Giáo trình Môn Bố cục tranh lụa docx

Các tài liệu, giáo trình tham khảo mà các giảng viên đã và đang sử dụng mới chỉphục vụ cho các trường đào tạo các nghệ sĩ sáng tác chuyên nghiệp; chưa đáp ứng yêu cầuđổi mới phương pháp

MỤC LỤC

Học phần III 5

Bố cục chất liệu Lụa 5

Chương 1 5

Vài nét về sự hình thành và phát triển của tranh lụa Việt Nam 5

GIỚI THIỆU 5

THỜI GIAN: 5

I Mục tiêu 6

II Tài liệu và điều kiện học tập 6

III Nội dung 6

1 Khái quát về sự hình thành và phát triển của tranh lụa 6

2.Tính chất và đặc điểm của tranh lụa Error! Bookmark not defined 3 Chất liệu, dụng cụ vẽ lụa Error! Bookmark not defined 4 Phương pháp tiến hành vẽ tranh lụa Error! Bookmark not defined. IV Câu hỏi tự đánh giá Error! Bookmark not defined V Bài tập phát triển kỹ năng (tùy từng nội dung- nếu cần) Error! Bookmark not defined VI Một số tranh Tĩnh vật lụa tham khảo Error! Bookmark not defined. Chương 2 Error! Bookmark not defined Tranh phong cảnh Lụa Error! Bookmark not defined. I Mục tiêu Error! Bookmark not defined Học xong bài này, bạn cần đạt được những mục tiêu sau: Error! Bookmark not defined II Tài liệu và điều kiện học tập Error! Bookmark not defined III Nội dung Error! Bookmark not defined. 1 Lược sử về tranh phong cảnh Lụa Error! Bookmark not defined 2 Đặc điểm, tính chất của tranh phong cảnh Lụa Error! Bookmark not defined 3 Phương pháp và kỹ thuật vẽ tranh phong cảnh Lụa Error! Bookmark not defined. IV Kết luận Error! Bookmark not defined V Câu hỏi tự đánh giá Error! Bookmark not defined VI Bài tập phát triển kỹ năng (tùy từng nội dung- nếu cần) Error! Bookmark not defined. Chương 3 8

Vẽ tranh lụa Chân dung 8

I Mục tiêu 8

II.Tài liệu và điều kiện học tập 8

III Nội dung 9

1 Khái quát về sự hình thành và phát triển của tranh lụa chân dung 9

2 Nét đặc trưng của tranh lụa Chân dung 11

3 Phương pháp thể hiện vẽ tranh Chân dung lụa 12

IV.Kết luận 13

V.Câu hỏi tự đánh giá 13

VI Bài tập phát triển kỹ năng 13

Chương 4 14

Tranh bố cục sinh hoạt 14

I.Mục tiêu 14

II Tài liệu và điều kiện học tập 15

III Nội dung 15

1.Khái quát về Tranh bố cục sinh hoạt 15

2 Phương pháp và kỹ thuật vẽ tranh lụa 17

Bố cục sinh hoạt 17

V Câu hỏi tự đánh giá 22

VI Bài tập phát triển kỹ năng (tùy từng nội dung- nếu cần) 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

Lời giới thiệu

Bố cục là một trong những bộ môn quan trọng nhất trong chương trình đào tạo

mỹ thuật nói chung, chuyên ngành sư phạm mỹ thuật nói riêng Chính nhờ có bộ mônnày đã tạo tiền đề cho những sự sáng tạo trong các tác phẩm, hay gần gũi hơn vớingười học mỹ thuật chính là bài hình họa hay những bài chuyên ngành của mình Bộmôn bố cục có những tác động rất tích cực cũng như làm hành trang rất tốt cho sinhviên sau khi ra trường, bởi đó là những kiến thức, kỹ năng tổng hợp, củng cố rất nhiềucho người học những ý tưởng hoặc công việc liên quan đến sáng tác hội họa

Sự cảm thụ tác phẩm mỹ thuật có thể nói chưa thật sự đầy đủ nếu không có sựhiểu biết về vẻ đẹp của chất liệu, cách sử lý kỹ thuật chất liệu của nghệ sĩ

Môn Bố cục trong chương trình Mĩ thuật của trường ĐHSP Nghệ thuật TW đãđược thực hiện trong suốt quá trình đào tạo của nhà trường hơn 40 năm qua Tuy vậy,trong chương trình CĐSP Mỹ thuật, việc học môn Bố cục chỉ dừng lại ở sử dụng chấtliệu bột màu, sinh viên không được làm quen, không có hiểu biết thực tế về các chấtliệu khác do thời gian, nội dung chương trình đào tạo không đủ để sinh viên được họcchuyên sâu như với trình độ đại học

Thực tế trong đào tạo ở hệ Đại học từ khi trường được nâng cấp lên từ Caođẳng vẫn chưa có giáo trình Bố cục của hệ đại học Phần lớn các giảng viên bộ mônmới soạn bài giảng theo kinh nghiệm vốn có từ thực tế giảng dạy ở hệ CĐSP và thực

tế sáng tác chất liệu của mỗi cá nhân giảng viên

Từ năm 2006 đến nay, Chương trình Bộ môn Bố cục hệ ĐHSP đã được xâydựng và có sự chỉnh sửa cho phù hợp với từng khóa đào tạo của trường hàng năm TừKhóa 1, khóa 2, khóa 3, khóa 4, đều có thay đổi về số học phần môn bố cục để phùhợp với thực tế từng khóa học và có sự cập nhật, bổ sung, chỉnh sửa về nội dungchương trình, số tiết của từng khóa và đến nay là khóa 5 và khóa 6 mới tương đối ổnđịnh về chương trình khung để có thể biên soạn tài liệu giảng dạy, giáo trình môn Bốcục chất liệu cho hệ Đại học sư phạm

Vừa qua, Bộ môn Bố cục có tiến hành biên soạn giáo trình mới theo chươngtrình đào tạo trình độ CĐSP Tuy vậy, so với yêu cầu và sự đổi mới về nội dung,phương pháp dạy học Mỹ thuật ở trình độ Đại học thì giáo trình này chỉ phù hợp cho

hệ Cao đẳng sư phạm, mới chỉ có các bài học bố cục cơ bản với chất liệu bột mầu Vìthế cần phải có giáo trình phù hợp với chương trình Bố cục chất liệu cho hệ ĐHSP

Các tài liệu, giáo trình tham khảo mà các giảng viên đã và đang sử dụng mới chỉphục vụ cho các trường đào tạo các nghệ sĩ sáng tác chuyên nghiệp; chưa đáp ứng yêu cầuđổi mới phương pháp dạy học bộ môn bố cục và chưa phù hợp với hệ đào tạo ĐHSPchuyên ngành Mỹ thuật, chưa cập nhật được những tư liệu mới mang tính đương đại đểgiúp cho người học có những kiến thức, kỹ năng của người giáo viên vừa dạy học, vừasáng tác Mỹ thuật hiện nay.

Tài liệu này trước tiên sẽ phục vụ cho công tác giảng dạy, nghiên cứu và học

tập chuyên khoa Lụa của giảng viên và sinh viên SPMT, tiến tới xây dựng bộ giáo trìnhcác chất liệu chuyên khoa bố cục cho hệ ĐHSP của trường ĐHSP Nghệ thuật TW và cáctrường có cùng chuyên ngành đào tạo hiện nay

Nghiên cứu biên soạn nội dung tài liệu giảng dạy bố cục chất liệu Lụa theo phươngpháp dạy học tích cực hiện nay nhằm bổ sung, cập nhật những kiến thức, kỹ năng, phươngpháp dạy học chuyên khoa Bố cục chất liệu Lụa cho sinh viên SP MT của trường ĐHSPNghệ thuật TW để tiến tới xây dựng bộ giáo trình môn Bố cục các chất liệu, trong đó cóchất liệu Lụa của chuyên ngành Đại học SPMT và các chuyên ngành có liên quan củatrường ĐHSP Nghệ thuật TW, đáp ứng nhu cầu của thực tế giảng dạy đại học sư phạm

Mỹ thuật hiện nay

Trước mắt, giúp cho các giảng viên trong tổ bộ môn có được sự thống nhất vềnội dung kiến thức, cấu trúc bài giảng, phương pháp dạy học đặc thù cho các bài học

Bố cục chất liệu trong chương trình đào tạo và các bài tập thực hành cho sinh viên HệĐHSP Mĩ thuật Từng bước sẽ tiến hành biên soạn giáo trình giảng dạy hoàn chỉnh,thống nhất cho các giảng viên và tài liệu học tập, nghiên cứu, tự học cho sinh viên Sưphạm mĩ thuật

Học phần III

Bố cục chất liệu Lụa Chương 1 Vài nét về sự hình thành và phát triển của tranh lụa Việt Nam

GIỚI THIỆU

Tranh lụa là một trong những nghệ thuật truyền thống của Phương Đông nóichung và củaViệt Nam nói riêng Khi trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương đượcthành lập năm 1925, Một thế hệ hoạ sĩ ra đời với những tác phẩm chịu ảnh hưởngphong cách Châu Âu Phải đến những năm 30 của thế kỷ XX, nghệ thuật tranh lụaViệt Nam mới có tác phẩm ghi đậm bản sắc riêng, duyên dáng, nhẹ nhàng, nhuần nhị

mà sâu lắng Tranh lụa Việt Nam với chất liệu đặc biệt, bố cục nên thơ và màu sắcsống động là một trong những đặc điểm của thể loại này

Cùng với sự phát triển của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam, nghệ thuật vẽ tranhlụa đã trải qua các giai đoạn với những thay đổi về nội dung và kỹ thuật thể hiện, cónhiều bước tiến trong xử lý ánh sáng, hoà sắc Nhiều hoạ sĩ đã khám phá rộng hơnngôn ngữ biểu hiện của chất liệu lụa với những gam màu rực rỡ, đối chọi, đường nét

bố cục mạnh mẽ, kỹ thuật chất liệu cũng đã phong phú, đa dạng hơn về phong cách,phương pháp thể hiện

Sự cảm thụ tác phẩm mỹ thuật nói chung, tranh lụa nói riêng có thể nói chưathật sự đầy đủ nếu không có sự hiểu biết về vẻ đẹp của chất liệu, cách sử lý kỹ thuậtchất liệu của nghệ sĩ

Tranh lụa là một thể loại tranh trong hội hoạ truyền thống và hiện đại cần đượcbảo tồn và phát triển, vì vậy Chương trình môn Bố cục chất liệu sẽ giới thiệu lần lượt

về các thể loại tranh Lụa để người học có thêm những kiến thức và kỹ năng thể hiệntrong học tập, nghiên cứu và sáng tác tranh Lụa

THỜI GIAN:

Lý thuyết: 2 giờ

Thực hành trên lớp : 13 giờ ( Bài tranh Tĩnh vật)

Thực hành tự học: 15 giờ

II Tài liệu và điều kiện học tập

Tài liệu và phương tiện cần thiết

Tài liệu về các thể loại tranh với các chất liệu

Tài liệu về tranh Lụa:

+ Triển lãm tranh Lụa toàn quốc 2007+ Tranh và tượng Nữ tác giả thế kỷ XX+ Triển lãm toàn quốc 2000, 2005, 2010

Điều kiện hỗ trợ học tập.

+ Đồ dùng phục vụ học tập như: khung đã căng sẵn lụa, màu nước, bút lôngdụng cụ vẽ lụa khác,

+ Tài liệu đi thực tế hoặc tài liệu ảnh cá nhân

III Nội dung

1 Khái quát về sự hình thành và phát triển của tranh lụa.

Lụa là chất liệu truyền thống của phương Đông nói chung và của Việt Nam nóiriêng Nghệ thuật tranh lụa Việt Nam còn rất trẻ, nó chỉ được phát triển từ những năm

30 của thế kỉ XX, cùng với việc thành lập trường Cao đẳng mĩ thuật Đông Dương

Trước đó, người làm mĩ thuật ở Việt Nam đều không được đào tạo ở mộttrường lớp nào, mà chỉ là sự truyền nghề Tuy nhiên, nghệ nhân xưa đã để lại một disản nghệ thuật rất phong phú, mang tính dân tộc đậm đà và đó là một yếu tố cho sựphát triển nghệ thuật sau này

Do nhiều nguyên nhân; ở miền Bắc nước ta rất khắc nghiệt, độ ẩm cao, nhiềumối, mọt, bão lụt Rồi chiến tranh liên miên nên nhiều di sản nghệ thuật đã bị phá hủy

Những gì còn lại chủ yếu là tác phẩm có chất liệu bền như đá, gỗ, là nghệ thuật kiếntrúc và điêu khắc.

Ngày nay tranh lụa hầu như chỉ còn lại rất ít như chân dung Nguyễn Trãi, chândung Phùng Khắc Khoan và một số tranh thờ

Trường Cao đẳng Mĩ thuật Đông Dương khai giảng khóa đầu tiên vào năm

1925 Các họa sĩ Việt Nam thời ấy đã nghiên cứu vẽ sơn dầu và tiếp thu nhữngphương pháp đã được đúc kết của phương Tây Ảnh hưởng của các trường phái hộihọa châu Âu vào Việt Nam lúc đó cũng là tất nhiên Song, trong những họa sĩ thời ấy,

có những người đã biết sử dụng phương pháp nghiên cứu của châu Âu để khai thácnhững vốn nghệ thuật truyền thống của dân tộc Sự kết hợp tính dân tộc với tính hiệnđại, giữa tinh hoa nghệ thuật phương Đông với nghệ thuật phương Tây đã bắt đầu từđây, đem lại một sắc thái mới trong sáng tác và là bước đầu của sự phát triển tranh lụaViệt Nam

Nét nổi bật của nghệ thuật tranh lụa Việt Nam là đã tìm được một bảng màuriêng cho lụa, thật kiệm màu mà vẫn tạo nên sự phong phú của sắc Các sợi tơ óng mịnđược nhuộm màu nhuần nhị như có hương, có sắc, ngân lên tiếng ca sâu thẳm của tâmhồn người Việt

Thời kì trường Mỹ thuật Đông Dương, chỉ có một số ít họa sĩ nghiên cứu về lụanhư Nguyễn Phan Chánh, Nguyễn Tiến Chung, Lương Xuân Nhị, Trần Văn Cẩn, TôNgọc Vân, Lưu Văn Sìn, Mai Trung Thứ, Lê Thị Lựu, Lê Phổ, Lê Văn Đệ

Khuynh hướng của thời kì này thiên về tìm tòi những mảng màu đơn giản, tìmphối sắc trong mảng hình, thường dùng hoà sắc nâu, đen, màu sáng là màu của lụa Bố

cục tranh chặt chẽ, các nhân vật thường lớn, không gian nền ít

Chương 3

Vẽ tranh lụa Chân dung

GIỚI THIỆU

Tranh lụa Việt Nam có thể đã có một lịch sử lâu đời, bởi thông qua một số tác

phẩm chân dung như: chân dung Nguyễn Trãi, Phùng Khắc Khoan và Trịnh Đình Kiên Nhưng tranh lụa Việt Nam thực sự có vị thế khi Tác phẩm đầu tay “Chơi ô ăn quan” của Nguyễn Phan Chánh tham gia đấu xảo quốc tế Pari tại pháp; cũng có thể

nói Họa sỹ là người đặt nền móng cho tranh lụa hiện đại tại Việt Nam

Trong chương trình đào tạo của môn Bố cục Lụa có phần Vẽ tranh lụa Chândung nhằm giới thiệu cho người học những nét khái quát về nghệ thuật tranh chândung qua chất liệu Lụa với đặc điểm, tính chất đặc trưng phong cách, kỹ thuật thể hiệntruyền thống của Việt Nam và tiếp thu có chọn lọc những kỹ thuật khác của nướcngoài nhằm làm phong phú ngôn ngữ tạo hình cho thể loại tranh chân dung

THỜI GIAN: Định ra thời gian cho bài học khoảng : 30 giờ

I Mục tiêu

Học xong bài này, bạn cần đạt được những mục tiêu sau:

- Kiến thức: Biết được các hình thức thể hiện vẽ chân dung bằng chất liệu lụa.Hiểu được kĩ thuật vẽ tranh chân dung bẵng chất liệu lụa

- Kỹ năng: Thể hiện được kỹ thuật vẽ chân dung trong tranh lụa để

II.Tài liệu và điều kiện học tập

Tài liệu và phương tiện cần thiết

 Giáo trình tranh lụa của họa sỹ Nguyễn Thụ

 Tranh lụa Nhật Bản

 Tranh lụa Trung Quốc

 Tranh lụa Nguyễn Phan Chánh

Điều kiện hỗ trợ học tập

III Nội dung

Chương này có … nội dung chính:

1 Khái quát về sự hình thành và phát triển của tranh lụa chân dung.

Tranh lụa Việt Nam có thể đã có một lịch sử lâu đời, nhưng những tác phẩm vẽtrên chất liệu lụa cổ nhất hiện còn được lưu giữ đến ngày nay là ba tác phẩm chândung Nguyễn Trãi, Phùng Khắc Khoan và Trịnh Đình Kiên Chúng có niên đại khámuộn khoảng thế kỷ XVIII - XIX thuộc giai đoạn nghệ thuật thời Hậu Lê Đây cũng làgiai đoạn mà các tranh chân dung đặc biệt phát triển, và thường do các hoạ sĩ cungđình vẽ

H92.Chân dung Nguyễn Trãi

Chất liệu lụa được sử dụng để vẽ tranh cũng khác xa với loại lụa mà các hoạ sĩtrường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương sau này Chúng thường là loại lụa khá dày, vàthường không cần bồi phần hậu

Vào thế kỷ XVII, XVIII, do triều đình chúa Trịnh ít nhiều đã có quan hệ vớiTây phương, nên các màu trên các tranh giai đoạn này một phần được du nhập từphương Tây vào như màu nước được dùng khá phổ biến Ngoài ra các họa sĩ cungđình vẫn sử dụng một số màu có tính chất truyền thống như các màu được lấy từ tựnhiên, mực nho, bột đá, chu sa… Một số màu là màu bột của Trung Quốc

H93 Chân dung Trịnh Đình Kiên

Chúng ta có thể thấy được các biểu đạt rất rõ rệt kiểu phương Đông là lối nhìnngay ngó thẳng, và hoàn toàn không có sự diễn tả không gian xa gần như ở tranh vẽNguyễn Trãi, hoặc lối vẽ theo kiểu không gian ước lệ như bức vẽ ông Trịnh ĐìnhKiên Tác phẩm này có niên đại muộn hơn tranh Nguyễn Trãi, nên không gian phẳngdẹt đã được thêm vào chiếc bình phong vẽ thuỷ mặc ở phía sau lưng Các nếp áo của

vị Thụy Trung hầu này cũng được miêu tả như có khối nổi, chứ không đơn thuần làcác nét đen tạo điểm phân cách như trên trang phục của Nguyễn Trãi Đặc biệt làkhuôn mặt và bàn tay, cách miêu tả có vờn khối này là sản phẩm của sự pha trộn củahai dòng thẩm mỹ Đông Tây, chứ không đơn giản là dạng gợi tả bằng mảng, nét kiểuphương Đông cổ truyền

Mặc dầu là ít ỏi, nhưng các tác phẩm này phần nào giúp chúng ta hiểu biết mộtcách sâu sắc hơn về một nền nghệ thuật trong quá khứ, mà ở đó tranh lụa đã có đượcmột vị thế nhất định

Lịch sử Mỹ thuật Việt nam ghi nhận Họa Sỹ Nguyễn Phan Chánh như ngườiđặt nền móng cho chất liệu Lụa ở Việt Nam Tác phẩm đầu tay “Chơi ô ăn quan” củaNguyễn Phan Chánh tham gia đấu xảo quốc tế Pari tại pháp Năm 1961, triển lãmtranh lụa Nguyễn Phan Chánh được tổ chức nhân dịp mừng thọ ông 60 tuổi, giới thiệuhơn 60 bức tranh ông tập trung diễn tả vẻ đẹp người phụ nữ nông thôn trong cuộc sốngđời thường và một số đề tài khác Trong đó đáng kể phải nói đến những chân dung cácthôn nữ

Sau này có rất nhiều họa sỹ vẽ chân dung lụa như: Nguyễn Tiến Chung, LươngXuân Nhị, Trần Văn Cẩn, Tô Ngọc Vân, Lưu Văn Sìn, Mai Trung Thứ, Lê Thị Lựu,

Lê Phổ, Lê Văn Đệ và đặc biệt là Họa sĩ Nguyễn Thụ…

H98 CD NSND Quách Thị Hồ- Tranh của Nguyễn Thị Mộng Bich.

H99 Thiếu nữ Dao- Tranh của Ng Công Mỹ

2 Nét đặc trưng của tranh lụa Chân dung.

2.1 Đặc điểm tranh lụa chân dung của một số nền Mỹ thuật

2.1.1.Tranh lụa chân dung Nhật Bản

2.1.2.Tranh lụa chân dung Trung Quốc

H100, 101 Thiếu nữ- Tranh của Trung Quốc

2.1.3.Tranh lụa chân dung Việt Nam

H102 Thiếu nữ và đàn tỳ bà H103 Bên bếp lửa

Tranh của Vũ T Quỳnh Hương Tranh của Nguyễn Thụ

2.1.4.Tranh lụa chân dung ngoài khu vực châu Á