Sự đột phá tăng trưởng trong nền kinh tế số ở việt nam (tiểu luận môn kinh tế chính trị mác lênin)

Untitled TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA TIẾNG ANH THƯƠNG MẠI TIỂU LUẬN Môn Kinh tế chính trị Mác Lênin Đề tài Sự đột phá tăng trưởng trong nền kinh tế số ở Việt Nam Họ và tên Lê Thị Lệ Mã sinh viên[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA TIẾNG ANH THƯƠNG MẠI

TIỂU LUẬN Môn: Kinh tế chính trị Mác Lênin

Đề tài: Sự đột phá tăng trưởng trong nền kinh tế số ở Việt Nam

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 11

NỘI DUNG I Cơ sở lí luận 1 Khái niệm về kinh tế, kinh tế số và đặc trưng của kinh tế số 1 Kinh tế là gì?……… 3

2 Kinh tế số là gì?……….3

3 Đặc trưng của kinh tế số?……….4

2 Xu hướng phát triển kinh tế số của các quốc gia trên thế giới 4

II Cơ sở hình thành và sự tăng trưởng đột phá kinh tế số tại Việt Nam 1 Cơ sở hình thành kinh tế số tại Việt Nam……….6

2 Biểu hiện của kinh tế số………7

3 Những thành tựu to lớn và sự tăng trưởng đột phá của kinh tế số tại Việt Nam……….9

III Những thách thức trong phát triển kinh tế số tại Việt Nam…11 IV Giải pháp phát triển kinh tế số tại Việt Nam………13

KẾT LUẬN……… 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO………17

MỞ ĐẦU

Cuộc cách mạng công nghệ lần thứ 4 đã và đang có những tác động toàn diện vàsâu sắc tới mọi mặt của đời sống, từ văn hoá, xã hội, chính trị, kinh tế,…khiến cho chất lượng cuộc sống ngày càng được cải thiện hơn Trong đó, kinh tế chính là mộttrong những phương diện chịu ảnh hưởng mạnh mẽ nhất Những năm gần đây, cuộc cách mạng 4.0 đang vẽ lại bản đồ kinh tế thế giới theo hướng có lợi cho các nước “thâm dụng” công nghệ và làm giảm vị thế của các quốc gia có nền kinh tế

“thâm dụng” tài nguyên khoáng sản hay “thâm dụng” lao động Sự xuất hiện của những tiến bộ vượt bậc như Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ

in 3D, của CMCN 4.0 đã tạo nên làn sóng chuyển đổi số và đưa kinh tế số lan tỏakhắp các thành phần kinh tế Lấy kinh tế số làm động lực dẫn dắt nền kinh tế, Việt Nam đề cao những thành tựu to lớn và vượt bậc mà sự chuyển đổi số và số hoá củakinh tế số mang lại Đặc biệt, để có thể hội nhập tốt trong xu hướng toàn cầu hoá chung, “kinh tế số” chính là đích mà Việt Nam hướng đến và sẽ phải đến trước các quốc gia khác

Trước tiên, chúng ta cần tìm hiểu và nắm bắt rõ được tình hình phát triển của nền kinh tế Việt Nam nói riêng và của các quốc gia trên thế giới nói chung Là sinhviên nghiên cứu, cần trả lời được những câu hỏi: “Kinh tế số có những tác động nào tới nền kinh tế Việt Nam trong thời đại mới? ”, “Giải pháp nào để phát triển hơn nữa nền kinh tế số tại nước ta?”, “Người trẻ cần làm gì để góp sức vào quá trình phát triển đó?” Đề tài này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất, đặc trưng của kinh tế số và từ đó đề ra những giải pháp phù hợp nhằm phát triển hơn nữa hệ thống kinh tế số tại Việt Nam Điều đó không chỉ hỗ trợ chúng ta trong quá trình học tập hay nghiên cứu khoa học mà còn giúp thế hệ trẻ nâng cao, tích luỹ kiến thức cũng như nhận biết về những gì đã và đang diễn ra trong tiến trình phát triển

không ngừng của thế giới Nhận thức rõ về tính cấp thiết của đề tài, em đã quyết

định lựa chọn “Sự đột phá tăng trưởng của nền kinh tế số ở Việt Nam” làm đề

tài nghiên cứu nhằm mang tới cái nhìn toàn diện và sâu sắc về khái niệm kinh tế sốcũng như muốn đóng góp cho câu trả lời cho bài toán phát triển kinh tế số tại Việt Nam

NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận

1 Khái niệm về kinh tế, kinh tế số và đặc trưng của kinh tế số

1.1 Kinh tế là gì?

Kinh tế là khái niệm bắt nguồn từ phương Tây (Tiếng Anh là Economics) Theo

quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, Kinh tế là hoạt động sản xuất của cải vậtchất, là toàn bộ phương thức sản xuất và trao đổi của một chế độ xã hội; là tổnghòa các mối quan hệ sản xuất (quan hệ sở hữu, quan hệ tổ chức, quản lý và quan hệphân phối, lưu thông sản phẩm xã hội), dựa trên một trình độ nhất định của lựclượng sản xuất, tạo nên kết cấu kinh tế của chế độ xã hội hay cơ sở hạ tầng kinh tếcủa xã hội

Trong Từ điển tiếng Việt có khái niệm: “Kinh tế là tổng hòa các mối quan hệtương tác lẫn nhau của con người và xã hội - liên quan trực tiếp đến việc sản xuất,trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, nhằm thỏamãn nhu cầu ngày càng cao của con người trong một xã hội với một nguồn lựckhan hiếm” Các nguồn lực đó bao gồm nguồn tài nguyên thiên nhiên, nguồn lựctài chính, nguồn lực khoa học - công nghệ và nguồn lực con người Trong đó,nguồn lực con người là quan trọng nhất, có tính chất quyết định sự tăng trưởng vàphát triển nền kinh tế của mỗi quốc gia, mỗi địa phương

1.2 Kinh tế số là gì?

Kinh tế số (tiếng anh là Digital Economy) được định nghĩa là toàn bộ hoạt động

kinh tế dựa trên nền tảng số và những mô hình kinh doanh mới được tạo ra từ việc

áp dụng công nghệ số và dữ liệu số Kinh tế số không chỉ tạo ra quy mô và tốc độtăng trưởng cho các nền kinh tế, mà còn làm các nền kinh tế thay đổi trên cả hai

bình diện: phương thức sản xuất (nguồn lực, hạ tầng, cách thức vận hành sản xuấtkinh doanh) và cấu trúc kinh tế Trong đó, đáng chú ý là bên cạnh các nguồn lựctruyền thống, xuất hiện các nguồn lực phát triển mới là tài nguyên số và của cải số.

- Khái niệm “Nền kinh tế số” cần được hiểu theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng:

Theo nghĩa hẹp (Kinh tế số lõi): Chỉ bao gồm lĩnh vực công nghệ thông tin và

truyền thông; trong đó có sản xuất thiết bị công nghệ thông tin và truyền thông, cácthiết bị bán dẫn, các dịch vụ viễn thông, xử lý dữ liệu và các dịch vụ thông tinkhác, phát triển phầm mềm

Theo nghĩa rộng (Kinh tế số phạm vi hẹp): bổ sung thêm vào kinh tế số lõi

các dịch vụ như dịch vụ số, kinh tế nền tảng, kinh tế chia sẻ, kinh tế gắn kết lỏng

Theo nghĩa rộng nhất (Kinh tế số hóa), bổ sung thêm vào kinh tế số phạm vi

hẹp các hoạt động như thương mại điện tử, công nghiệp 4.0, nông nghiệp chínhxác, du lịch điện tử, kinh tế thuật toán

1.3 Đặc trưng của kinh tế số

 Nền kinh tế số bao gồm tất cả các doanh nghiệp, dịch vụ có mô hình kinh

doanh chủ yếu dựa trên việc mua bán hoặc cung cấp các sản phẩm số, dịch vụ sốhoặc các thiết bị và cơ sở hạ tầng hỗ trợ

 Ba thành phần chính trong nền kinh tế số bao gồm doanh nghiệp số, hạ tầngkinh doanh số và thương mại điện tử

 Có ba chỉ tiêu cơ bản phản ánh mức độ phát triển kinh tế số (KTS), đó là (i)

tỷ trọng KTS/GDP; (ii) tỷ trọng KTS/GDP tối thiểu trong từng ngành, lĩnh vực.;(iii) mức độ tăng trưởng KTS/năm và mức đóng góp của tăng trưởng KTS vào tăngtrưởng chung của toàn bộ nền kinh tế

2 Xu hướng phát triển kinh tế số của các quốc gia trên thế giới

Theo Báo cáo kinh tế số của Diễn đàn thương mại và phát triển của Liên hợpquốc (UNCTAD), năm 2019 kinh tế số ICT/VT đóng góp khoảng 4,5% GDP toàncầu, kinh tế số internet/nền tảng đóng góp 15,5% GDP toàn cầu Con số tương ứngtại nước Mỹ là 6,9% và 21,6% GDP và tại Trung Quốc là 6% và 30% GDP Mộtnghiên cứu của Microsoft cũng chỉ ra rằng kinh tế số đóng góp cho GDP khu vựcChâu á - Thái bình dương năm 2017 khoảng 6%, năm 2019 khoảng 25% và năm

2021 là khoảng 60% GDP

Trung Quốc là nước điển hình thành công về phát triển kinh tế số, với mức tăngtrưởng luôn rất cao, chủ yếu dựa trên các cấu phần kinh tế số Internet/nền tảng vàkinh tế số ngành/lĩnh vực Theo Quỹ tiền tệ quốc tế, quy mô của nền kinh tế sốTrung Quốc đã tăng từ 15% GDP năm 2008 lên 37% vào năm 2019, trong đó cấuphần kinh tế số ICT/VT chiếm phần nhỏ và ổn định ở mức khoảng 6-7% GDPhàng năm, trong khi cấu phần kinh tế số Internet/nền tảng tăng nhanh từ 7% GDPnăm 2008 lên 30% GDP vào năm 2019

Trong khu vực Asean, theo Báo cáo e-Conomy SEA 2020, chỉ tính riêng cấuphần kinh tế số Internet/nền tảng năm 2020 đã đạt khoảng 105 tỷ USD (tăng 5% sovới 2019), và dự kiến đến 2025 sẽ đạt 309 tỷ USD Indonesia là nước có doanh thukinh tế số Internet/nền tảng cao nhất với 44 tỷ USD năm 2020, tiếp theo là TháiLan với 18 tỷ USD và Việt Nam với 14 tỷ USD

Theo báo cáo kinh tế số của UNCTAD, năm 2009 trong số các công ty hàng đầuthế giới có 35% là công ty kinh tế dầu khí và khai khoáng, trong khi chỉ có 15% làcông ty kinh tế số, nhưng đến năm 2018, bức tranh đã thay đổi đáng kể: số lượng

công ty kinh tế số nằm trong top đầu thế giới tăng lên 40%, trong khi số công tykinh tế dầu khí và khai khoáng nằm trong top đầu giảm xuống chỉ còn 10%

Sự thay đổi này thậm chí còn đáng chú ý hơn khi tính theo giá trị vốn hóa thị

trường: Năm 2009, các công ty kinh tế dầu khí và khai khoáng chiếm 36% tổng

vốn hóa thị trường của 20 công ty hàng đầu thế giới, trong khi nhóm kinh tế sốchiếm 16%, nhưng đến năm 2018, nhóm kinh tế số đã tăng lên 56% tổng vốn hóathị trường, ngược lại tỷ trọng của các công ty kinh tế dầu khí và khai khoáng giảmchỉ còn 7%

II Cơ sở hình thành và sự tăng trưởng đột phá kinh tế số tại Việt Nam

1 Cơ sở hình thành kinh tế số tại Việt Nam

Nhận thức được vai trò quan trọng của kinh tế số, Văn kiện Đại hội Đảng lần thứXIII đã nhiều lần nhấn mạnh về việc thúc đẩy sự phát triển của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong giai đoạn tới Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 10 năm 2021 - 2030 đã đặt nội dung này là quan điểm số 1 trong các quan điểm phát triển Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW về một

số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ

tư vào năm 2019 Chính phủ Việt Nam cũng đã phê duyệt chiến lược quốc gia về chuyển đổi số vào năm 2020, trong đó đặt ra những mục tiêu làm thế nào để thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng nền kinh tế số, với những mục tiêu và khát vọng cao, đúng với vai trò của kinh tế số

Quyết định số 749/QĐ-TTg phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc giađến năm 2025, định hướng đến năm 2030” được Thủ tướng Chính phủ ban hànhngày 3/6/2020 đã đưa ra mục tiêu: Việt Nam thuộc nhóm 50 nước dẫn đầu về

chính phủ điện tử, liên quan đến phát triển kinh tế số, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Đến năm 2025, kinh tế số chiếm 20% GDP; tỷ trọng kinh

tế số trong từng ngành, lĩnh vực đạt tối thiểu 10% Đến năm 2030, kinh tế số

chiếm 30% GDP; tỷ trọng kinh tế số trong từng ngành, lĩnh vực đạt tối thiểu

20% Tương tự, văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIII cũng xác định, đến năm

2025, kinh tế số đạt tỷ trọng 20% GDP; đến năm 2030, kinh tế số chiếm khoảng30% GDP

2 Biểu hiện của kinh tế số

- Về phát triển hạ tầng kinh tế số ở Việt Nam.

Hai thập niên đầu của thế kỷ XXI ở Việt Nam ngành công nghiệp công nghệthông tin (công nghệ phần cứng và công nghệ phần mềm) được phát triển nhanhchóng và số người sử dụng phần mềm vào quản lý và hoạt động sản xuất kinhdoanh cũng được gia tăng Theo số liệu thống kê năm 2020, Việt Nam cókhoảng 64,6 triệu người dùng internet, chiếm trên 67,2% dân số cả nước trung bìnhmỗi người sử dụng interent trên các thiết bị di động thông minh (smartphone) làdành tới 3 giờ 12 phút/ngày Trong khoảng thời gian đó người tiêu dùng sử dụngcác ứng dụng mạng xã hội và truyền thông liên lạc với 52%, ứng dụng xem video

là 20%, game là 11% và ứng dụng công việc hay mua sắm qua các sàn thương mạiđiện tử Việt Nam cũng đang xếp thứ 13 trong top 20 quốc gia có số dân sử dụngmạng internet đông nhất thế giới

Có thể nói, Kinh tế số Việt Nam có nhiều ưu thế nổi trội ở một số lĩnh vực như

cơ sở hạ tầng số hóa, công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), đã thử nghiệmthành công mạng 5G là một trong hai quốc gia đầu tiên trong khu vực Đông Nam

Á triển khai 5G, dự báo đến năm 2025 sẽ có khoảng 6,3 triệu thuê bao kết nối 5G.Trong đó, công nghệ thông tin và truyền thông tăng trưởng khá nhanh với tổngdoanh thu đạt 98,9 tỷ USD vào năm 2018 (sản xuất phần cứng chiếm 89% tổng

doanh thu của ngành ICT), cao gấp 13 lần doanh thu năm 2010 (7,6 tỷ USD) vàđến năm 2020, doanh thu ngành này đạt mức 120 tỷ USD Giai đoạn 2016 - 2018duy trì được tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm khá cao ở các lĩnh vực như:công nghiệp phần mềm là 15%/năm; công nghiệp phần cứng, điện tử, viễn thông là20,24%/năm; công nghiệp nội dung số đạt 7,47%/năm; kim ngạch xuất khẩu phầncứng, điện tử đạt hơn 93 triệu USD Mặt khác, Việt Nam đã và đang là một trongnhững quốc gia thu hút đầu tư lớn về KTS ở khu vực châu Á, năm 2018, nguồnvốn đầu tư vào Việt Nam đạt 350 triệu USD với 137 dự án, tăng 250% về trị giá và165% dự án so với năm 2017 Với kết quả này cho thấy, Việt Nam là quốc gia cótiềm năng và triển vọng phát triển hạ tầng KTS trong thời gian tới với tốc độ nhanhhơn.

- Về phát triển thị trường kinh tế số ở Việt Nam

Việt Nam cùng các nước trong ASEAN 6 được đánh giá là một trong những thịtrường năng động, ổn định về phát triển kinh tế, năm 2020 có chỉ số năng lực cạnhtranh toàn cầu Trong đó, chỉ số về ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thôngtăng 54 bậc, xếp thứ 41 thế giới, vượt chỉ tiêu đề ra của Chính phủ Hoạt động đặthàng của doanh nghiệp với đối tác với các hình thức trực tuyến năm 2018 chủ yếu

là qua email với 84%, qua mạng xã hội là 45%, qua website là 44% và sàn giaodịch thương mại điện tử Các doanh nghiệp này hầu như dùng công cụ Viber,WhatsApp, Skype, Facebook Messenger, Zalo để hỗ trợ các hoạt động trong côngviệc kinh doanh, quản lý cho doanh Có thể thấy, những năm gần đây (2015 -2019) thương mại điện tử có thị phần tăng trưởng nhanh nhất trong nền kinh tế số

ở Việt Nam, với tốc độ tăng trưởng tăng trung bình trên 25%/năm

Hiện nay, thương mại điện tử của Việt Nam chiếm thị phần lớn như Sendo, Tiki,Lazada, Shopee đã dần dần phát triển, mở rộng, tạo uy tín thương hiệu của khuvực, hay là lĩnh vực Dịch vụ du lịch trực tuyến, truyền thông trực tuyến, gọi xe trực

tuyến cùng dần dần hình thành và mở rộng Năm 2019, ở Việt Nam lượng truy cậptrung bình ở website chiếm tỷ lệ lớn nhất là Shopee khoảng 38 triệu lượt/tháng,Thegioididong khoảng 28 triệu lượt/tháng, Sendo khoảng 27,2 triệu lượt/tháng,Lazada khoảng 27 triệu lượt/tháng và Tiki khoảng 24,5 triệu lượt/tháng Ngoài ra,hiện nay ở Việt Nam có hơn 79 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán thôngqua internet và 44 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán qua điện thoại di động,cùng với nhiều ứng dụng thanh toán di động (như WePay), ví điện tử cho phépngười dùng chuyển tiền cho nhau thông qua giao dịch ngang hàng trên internet,cũng như trả tiền hàng hóa, dịch vụ và thanh toán Năm 2020, mặc dù đại dịchCovid -19 diễn ra toàn cầu nhưng thương mại điện tử Việt Nam tăng trưởng đạt18%, quy mô thị trường 11,8 tỷ USD (chiếm 5,5% tổng mức bán lẻ hàng hóa vàdoanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước)(21) Như vậy, xu hướng hiện nay có thểthấy thương mai điện tử là một bộ phận cấu thành quan trọng có giá trị và tốc tăngtrưởng cao trong những năm gần đây góp phần thúc đẩy phát triển KTS ở ViệtNam.

Hiện nay, xu hướng ứng dụng phần mềm và sử dụng công nghệ di động đangphát triển nhanh và trở thành thói quen trong sinh hoạt, công việc hằng ngày củangười dân, trong quản lý, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp bởi nóđem lại nhiều thuận lợi, tiết kiệm thời gian, tiết kiệm chi phí cho người sử dụng.Đây là một xu hướng tất yếu trong điều kiện khi cuộc cách mạng công nghiệp lầnthứ tư phát triển với tốc độ nhanh và quy mô lớn như hiện nay, đồng thời cũng thểhiện được một tiềm năng và triển vọng của thị trường Việt Nam về phát triển Kinh

tế số trong thời gian tới

3 Những thành tựu to lớn và sự tăng trưởng đột phá của kinh tế số

Báo cáo "Nền kinh tế số Đông Nam Á năm 2019" do Google, Temasek và Bainthực hiện nhấn mạnh những xu hướng nổi bật nhất của ngành Công nghiệp số đượcghi nhận trong năm 2019, phân tích tiềm năng hiện tại và tương lai của nền kinh tế

số Đông Nam Á tại 6 thị trường lớn nhất bao gồm Indonesia, Malaysia,Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam Số liệu cho thấy, nền kinh tế số củakhu vực vừa đạt một cột mốc mới, chạm ngưỡng 100 tỷ USD lần đầu tiên vào

2020, tăng 72 tỷ USD so với năm 2019 Nền kinh tế số tại Malaysia, Philippines,Singapore và Thái Lan đang tăng trưởng ở mức từ 20% đến 30% hằng năm

Trong khu vực ASEAN, theo Báo cáo e-Conomy SEA 2020, chỉ tính riêng cấuphần kinh tế số Internet/nền tảng năm 2020 đã đạt khoảng 105 tỷ USD (tăng 5% sovới năm 2019) và dự kiến đến năm 2025 sẽ đạt 309 tỷ USD Indonesia là nước códoanh thu kinh tế số Internet/nền tảng cao nhất với 44 tỷ USD năm 2020, tiếp theo

là Thái Lan với 18 tỷ USD và Việt Nam với 14 tỷ USD

Theo Báo cáo e-Conomy SEA năm 2020, chỉ tính riêng cấu phần kinh tế sốInternet/nền tảng, Việt Nam đã đạt 14 tỷ USD, đứng thứ 3 ASEAN, nhưng là nước

có tốc độ tăng trưởng trong lĩnh vực này cao nhất với mức tăng 16%, nước có mứctăng cao tiếp theo là Indonesia với 11%, và Thái Lan 7% Báo cáo này cũng dự báođến năm 2025, kinh tế số Internet/nền tảng Việt Nam sẽ đạt mức 52 tỷ USD Riêngnăm 2021, Tổng cục Thống kê ước tính kinh tế số Việt Nam đạt khoảng 163 tỷUSD, chiếm khoảng 8,2% GDP cả nước, trong đó cấu phần kinh tế số ICT/VT đạt

126 tỷ USD, chiếm 5,5% GDP, kinh tế số Internet/nền tảng đạt 14 tỷ USD, chiếm1% GDP và kinh tế số ngành/lĩnh vực đạt khoảng 23 tỷ USD, chiếm 1,7% GDP

Trong 5 năm qua, Kinh tế số đã đóng góp một phần không nhỏ vào tăng trưởngkinh tế Việt Nam, cụ thể: Năm 2015, KTS đạt quy mô khoảng 3 tỷ USD nhưng đếnnăm 2018 đạt 9 tỷ; năm 2019 đạt 12 tỷ USD (đóng góp 5% GDP quốc gia trong