Giáo trình Môn Bố cục chất liệu Sơn dầu docx

LỜI NÓI ĐẦU Sơn dầu là một chất liệu cơ bản và tốt nhất của nghệ thuật hội họa Tranh sơndầu được sáng tác ở nhiều nước trên thế giới và là chất liệu dễ vẽ, dễ sử dụng.Ở nước ta tranh sơn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐAI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

Môn Bố cục chất liệu Sơn dầu

Hệ ĐHSP Mỹ thuật trường ĐHSP Nghệ thuật TW.

Người biên soạn: Th.s Nguyễn Thị Trang Ngà

HÀ NỘI 2011

MỤC LỤC

MỤC LỤC 2

2

LỜI NÓI ĐẦU 3

HỌC PHẦN II: BỐ CỤC CHẤT LIỆU SƠN DẦU 1

CHƯƠNG I: NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ CHẤT LIỆU SƠN DẦU 2

1.1 Khái quát chung về tranh sơn dầu 2

1.2 Khái quát về sự hình thành và phát triển của tranh sơn dầu 4

1.3 Tính chất và đặc điểm của tranh sơn dầu 5

1.4 Chất liệu, dụng cụ vẽ sơn dầu 6

1.5 Chuẩn bị vật liệu để vẽ 10

1.6 Phương pháp vẽ sơn dầu 11

1.7 Kỹ thuật cơ bản thể hiện chất liệu sơn dầu 17

CHƯƠNG II : NHỮNG KIẾN THỨC NÂNG CAO VỀ KỸ THUẬT VẼ TRANH SƠN DẦU 32

2.1 Tính biểu cảm của chất liệu 32

2.2 Nghiên cứu về kỹ thuật sơn dầu cổ điển 33

2.3 Nghiên cứu về kỹ thuật sơn dầu hiên đại 33

2.4 Hướng dẫn thực hiện 37

KẾT LUẬN 39

LỜI NÓI ĐẦU

Sơn dầu là một chất liệu cơ bản và tốt nhất của nghệ thuật hội họa Tranh sơndầu được sáng tác ở nhiều nước trên thế giới và là chất liệu dễ vẽ, dễ sử dụng.Ở nước

ta tranh sơn dầu cũng rất phát triển, nó ra đời từ khi có trường Mĩ thuật Đông dương

và đi song hành cùng với sự phát triển của nền hội họa hiện đại Trong đào tạo mĩthuật ở hệ đại học chất liệu sơn dầu luôn được dùng trong nghiên cứu và sáng tác, gầnnhư là chất liệu chính trong quá trình học tập

Môn Bố cục – Chất liệu Sơn dầu của chương trình Đại học Sư phạm Mỹ thuậtgồm 02 học phần: 01 học phần chính thức và 01 học phần tự chọn Giáo trình này tậptrung vào nội dung của học phần chính gồm 5 đơn vị học trình (150 tiết) Nội dunggiáo trình Bố cục – Chất liệu Sơn dầu chia làm 2 chương Chương 1 giới thiệu nhữngkiến thức cơ bản vẽ tranh sơn dầu: Sự hình thành và phát triển của nghệ thuật tranhsơn dầu, tính chất và đặc điểm của chất liệu dụng cụ , nguyên vật liệu để vẽ ,phươngpháp vẽ tranh sơn dầu và bài tập cơ bản bằng chất liệu sơn dầu Chương 2 một số kiếnthức nâng cao về kỹ thuật sơn dầu ,các tác phẩm và họa sĩ tiêu biểu của nghệ thuật sơnđâu, tính biểu cảm của tranh sơn đâu, phương pháp sáng tác tranh sơn mài

Học xong học phần, này người học hiểu phương pháp vẽ tranh sơn dầu, thấy đượcgiá trị và vẻ đẹp của nghệ thuật tranh sơn dầu Người học nắm được kiến thức, kỹthuật cơ bản từ đó sáng tác được tranh bằng chất liệu này

Người biên soạn

HỌC PHẦN II: BỐ CỤC CHẤT LIỆU SƠN DẦU

Thực tế, các giảng viên của tổ Trang trí vẫn chỉ lên lớp với bài soạn theo kinhnghiệm cá nhân và dựa vào đề cương bài giảng được xây dựng năm 2006 khi trườnglên Đại học, tham khảo các giáo trình khác của Bộ GD&ĐT và dựa trên những kinhnghiệm trong giảng dạy, sáng tác Chưa có giáo trình của hệ ĐHSP Các tài liệu thamkhảo và hướng dẫn cũng chưa thống nhất về nội dung, cấu trúc và phương pháp dạyhọc Đa số sinh viên chưa có đủ những thông tin, kiến thức theo chuẩn thống nhất,chưa có sự hướng dẫn về phương pháp học tập và nghiên cứu, đặc biệt là phương pháp

tự học theo xu hướng tích cực như hiện nay của chương trình ĐHSP Mỹ thuật

Vừa qua, Bộ bộ môn Bố cục có tiến hành biên soạn giáo trình mới theo chươngtrình đào tạo trình độ CĐSP Tuy vậy, so với yêu cầu và sự đổi mới về nội dung,phương pháp dạy học Mỹ thuật ở trình độ Đại học thì giáo trình này chỉ phù hợp cho

hệ Cao đẳng SP, vì thế cần phải có giáo trình phù hợp với chương trình ĐHSP và từngchuyên khoa chất liệu cụ thể là điều tất yếu

2 Mục tiêu:

- Sinh viên hiểu được thể loại tranh sơn dầu

- Nắm vững được kỹ thuật sơn dầu

- Thể hiện được các bài tập thực hành chất liệu sơn dầu

-Nâng cao kiến thức chung và hiểu biết về nghệ thuật hội họa

Điều cần biết trước:

- ĐÓ thực hiện tốt bài tập này, người học cần biết và nắm vững các kiểu kiếnthức cơ bản về chất liệu sơn dầu

-Biết vận dụng các kiến thức từ những bài học môn hình họa, trang trí bố cục,

ký họa…

-Tìm hiểu xem trước các bức tranh, các tác phẩm nghệ thuật hội họa qua sáchbáo, các cuộc triển lãm

- SV được học về khái niệm, sự hình thành và phát triển của nghệ thuật tranhsơn dầu, kỹ thuật thể hiện chất liệu và thực hành tốt các bài tập về chất liệu sơn dầu

Từ khi loài người biết vẽ, biết sáng tạo nghệ thuật họ luôn tìm các chất liệungày càng mang tính bền vững trong đó có chất liệu sơn dầu Ngày nay với sự pháttriển của khoa học kĩ thuật và ngành công nghiệp hóa chất thì chất liệu này ngày càngphong phú da dạng và mang tính bền vững

Từ xa xưa các họa sĩ phương tây đều có xưởng vẽ riêng vừa là nơi sáng tác,nghiên cứu đào tạo và đặc biệt là phải tự pha chế màu vẽ trong đó có chất liệu sơndầu Sơn dầu là chất liệu được chế tác từ màu vẽ được trộn và nghiền với dầu lanh tạo

ra một dạng nguyên liệu dẻo nhuyễn và sệt, màu sắc tươi thắm lâu khô trong tự nhiên

và tương đối bền vững Nhiều tác phẩm được vẽ ở những thế kỉ trước đến nay vẫn còntồn tại và giữ được nguyên vẹn

Sơn dầu đã được coi là chất liệu hội họa tốt nhất so với các chất liệu khác trước

đó Họa sĩ Trần Văn Cẩn đã từng viết:” Phải chờ đợi khi được Van Eyck tìm tòi chochất liệu tăng khả năng tả nó mới được sử dụng nhiều hơn để rồi đi đến thay thế hẳncách vẽ lòng trắng trứng cổ đại…’’Khả năng biểu tả cảm xúc, khả năng tả chất tả khốicủa sơn dầu có thể nói là hàng đầu trong các chất liệu hội họa Sơn dầu là chất liệu cóthể vẽ trực tiếp trước đối tượng do đó có thể ghi lại những cảm xúc còn tươi nguyên,trong trẻo của họa sĩ trước đối tượng Chất sơn dầu trong trẻo, độ phủ cao thấp khácnhau đã làm nên đặc tính riêng với nhiều lối vẽ, bút pháp phong phú

Cùng với các họa sĩ vẽ chất liệu này thì trong quá trình đào tạo cũng như truyềnnghề từ xa xưa ở các nước phương tây các học viên, sinh viên đều được thực hành chấtliệu sơn dầu Ở nước ta nhiều họa sĩ đã nổi tiếng với loại tranh này như họa sĩ Tô NgọcVân với tác phẩm “ Thiếu nữ bên hoa huệ” ,Họa sĩ Trần Văn Cẩn: tác phẩm “ EmThúy” Họa sĩ Bùi Xuân Phái với nhiều tác phẩm vẽ phố Hà nội…Nền hội họa Việtnam hiện đại có rất nhiều họa sĩ vẽ thể loại sơn dầu phần lớn tại các triển lãm mĩ thuật

thì tranh sơn dầu luôn chiếm đại đa số.Trong đào tạo mĩ thuật ở hệ đại học chất liệusơn dầu luôn được dùng trong nghiên cứu và sáng tác, gần như là chất liệu chính trongquá trình học tập.

Tranh sơn dầu được sáng tác ở nhiều nước trên thế giới và là chất liệu dễ vẽ, dễ

sử dụng.Ở nước ta tranh sơn dầu cũng rất phát triển, nó ra đời từ khi có trường Mĩthuật Đông dương và đi song hành cùng với sự phát triển của nền hội họa hiện đại

Van Eyck : Đức mẹ năm 1439

Leonardo da Vinci: Mona Lisa

Tô Ngọc Vân: Thiếu nữ bên hoa huệ

1.2 Khái quát về sự hình thành và phát triển của tranh sơn dầu

Nền văn minh cổ xưa nhất ở vùng Địa trung Hải, bao gồm La Mã, Hy Lạp và

Ai cập ( t.k.6 TCN- t.k 4 ) đẫ biết trộn các hạt màu tìm thấy trong thiên nhiên với sápong để vẽ Từ cuối thời La Mã cổ đại( t.k 4) cho đến đầu thời kỳ Phục Hưng( thế kỷ 15) kỹ thuật cổ đó dần được thay thế bằng sơn dầu và tempera ( màu trộn lòng đỏ trứnggà) Lúc đầu, ở Hy Lạp và Ý người ta dùng dầu ooliu có nhược điểm là rất lâu khô.Kết quả nghiên cứu gần đây nhất cho thấy sơn dầu đã được dùng để vẽ từ thế kỷ 5-7tại Tây Afganistan ( 12 trong số 50 hang tại Bamiyan) Các nhà khoa học từ 3 trungtâm nghiên cứu của Nhật, Pháp và Mỹ đã dùng các phương pháp khác nhau để phântích hàng trăm mẫu thử Họ phát hiện ra rằng hàng trăm những bức họa trên tườnghang ở Bamiyan được vẽ bằng màu, trong đó có vermillion ( sulfide thủy ngân) vàlapislazuli ( gần bamyian có mỏ lapis lazuli ) trộn với dầu hạt thuốc phiện và dầuwalnutt ( hạt cây óc chó), với một kỹ thuật vẽ nhiều lớp, có cả láng màu, tương tự như

kỹ thuật vẽ sơn dầu của thời Trung cổ sau này Từ đó có vẻ như kỹ thuật vẽ sơn dầu đãđược lan truyền sang phương tây theo con đường tơ lụa Tu sĩ Theophilus (- 1070-1125) là người công bố cuốn sách đầu tiên đề cập tới kỹ thuật vẽ tranh sơn dầu nhan

đề ‘ Latin, về các nghệ thuật khác nhau’’ Cuốn sách viết bằng tiếng Latin gồm 3tập.Tập 1 viết về cách chế tạo và sử dụng họa phẩm Tập 2 viết về chế tạo kính màu và

kỹ thuật vẽ trên kính Tập 3 viết về kỹ thuật kim hoàn và cách chế tạo đàn đại phongcầm Đó là cuốn sách đầu tiên trong lịch sử đề cập tới tranh sơn dầu Trong thế kỷ 19

và 20 cuốn sách đã được dịch ra 9 thứ tiếng ( Anh, Pháp, Ba lan, Hung, Đức, Nhật,Rumani và Nga)

Ở thời cổ đại con người đã biết trộn màu với dầu để mong muốn tạo ra chất liệuđẹp và bền vững Tuy nhiên đến thời an hem họa sĩ Van Eyck khoảng những năm(1390-1441) họ đã có những thành công về chất liệu sơn dầu và phát triển kĩ thuật vẽchất liệu này Ở thời kì này màu sắc sơn dầu tươi thắm hơn và có độ bóng đẹp, khôngthấm nước ,bền vững và có khả năng chịu được thử thách với thời gian Từ đó chấtliệu sơn dầu được phát triển rộng rãi và được dùng ở hầu hết các nước trên thế giới Cóthể nói đây là cuộc cách mạng lớn đã làm chuyển biến và nâng cao nghệ thuật vẽtranh Từ những thế kỉ trước nhiều nước phương tây và trên thế giới tranh sơn dầu đãtrở lên nổi tiếng với rất nhiều tác phẩm Các họa sĩ đều có xưởng vẽ và sáng tác songhành với việc vẽ thì việc chế tác màu vẽ nói chung và sơn dầu nói riêng tạo ra chất liệu

vẽ ngày càng bền vững và phong phú Thời kì đầu nguyên liệu này được lấy từ thiênnhiên và nhanh chóng trở thành nguyên liệu chính của các họa sĩ Các tác phẩm ngàycàng có nhiều và thể loại tranh sơn dầu cũng được hình thành từ đó

Đầu thế kỉ 20 do sự phát triển của nền văn minh phương tây được du nhập vàoViệt nam là một tất yếu.Cùng với sự phát triển của nhiều ngành nghệ thuật, TrườngCao đẳng Mĩ thuật đông dương được thành lập 1925.Đây là ngôi trường đào tạo mĩthuật đầu tiên ở Việt nam, nó trở thành nơi mà tài năng hội họa được phát triển, khởiđầu cho sự phát triển mĩ thuật nói chung và hội họa nói riêng trong đó phải kể tới hộihọa tranh sơn dầu

Người Pháp đã xây dựng một chương trình đào tạo được dập khuôn ở Pháp Vàmang theo ảnh hưởng của chủ nghĩa ấn tương tại Pháp thời bấy giờ.Với người Việt thìđây là một ảnh hưởng lớn sự khám phá cho sáng tạo, phá vỡ các cách nhìn truyềnthống lâu nay của các nghệ nhân đó là cách nhìn còn nhiều giới hạn Nhiều họa sĩ Việtnam đã học tại trường cũng như được du học tại Pháp và tham gia nhiều cuộc triển lãmtrong nước cũng như ở châu âu

1.3 Tính chất và đặc điểm của tranh sơn dầu.

1.3.1.Tính chất

Tranh sơn dầu có tính chất chung giống các loại tranh khác, nhưng ngoài ratranh sơn dầu có những đặc tính riêng biệt bởi ở chỗ đó chính là chất liệu:

- Là loại tranh dễ vẽ: do đặc tính chất liệu này có nhiều và dễ chế tác ở nhiềuhãng và nhiều nước trên thế giới đồng thời nó cũng là chất liệu dễ vẽ và dễ sử dụng.Đây là nguyên liệu được sử dụng rộng rãi trong sáng tác cũng như học tập mĩ thuật.

- Là loại tranh có thể vẽ nhiều thời gian: Từ xưa đã có những tác phẩm đượcsáng tác trong nhiều năm bởi do những đặc tính của chất liệu

- Là loại tranh có thể vẽ nhiều lớp:

- Là loại tranh có khả năng diễn tả phong phú:

- Là loại tranh có độ bền cao:

- Là loại tranh được nhiều họa sĩ yêu thích:

- Là loại tranh có nhiều tác phẩm đóng góp cho sự phát triển của nền hội họa:

1.3.2.Đặc điểm của tranh sơn dầu

- Nếu như sơn mài đặc biệt ở kỹ thuật thì cái tạo nên đặc điểm của sơn dầuchính là chất gai để trộn màu Từ điển thuật ngữ mỹ thuật phổ thông định nghĩa sơndầu là một loại màu bột nghiền kỹ trộn với dầu lanh ( hay dầu cù túc) So với bảngmàu đặc biệt của sơn mài thì bảng màu sơn dầu phong phú xứng đáng được coi lànhững phím đen, phím trắng trên cây đàn dương cầm

- Khả năng biểu cảm

- Nguyên vật liệu :

+ màu+ Đặc tính của màu:

+ Cách pha trộn màu+ Dung môi, chất trung gian

- Kỹ thuật vẽ:

1.4 Chất liệu, dụng cụ vẽ sơn dầu.

1.4.1 Vật liệu đỡ: thường được chia làm 3 nhóm:

Sơn dầu (Oil Colour):

Chất (medium) dùng pha chế mầu (pigment) của sơn dầu tất nhiên là dầu Sơndầu bán ngoài thị trường mang nhiều nhãn hiệu Sơn càng đậm đặc pigment bao nhiêumầu càng rực rỡ bấy nhiêu, và thường đắt tiền hơn Không nhất thiết phải vẽ sơn cùngmột nhãn hiệu Một công ty nào đó chế một vài mầu khá tốt, nhưng những mầu còn lạiphải mua của những hiệu khác, vì độ pigment yếu quá, sơn lỏng quá khó dùng, nhất làkhi vẽ impasto (vẽ những nét đường gồ ghề) trong lối vẽ alla prima (vẽ trên lớp sơncòn ướt)

Do những chất pha chế sơn khác nhau, một số mầu lâu khô hơn một số mầukhác Mầu trắng và màu vàng (white and pale yellow) lâu khô nhất; mầu nâu (burntumber) mau khô nhất

Có ba mầu nguyên thủy (Primary colours) là những mầu người vẽ không tự phatrộn được từ những mầu khác Theo nguyên tắc khi pha trộn với nhau theo những tỷ lệkhác nhau mầu nguyên thủy sẽ sinh ra vô số mầu phụ Ba mầu nguyên thủy đó là:Vàng (Process yellow/Pale yellow), Thiên thanh (Cyan/Mầu xanh dương), Đỏ hạt lựu(Process red/Magenta) Ba mầu này rất tinh tuyền- mầu này không vương chút nào haimầu kia cả Tất cả những mầu khác đều có thể pha ra từ ba mầu này Trong kỹ thuật ấnloát và phân mầu (trên computer chẳng hạn) người ta ghi tắt là: YMCK (Yellow –Magenta – Cyan và Black), thực tế trong ngành in người ta thường dùng thêm mầuđen, vì độ chính xác của máy in, nhiều khi trộn ba mầu nguyên thủy không đạt đượcmầu đen như ý Xin nói chuyện ngoài đề: Những nhà nghiên cứu tâm lý thấy rằng trẻ

em rất mê thích mầu nguyên thủy hay những mầu sát với mầu nguyên thủy

Mầu đã được pha chế bán ngoài thị trường có khi hơi lỏng,có khi hơi đặc cho mộtngười Có khi lại khô chậm quá, hay khô nhanh quá Vì vậy ngoài mầu, cũng cần có một sốchất khác để giúp người vẽ dễ xử dụng mầu Coi như cần thiết:

- Dầu pha lỏng sơn: Dầu ở vào một trong hai nhóm: loại dễ bay hơi và loạikhông bay hơi mà khi khô thì cứng lại theo mầu

Nhóm thứ nhất để pha lỏng sơn, chùi sơn, lau cọ…biến chế từ những chất lấy từthảo mộc hay động vật và có nhiều tên khác nhau thông như người ta gọi là Thinnerhay Turpentine Loại không mùi, đắt tiền hơn nhưng không làm cho phòng vẽ bịngộp Loại đắt tiền dùng rửa cọ trong thời gian lâu không dùng sẽ giúp cọ ít bị đóngcứng

Nhóm thứ hai dùng để pha chút ít vào mầu giúp cọ đưa lướt nhẹ nhàng hơn.Nhóm này không bay hơi, từ từ khô đi và đóng cứng lại với mầu Thông dụng nhấttrong nhóm này là Linseed Oil

Trừ trường hợp cần thiết, ngoài ra không nên dùng quá nhiều chất pha sơn vìkhi khô mầu bi xỉn, mất rực rỡ là một đặc tính của sơn dầu.

- Có một số chất phụ khác tuy không dùng thường xuyên nhưng cũng nên biếtnhư chất làm cho sơn mau khô, chất bảo vệ tranh khi đã hoàn tất và sơn đã thật sự khô(matte varnish/gloss varnish) Lạm dụng chất làm sơn mau khô khiến sơn sau khi khô

dễ bị nứt nẻ Chỉ dùng chất phun lên tranh để bảo vệ và tái lập cái đẹp của mầu sau khisơn đã hoàn toàn khô, thông thường là sáu tháng đến một năm tùy lớp sơn vẽ dầy haymỏng

Sơn dầu là các màu vẽ dùng cho họa sĩ được pha chế sẵn Chất liệu Sơn dầu làloai họa phẩm sắc tố ở dạng bột được nghiền kĩ với dầu lanh (cây gai) hay là cây cùtúc tạo ra dạng dẻo nhuyễn Tuy nhiên để chế ra loại họa phẩm này phải đòi hỏi có sựnghiên cứu, có kiến thức chuyên môn thì màu mới có thể giữ được độ dẻo ,nhuyễn, sắcmàu bền vững với thời gian, ít biến đổi

Sơn dầu sau khi được chế biến , nó được đóng ở dạng tuýp hay hộp Nhà sảnxuất luôn ghi rõ về độ phủ hay độ trong của từng màu vẽ ngay trên vỏ chứa Điều nàyrất thuận tiện cho các họa sĩ khi sử dụng trong sáng tác tranh Sơn dầu có nhiều hãng

và nhiều nước sản xuất, chính vì vậy chất lượng của sơn dầu cũng khác nhau ở cácnước phát triển sơn dầu dùng cho họa sĩ được chế biến cầu kì tạo ra các màu đẹp có độbền vững thì giá thành cũng rất đắt.Cũng là sơn dầu dung cho vẽ tranh nhưng được sảnxuất đại trà và phổ biến chất lượng chưa thực sự cao và di theo đó là giá thành rẻ, họcsinh và sinh viên mĩ thuật có thể mua và sử dụng dễ dàng

Sơn dầu đắt hay rẻ đều là chất liệu đễ sử dụng trong việc vẽ tranh sáng tác vàhọc mĩ thuật Các màu sơn thường được chế biến sẵn thành nhiều màu chia theo từngtông màu Sinh viên hay họa sĩ dễ lựa chọn màu khi vẽ tránh sự pha trộn nhiều sẽ tạo

ra màu chết, bẩn

Sơn dầu có độ bóng và có khả năng che phủ cao, có độ dẻo khi vẽ vết bút đượcbảo toàn từ khi vẽ đến khi tranh khô và vẫn giữ được nguyên vẹn

* Toan vẽ: là nền để vẽ ở dạng vải có độ bền cao ít co giãn, được tráng phủ trên

bề mặt một lớp nhựa mỏng để tạo ra sự không thấm nước hay sơn Bề mặt toan thườngkhông nhẵn có độ ráp thường gọi là ganh toan, điều này đã tạo chất cho toan để cóđược độ bám khi các họa sĩ vẽ

Từ xa xưa các họa sĩ thường phải tự làm toan trước khi sáng tác , từ khâu căngvải lên khung xương (satsy) có độ căng và độ nẩy vừa phải tạo thành mặt phẳng vàphủ lên mặt vải một lớp keo ( Gêlatin) để chống sự thấm hút của sơn xuống mặt vải,

để khi vẽ sơn không bị hút màu và giữ nguyên được độ bóng

Toan vẽ cũng như màu vẽ nó được nhiều hãng sản xuất ở nhiều nước trên thếgiới.Có loại rất đắt tiền dành cho họa sĩ, nhưng cũng có rất nhiều loại có giá rẻ Vì vậysinh viên học mĩ thuật hay họa sĩ sẽ lựa chọn loại toan để phù hợp với công việc

1.4.3 Dụng cụ vẽ sơn dầu:

* Bút vẽ: Từ xưa bút vẽ thường được chế biến từ nguyên liệu đó là lông đuôingựa hay lông lợn nên người ta gọi là bút lông Tới hiện nay thì bút vẽ đã được làm từlông nhân tạo mà người ta vẫn dựa trên những đặc tính và độ bền của lông tự nhiên, đó

là vừa có độ cứng và độ dẻo nhất định để người sáng tác sử dụng thao tác theo ý tưởng

và tạo chất trên mặt tranh tùy theo tính chất và khả năng của từng chiếc bút

Bút lông thường được chế tạo theo bộ và đóng thành hộp với nhiều loại lông vàtính chất khác nhau, có loại cứng hơn, có loại cứng vừa, có loại mềm mại Lông bútcũng được làm từ nhiều loại lông khác nhau, có loại dài, ngắn, với các tính chất tùythuộc vào lông nguyên liệu Bút lông mềm tốt nhất để vẽ chi tiết là bút làm bằng lôngchồn Siberia sau đó là lông chồn zibelia Bút lông lợn tiện cho vẽ màu chết (màu lót ),

đi những mảng lớn khi vẽ màu lót, Bút lông tổng hợp tiện cho vẽ láng Bút nilon nóichung không bám màu và sợi dễ bị cong vĩ nhiệt độ.Ngoài các bút bẹt và tròn, bút hìnhquạt thường được chuyên dùng cho vẽ xoa( làm mất vệt bút, hòa các chuyển độ vàonhau, )

* Dung môi, dầu tạo màng, chất trung gian dầu bóng

+ Dung môi: là dung dịch để hòa tan sơn dầu trong khi vẽ và rửa bút, palettesau khi vẽ dung môi tinh khiết phải có khả năng bay hơi hoàn toàn không để lại dấuvết

+ Dầu thông: là dung môi độc hại nhất và nặng mùi nhất bay hơi chậm, khôngthể thiếu khi vẽ vì là dung môi duy nhất có khả năng hòa tan nhựa Dammar

+ Xăng trắng: ít độc hơn dầu thông, thường được dùng để rửa bút và palette.Xăng trắng là sản phẩm dùng để tẩy rửa sơn, thu được sau một chu trình chưng cấtphân đoạn dầu mỏ Đầu tiên người ta chưng dầu thô thành dầu tây và nhiều hợp chấtlỏng cháy được Những sản phẩm đó lại được trải qua 2-3 bước chưng cất nữa để cuốicùng thu được các sản phẩm có nhiệt độ khác nhau và đã được sử lý theo nhiều kiểukhác nhau

+ Dung môi không mùi: dùng khi không chịu được mùi dầu thông nhưng khôngtốt bằng hay bay hơi chậm hơn dầu thông

+ Dung môi rửa tranh: Dùng để lau vec-ni cũ bẩn khỏi tranh cổ, Phải rất cẩnthận khi dùng và phải đưng lại ngay nếu màu cũng bắt đầu thôi ra

+ Dầu tạo màng dàu thực vật dùng để trộn hạt màu làm nên màu sơn dầu, chủyếu gồm: dầu lanh dầu thuốc phiện, dầu rum, dầu hạt óc chó Dầu lanh thường được

un lên khiến dầu được cao phân tử hóa và oxi hóa trở nên đặc sánh hơn Tuy nhiênngày nay dầu lanh đun thực ra chỉ là một lớp hợp chất của dầu lanh sống, dung môidầu tây và hóa chất làm khô Dầu lanh được sử lý nhiệt bằng cách đun trong xoongđậy kín ( không tiếp xúc với oxy được gọi là stand oil, đặc sánh như mật ong và khôchậm Stand oil tạo cho sơn một lớp men bóng Thêm quá nhiều stand oil sẽ gây rahiện tượng mặt sơn bị nhăn nheo.

+ Chất trung gian: thêm vào để tạo hiệu quả ( thay đổi độ bóng, độ dày, tạo rakết cấu…)

+ Dàu bóng; Dùng để phủ lên tranh đã hoàn thành và khô hẳn

* Bay vẽ: Bay vẽ được làm bằng thép và có độ mỏng dộ dẻo cao thường phảilàm từ thép tốt Các bay vẽ cũng được chế tạo theo bộ có chiếc to bản, nhỏ bản chiếcdài, chiếc ngắn ,có bay vẽ thì đầu bay nhọn, có chiếc thì đầu tù Với nhiều cỡ số nhưvậy thì người vẽ sẽ lựa chọn những loại để phù hợp với việc học tập và sáng tác

* Palette, ống rửa bút, giẻ lau…

* Quy định về an toàn: Các ký hiệu và hướng dẫn ghi trên tube màu

1.5 Chuẩn bị vật liệu để vẽ.

- Cách căng toan

- Cách làm toan:

+ Phủ lớp lót:

Dùng acrylic priming dùng cho mọi bề mặt và cho mọi chất liệu

Hoặc chuẩn bị theo công thức:

- Tỉ lệ: 45-60 gr keo da trâu( hay da thỏ)/ 1 lít nước lạnh Vừa đun nhỏ lửa vừaquấy trong nồi nhưng không để sôi, khi keo đã tan hết được dung dịch lỏng như thạch,thì để nguội trong phòng ( 24-25 độ C ) Hâm lên cho thành lỏng, dùng bút bẹt phêt lêntoan đã căng trên khung sao cho chất phủ chui vào tất cả các chỗ lõm, để khô

+ Toan làm sẵn: thường được chia làm 3 loại mịn, trung, thô

Lớp học vẽ sơn dầu

1.6 Phương pháp vẽ sơn dầu.

1.6.1 Nghiên cứu chủ đề và xây dựng ý tưởng sáng tác

Người vẽ vốn có thị giác nhạy cảm, không phải đối với những thông tin thôngbáo mà chủ yếu là những thông tin thẩm mỹ, tức là cái đẹp Do thị giác đem lại và cónhững kích thích, những rung động hay còn gọi là những cảm hứng, nhạy bén vớithông tin thẩm mỹ và nhẹ hơn với thông tin lý trí Nói cho đúng thì bất kỳ ở đâu, lúcnào, đối với người vẽ cũng có thể phát hiện những ý vị hài hòa của thiên nhiên và cuộcsống từ đó nảy sinh trong họ nguồn hứng khởi trực tiếp với đối tượng ghi nhận được.Nhờ tiếp xúc nhiều lần những thứ đó nguồn cảm hứng sẽ đi vào trí nhớ Từ những kíchthích ban đầu của thị giác và những cảm hứng, họ có nhiều diễn biến tâm lý khác nhau

do cá tính, do có liên tưởng họ sẽ có mong muốn được tái hiện bằng các yếu tố tạohình hoặc ở hình nét, màu sắc hoặc ở ánh sáng, không gian hay ở nhịp điệu cấu trúc …

ý đồ để nảy sinh nguồn hứng khởi là những điều vô cùng phong phú đa dạng, nhưngchắc chắn rằng, người ta đã chấp nhận những khó khăn và trăn trở Chúng ta biết có rấtnhiều bố cục đã được hình thành rất mau lẹ trong những giây phút nổi hứng của ngườihọa sĩ, ví dụ: Bức tranh "Những cô gái Avigmon" của Picasso chỉ tiến hành trong mộtđêm mà đã trở thành một sự ra đời của xu hướng lập thể Các bức "Tôm" của Tề BạchThạch, "Ngựa" của Từ Bi Hồng đều được xem là những tác phẩm thần hứng, khoảngcách rất ngắn ngủi, khi ra đời nhưng bản thân chúng lại trường tồn với thời gian.Trong quá trình cảm hứng họ nhận thấy biểu hiện bằng nét, hay hình thể, màu sắc chấtcảm, cái nào là trung tâm, cái nào là hỗ trợ hoặc phối hợp ra sao Họ phải chứng thựcthể nghiệm lên mặt tranh bằng nhiều cách như: vẽ ngay, phác thảo, kí họa tư liệu …

Đó cũng là giai đoạn mà người vẽ tìm đến năng lực và cảm hứng kết hợp nhuầnnhuyễn với nhau Tất cả tạo thành một quy trình, từ cảm hứng dẫn đến việc hình thànhnhững ý tưởng và cho việc hình thành một hóa trang bố cục.

Trong sáng tạo nghệ thuật ở bất cứ loại hình nào, sự cảm nhận trước thiênnhiên, cuộc sống và con người là điều kiện tiên quyết cho sự ra đời của tác phẩm.Thông qua các giác quan, người ta cảm nhận được thế giới bên ngoài Sự cảm nhậnnày tác động vào con người từ thiên nhiên, cuộc sống và xã hội Nó được bắt nguồn từmột cảm xúc hoặc từ một kích thích nào đó Có nó cũng xuất phát từ một câu chuyện,một giai thoại, tình huống có sẵn hay từ sự vận dụng có sẵn, suy nghĩ và suy luận liên

hệ bản thân từ mỗi con người trước hiện tượng sự vật đó Những cảm nhận này đượcxuất hiện hình thành từ nhu cầu sáng tạo, từ tác động của tư duy tình cảm và tinh thầncủa người vẽ

Chủ đề hay ý tưởng sáng tác không phải xa lạ, nó chính là cuộc sống hay mộtphần cuộc sống mà người họa sĩ tâm đắc, đôi khi có thể là những giấc mơ , hay câuchuyện nào đó, cũng có khi là những bức xúc về các vấn đề xã hội

1.6.2 Nghiên cứu tư liệu

- Khai thác từ nghiên cứu ký họa

Một vấn đề mà các em sinh viên cần chú ý đó là khi sáng tạo, người vẽ cần luônluôn dựa vào những kiến thức đã được học, những cái mà mình có khả năng, có thểchủ động khống chế và có những hiểu biết một các cơ bản về vấn đề đó để tạo ranhững trụ cột cho việc sáng tạo

Ví dụ bức tranh “góp thóc vào kho” của hoạ sĩ Tạ Thúc Bình, ông đã qua nhiềunhững kí học về nông dân và thuộc tất cả những dạng, những dáng người, những yphục, những khuôn mặt, những thế ngồi và nhất là những đặc điểm riêng biệt của từngngười nông dân Do kí học rất nhiều ông đã trở thành thuộc những dáng điệu đó vàhiểu tất cả những sự khác nhau tỉ mỉ từ áo len, từ chiếc quần đến khăn mỏ quạ rồinhững công cụ mà người ta sử dụng làm việc.Vì vậy tác giả tìm đến một bố cục đó là

bố cục bức tranh “góp thóc vào kho” Đây là đề tài mà đề tài này chính là nhằm thểhiện khả năng mình có trong tay Cái khả năng, cũng như cái tư liệu mà tác giả có là

sự thuộc những tình yêu, những thích thú về dáng người, về hình ảnh của những ngườinông dân Khi tìm đến đè tài, tác giả đã tìm đến một cái cớ, một nguyên nhân, một ýtưởng trong đó có thể gắn bó tất cả những gì mình có vốn liếng đó là những kí hoạ,những hình ảnh, những dáng điệu mà mình nhớ Ông đã chọn một hình thức cho bốcục ở trung tâm để tạo ra một hình ảnh là cân thóc và xung quanh đó là một vòng rộnghơn những người chuẩn bị cho việc cân thóc như là quạt thóc sàng sẩy đóng vào baorồi ngồi nghỉ.Tác giả đã chủ động tìm đến một bố cục mà mình có khả năng chế ngự

lớn tức là có rất nhiều dáng động, những kí học, những hiểu biết, những thâm nhậpvào hình ảnh.Tức là quá trình chuẩn bị tìm ý, tìm hình, tìm tư liệu để sáng tác bứctranh được tác giả chuẩn bị kỹ càng Giai đoạn tiếp theo là thực hiện điều đó vào tranhthì còn nhiều vấn đề lôi cuốn ví dụ khi cân thóc thì phải theo một logic là người cân,người bê thóc, người ghi chép và người đứng đợi, tất cả cái đó phải tạo ra được nhịpđiệu, tạo ra được sự phối hợp nhịp nhàng trong bức tranh Vì vậy hình êlíp là một ýtưởng, sự sắp đặt về việc cân là một ý tưởng nhưng hình ảnh là một phụ thuộc ở trongđầu tác giả phải có tính lô gích Các lô gích này là ngẫu nhiên trong việc sắp đặt của việccân Như vậy để hợp lý về động tác, công việc đòi hỏi những dáng điệu phải xếp đặt nhưthế nào cho hợp lý và từ những quyết định nó sẽ tạo ra những cái ngẫu nhiên cho nhữngdáng hình cần lựa chọn Chính vì vậy muốn đạt được một bố cục như ở phía ngoài nhưquạt thóc thì tác giả phải rất thuộc về dáng Nhưng cái thuộc đó phải có sự linh động tức

là phải chế biến, phải chuyển hướng, phải thay đổi cho nó phù hợp với bố cục và chínhđây, buộc hoạ sĩ phải chuyển tải hình ảnh làm sao cho đạt Rồi những chỗ như sàng sẩy,người ngồi, người cho thóc vào sàng, người sảy.v v tất cả những dáng đó buộc ngườihoạ sĩ từ những tư liệu, những vốn liếng ban đầu mình có, từ kí hoạ chuyển hoá nhữngdáng người cho hợp lý Rồi người ngồi, người nghỉ tất cả làm sao có thể chuyển động cónhịp điệu, có cao thấp để nó phù hợp, vừa để nó tạo thành một hình êlíp rộng lớn ở phíabên ngoài, có nhịp điệu tự nhiên, hài hoà Như vậy tài năng chính là một sự có sẵnnhững tư liệu, nhưng nếu không biết chuyển hoá thì người ta không biết tạo ra một bốcục đẹp Vì vậy sự cuốn hút của nội dung, cuốn hút của sự việc, cuốn hút của từng lôgích của sự sắp đặt bắt người hoạ sĩ phải chuyển biến tức là phải suy nghĩ sáng tạo trên

cơ sở những kiến thức, những khả năng mà mình đã được trang bị

Bức tranh “tát nước đồng chiêm” của hoạ sĩ Trần Văn Cẩn nhờ những ký hoạ đẹp

có sẵn, ông chợt nảy ra một ý tưởng Đây là những hoạt động đẹp của con người nhờ cónhững hình ảnh cụ thể đã ghi chép được thì khi đưa lên mặt tranh kết hợp với chất liệusơn mài sẽ trở thành một tác phẩm đẹp Như vậy do có những ký hoạ tư liệu đẹp thì hoạ

sĩ Trần Văn Cẩn vẽ “Tát nước đồng chiêm” mới thành công Nếu người khác không có

ký hoạ đẹp thì vẽ “Tát nước đồng chiêm” không đẹp Bởi vì ngồi xếp mấy người ngồitát nước sẽ bị cứng Nó là một sự kết hợp rất nhiều yếu tố mới ra được sự thành công Như vậy luôn luôn trong quá trình sáng tác người vẽ phải suy ngẫm dựa vàonhững tư liệu, dựa vào những hình ảnh mà mình đã có sẵn để tạo ra ý tưởng, những ýtưởng đó có thể quy tụ vào những nét khái quát lớn để tiến hành làm bố cục và dựa theonhững đường hướng lên, những gợi ý lớn đó người vẽ lên chi tiết của tạo hình, của sựsắp đặt, của sự diễn tả đậm nhạt, của hình thức bố cục, của không gian… của nhữngcảm xúc bất chợt cũng có thể tạo nên những thành công bất ngờ Nhưng tóm lại quátrình chuẩn bị từ kiến thức, tư liệu, tay nghề vẫn là quan trọng nhất

1.6.3 Xây dựng bố cục.

Trong quá trình làm tranh bố cục, phương pháp xây dựng bố cục tranh các

em sinh viên đã được học ở những học phần trước Cách thức làm việc thì vẫnthế tức là tuần tự từ nghiên cứu nội dung chủ đề đến xây dựng hình và thể hiện bốcục… nhưng càng học lên cao phương pháp làm càng khó hơn, đòi hỏi hiệu quả caohơn trước Đối với môn bố cục chất liệu sơn dầu yêu cầu có ý thức sáng tạo màsáng tạo thì luôn đòi hỏi sự đổi mới trong nhận thức, trong tư duy và trong biểuhiện hình thể Do vậy đòi hỏi kiến thức sâu hơn, rộng hơn, biết vận dụng tổng hợpcác kiến thức của các môn học có liên quan kết hợp lại tạo cho những bài tập thựchành bố cục năm thứ ba sâu sắc về nội dung, phong phú về hình thức và cách thứcbiểu hiện ít nhiều thể hiện được phong cách cá nhân của từng em Thể hiện đượckhả năng sáng tạo và ý thức tìm tòi của các em

Khi chuẩn bị sáng tác tranh bố cục, người vẽ bao giờ cũng nung nấu nhiều thờigian để tư duy về một ý tưởng đối với tác phẩm ý tưởng đó chính là những quan niệmcủa mình về đề tài Các em sinh viên cần tập, rèn luyện về nhận thức và xúc cảm trướccuộc sống thực tại Tập quan sát để lựa chọn sự gợi ý có ngay trong thực tế, có nhưvậy mới gợi được những cảm xúc bên trong tâm hồn, sự thăng hoa của cảm xúc trướccuộc sống Từ đó người vẽ hình thành dần một ý niệm nhằm tìm ra một phương thức

để diễn đạt ý niệm đó Ta gọi quá trình đó là quá trình từ tư duy trừu tượng đến tư duykhái quát Nghĩa là tìm ra một phương thức, một chiều hướng, một định hướng đểchuyển tải ý tưởng thành hình tượng nghệ thuật Trong nghệ thuật tạo hình, hình tượngnghệ thuật nằm trong: bố cục, ngôn ngữ có thể tạo ra một hình ảnh nhằm chuyển tảiđến người xem, chuyển tải vào trong tranh những hình ảnh trùng lặp với ý tưởng màngười vẽ đã nung nấu Từ đó người vẽ mới hướng theo, dựa theo phương hướng kháiniệm lớn ấy để tìm ra hình thức cụ thể Những hình thức này sẽ là hình tượng nghệthuật thực sự trong tranh để có thể diễn đạt được một cách sau sắc và rõ nét hơn những

ý tường trừu tượng ban đầu còn nung nấu Những hình thể này luôn luôn biến động,thay đổi và đa dạng của nhiều hình thức khác nhau nhằm có thể đi đến một sự kiểmnhận bằng mắt đối với người vẽ Khi nào những hình thể, ngôn ngữ tạo hình tạo nên

bề mặt của tranh hoặc trên phác thảo gần đáp ứng với hình tượng ấy thì đó là hình thể

có thể kết hợp luôn với màu sắc, bố cục để tạo thành một ngôn ngữ cho ý tưởng trởthành rõ nét hơn Vậy đây là quá trình đầu tiên khi các em bắt tay vào để vẽ bố cục.Chúng ta phải tập làm quen với cách thức làm việc mang tính chuyên nghiệp này Cóchuẩn bị kỹ lượng về thời gian, tư duy, suy nghĩ về một đề tài sắp vẽ thì kết quả bàitập mới đạt kết quả cao Đây là quá trình nung nấu, suy nghĩ, phát hiện định hướng, rồisắp đặt trong đầu hoặc ngay trong phác thảo trong tìm tòi nghiên cứu ở thực tế, ở mẫu,

ở màu sắc, ở những tư liệu mà mình có thể dựa vào đó để cảm xúc Như vậy quá trình

tư này là một quá trình làm việc thật sự khi sáng tác tranh bố cục, từ một đề tài, ta xâydựng hình tượng, bố cục sắp xếp nhân vật và có những ý niệm về bước đi hình thànhcho phù hợp với những ý tưởng mà mình định vẽ có sự khẳng định bằng tư duy, bằngnghề nghiệp, bằng kỹ năng, kỹ thuật…

Quá trình sáng tạo là một quá trình có hệ thống, có một sự suy nghĩ lâu dài vàquá trình đó bao giờ cũng là những cảm xúc, nhằm phản ánh những vẻ đẹp, sự rungđộng của trai tim trước cuộc sống.Tranh không phải là hình thức hoàn toàn ngẫu hứng,hứng lên đặt bút vẽ không suy nghĩ, không tính toán mà tranh cũng không phải là mộthình thức để người ta chơi nhưng mảng màu, nét, mảng miếng mà bao giờ nó cũng là

sự kết hợp hài hoà giữa nội dung và hình thức tức là giữa cảm xúc và trình độ, khảnăng kinh nghiệm, học tập đã có một bề dày để thể hiện sự phong phú của nghệ thuậttạo hình Như vậy một bức tranh với nhiều ngôn ngữ khác nhau với sự biểu đạt khácnhau nhưng nó vẫn chỉ là những yếu tố tạo hình như đường nét Hình khối, mầu sắc,chất cảm, ý tưởng không gian bố cục…được sắp xếp đặt trong một mối tương quan.Quá trình sáng tạo bao giờ cũng đi từ ý tương rồi đến hình Quá trình này là quá trìnhtìm tòi và sáng tạo từ tâm hồn đến kỹ năng.Vậy có thể nói rằng dù ở trường hợp nàothì quá trình sáng tác cũng là xuất phát từ tâm hồn phong phú, lòng yêu nghề mà chínhcác em đã lựa chọn cộng với tài năng, kinh nghiệm và kỹ thuật thể hiện để khởi đầucho một hướng đi tìm tòi sự sáng tạo cái mới cho các bài tập bố cục

Cho dù kể cả trực hoạ là những bức tranh vẽ ngay ở thực tế thì người hoạ sĩ vẫnphải có một tư duy về mặt hình tượng nghệ thuật Ví dụ bức tranh “Nữ dân quân vùngbiển” của hoạ sĩ Trần Văn Cần, mặc dù đó là người mẫu thật sự ở khu chài Hòn Gaiđược bày mẫu nhưng trong tất cả số sinh viên đi vẽ cũng thấy Trần Văn Cẩn chưa hìnhthành một ý thức về xây dựng thành một tác phẩm mà chỉ là hình nghiên cứu sao chéphình ảnh được bày mẫu đứng trước biển Ngược lại, trong đầu hoạ sĩ Trần Văn Cẩn đãnung nấu một đề tài, đề tài đó là nữ dân quân vùng biển thì người mẫu dù bầy trực tiếp

ở trước biển, dù là biển thật Hòn Gai, dù là màu sắc có thực ở trong khoảnh khắcnhưng tác giả đã tư duy khái niệm và đưa nó thành tác phẩm Nó đã trở thành một tácphẩm đẹp

Nữ dân quân vùng biển 1960, sơn dầu của Trần Văn Cẩn

Bình văn, 1848, Sơn dầu của Lê Văn Miến

Bức tranh “Bình văn” của Lê Văn Miến, được xây dựng với hình thức bố cục

hình tam giác Trong tác phẩm, tác giả thể hiện ba nhân vật trong lúc nghỉ ngơi: ngườinam dân quân ở vị trí đỉnh, còn người chiến sĩ và nữ dân quân (một cô gái Thái) tạothành đáy của hình tam giác Cả ba đều rất thư thái nhưng vẫn toát lên tinh thần sẵnsàng chiến đấu, hi sinh vì tổ quốc của mỗi người dân đất Việt Những người chiến sĩđang nghỉ ngơi sau khoảng thời gian mệt mỏi, nhưng ở họ đều toát lên ý chí kiêncường bất khuất qua dạng bố cục gọn gàng và chắc chắn của bức tranh Bố cục tamgiác luôn là những gì hợp lý và thuận mắt thuận tình, phù hợp với quy luật sáng tạocủa nghệ thuật tạo hình

Trong khi những người vẽ thì chỉ là những nghiên cứu Như vậy chúng ta thấy

sự chuẩn bị tư liệu, chọn đề tài, xây dựng hình tượng, bố cục sắp xếp nhân vật và cónhững ý niệm về bước đi hình thành làm cho mầu đã trở thành thay đổi đi cho phù hợpvới ý tưởng mà người vẽ nung nấu, hoặc một đề tài được cho sẵn Đó chính là quátrình chuẩn bị tư liệu, tư duy nghề nghiệp, kỹ thuật, kỹ năng để xây dựng một bố cụctranh Ngay cả hoạ sĩ Ivannốp để chuẩn bị ve tranh ông đã có một phòng như bảo tàngtrong đó có tất cả những nghiên cứu, tư liệu cho nội dung, ý tưởng của bức tranh định

vẽ Ông vẽ dần dần mới hình thành ra một bức tranh và tất cả những cái ý kia cứ rõ nétdần ra

Kéo thuyền trên sông Vonga , sơn dầu của Repine

Ví dụ hoạ sĩ Repine vẽ bức tranh “Kéo thuyền trên sông Vonga” lúc đầu cũngchỉ là ý tưởng nhưng ông phải đi tìm hiểu bao nhiêu chân dung những người lao độngnước Nga trên bến sông Giá trị thật sự chính là giá trị mà nó cụ thể dần ra ý tưởng banđầu Ý tưởng ban đầu chỉ là một ý tưởng mơ hồ không rõ rệt nhưng mà dần dà nó nảysinh ra một cách cụ thể Vậy đó là quá trình thiết lập trên mặt tranh một số những hìnhảnh, một số những mối quan hệ màu sắc, đường nét, bố cục … Sau đó ngày về nhìnvào bức tranh (phác thảo) xem nó có khớp với ý đồ của mình không Nếu nó chưakhớp, thì vẫn phải sửa chữa và tìm tòi đến khi cảm thấy đã khớp với suy nghĩ củamình thì mới dừng lại Đấy là quá trình làm việc thật sự

1.7 Kỹ thuật cơ bản thể hiện chất liệu sơn dầu

Nguyên tắc căn bản: Fat Over Lean

Cho dù các họa sỹ có cách vẽ riêng, nhưng có một nguyên tắc căn bản đã trở thành

cố định “Sơn vẽ sau béo hơn sơn vẽ trước” (Fat over lean} hay vẽ trên nền sơn ít độ dầu.

Đây là một nguyên tắc họa sỹ sơn dầu nào cũng phải tuân theo khi vẽ để tránh những sai

lầm căn bản có thể làm hỏng bức tranh khi sơn khô Fat over lean có nghĩa là mình đang vẽsơn dầu trên một cái base ít dầu hơn.

Tranh sơn dầu khô rất lâu Có thể cần sáu tháng đến một năm mới hoàn toànkhô Trong thời gian này, dầu tiếp xúc với không khí từ từ khô cứng lại vì ốc-xít hóa

và hơi co lại một chút Nếu ta vẽ “lean over fat”, hiểu là ta ta đang dùng turpentine phaloãng sơn ra và dùng nó vẽ trên lớp sơn dầu (chưa khô hẳn), như vậy lớp trên sẽ khônhanh vì ít dầu hơn Khi lớp dước khô sau sẽ khiến bức tranh bị bong ra hoặc nứt nẻ Bởi vậy khi vẽ sơn dầu, ta luôn luôn nhớ nguyên tắc “Fat Over Lean” Có nhiều cách

vẽ fat over lean:

- từ từ tăng độ dầu trong sơn, khi vẽ

- giảm bớt lượng dầu (pha loãng với turpentine) trong những lớp sơn đầu khivẽ

- Dùng những mầu sơn khô mau để vẽ nền (xin coi lại đoạn nói về sơn dầu)

Vẽ trên sơn còn ướt (Alla prima):

Sơn dầu lâu khô Người vẽ muốn hoàn thành một bức tranh trong cùng một lần

vẽ, buộc lòng phải vẽ ngay trên sơn ướt Kết quả nhận được khi vẽ trên sơn ướt khác

xa kết quả khi vẽ trên sơn đã khô Bởi lẽ lớp sơn mới vẽ có thể trộn với lớp sơn bêndưới và tạo ra nhiều mầu trung gian Thế là thay vì pha mầu trên khay, chúng ta có thểpha mầu ngay trên canvas khi vẽ Cái phiền là nếu một nét vẽ không vừa ý sẽ rất khósửa Càng tô đi vẽ lại nhiều, sơn sẽ nhòe nhoẹt và sau cùng trở thành mầu bùn(muddy) Cách vẽ trên sơn ướt đòi hỏi những nét cọ vững chắc để những mảng mầu vẽlên được gọn ghẽ Kỹ thuật này cũng đòi hỏi người vẽ phải có một số vốn về phânmầu, hình dung ra được một phần mầu trên pha xuống mầu dưới sẽ cho ra mầu gì

Cách vẽ này là con đẻ của phái ấn tượng (impressionism) Alla prima - Bắt đầu

là xong – không cho người ta cái cơ hội đi vào chi tiết Nó cho người thưởng lãm cái

ấn tượng về thị giác chứ không phải chỉ là đường nét và hình thể

Nhưng cái đẹp của kỹ thuật này tạo ra rất ngọan mục Nó tạo ra cái đẹp lấp lánh

vì mầu thứ ba tạo ra do những đốm mầu nằm cạnh nhau chứ không phải luôn luôn phatrộn với nhau Và cũng chính vì thế mà đường cọ phải lướt nhẹ vững chắc và “canđảm”

Cao điểm của lối vẽ này là Impasto, dùng cọ hay bay, quệt từng mảng sơn dầy

cộm lên lớp sơn còn ướt, hay mảng này chồng trên mảng kia Impasto có thể coi làmột lối vẽ riêng và dùng kỹ thuật này vẽ từ đầu tới cuối một bức tranh Cũng có thể ápdụng impasto vào một lúc nào đó, ở một phần nào đó của bức tranh Xử dụng impasto

để vẽ, người ta khuyên nên dùng sơn pha hơi loãng để phác họa chi tiết của bức tranhtrước Làm như vậy sẽ phủ hết mầu trắng của canvas và bức tranh sẽ thống nhất hơn