Giáo trình môn Bố cục doc

Mục tiêu:- Kiến thức: Nắm được những kiến thức cơ bản của Bố cục tranh - Kỹ năng: Vẽ được một số tranh với những đề tài gần gũi cuộc sống của sinhviên, có thể dạy tốt môn vẽ tranh ở các

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG: 1

1 Khái niệm: 1

2 Những yếu tố cơ bản trong bố cục tranh 4

2.1 Ý tưởng 4

2.2 Hình mảng và đậm nhạt 5

2.3 Hình tượng 6

2.4 Đường nét và nhịp điệu 7

2.5 Màu sắc 11

3 Quan hệ giữa nội dung và hình thức 14

4.2 Bố cục hình tam giác 15

4.3 Bố cục hình chữ nhật và các dạng bố cục khác 16

5 Phương pháp xây dựng bố cục tranh 17

5.1 Nghiên cứu lựa chọn nội dung chủ đề, tìm ý tưởng bố cục 17

5.2 Tìm tư liệu để xây dựng bố cục tranh 18

5.3 Xây dựng hình tượng nhân vật 19

5.4 Lựa chọn hình thức bố cục 20

5.5 Phác thảo bố cục mảng đen trắng, màu 21

5.6 Thể hiện tranh( phóng hình, tìm hình, vẽ màu) 22

8 Bài tập thực hành : 25

8.1 Bài tập 1: Đề tài tự do 25 tiết (10 + 15) – Khổ giấy 30 cm x 40 cm 25

8.2 Bài tập 2: Đề tài Thiếu nhi 30 tiết (15+15) – Khổ giấy 40 cm x 60 cm 25

8.3 Bài tập 3: Đề tài sinh hoạt 30 tiết (15+15) – Khổ giấy 40 cm x 60 cm 26

8.4 Bài tập 4: Đề tài lễ hội 30 tiết ( 15+15) – Khổ giấy 45 cm x 60 cm 26

8.5 Bài thi học phần theo đề thi 30 tiết (15+15) – Khổ giấy 45 cm x 60 cm 27

HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN: 27

TÀI LIỆU THAM KHẢO 29

Mục tiêu:

- Kiến thức: Nắm được những kiến thức cơ bản của Bố cục tranh

- Kỹ năng: Vẽ được một số tranh với những đề tài gần gũi cuộc sống của sinhviên, có thể dạy tốt môn vẽ tranh ở các bậc học: Đại học, Cao đẳng, THCN, THCS vàTiểu học

- Thái độ: Hiểu và nâng cao vẻ đẹp của Hiện thực, thấy được giá trị của tácphẩm Hội họa trong đời sống

Điều cần biết trước:

- Để thực hiện tốt bài tập này, người học cần biết và nắm vững các kiến thức cơbản về màu sắc trong các bài học Trang trí

-Biết vận dụng các kiển thức từ những bài học môn hình họa đậm, nhạt, tươngquan giữa các yếu tố tạo hình

- Nắm được kiến thức về Luật xa gần, Giải phẫu tạo hình

- Biết cách ghi chép lấy tư liệu phục vụ học tập bộ môn

NỘI DUNG:

1 Khái niệm:

Trong các loại hình nghệ thuật, Hội hoạ là loại hình nghệ thuật thị giác, nómang tính tạo hình trực tiếp thông qua các yếu tố hình khối, màu sắc, đường nét, nhịpđiệu Hội họa còn là một loại hình nghệ thuật không gian, nó tái tạo không gian bachiều trên mặt phẳng hai chiều theo kiểu phương Tây hoặc là không gian ước lệ theotạo hình phương Đông Để vẽ được một bức tranh mang giá trị nghệ thuật đòi hỏingười học phải nắm được những cơ sở khoa học đó của hội họa, trong đó bố cục là

một môn học không thể thiếu của sáng tác hội họa Bố cục chính là phương pháp tựrèn luyện bằng nhận thức và thực hành, của học sinh- sinh viên mỹ thuật Có thể nói,

bố cục là phương pháp tìm tòi, xác định một hình thức biểu đạt thích hợp cho một nộidung tranh có trong ý đồ của người vẽ Quá trình này vừa là quá trình làm việc vừa làquá trình nghiên cứu thể nghiệm và sáng tạo

Khái quát hơn nữa, bố cục là phương pháp làm việc mang tính chiến lược, trướckhi đi vào diễn tả hoàn chỉnh, nhằm xác định hình thức biểu đạt hữu hiệu nhất cho việcxây dựng một hình tượng nghệ thuật- một nội dung bằng ngôn ngữ của nghệ thuậthội họa như: Đường nét, hình mảng, màu sắc, đậm, nhạt, chất cảm Người nghệ sĩbằng những năng lực sáng tạo của mình đã tái tạo hiện thực khách quan trên tác phẩmnghệ thuật Như vậy Bố cục là dùng ngôn ngữ của hội họa như hình mảng, đường nét,đậm nhạt, màu s¾c, chất cảm để sắp xếp trên một mặt phẳng, trong một khuôn khổnhất định về một nội dung, chủ đề mà người vẽ cần thể hiện Bố cục là sự sắp xếp, sắpđặt các yếu tố của nghệ thuật tạo hình sao cho hợp lý và đẹp mắt

Nói cách khác, bố cục là phương pháp rèn luyện cả bằng nhận thức và trongthực hành của sinh viên mỹ thuật là phương pháp làm việc tổng hòa các yếu tố nhưđường nét, hình thể, đậm nhạt, màu sắc, chất cảm,…tìm ra một giải pháp tối ưu cho

bức tranh Bố cục còn gọi là sự tìm tòi, xác định một hình thức biểu đạt thích hợp nhất cho một nội dung tranh có trong ý tưởng của tác giả Quá trình này vừa là quá trình làm việc, vừa là quá trình nghiên cứu, thể nghiệm và sáng tạo.

Bố cục còn được hiểu là sự sắp xếp các ngôn ngữ tạo hình bao gồm: Đường nét,màu sắc, hình khối theo một trật tự logíc được tạo trên không gian, mặt phẳng Tuỳthuôc vào mỗi loại hình Nghệ thuật mà có những cách thức bố cục khác nhau

Hội họa diễn tả không gian ba chiều trên mặt phẳng hai chiều Nói như vậykhông có nghĩa là không gian ước lệ của hội họa phương đông, không tả chiều sâukhối tích thì không gọi là hội họa mà ở đây là do những quan niệm tạo hình khác nhau.

Với người Phương Tây thì thiên nhiều về “Tả”, là tả thực Điều này thấy rất rõ trong lịch sử Mỹ thuật Phương Tây Còn với hội họa Phương Đông lại với quan niệm “Gợi” chứ không “Tả”, và là Gợi cái gì? Đó là gợi cái thần, cái hồn, cái tình trong tranh Vậy

nên nhìn vào một tác phẩm hội họa Phương đông không thể lấy tiêu chí của hội họaPhương tây để nhận xét, không phải để xem họa sỹ tả khối, tả chất, tả ánh sáng, khônggian hay tả màu sắc như thế nào mà ở đó nó thuần túy về tinh thần, là vũ trụ quan, thếgiới quan, nhân sinh quan của họa gia lồng trong đó Hai quan điểm về nghệ thuậtkhông giống nhau dẫn đến cách xây dựng tác phẩm hội họa cũng khác nhau bởi vì thếxây dựng một bố cục cũng không giống nhau Với hội họa Phương tây từ ký họa, phácthảo đến xây dựng hoàn thiện tác phẩm là một trật tự nhất định, nhưng đối với họa giaTrung Quốc, Nhật Bản không cần phải như vậy Sự tích luỹ sẽ tạo điều kiện cho sángtạo bố cục mà không cần phác thảo Nó vẫn là một quá trình làm việc từ tiệm tiến đếnđột biến và thông qua thị giác trực tiếp Đó là cách nghiên cứu của Từ Bi Hồng khi vẽngựa

Tranh ngựa của Từ Bi Hồng

2 Những yếu tố cơ bản trong bố cục tranh

2.1 Ý tưởng

Người vẽ vốn có thị giác nhạy cảm, không phải đối với những thông tin thôngbáo mà chủ yếu là những thông tin thẩm mỹ, tức là cái đẹp Do thị giác đem lại và cónhững kích thích, những rung động hay còn gọi là những cảm hứng, nhạy bén vớithông tin thẩm mỹ và nhẹ hơn với thông tin lý trí Nói cho đúng thì bất kỳ ở đâu, lúcnào, đối với người vẽ cũng có thể phát hiện những ý vị hài hòa của thiên nhiên và cuộcsống từ đó nảy sinh trong họ nguồn hứng khởi trực tiếp với đối tượng ghi nhận được.Nhờ tiếp xúc nhiều lần những thứ đó nguồn cảm hứng sẽ đi vào trí nhớ Từ những kíchthích ban đầu của thị giác và những cảm hứng, họ có nhiều diễn biến tâm lý khác nhau

do cá tính, do có liên tưởng họ sẽ có mong muốn được tái hiện bằng các yếu tố tạohình hoặc ở hình nét, màu sắc hoặc ở ánh sáng, không gian hay ở nhịp điệu cấu trúc …

ý đồ để nảy sinh nguồn hứng khởi là những điều vô cùng phong phú đa dạng, nhưngchắc chắn rằng, người ta đã chấp nhận những khó khăn và trăn trở Chúng ta biết có rấtnhiều bố cục đã được hình thành rất mau lẹ trong những giây phút nổi hứng của ngườihọa sĩ Trong sáng tạo nghệ thuật ở bất cứ loại hình nào, sự cảm nhận trước thiênnhiên, cuộc sống và con người là điều kiện tiên quyết cho sự ra đời của tác phẩm.Thông qua các giác quan, người ta cảm nhận được thế giới bên ngoài Sự cảm nhận

này tác động vào con người từ thiên nhiên, cuộc sống và xã hội Nó được bắt nguồn từmột cảm xúc hoặc từ một kích thích nào đó Có nó cũng xuất phát từ một câu chuyện,một giai thoại, tình huống có sẵn hay từ sự vận dụng có sẵn, suy nghĩ và suy luận liên

hệ bản thân từ mỗi con người trước hiện tượng sự vật đó Những cảm nhận này đượcxuất hiện hình thành từ nhu cầu sáng tạo, từ tác động của tư duy tình cảm và tinh thầncủa người vẽ

2.2 Hình mảng và đậm nhạt

Nghệ thuật hội hoạ là một nghệ thuật mặt phẳng vì trên đó chứa đựng toàn bộtất cả mọi hiệu quả mô tả Giữa các hình thể có các mối liên hệ tương tác rất phongphú Mối liên hệ này thực ra không đơn giản, chúng có những mối liên hệ với nhau vớigóp phần vào sự hoàn thiện của tác phẩm Mối quan hệ tương tác giữa các hình mảngdẫn đến những tác động thị giác, hiệu quả không gian thậm chí là cả những tác độngđến tâm sinh lý của con người Về mặt thực tiễn, bất cứ hoạ sĩ nào từ xưa đến nay đềuphải xây dựng mối quan hệ các hình mảng và đậm nhạt để xây dựng tác phẩm nghệthuật ở mỗi hoạ sĩ đều có cách thức sáng tạo riêng Có thể nói lịch sử hội hoạ là lịch

sử của các trào lưu, các khuynh hướng tìm tòi khả năng biểu đạt của hội hoạ Đến naycác hình thức phối kết hợp các yếu tố tạo hình đã hết sức đa dạng và phong phú

Đầu tiên con người nhận thức cảm xúc thẩm mỹ thông qua hình ảnh đượctruyền tải qua kênh thị giác Hình biểu hiện một thông tin nhận thức về sự vật cụ thể.Người ta biểu hiện hình thể và đặc điểm của sự vật rất rõ nét có thể nói là rất hiệnthực Đây là biểu thị sự quan sát và ghi nhớ hình thể có chú tâm và đầu tư trí nhớ vềhình dạng Hình trong hội họa mang tính tổng hợp nhiều yếu tố tạo hình Hình cảmnhận qua thị giác mang ý nghĩa cái nhìn cụ thể, hình cơ bản mang ý nghĩa khái quátbiểu trưng, hình nhịp điệu phản ánh tính quy luật của tự nhiên, hình cấu trúc mang lýtrí con người, hình động thể hiện cái động và cái quy luật cân xứng - hài hòa Hìnhbiểu đạt được rõ nét ý niệm của người vẽ, đồng thời nó biểu hiện cả ý niệm cảm xúc,sáng tạo thẩm mỹ và cá tính riêng và khí chất của cá nhân nữa Về phương pháp tổ hợphình có hai loại mang hai khuynh hướng khác nhau:

Thứ nhất là khuynh hướng phản ánh cái nhìn hiện thực Hình là hình ảnh kháiquát hiện thực nhưng được thể hiện một cách biểu cảm hơn, sâu sắc hơn, thẩm mỹ hơn

và có cá tính hơn

Thứ hai là khuynh phản ánh trí tưởng tượng, phản ánh giấc mơ, cảm giác, tâmtrạng, lý trí, tư tưởng, hoặc ý niệm siêu thực và trừu tượng của con người Loại nàythường chỉ lấy một phần cái nhìn thị giác còn phần lớn phản ánh tư duy Về phongcách hình có bốn loại:

- Thiên về cấu trúc cân xứng ngang bằng xổ thẳng

- Thiên về cái động, cái nhịp điệu, cái liên tục

- Thiên về cái kỳ lạ, quái dị lạ mắt

- Thiên về cái đẹp mang tính trang trí

Như vậy có nhiều xu hướng khác nhau với sự biểu hiện khác nhau của hìnhnhưng tất cả đều mang một đặc điểm chung là để người xem cảm nhận được ý đồ sángtạo của họa sỹ và nó cũng biểu đạt một khuynh hướng cấu tạo nên hình

Mảng là sự ghép nối giữa hai hoặc nhiều loại hình với nhau Một mảng có vẻđẹp của nhiều loại hình, nó có chu vi không gợi rõ một hình mà chứa trong nó rấtnhiều hình, nhiều cấu trúc đường nét đậm nhạt, màu sắc, chất cảm, đặc- rỗng, mật độdày đặc hay thưa thớt Từ nét và hình trong tranh người ta có thể bố trí một mảng hoặcnhiều mảng xen kẽ là các khoảng trống Trong mỗi mảng chứa đựng nhiều người, từ

đó xem suy ra ý nghĩa phản ánh của ý tưởng tác giả thông qua hình thể nhiều loại và

cả các yếu tố tạo hình khác được tổ hợp vào mảng mà thấu hiểu Trên bề mặt củamảng người ta có thể sử dụng đậm, nhạt, màu sắc nhất là các tổ hợp nét Ta cảm nhậnđược giá trị biểu đạt của ngôn ngữ trên mảng không chỉ có những nét độc lập mà còn

là sự liên kết của cả một hệ thống nét trên mảng, nét còn tạo ra những hướng chuyểnđộng trên mảng như tranh sóng của Nhật Bản Hay tranh của Vangoth vẽ mây trên bầutrời đêm, nét đã tạo cho cả bầu trời trình tự đang chuyển động Trong tranh của PaulKilee và Mondriau sự cân bằng của mảng và màu được nét đóng khung tạo sự cânbằng ổn định Tranh khắc gỗ dân gian Đông Hồ mảng màu tuy thay đổi đậm nhạt theokhông gian xa gần và khối, nhưng nó đã được hệ thống nét làm rõ hình chi tiết và cả

sự ổn định trên mặt tranh

2.3 Hình tượng

Hình tượng trong sáng tác được xây dựng bởi sự quan tâm của người vẽ Khôngnhư ở hình nghiên cứu mà nó phải tổ chức trong một kết cấu hoàn toàn mới nhưng dựatrên cơ sở hình nghiên cứu, những tư liệu ghi chép từ thực tế mà người vẽ đã khai tháchình tượng đưa vào tranh là hình được xây dựng trên sự cô đọng nhất của hình nghiêncứu Nó không còn giống hoàn toàn như hình ghi chép mặc dù cả hai cùng sử dụngphương tiện tạo hình Hình tượng đưa vào sáng tác tranh là sự kết hợp giữa hình cóthật và hình trong tư duy của người vẽ, giữa hình nhìn thấy và hình trong đầu (tưởngtượng, ý niệm, hình bằng trí nhớ …) để làm cho hai cái đó hòa hợp thì người vẽ trảiqua quá trình suy ngẫm và tìm tòi để sáng tạo Từ hình tưởng tượng trong ý thức củangười vẽ được thể hiện dần ngày càng rõ nét cụ thể … trở thành cái mà người ta có thểcảm thấy được Vì vậy hình tượng nghệ thuật vừa có cái thực vừa có cái hư cấu củangười vẽ Sự cần thiết đầu tiên cho người vẽ là cần phải thông qua một hình thể để đitới sự biểu hiện của cảm giác, của tình cảm, ý thức, quan niệm, tư tưởng sáng tạo củamình qua hình tượng đó Chính vì vậy hình tượng vừa là nội dung lại vừa là hình thứccủa tác phẩm nghệ thuật Nó vừa là cái riêng của người họa sỹ nhưng phảI khái quát

được cả cái chung của xã hội, có như vậy hình tượng đó mới có được sức sống lâu dài.

Để làm được điều đó việc đầu tiên của người vẽ là sự kích thích, xúc cảm thị giác tiếptheo là tình cảm và tài năng sáng tạo của người vẽ Những yếu tố có thật tưởng như rờirạc trong cuộc sống khi được đưa vào tranh như đưa vào trong một cái lò lớn phức tạpchịu sự điều tiết của người vẽ với những: nét, mảng, hình, màu sắc, chất cảm … luônluôn thay đổi được xây dựng bởi hàng nghìn cách khác nhau để trở thành hình tượngnghệ thuật

Những nghiên cứu của người vẽ trở thành hình tượng nghệ thuật ví dụ khi vẽ chândung, tĩnh vật trở thành một tác phẩm những hình tượng nghệ thuật mang giá trị nghệthuật Người vẽ đã khái quát, điển hình hơn được hình tượng Nó vượt qua sự nghiêncứu cơ bản, ghi chép thật như bức tranh Lagiocong của Léoner de vinci Nhưng để đạtđược như vậy thì trước đó người vẽ phải nghiên cứu nhiều, nắm vững được phép cơbản của hội họa Tóm lại hình tượng nghệ thuật được xây dựng theo ý tưởng của người

vẽ về cuộc sống và con người tạo vật hình thể là sự kết hợp một hoặc nhiều các loạihình nghiên cứu của người vẽ phải học tập, thấu hiểu thuần thục để làm cơ sở cho việcsáng tạo ra hình tượng nghệ thuật Từ những loại hình nghiên cứu:

- Hình thị giác (hình họa, con người, tạo vật, thiên nhiên …)

- Hình tư duy, hình khái quát, kỷ hà

hóa tất cả các thu nhận thị giác, ấn tượng thị giác đưa hình khối thành đường nét đặctrưng, xúc tích, khai thác triệt để những đặc thù của sự vật đạt những hiệu quả theo ý

đồ sáng tạo Nghệ sĩ Ai Cập diễn tả các nhân vật bằng đường viền uyển chuyển và sựkết hợp cái nhìn ở các diện khác nhau, trên một mặt phẳng Thân người trên một mặtphẳng được nhìn đồng thời ở ba góc độ nhìn khác nhau, đầu và chân tay vẽ theo hướngnghiêng trong khi mắt, ngực tả hướng chính diện, bụng và hông vẽ nghiêng 3/4 Mỗi

bộ phận của cơ thể được miêu tả bằng những nét đại cương nhất về hình thái Khôngphải diễn tả bằng một điểm nhìn thông thường của quy luật thị giác, bằng phươngpháp kết hợp nhiều điểm nhìn trên cùng một đối tượng nhưng nhờ sự biểu đạt của néthình tượng trong tranh không bị phi lý mà ngược lại nó còn tạo ra một hình ảnh trọnvẹn và đầy đủ hơn, vẫn hài hoà với thị giác thông thường của người xem

Săn chim, bích hoạ Ai Cập cổ đại

Đường nét trong một bức tranh đôi khi hiện ra mạnh mẽ, rõ ràng như trong cáctác phẩm của Gau Giun, Matisse … Cũng có khi nét ẩn biến đi chỉ còn là giới hạn giữa

sự vật với không gian như phong cách ấn tượng, khi đó trên bức tranh chỉ còn lànhững nhát bút ngẫu hứng đầy sức biểu cảm

Hai thiếu nữ bên bờ biển 1891, tranh sơn dầu của Gauguin

Cô gái cầm ô 1875, tranh sơn dầu của Monet

Trong các tác phẩm tạo hình, ngoài vấn đề nét mô tả hình thù đối tượng của thịgiác mà còn thể hiện sự chuyển động, diễn đạt không gian sáng tối, diễn tả chất củanét Tổ hợp lại là tính biểu cảm của nét đạt đến cái đẹp thẩm mỹ và thể hiện rõ ý đồ tưtưởng của một bức tranh Từ những tính chất của nét, người vẽ luôn tìm đến mộtphương pháp biểu tả, biểu cảm phù hợp với đối tượng nhân vật trong tác phẩm Thông

qua các tính chất của đường nét đối với cảm nhận của thị giác chúng ta thấy rõ sựphong phú đa dạng của sự biểu cảm của đường nét Do vậy, nghệ thuật luôn vươn tớicái đẹp khó nắm bắt và người vẽ luôn đi tìm cho mình một bút pháp riêng trong cácngôn ngữ tạo hình.

Khi vẽ tranh, người vẽ bao giờ cũng phác qua ý đồ bố cục của mình là đườngnét Vì vậy đường nét là sự khởi thủ là phần cốt lõi cho một bức tranh Đường nétkhông những mô tả được hình thức, không gian tạo chất mà còn diễn tả được sự vậnđộng hay tĩnh tại của một sự vật Cao hơn còn biểu đạt được trạng thái tình cảm củacon người đối với sự vật, khái quát hóa, sáng tạo nên hình tượng trang sức biểu cảmtạo nên giá trị thẩm mỹ nghệ thuật Đường nét có cuộc sống lâu dài và rộng khắp trongthế giới tạo hình Từ các tác phẩm nguyên thủy trong hang, trên đá đến hội họa cổ điểnhay trừu tượng, tranh kiến trúc và rõ rệt nhất là trong đồ họa Trong tranh dân giannước ta, nét được sử dụng với một khả năng phong phú nhằm diễn hình, tả khối, tạocác đường chu vi giới hạn các mảng có tính khái quát cao và là nòng cốt trong cấu trúchình thể Nét đen to khoẻ có khả năng làm vai trò trung gian cho màu sắc hài hòa màkhông bị khô cứng Bên cạnh những nét mảnh mềm bay bướm, diễn tả từng chi tiết,

mô tả cách điệu sự vật làm các bức tranh phong phú sinh động Như bức "gà đàn”,

“đấu vật”, “lợn ăn lá dáy” … Tranh khắc gỗ dân gian Đông Hồ thể hiện bằng lối vẽmang tính chất ước lệ, khái quát cao Từ lối vẽ nhập tâm (trí nhớ và quen tay) xâydựng hình thể cho một bức tranh, nó không phụ thuộc vào thời gian, địa điểm sự kiện,

tự do xử lý các hình thức bố cục Đường nét trong tranh mộc mạc, khoẻ khoắn, phongcách vẽ rõ ràng mạch lạc, dễ xem, dễ hiểu, màu sắc rực rỡ, tương phản vui mắt, hấpdẫn người xem Đó chính là tài năng sáng tạo của các nghệ nhân xưa

Tranh khắc gỗ của Utamaro

2.5 Màu sắc

Màu sắc được xem là một trong những yếu tố cấu thành ngôn ngữ hộihọa từ khi những chất liệu có màu được chế tạo và sử dụng vào việc vẽ tranh Khôngchỉ vậy, chất màu còn được dùng để trang hoàng đủ loại vật phẩm do con người làm

ra, tuy khác biệt với thiên nhiên nhưng không mâu thuẫn mà ngược lại còn rất hòa hợpvới thiên nhiên Chất liệu màu chỉ tương ứng chứ không tương đồng với màu sắc tựnhiên nhưng đối với cảm nhận thị giác thì việc xử lý vẫn không ra ngoài tự nhiên Vìvậy sự tìm hiểu quy luật đó là cần thiết đối với bất kỳ công việc nào liên quan đến màusắc Vấn đề có thể nhìn từ nhiều góc độ và kết quả ghi nhận ở mỗi góc độ khác: khoahọc xác nhận rằng ánh sáng và các vật thể đều vô sắc nhưng vẫn cho thấy có màu là dotác dụng kết hợp giữa quang học và thị giác, gọi là hiệu ứng quang sinh lý Con mắtthế gian lại coi màu sắc là thuộc tính vật thể liên kết với hình dáng, giúp ta phân biệtvật này với vật kia Còn đối với hội họa thì màu sắc là nhân tố biểu hiện tình cảm về

vẻ đẹp của không gian và hình thể, trong cuộc sống cũng như trong tác phẩm Dướigóc độ hội hoạ thì sắc và màu được ghép chung trong khái niệm màu sắc một trongnhững biểu hiện bên ngoài làm rõ thêm đặc điểm của mỗi vật thể Điều đáng ghi nhận

là màu sắc không sẵn có mà được sinh ra từ vô sắc Khoa học đã giải thích rằng: ánhsáng vốn trong suốt và không màu, khi va đập vào bề mặt vật thể rồi truyền tới mắt ta

sẽ gây một hiệu ứng là hiệu ứng quang sinh lý khiến cái vô sắc thành hữu sắc Vì vậy,chỉ những đối tượng được chiếu sáng mới thật sự có ý nghĩa trong việc chuyển hóa cácgiải sóng ánh sáng thành màu sắc Sự hiển thị của tất cả các màu thực chất là kết quảpha trộn hết sức kỳ diệu từ ba màu gốc phát sinh do hiệu ứng quang sinh lý là lam, lục,

đỏ Nói chính xác hơn là ba màu này kết hợp với ánh sáng và tức thì trong không gianvẫn tồn tại những bộ phận hấp thụ ánh sáng như các khoảng đen tạo vùng tối và những

bộ phận để ánh sáng truyền qua, không gây va đập nên không phản xạ tới mắt như cácvật trong suốt và khoảng không Vì sự kết hợp đó mà toàn thể không gian được lấpđầy màu sắc mà nhờ vậy mà các màu đi với nhau trong quan hệ nào cũng được điềuchỉnh để đi đến hòa hợp Màu sắc đem lại cho con người những cảm giác và cảm nhậnhết sức phong phú về thiên nhiên và còn phát hiện nhiều thi vị của cuộc sống Có haitác động chính của màu sắc với cơ thể con người đó là tác động về tâm lý và sinh lý.Những phản ứng về mặt tư duy, nhận thức khiến ta có những biến đổi về trạng tháitình cảm như vui, buồn … khi bị màu sắc tác động Nói chung những màu tươi thường

có tác dụng kích thích, hưng phấn, tạo nên sự vui vẻ náo nhiệt do đó nó hay có mặttrong các cuộc vui như cưới hỏi, tiệc tùng Những màu dịu đem lại sự thư giãn, nhẹnhàng, thoải mái Những màu trầm, tối thường đi với tâm trạng u uất, buồn chán, songđôi khi cũng thích hợp với nếp tư duy sâu lặng và thanh tao Về sinh lý là những phản

ứng sinh học của cơ thể khi tiếp nhận màu như nóng bức, mát mẻ, sảng khoái hay mệtmỏi Những phản ứng này hoàn toàn giống nhau đối với tất cả mọi người

Cá vàng 1911, sơn dầu của Matisse

Màu sắc luôn là ngôn ngữ quan trọng trong phương thức biểu đạt của hội họa,người ta còn gọi hội họa là nghệ thuật của màu sắc Nếu hình thể gắn nhiều với lý tríthì màu sắc là tiếng nói của trái tim Ngoài ra, ý nghĩa của màu sắc trong hội họa còn

là sự tổng hợp các đặc tính của nó qua nhiều lĩnh vực: triết học, khoa học, tâm lý học

và cả tâm linh Vì vậy nó có một vai trò quan trọng trong việc mô tả thế giới kháchquan, thể hiện nội dung đề tài và bộc lộ tình cảm của tác giả Như vậy để đánh giá hiệuquả của yếu tố màu sắc trong hội họa phải là sự tổng hoà của nhiều lĩnh vực khác nhaumới có thể cảm nhận đầy đủ và trọn vẹn về nó

Khi mô tả sự vật trên mặt phẳng, người vẽ không thể không chú ý tới việc nắmbắt và tái hiện mọi thuộc tính của nó như hình khối, màu sắc, đường nét Màu sắcngoài việc lột tả hay gợi tả đối tượng cho chính xác thì nó còn có tác dụng tăng hiệuquả thẩm mỹ Nếu thiếu màu thì dường như bức tranh không thỏa mãn mắt nhìn, khithông tin truyền đạt đầy đủ thì giá trị biểu cảm cũng có tác dụng hơn Màu sắc trongthiên nhiên tuy đẹp nhưng không thể đưa y nguyên vào tranh được mà chúng ta phảibiến hóa chúng và phải đặt chúng trong một quan hệ khác Tả được đúng màu sắc của

sự vật là tốt và tăng sự biểu cảm nhưng khi đưa vào tranh ta phải đặt trong một tươngquan Có những màu nếu để nguyên gốc mà đưa lên tranh thì không đạt, mặc dù trongthực tế thì đối tượng chính là màu đó Người ta phải pha thêm bớt nhiều màu khác thìmới ra được Có thể căn cứ vào điều đó để biết người nào là nghiệp dư Màu lục củathiên nhiên rất đẹp đó là xanh lá cây, màu xanh của cây cỏ, đồng lúa … nhưng khi đưavào tranh mà giữ nguyên màu lục thì lại không ra, trông rất giả tạo Kinh nghiệm khi

tả cây cối, tỉ lệ các màu khác chiếm nhiều hơn, ví dụ đỏ, vàng đất, nâu là những màuluôn xuất hiện xen kẽ cạnh màu lục Thậm chí không dùng màu lục nguyên gốc mà lạipha từ những màu khác như vàng và lam, vàng đất và lơ … thì mới ra màu của cây cỏhợp lý đưa lên tranh Điều đó chứng tỏ sự biến hóa tinh tế của màu sắc trên tranh.Ngoài ra còn là sự thêm bớt các yếu tố khi đưa vào tranh Khả năng thêm bớt, giagiảm, biến hóa thể hiện được trình độ, khả năng cảm thụ về màu của người vẽ Trênbức tranh người vẽ phải có được sự chủ động tới các yếu tố như hình khối, đường nét

và màu sắc Mối quan hệ mật thiết giữa hình và màu bổ sung hỗ trợ cho nhau

Hiên nhà ở Sainte – Adresse 1867, sơn dầu của Monet

Trong học tập và nghiên cứu khả năng màu sắc còn phụ thuộc vào thể trạng củatừng người, hay còn gọi là tạng Có những người có năng khiếu đặc b iệt về một mặtnày song lại yếu kém ở mặt kia Trong việc xử lý màu sắc ta có thể phân ra làm 3 loại:

Một là, dạng có khả năng chép lại từ mặt phẳng thích hợp việc chép tranh Cóthể chép chính xác màu từ một phác thảo, bức tranh

Hai là, dạng có khả năng chép được màu từ không gian và mặt phẳng Có thể vẽtrực tiếp với các đối tượng xung quanh Dạng này có thể sao chép đúng màu từ thiênnhiên, thích hợp với phong cách hiện thực

Ba là, dạng không có khả năng sao chép một cách chính xác đối tượng từ khônggian cũng như trên mặt phẳng Thích hợp cho việc sáng tác tự do, theo các khuynhhướng cách tân như biểu hiện trừu tượng …

Đó là tạng của mỗi cá nhân đã có từ khi chưa được đào tạo chính quy Còn đốivới người đã đi học phải rèn luyện để đủ được cả 3 khả năng trên Để rèn luyện được

đủ 3 khả năng trên đòi hỏi phải học nghiêm túc theo chương trình các bài tập từ dễ đếnkhó của môn trang trí và môn bố cục

Nghệ thuật hội họa không thể thiếu màu sắc, đó là nơi người vẽ xây dựng tácphẩm qua sự rung động của tâm hôn Màu sắc biến hóa khôn lường trước sự vận động

của cuộc sống Người vẽ trong sự sáng tạo của mình có thể gây tác động tích cực tớimọi người thông qua màu sắc Màu giúp người vẽ truyền tải được tâm tư tình cảmcũng như các yếu tố thẩm mỹ, tư tưởng, tư duy, nó cũng là sợi dây kết nối giữa tác giả

và người thưởng thức tranh Màu sắc là cái đẹp mang tính trực cảm để khán giả có thểcảm thụ một cách tức thời Lịch sử hội hoạ đôI khi là lịch sử của những phương thứcbiểu đạt màu sắc, nó giúp hội họa ngày càng phong phú và đa dạng

3 Quan hệ giữa nội dung và hình thức

Những nội dung cụ thể của tự nhiên, cuộc sống kể không hết, chúng ta có thểkhai thác và phản ánh thường xuyên trong nghệ thuật bằng nhịp điệu uyên nguyên củatiềm thức và bằng tính “người” được khắc nét in sâu Ai biết được từ bao giờ cái nhịpđiệu tuần hoàn của vũ trụ xuân-hạ-thu-đông…nhịp nhân sinh: khóc, cười, hít, thở…đãthấm sâu vào tâm hồn chúng ta để biến nhịp sống nhân gian thành những sáng tạonghệ thuật

Trên thực tế, nhịp sống sôi động cuốn chúng ta đi trăm ngả, nghệ sĩ chắt lọcnhững ngả đường xúc cảm để dẫn dắt người thưởng thức tìm lại chính nét bình dị vốn

có của của sống với những xúc cảm, nhận thức phong phú gần gũi với chính mình Đểphản ánh cái nhịp điệu muôn màu của cuộc sống, với nghệ thuật tạo hình dựa vào sứcbiểu hiện qua các ngôn ngữ của nó Mà trước tiên với người vẽ phải tìm được cáctuyến cho hình thể, có nghĩa là tìm cho được những hình mang ý nghĩa khái quát nhất:cong, tròn hay lượn sóng, đường xoắn v.v., để tạo cái chục chính cho bức vẽ giốngnhư cái sống lưng nâng đỡ mỗi cơ thể con người Mỗi một hình khái quát đó, có thôngđiệp riêng của nó Ví dụ vẽ một nét cong trong một bức tranh, có thể nó là sự ghi nhậncác dáng của hình thể con người Nhưng cũng có khi nó là sự mãnh liệt của nét bút,đường bay Hay nó biểu hiện sự thoát ly, không bị ràng buộc vào cuộc sống thườngnhật trong một cấu trúc bằng đường cong phóng khoáng và mãnh liệt

Nội dung và hình thức là một mối quan hệ hữu cơ mang tính tiềm ẩn của mỗitác phẩm nghệ thuật, mỗi một hình thức đưa ra một nội dung cụ thể Ví dụ như khi ta

vẽ một bông hoa, bằng phương pháp tả thực ta có thể cho người xem thấy được toàn

bộ cái đẹp tự nhiên của bông hoa đó, thậm chí là xúc cảm hơn Nhưng khi ta diễn tả nóbằng những hình kỷ hà , xây dựng nên một cấu trúc khúc triết, vững chãi, khoẻ khoắn,màu sắc chắc mạnh thì lại tạo được thẩm mỹ với hiệu quả bất ngờ

Khi đặt các các hình vẽ vào bố cục trong một tác phẩm, người vẽ xác định ví trícác vật thể, đối tượng tạo hình trong những tương quan thuận mắt, hợp lý và hiệu quảthẩm mỹ đạt được chính nhờ những mối quan hệ giao đãi giữa vật, hình và màu sắc…tạo nên những không gian tạo hình mới Nghệ thuật không thể che đậy mà phải phơibầy cái nội dung thật trong cấu trúc hình thể trong bố cục bởi cái tương quan cứngmềm, hư thực, cái khéo léo hay hồn nhiên, lý trí hày tình cảm , cái trực giác hay dục