng sông quê hương, Hoàng Phủ Ngọc Tường mới miêu tả một cách chi tiết đến vậy Nhà văn quan sát ở điểm nhìn gần hơn và cảm nhận được “từ Tuần về đây, sông Hương
vẫn đi trong dư vang của Trường Sơn, vượt qua một lòng vực sâu dưới chân núi Ngọc Trản để sắc nước trở nên xanh thẳm”. Đi trong “dư vang” là đi trong âm vang, trong sự vang vọng của
đại ngàn Trường Sơn Dòng chảy ấy dù uốn quanh, lượn vòng nhưng lưu tốc vẫn còn mạnh mẽ Nhưng khi về đến Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo, dòng sông đã phần nào được kiềm chế sức mạnh. Từ đây chỉ còn sắc nước xanh thẳm, hiền hoà Sắc xanh thẳm của nước hoà vào bóng
dáng hùng vĩ của “hai dãy đồi sừng sững như thành quách, với những điểm cao đột ngột như Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo” từ đó người ta luôn nhìn thấy dòng sông “mềm như tấm lụa” Nghệ thuật so sánh nhấn mạnh dáng sông mềm mại hay đó cũng là vẻ đẹp
dịu dàng, quý phái của nàng Hương được điểm tô bằng những con thuyền như thoi dệt nên tấm lụa huyền ảo của sông Hương? Sắc nước hoà vào sắc núi, sắc đồi và
ánh chiếu lên bầu trời Tây Nam thành phố cái sắc màu chỉ riêng Huế mới có: “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím” tạo nên sự biến đổi kì ảo của sông Hương.
Có lúc sông Hương kiêu hãnh chảy qua những rừng thông u tịch và những lăng tẩm đồ sộ của các vua chúa triều Nguyễn Dòng sông cũng như đời người, qua những trải nghiệm nên có những suy tư về lẽ hưng phế của lịch sử Hoàng Phủ
Ngọc Tường cho rằng: “đó là vẻ đẹp trầm mặc nhất của sông Hương, như triết lí, như cổ thi” khi bắt gặp tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân nga giữa những xóm
làng trung du bát ngát tiếng gà.Sự trầm mặc ấy là những suy ngẫm về quá khứ một thời vàng son của triều Nguyễn nhưng cũng là giây phút tưởng nhớ số phận của biết bao con người
“Vạn Niên là Vạn Niên nào?
Thành xây xương lính, hào đào máu dân”
(Khuyết danh)
Có lúc sông Hương lắng lòng khi rút ra được những quy luật về đời sống thăng trầm của đất nước Lại có lúc dòng sông tĩnh lặng nghe rõ từng tiếng chuông chùa
Trang 4ngân nga nhịp sống bình lặng của người dân xứ Huế Sự tĩnh lặng ấy là phút suy
tư chuẩn bị cho cuộc hội ngộ giữa sông Hương và kinh thành Huế
Đoạn văn được sử dụng bút pháp kể xen với tả kết hợp sự hiểu biết
về địa lí, lịch sử làm nổi bật một sông Hương rất đẹp và hài hòa để thu được cả màu sắc và dáng hình kiêu sa của dòng sông trong hành trình từ thượng nguồn về đồng bằng và ngoại vi thành phố.
c Sông Hương khi chảy vào thành phố:
Sau một hành trình gian nan với những nỗ lực “tìm kiếm có ý thức” đầy vất
vả, gian truân, sông Hương như người đi xa tìm về với tổ ấm, tìm về với người tình trong mộng Đó là thành phố Huế nên thơ, duyên dáng và cổ kính, nên lúc này
sông Hương như người thiếu nữ có tâm trạng “vui tươi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long” Vẻ đẹp của dòng sông được tô điểm
thêm bởi cảnh vật giàu sức sống hai bên bờ Mọi thay đổi của sông Hương đều
được Hoàng Phủ Ngọc Tường lí giải theo góc độ của tình yêu Sông Hương “kéo một nét thẳng thực yên tâm theo hướng tây nam-đông bắc, rồi uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến” Nói “yên tâm” bởi đã nhìn thấy bóng dáng của
người thương, nỗi chờ mong đã sắp được thỏa nguyện ở nơi cuối con đường, nó
đã nhìn thấy “chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non” Chiếc cầu như hân hoan chào đón dòng sông Đó là chiếc
cầu của tình yêu, điểm hẹn ngọt ngào của Hương Giang và Huế Nhà văn rất tinh
tế khi ông đưa ra hình ảnh so sánh “chiếc cầu tựa như vành trăng non” Phải là
“trăng non” mới diễn tả được hết cái trong sáng, tinh tế trong tình yêu của Huế
với sông Hương Sông Hương êm đềm chảy qua cầu Tràng Tiền khiến người đọc có thể liên tưởng như chiếc vương miện lộng lẫy được cài trên mái tóc của người thiếu nữ đẹp Hình ảnh ví von của tác giả thật giàu chất thơ, tạo cho người đọc thật nhiều cảm xúc, ước một lần đặt chân đến Huế, ngắm vẻ đẹp của cầu Tràng Tiền, của dòng sông Hương lững lờ giữa thành phố Huế
Giáp mặt thành phố ở Cồn Giã Viên, sông Hương uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến Đường lượn này của dòng sông vốn đã có từ bao đời nay,
nhưng qua đôi mắt của người nghệ sĩ Hoàng Phủ Ngọc Tường thì “đường cong ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi như một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu” Nhà văn đã dùng từ “đường cong” của dòng sông gợi lên nét đẹp đầy nữ tính của
người thiếu nữ, cũng vì thế nên người thiếu nữ ấy rất e thẹn, rụt rè và kín đáo trong tình yêu, bằng lòng rồi nhưng không cất thành lời, chỉ mượn cử chỉ để thể hiện tiếng lòng mình Bằng trí tưởng tượng phong phú, nghệ thuật nhân hóa, so sánh, nhà văn đã để lại nhiều ấn tượng về sông Hương dịu dàng, đầy nữ tính như người thiếu nữ Huế
Với niềm tự hào, tình yêu với dòng sông quê hương, nhà văn đã so sánh sông Hương với sông Xen của Pa-ri, sông Đa-nuýp ở Bu-đa-pét, đó là ba con sông nổi tiếng trên thế giới nằm trong lòng thành phố Nhưng riêng sông Hương vẫn giữ nguyên dạng một đô thị cổ Hai bên bờ sông là những cây đa, cây cừu cổ thụ tỏa vầng lá u sầm xuống những xóm thuyền xúm xít Nhịp đời bình lặng của người dân làng chài xứ Huế vẫn tồn tại từ bao đời nay đã tạo nên nếp sống văn hóa rất riêng ở Huế
Trang 5Tác giả đã sử dụng kiến thức địa lí để lí giải vì sao sông Hương khi vào lòng
thành phố lại “trôi đi, chậm thật chậm, cơ hồ chỉ còn là mặt hồ yên tĩnh” Nhà văn
lí giải dòng chảy đặc biệt này hai lí do Thứ nhất, những nhánh sông đào mang nước sông Hương tỏa đi khắp phố thị Thứ hai, trên dòng sông Hương có hai hòn đảo nhỏ án ngữ làm giảm hẳn lưu tốc của dòng nước Sông Hương không còn vũ điệu cuồng nhiệt của cô gái Di-gan, chẳng còn những “rầm rộ” ở thượng nguồn Bằng cảm xúc của một trái tim đa tình, nhà văn đã so sánh dòng chảy của sông
Hương như “điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế” Dòng chảy êm đềm của
sông Hương là một vũ điệu say đắm của tình yêu lứa đôi, là tình cảm nhung nhớ mãnh liệt dành cho Huế Chính vì lẽ đó, mà khi sông Hương gặp người tình rồi lại không muốn rời xa, cứ muốn mãi ở bên người tình Có lẽ vì thế mà Hàn Mặc Tử đã mượn dòng chảy của sông Hương để chuyên chở nỗi đau buồn về cuộc đời và duyên phận:
“Gió theo lối gió mây đường mây Dòng nước buồn thiu hoa bắp lay”
Điệu chảy chậm, lững lờ ấy, ta cũng gặp trong thơ của Thu Bồn, diễn tả tâm trạng lưu luyến, bịn rịn trong tình yêu:
“ Con sông dùng dằng, con sông không chảy
Sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu”
Bằng việc am hiểu kiến thức địa lí, những liên tưởng thú vị, tác giả đã tả dòng chảy của Hương Giang vào lòng thành phố với tình cảm mến yêu, gắn bó tha thiết, một niềm tự hào và một thái độ trân trọng, giữ gìn của nhà văn với những
vẻ đẹp tự nhiên và đậm màu sắc văn hóa của dòng sông quê hương.
d Sông Hương từ biệt thành phố Huế để ra biển:
Bằng ngòi bút nhân cách hoá, ở đoạn văn tiếp theo, tác giả hình dung sông Hương là cô gái lưu luyến chia tay với nguời tình nhân để về với biển cả. Tuyệt bút nhất có lẽ là đoạn này
khi tác giả miêu tả chỗ đổi dòng đột ngột của sông Hương khi “rẽ ngoặt sang hướng đông tây
để gặp lại thành phố lần cuối ở góc thị trấn Bao Vinh xưa cổ” Cảm giác lưu luyến với dòng
sông của một trái tim nặng lòng với Huế đã truyền tâm hồn cho dòng chảy của tự nhiên khiến con sông cứ như một người tình của Huế vậy.
Với điểm nhìn địa lý, hội hoạ, dưới ngòi bút tài hoa của tác giả, sông Hương đã bắt đầu
ra đi khỏi kinh thành Huế: “Sông Hương chếch về hướng chính Bắc, ôm lấy đảo cồn Hến quanh năm mơ màng trong sương khói, đang xa dần thành phố để lưu luyến ra đi giữa màu xanh biếc của tre trúc và của những vườn cau vùng ngoại ô Vĩ Dạ” Những câu văn như mang
linh hồn của Huế; như diễn tả được thần thái của xứ Huế sương khói mộng mơ Các từ ngữ
“ôm lấy”, “xa dần”, “lưu luyến” như tả được cái tình của dòng sông đối với quê hương xứ sở Nếu khi chảy qua kinh thành Huế, sông Hương trôi đi thực chậm, sông Hương tựa như “mặt hồ yên tĩnh”, có lúc “nửa như muốn đi, nửa như muốn ở” Đó là nỗi lưu luyến là vấn vương với
người tình nhân Thì nay khi đã ra đi giữa màu xanh biếc của vùng ngoại ô Vĩ Dạ, sông Hương
vẫn không muốn rời xa người tình Nàng “như sực nhớ ra điều gì” và rẽ ngoặt, quay về ôm
Huế lần cuối ở góc phố Bao Vinh xưa cổ.
Với người Huế, nơi đây là nơi chia tay “dõi xa ngoài mười dặm trường đình” Là nơi
sông Hương sẽ xuôi một dòng về với biển cả Nên một lần đi là đi mãi, một lần chia xa là đến
cả ngàn vạn dặm đường Bởi thế, khúc quanh ấy thật bất ngờ mà cũng thật tự nhiên biết bao
Trang 6nhiêu Người Huế vốn sống nặng lòng, và con sông Hương kia cũng vậy Sông “giống như nàng Kiều trong đêm tình tự, sông Hương đã chí tình trở lại tìm Kim Trọng của nó, để nói một lời thề trước khi về biển cả” Khúc quanh đột ngột ấy làm Hoàng Phủ Ngọc Tường bất ngờ và ngỡ ngàng nhận ra điểm tương đồng giữa con sông và con người ở “nỗi vương vấn và chút lẳng
lơ kín đáo của tình yêu” Câu văn sử dụng phép nhân hoá kết hợp các tính từ bộc lộ cảm xúc
“vương vấn, lẳng lơ” khiến dòng sông hiện lên sống động, trữ tình Hoàng Phủ Ngọc Tường đã mượn câu Kiều để nói lên mối chung tình ấy: “Đã nguyền hai chữ đồng tâm/ Trăm năm thề chẳng ôm cầm thuyền ai/ Còn non còn nước còn dài / Còn về còn nhớ đến người hôm nay” Và
người viết những dòng nhớ, dòng thương, dòng luyến lưu tha thiết ấy đã kết luận: “Ấy là tấm lòng của người dân Châu Hóa xưa mãi mãi chung tình với quê hương xứ sở” Vâng! Sông Hương chung tình với kinh thành Huế như người dân Châu Hoá mãi mãi yêu mảnh đất tình người của họ Có thể nói, bằng phép nhân hoá, so sánh để lý giải địa hình nên tác giả khoác cho dòng sông một tâm trạng đầy lưu luyến, bịn rịn không nỡ rời xa lúc chia tay, để cảm nhận một con sông thắm thiết chung tình Đó là nét đẹp mềm mại trữ tình có linh hồn của con sông
Thật không có sự so sánh nào hay hơn khi nói về con sông mang tình người, tình son sắt thủy chung của lứa đôi lời thề của dòng sông khi đi
ra biển, phải chăng cũng là lời thề của tấm lòng người dân Châu Hóa xưa mãi mãi chung tình với quê hương xứ sở thân thương.
2 Vẻ đẹp sông Hương được khám phá dưới góc độ văn hoá:
a Sông Hương là dòng sông của âm nhạc:
Sông Hương là dòng sông của âm nhạc Từ tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân nga, tiếng mái chèo khua nước, tiếng nước vỗ vào mạn thuyền đã hình thành những điệu hò dân gian và âm nhạc cổ
điển Huế Tác giả so sánh, nhân hoá “sông Hương đã trở thành người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya”, “toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế được sinh thành trên mặt nước của sông Hương”, từ nhã
nhạc cung đình, ca Huế, cho đến những điệu hò dân gian, mái nhì, mái đẩy Mặt nước sông Hương tĩnh lặng trở thành sân khấu nổi để các nghệ nhân biểu diễn các làn điệu ca Huế Ai
đã từng nghe ca Huế trên sông Hương mới có thể cảm nhận hết nét thơ mộng,
lãng mạn của hồn điệu dân gian xứ Huế Nghe thấy “tiếng nước rơi bán âm của những mái chèo khuya”, tác giả cảm nhận tinh tế âm thanh khi bổng khi trầm của tiếng đàn
Trong trường liên tưởng của mình tác giả phát hiện ra mối quan hệ giữa những bản nhạc xưa của Huế với truyện Kiều của Nguyễn Du để thấy được sự giao thoa tương đồng giữa thơ và nhạc.Trên dòng sông này, Nguyễn Du đã từng lênh đênh bao nhiêu
năm trên quãng sông này và ngắm “phiến trăng sầu” treo lơ lửng trên bầu trời Điệu hò du dương của dân gian và âm nhạc cổ điển của Huế đã để lại dấu vết trong kiệt tác “Truyện Kiều” của ông Tiếng đàn
nỉ non, khi trầm khi đục của Thuý Kiều phảng phất một chút gì rất Huế:
“Trong như tiếng hạc bay qua Đục như tiếng suối mới sa nửa vời”
Hoặc:
“Một cung gió thảm mưa sầu Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay”
Tác giả còn nhắc đến bản nhạc “ Tứ đại cảnh” tương truyền do vua Tự Đức sáng tác Sự kết nối
giữa xưa và nay, giữa âm nhạc cổ điển và hiện đại, giữa điệu hò dân gian và âm nhạc bác học đã tạo nên sự tiếp nối về văn hoá độc đáo ở Huế
Trang 7Sông Hương quả đúng là người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở.Phải là một người có độ thẩm âm cao,yêu quê hương, tự hào văn hóa của quê hương, nhà văn mới viết những trang văn hay đến thế.
b Sông Hương là dòng sông của thi ca:
Vẻ đẹp đa chiều và diễm lệ của sông Hương đã trở thành nguồn cảm hứng không bao giờ vơi cạn của các thi sĩ Dòng cảm hứng ấy không bao giờ lặp lại trong các bài thơ Tản Đà phát hiện vẻ đẹp của
sông Hương qua những gam màu tương phản “Dòng sông trắng- lá cây xanh”, Thu Bồn lại phát hiện
dòng chảy của sông Hương như trạng thái lưu luyến của tình yêu:
“Con sông dùng dằng, con sông không chảy Sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu”
Hàn Mặc Tử tìm thấy nỗi buồn đau của chính mình qua dòng chảy của sông Hương:
“Dòng nước buồn thiu hoa bắp lay”
Cao Bá Quát lại phát hiện ở sông Hương vẻ đẹp hùng tráng “ Như kiếm dựng trời xanh” Tố Hữu
tìm thấy sức mạnh phục sinh trong tâm hồn bao kiếp người:
“Răng không cô gái trên sông Ngày mai cô sẽ từ trong tới ngoài Thơm như hương nhụy hoa lài Sạch như nước suối ban mai giữa rừng”
( Tiếng hát Sông Hương)
3 Sông Hương là dòng sông của lịch sử:
Trong mối quan hệ với lịch sử, sông Hương mang vẻ đẹp của một bản anh hùng ca ghi dấu những thế kỉ vinh quang từ thuở các vua Hùng dựng nước Trở về cội nguồn xa xưa, sông Hương còn có tên
là Linh giang (dòng sông thiêng), trong sách Dư địa chí của Nguyễn Trãi là “dòng sông viễn châu đã chiến đấu oanh liệt” bảo vệ Đại Việt Sông Hương từng“vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân của người anh hùng Nguyễn Huệ” vào thế kỉ XVIII Sông Hương từng chứng kiến những cuộc khởi nghĩa
ở thế kỉ XIX, cuộc đấu tranh Cách mạng tháng Tám năm 1945 và những chiến công hiển hách trong kháng chiến chống pháp và Mĩ của nhân dân ta Sông Hương từng gắn với lịch sử thăng trầm của đất
nước, nên tác giả kết luận sông Hương là dòng sông của sử thi “khi nghe lời gọi nó biết hiến đời mình làm một chiến công”.
Sông Hương là dòng sông của lịch sử và của những chiến công Sông Hương là niềm tự hào của người dân Huế.
III KẾT LUẬN:
Chất trí tuệ và chất thơ trong bài kí là biểu hiện của một phong cách văn xuôi vừa tài hoa nghệ sĩ vừa uyên bác Ở bài kí Ai đã đặt tên cho dòng sông có sự hòa hợp tương giao linh ứng giữa cảnh sắc, lịch
sử, văn hóa Huế với một tâm hồn nhà văn dễ rung động, vô cùng nhạy cảm Qua bài kí, ta có thể cảm nhận được tấm lòng của nhà văn dành cho thiên nhiên, cho đất Huế, sâu xa hơn là tấm lòng cho quê hương đất nước, thiết tha với những giá trị cổ xưa của dân tộc Đó là những giá trị mà cuộc sống hôm nay vẫn cần đến Dòng sông Hương không chỉ bồi đắp nên một nền văn hóa cố đô mà còn làm màu mỡ thêm cho cuộc sống của mỗi chúng ta hiện tại
….Hết…