tiểu luận trình bày quan điểm hồ chí minh về vai trò của văn hóa và sự vận dụng vào xây dựng, phát huy giá trị văn hóa ở nước ta hiện nay

ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ GIAO THÔNG VẬN TẢIKHOA CHÍNH TRỊ - QPAN - GDTC ***** TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Câu hỏi tiểu luận: “Trình bày quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa

ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ GIAO THÔNG VẬN TẢI

KHOA CHÍNH TRỊ - QPAN - GDTC

*****

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Câu hỏi tiểu luận: “Trình bày quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa và sự vận dụng vào xây dựng, phát huy giá trị văn hóa

ở nước ta hiện nay”

Sinh viên thực hiện:

Mã sinh viên:

Lớp:

Khóa:

Giảng viên hướng dẫn: TS Vũ Thị Kiều Ly

HÀ NÔI – 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

1 Quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa 2

1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa 2

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa 2

1.2.1 Văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng 2

1.2.2 Văn hóa là một mặt trận 4

1.2.3 Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân 4

2 Liên hệ quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa và sự vận dụng vào xây dựng, phát huy giá trị văn hóa ở nước ta hiện nay 5

2.1 Thực trạng xây dựng, phát huy giá trị của văn hóa ở nước ta hiện nay 5

2.1.1 Sự lãnh đạo của Đảng trong việc xây dựng, phát huy vai trò của văn hoá trong phát triển đất nước 5

2.1.2 Về thành tựu 11

2.1.3 Về hạn chế 12

2.1.4 Một số giải pháp khắc phục hạn chế 13

2.2 Liên hệ trách nhiệm bản thân trong việc xây dựng, phát huy giá trị văn hóa 13

MỞ ĐẦU

Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng về văn hóa chiếm một vị trí quan trọng Nó là sự chắt lọc, tổng hợp và kết tinh những giá trị văn hóa của Việt Nam, của Phương Đông và Phương Tây, của truyền thống và hiện đại, của dân tộc và quốc tế mà cốt lõi là sự kết hợp chủ nghĩa Mác – Lênin với tinh hoa, bản sắc văn hóa dân tộc

Trong bối cảnh toàn cầu hóa đang tạo ra những thay đổi lớn đối với thế giới và làm biến đổi nhiều quan niệm truyền thống của con người thì các vấn đề

về văn hóa đang càng nhận được nhiều sự quan tâm hơn bao giờ hết Không ngoại lệ, ở Việt Nam, đầu thế kỷ XXI, đánh dấu bước ngoặt quan trọng của công cuộc đổi mới, cùng với sự phát triển kinh tế, vấn đề văn hóa cũng được Đảng và Nhà nước xem trọng Một trong những biểu hiện cụ thể đó là chủ trương phát triển xã hội đã ghi nhận được sự đổi mới trong tư duy lý luận của Đảng về vai trò của con người và văn hóa Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII đã xác định:

“Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội”

Xuất phát từ di sản tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh, thực tiễn văn hóa Việt Nam trong xu thế hội nhập, đề cao vai trò của văn hoá trong sự phát triển bền

vững vì sự tiến bộ xã hội, em đã lựa chọn chủ đề “Trình bày quan điểm Hồ

Chí Minh về vai trò của văn hóa và sự vận dụng vào xây dựng, phát huy giá trị văn hóa ở nước ta hiện nay” để viết bài tiểu luận kết thúc môn học Tư

Tưởng Hồ Chí Minh

Rất mong thầy cô giáo bộ môn góp ý bổ sung để em có thể hoàn thiện cho những bài làm tiếp theo

Em xin chân thành cám ơn!

1

NỘI DUNG

1 Quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa

1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa

Hồ Chí Minh có bốn cách tiếp cận chủ yếu về văn hóa: 1) Tiếp cận theo nghĩa rộng, tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt của con người; 2) Tiếp cận theo nghĩa hẹp là đời sống tinh thần của xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng; 3) Tiếp cận theo nghĩa hẹp hơn là bàn đến các trường học, số người đi học, xóa nạn mù chữ, biết đọc biết viết (thường xuất hiện trong các bài nói với đồng bào miền núi); 4) Tiếp cận theo “phương thức sử dụng công cụ sinh hoạt”

Hồ Chí Minh đã đưa ra quan niệm nhấn mạnh ý nghĩa của văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa

là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn1”

Quan niệm văn hóa nêu trên của Hồ Chí Minh xuất hiện trong một bối cảnh thời gian và không gian đặc biệt, khi UNESCO chưa thành lập, cả nước đang tập trung cho nhiệm vụ giải phóng dân tộc Đây là quan niệm văn hóa duy nhất theo nghĩa rộng Từ sau Cách mạng Tháng Tám, Hồ Chí Minh có bàn đến văn hóa nhưng theo nghĩa hẹp, với ý nghĩa là kiến trúc thượng tầng, là toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa

1.2.1 Văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng

Văn hóa là mục tiêu Mục tiêu của cách mạng Việt Nam là độc lập dân tộc

và chủ nghĩa xã hội, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Như vậy, cùng với chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa nằm trong mục tiêu chung của toàn

bộ tiến trình cách mạng Theo quan điểm Hồ Chí Minh, văn hóa là mục tiêu ,

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.3, tr.458.

2

nhìn một cách tổng quát là quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc;

là khát vọng của nhân dân về các giá trị chân, thiện, mỹ Đó là một xã hội dân chủ - dân là chủ và dân làm chủ, công bằng, văn minh, ai cũng có cơm ăn áo mặc, được học hành; một xã hội mà đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân luôn luôn được quan tâm và không ngừng nâng cao, con người có điều kiện phát triển toàn diện

Hồ Chí Minh đã đặt cơ sở cho một xã hội phát triển bền vững với ba trụ cột

là bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường Chúng ta có thể nhận thức ở những mức độ khác nhau trong di sản Hồ Chí Minh về các mục tiêu của Chương trình nghị sự XXII2, một phần quan trọng của chiến lược phát triển bền vững

Văn hóa là động lực Động lực là cái thúc đẩy làm cho phát triển Di sản

Hồ Chí Minh cho ta một nhìn nhận về động lực phát triển đất nước, bao gồm động lực vật chất và tinh thần; động lực cộng đồng và cá nhân; nội lực và ngoại lực

Tất cả quy tụ ở con người và đều có thể được xem xét dưới góc độ văn hóa Tuy nhiên, nếu tiếp cận các lĩnh vực văn hóa cụ thể trong tư tưởng Hồ Chí Minh,

động lực có thể nhận thức ở các phương chủ yếu diện sau:

Văn hóa chính trị là một trong những động lực có ý nghĩa soi đường cho quốc dân đi, lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự cường, tự chủ Tư duy biện chứng, độc lập, tự chủ, sáng tạo của cán bộ, đảng viên là một động lực lớn dẫn đến tư tưởng và hành động cách mạng có chất lượng khoa học và cách mạng

Văn hóa văn nghệ góp phần nâng cao lòng yêu nước, lý tưởng, tình cảm cách mạng, sự lạc quan, ý chí, quyết tâm vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng

2 Chương trình nghị sự XXI được 189 vị đứng đầu Nhà nước và Chính phủ các quốc gia thành viên Liên hợp quốc thông qua vào thàng 9 năm 2000 có 8 mục tiêu cụ thể: (1) Xóa bỏ tình trạng nghèo cùng cực; (2) Đạt phổ cập giáo dục tiểu học; (3) Tăng cường bình đẳng nam nữ và nâng cao vị thế cho phụ nữ ; (4) Giảm tỷ lệ tử vong

ở trẻ em; (5) Tăng cường sức khỏe bà mẹ; (6) Phòng chống HIV/AIDS, sốt rét và các bệnh khác; (7) Bảo đảm bền vững về môi trường; (8) Thiết lập quan hệ đối tác toàn cầu vì phát triển.

3

Văn hóa giáo dục diệt giặc dốt, xóa mù chữ, giúp con người hiểu biết quy luật phát triển của xã hội Với sứ mệnh “trồng người”, văn hóa giáo dục đào tạo con người, cán bộ mới, nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp cách mạng

Văn hóa đạo đức, lối sống nâng cao phẩm giá, phong cách lành mạnh hướng con người tới các giá trị chân, thiện, mỹ Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, đạo đức là gốc của người cách mạng Mọi việc thành hay là bại, chủ chốt

là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay là không Nhận thức như vậy để thấy văn hóa đạo đức là một động lực lớn thúc đẩy cách mạng phát triển

Văn hóa pháp luật bảo đảm dân chủ, trật tự, kỷ cương, phép nước

1.2.2 Văn hóa là một mặt trận

Văn hóa là một trong bốn nội dung chính của đời sống kinh tế - xã hội, quan trọng ngang các vấn đề kinh tế, chính trị và xã hội Nói mặt trận văn hóa là nói đến một lĩnh vực hoạt động có tính độc lập, có mối quan hệ mật thiết với các lĩnh vực khác, đồng thời phản ánh tính chất cam go, quyết liệt của hoạt động văn hóa Mặt trận văn hóa là cuộc đấu tranh cách mạng trên lĩnh vực văn hóa - tư tưởng

Nội dung mặt trận văn hóa phong phú, đấu tranh trên các lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống của các hoạt động văn nghệ, báo chí, công tác lý luận, đặc biệt là định hướng giá trị chân, thiện, mỹ của văn hóa nghệ thuật

Mặt trận văn hóa là cuộc chiến đấu trên lĩnh vực văn hóa; vì vậy anh chị

em văn nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận ấy; cũng như các chiến sĩ khác, chiến sĩ nghệ thuật có nhiệm vụ phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân

Để làm tròn nhiệm vụ, chiến sĩ nghệ thuật phải có lập trường tư tưởng vững vàng; ngòi bút là vũ khí sắc bén trong sự nghiệp “phò chính trừ tà” Phải bám sát cuộc sống thực tiễn, đi sâu vào quần chúng, để phê bình nghiêm khắc những thói

xấu như tham ô, lười biếng, lãng phí, quan liêu, và ca tụng chân thật những người

4

tốt việc tốt để làm gương mẫu cho chúng ta ngày nay và giáo dục con cháu đời sau Đó chính là “chất thép” của văn nghệ theo tinh thần “kháng chiến hóa văn hóa, văn hóa hóa kháng chiến

Theo Hồ Chí Minh, dân tộc ta là một dân tộc anh hùng, thời đại ta là một thời đại vẻ vang Vì vậy chiến sĩ văn nghệ phải có những tác phẩm xứng đáng với dân tộc anh hùng và thời đại vẻ vang

1.2.3 Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh phản ánh khát vọng hạnh phúc của nhân dân Tư tưởng văn hóa của Người cũng vì nhân dân, phục vụ nhân dân Theo Người, mọi hoạt động văn hóa phải trở về với cuộc sống thực tại của quần chúng, phản ánh được tư tưởng và khát vọng của quần chúng

Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân là phải miêu tả cho hay, cho thật, cho hùng hồn; phải trả lời được các câu hỏi: Viết cho ai? Mục đích viết? Lấy tài liệu đâu mà viết? Cách viết như thế nào? Viết phải thiết thực, tránh cái lối viết rau muống mà ham dùng chữ Nói cũng vậy Nói ít, nhưng nói cho thấm thía, nói cho chắc chắn, thì quần chúng thích hơn Tóm lại “từ trong quần chúng ra

Về sâu trong quần chúng” Trên cơ sở đó để định hướng giá trị cho quần chúng

Chiến sĩ văn hóa phải hiểu và đánh giá đúng quần chúng Quần chúng là những người sáng tác rất hay Họ cung cấp cho những nhà hoạt động văn hóa những tư liệu quý Và chính họ là những người thẩm định khách quan, trung thực, chính xác các sản phẩm văn nghệ Nhân dân phải là những người được hưởng thụ các giá trị văn hóa

2 Liên hệ quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa và sự vận dụng vào xây dựng, phát huy giá trị văn hóa ở nước ta hiện nay

2.1 Thực trạng xây dựng, phát huy giá trị của văn hóa ở nước ta hiện nay

2.1.1 Sự lãnh đạo của Đảng trong việc xây dựng, phát huy vai trò của văn hoá trong phát triển đất nước

Nhận thức rõ tầm quan trọng của nhiệm vụ xây dựng, phát huy giá trị văn hóa của Việt Nam, quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng, Nhà nước ta đã

5

có nhiều chủ trương, đường lối đúng đắn, phù hợp về phát triển văn hóa qua các thời kỳ, đã phát huy được những giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam, tính ưu việt của văn hóa xã hội chủ nghĩa được thể hiện, góp phần vào những thành tựu

to lớn trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế

Ngay từ khi mới ra đời, Đảng ta đã xác định mục đích của cuộc cách mạng là giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người gắn với xây dựng một nền văn hoá của dân tộc Cách mạng giải phóng dân tộc làm hồi sinh các giá trị văn hoá, thúc đẩy văn hoá dân tộc phát triển Đó là văn hoá yêu nước, một nền văn hoá tiến bộ và giàu giá trị nhân văn, văn hoá vì con người Sựn ghiệp giải phóng dân tộc gắn liền với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hoá

Bước đột phá trong quan điểm của Đảng về lĩnh vực văn hoá gắn liền với Đại hội VI (1986) - Đại hội mở đầu thời kỳ đổi mới Đảng đã khẳng định vị trí quan trọng của văn hoá trong việc xây dựng nhân cách, xây dựng lối sống cho con người Yếu tố tinh thần của văn hoá một lần nữa được nhấn mạnh, hạt nhân của văn hoá tinh thần chính là rèn luyện đạo đức cách mạng, Đảng đã cụ thể hoá quan điểm ấy bằng hàng loạt Nghị quyết và chỉ thị mang tính định hướng cho quá trình phát huy hơn nữa vai trò của văn hoá đối với sự phát triển đất nước

Tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII diễn

ra từ ngày 6-7 đến 16-7- 1998, Đảng đã ra Nghị quyết xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Nghị quyết ra đời trở thành văn bản mang tính pháp lý, việc thể chế hoá Nghị quyết tạo điều kiện thuận lợi cho văn hoá phát triển sâu rộng, hiệu quả trên các mặt của đời sống xã hội, đóng góp vai trò nhiều hơn nữa cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước ổn định Văn hoá trở thành nhân tố quyết định để nâng cao chất lượng cuộc sống, để xây dựng đất nước theo mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Hay nói cách khác, văn hoá trở thành nhân tố không thể thiếu trong mục tiêu phát triển đất nước bền vững, toàn diện

Trong Đại hội X, lần đầu tiên, vai trò của văn hoá - nền tảng tinh thần của

xã hội thành một mục tiêu riêng, “độc lập” với giáo dục, đào tạo, khoa học công

6

nghệ Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội vì văn hoá có chức năng định hình các giá trị, chuẩn mực trong đời sống xã hội mà vai trò cốt tuỷ là hệ tư tưởng Vai trò này của văn hoá dưới sự lãnh đạo của Đảng chắc chắn sẽ phát huy hiệu quả hơn nữa trong nhận thức cũng như trong hành động của các tổ chức, cá nhân vì mục tiêu tiến bộ xã hội

Đại hội XI, nhận định về vai trò của văn hoá được đúc kết cô đọng hơn, cụ

thể hơn, tập trung vào các nội dung cụ thể Văn hoá góp phần củng cố và tiếp tục xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, phong phú, đa dạng; tiếp tục đinh hướng việc đẩy mạnh xây dựng nếp sống văn minh; cổ vũ việc triển khai cuộc vận động xây dựng gia đình Việt Nam, nuôi dưỡng giáo dục thế hệ trẻ

Thứ nhất, văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng

Phát triển văn hóa là nền tảng tinh thần cho sự phát triển của đất nước là quan điểm cơ bản trong ĐH lần thứ XIII của Đảng, đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta luôn quán triệt, triển khai thực hiện có hiệu quả trên thực tế Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng (2021) đã khẳng định “Phát triển toàn diện các lĩnh vực văn hóa, môi trường văn hóa, đời sống văn hóa để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực đột phá cho phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế”, nhằm tiếp tục phát triển nhanh và bền vững đất nước Chính vì vậy, Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng là sự kiện chính trị - văn hóa rất quan trọng, phản ánh tầm quan trọng của văn hóa đối với sự phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc Lần đầu tiên trong Văn kiện của Đảng, thuật ngữ sức mạnh mềm văn hóa xuất hiện Văn kiện Đại hội XIII khẳng định cần phải “Khẩn trương triển khai phát triển có trọng tâm, trọng điểm ngành công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa trên cơ sở xác định và phát huy sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam, vận dụng có hiệu quả các giá trị, tinh hoa và thành tựu mới của văn hóa, khoa học, kỹ thuật, công nghệ của thế giới, gắn phát triển văn hóa với phát

7

triển du lịch, đưa du lịch thành một ngành kinh tế mũi nhọn, đồng thời bảo vệ, gìn giữ tài nguyên văn hóa cho các thế hệ mai sau”.3

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, phát triển kinh tế tri thức, cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, Việt Nam hội nhập quốc tế sâu rộng và diễn biến phức tạp của tình hình thế giới và khu vực như hiện nay, Đảng chỉ ra rằng cần tập trung vào những giải pháp phát triển văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và là động lực đột phá cho phát triển kinh tế xã hội

Gắn kết chặt chẽ, hài hoà giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hoá và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao đời sống nhân dân Xây dựng, phát huy yếu tố văn hoá để thực sự là đột phá phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh để phát triển kinh tế, cải thiện điều kiện và bảo đảm sự công bằng trong thụ hưởng các giá trị văn hóa của nhân dân; khắc phục sự chênh lệch về trình độ phát triển và đời sống văn hóa giữa các vùng, miền, các giai tầng xã hội, các dân tộc thiểu số; xây dựng văn hóa doanh nghiệp, doanh nhân và văn hóa kinh doanh

Thứ hai, văn hóa là một mặt trận

Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn xác định: văn hóa là một mặt trận quan trọng, “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi4”; văn hóa Việt Nam mang tính dân tộc, khoa học, đại chúng Trong thời kỳ Đổi mới như hiện nay, Đảng luôn quan tâm, kế thừa, phát triển tư duy lý luận về văn hóa và chăm lo phát triển văn hóa, con người Việt Nam, coi văn hóa là nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và thực hiện khát vọng xây dựng đất nước phát triển phồn vinh, hạnh phúc

Nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với công tác văn hóa tiếp tục được đổi mới trong giai đoạn hiện nay Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị, xã hội trong

3 Đảng Cộng sản Việt Nam Hà Nội, 2021, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, trang 145 - 146

4 Hồ Chí Minh: Về văn hóa, Bảo tàng Hồ Chí Minh, H, 1997, tr.11, 10, 11, 11, 320.

8